T.C.
İSTANBUL
17. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
(DENİZCİLİK İHTİSAS MAHKEMESİ SIFATIYLA)
ESAS NO:2023/295 Esas
KARAR NO:2025/769
DAVA:İtirazın İptali (Gemi Ve Yük Alacaklılığından Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ:22/06/2023
KARAR TARİHİ:04/12/2025
Mahkememizde görülmekte olan İtirazın İptali (Gemi Ve Yük Alacaklılığından Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Müvekkili şirketin dış ticaret alanında ekonomik ve ticari bilgi birikimini yansıtmak üzere kurduğunu ve işlettiğini, ... Merkezli tekstil faaliyetleri ile iştigal ederken, dönemsel olarak yurt dışından birtakım tedariklerde bulunduğunu, iş makineleri ithal ettiğini, tekstil ve ticari faaliyetleri ile ekonomiye çok ciddi katkılar sağladığını, davalının uluslararası taşımada taşıyan acentesi olduğunu, acentelik ilişkisinin taşıyanla kendi arasında olup elde edeceği kazanç, gelir veya komisyon gibi unsurlar müvekkili-taşıyan ile arasındaki anlaşmaya dayandığını, taşıyanın taşımak için teslim aldığı emtiayı, varma yerinde alıcısına-müvekkile teslim edene kadarki sürecin tamamı taşıma süreci olduğunu ve navlun karşılığı ifa edildiğini, bu süreçte taşıyanın acente kullanması, şube veya temsilcilerden yararlanması taşıyanın ticari kararı ve uygulaması olduğunu, davalı ile müvekkili arasında bir akdi ilişki olmadığını, müvekkilinin tek borcu olduğunu, onun da navlunun ödenmesini temin olup, bunun dışında ancak zorunlu/gerekli masraflar ödeme yükümlülüğü olduğunu, işbu dava konusu olayda, müvekkilinin, Çin menşeli ... (...) ... firmasında 16.12.2021 tarihli ... (...) .... Ltd. şirketinin düzenlediği faturada da görüleceği üzere toplam 69.287,65 USD bedelli “%100 polyester tekstürize iplik” satın aldığını, İşbu dava konusu olayda, müvekkilinin Çin menşeli ... (...) ... firmasında 22.11.2021 tarihli ... (...) .... Ltd. şirketinin düzenlediği faturada da görüleceği üzere toplam 191.678,40 USD bedelli “%100 ... Polyester Tekstürize İplik” satın aldığını, müvekkilinin Çin menşeli ... (...) ... firmasında 22.12.2021 tarihli ... (...) ...., Ltd. şirketinin düzenlediği faturada da görüleceği üzere toplam 146.392,41 USD bedelli “%100 POLYESTER TEKSTÜRİZE İPLİK” satın aldığını, müvekkilinin Çin menşeli ... (...) ... firmasında 08.12.2021 tarihli ... (...) ...., Ltd. şirketinin düzenlediği faturada da görüleceği üzere toplam 68.908,15 USD bedelli “%100 POLYESTER TEKSTÜRİZE İPLİK” satın aldığını, müvekkilinin, Çin menşeli ... (...) ... firmasında 11.02.2022 tarihli ... (...) ...., Ltd. şirketinin düzenlediği faturada da görüleceği üzere toplam 69.329,70 USD bedelli “%100 POLYESTER TEKSTÜRİZE İPLİK” satın aldığını, müvekkilinin Çin menşeli ... (...) ... firmasında 22.11.2021 tarihli ... (...) ...., Ltd. şirketinin düzenlediği faturada da görüleceği üzere toplam 146.392,41 USD bedelli “%100 POLYESTER TEKSTÜRİZE İPLİK” satın aldığını, müvekkilinin Çin menşeli ... (...) ... firmasında 12.03.2022 tarihli ... (...) ...., Ltd. şirketinin düzenlediği faturada da görüleceği üzere toplam 70.324,41 USD bedelli “%100 POLYESTER TEKSTÜRİZE İPLİK” satın aldığını, ithalata konu emtiaların SHANGAI Limanından yüklendiğini ve Aliağa (...) Limanı’na dava dışı FİİLİ TAŞIYAN ... ... CO., LTD şirketi tarafından deniz yolu ile taşındığını ve Türkiye’de yerleşik acente olarak da davalı firma, ifa yardımcısı – doğrudan temsilci olarak yer aldığını, konişmentoda kayıt düşüldüğü üzere mallar FREIGHT ... yani navlun ücreti ödenmiş olarak ve CY/CY (yük konteynerden yük terminali-geçici depolama yerinde boşaltılmış) teslim şekli ile taşıma taahhüt edildiğini ve gerçekleştirildiğini, taşıyan yükü konteynerden boşaltıp geçici depolama yerinde bırakana kadar taşıma taahhüdü devam ettiğini, ithalata konu emtiaların ... Limanı’na vardığında davalı firma tarafından müvekkiline varış bildirimi yapıldığını, varış bildiriminde emtiaların tesliminin ... Geçici Depolama'dan yapılacağını ancak davalı firmadan ‘gemi tahliye ücreti’ gibi haksız şekilde faturalandırılan ücretler emtiaların tesliminden önce, peşin olarak ödenmesi gerektiğinin ifade edildiğini, fatura içeriği ücret ödenmediği müddetçe malın teslim edilmeyeceğinin bildirildiğini ve müvekkili tarafından bu bedellerin zilyetlik hak ve yetkisinin haksız ve kötüye kullanımı suretiyle, daha yüksek maliyete katlanmak istemeyen ve malın beklemesi-gecikmesinden zararı engellemek isteyen müvekkil tarafından teslim almak zorunluluğundan dolayı ve ihtirazi kayıtla ödenmek zorunda kalındığını, ihtirazi kayıtla 01.02.2022, 08.02.2022, 21.02.2022, 16.03.2022, 25.04.2022, 05.05.2022 tarihlerinde ödeme yapılmış olduğu halde herhangi bir iade olmadığından .... İcra Müdürlüğü 2022/... E. Sayılı dosyası ile icra takibi başlatıldığını ve karşı tarafça takibe itiraz edildiğini belirterek itirazın iptali ile takibin devamına karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; Davanın zamanaşımı nedeniyle reddi gerektiğini, davacı tarafın talep hakkı bulunmadığını ve davacının taraf ehliyeti olmaması nedeni ile davanın usulden reddi gerektiğini, davacı tarafça dava konusu faturalara itiraz edilmediğini, taşımaya konu yüklerin CIF teslim şekline tabi olduğunu, boşaltma limanı masraflarının yük alıcısı olan davacının yükümlülüğünde olduğunu, uyuşmazlık konusu taşıma işleminin organizasyonu kapsamında gereğini getirmiş olmasına karşın davacı tarafın taleplerinin kabul edilemeyeceğini belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
Mahkememizin 05/10/2023 tarihli celsesinde verilen ara karar uyarınca aldırılan bilirkişi raporunda özetle; Satış sözleşmesinde alıcı ile satıcı arasında kararlaştırılmış hususların, bir giderin satış sözleşmesinin tarafı olmayan taşıyan, onun acentesi yahut taşıma işleri komisyoncusu tarafından gönderilenden talep edilip edilemeyeceği hususunda dikkate alınamayacağı, davalının dava konusu taşımalarda acente sıfatıyla değil, taşıma işleri komisyoncusu sıfatıyla hareket ettiği, dava konusu taşımalara ilişkin olarak düzenlenen konişmentoların hiç birinde "Free Out" kaydı bulunmadığından söz konusu konişmentolar tahtında taşınan konteynerlerin gemiden boşaltılması masrafının TTK m. 1167/1 uyarınca gönderilene değil, taşıyana ait olduğu; bu nedenle de gönderilenden talep edilememesi gerektiği; ancak, davalı tarafından dosyaya sunulan ve her biri davalı adına düzenlenmiş olan faturalar, bu faturaların acenteler tarafından davalı adına düzenlendiği; davalının da taşıma işleri komisyoncusu sıfatıyla hareket ettiği dikkate alındığında, davalının bu giderleri "gemi tahliye ücreti" olarak davacıya fatura edip davacıdan tahsil ettiğinin anlaşıldığı; davalının dava konusu taşımalarda taşıma işleri komisyoncusu olarak yaptığı giderleri davalıdan talep edebileceği belirtilmiştir.
Mahkememizin 30/04/2024 tarihli celsesinde verilen ara karar uyarınca aldırılan bilirkişi raporunda özetle; İncelenen davacı şirkete ait 2022 yılı ticari defter ve belgelerinin Elektronik Defter Genel Tebliği usul ve esaslarına göre tutulduğu, Elektronik Defterler ile Envanter defterinin yasal süresinde onaylandığı ve davacı şirketin 2022 yılı ticari defterlerinin TTK. Hükümlerine göre usulüne uygun tutmuş olduğundan davacı şirketin 2022 yılına ait ticari defterlerinin sahibi lehine delil niteliği taşıdığı, incelenen davalı şirkete ait 2022 yılı ticari defter ve belgelerinin Elektronik Defter Genel Tebliği usul ve esaslarına göre tutulduğu, Elektronik Defterler ile Envanter defterinin yasal süresinde onaylandığı ve davalı şirketin 2022 yılı ticari defterlerinin TTK. Hükümlerine göre usulüne uygun tutmuş olduğundan davalı şirketin 2022 yılına ait ticari defterlerinin sahibi lehine delil niteliği taşıdığı, davalı şirketin tarafından davacı yana düzenlenen toplamı 6.000,00 USD karşılığı 84.113,15 TL tutarındaki yedi (7) adet e-faturanın tarafların ticari defterlerinde kayıt altına alındığı, davacı yanın tarafına düzenlenen fatura bedellerini hizmet aldığı Ünsped Gümrük Müşavirliği ve Lojistik Hizmetleri aracılığıyla "İhtirazi Kayıt" açıklamasıyla havale göndererek ödendiği, davalı şirket ile Dava dışı ... Nak. A.Ş., dava dışı ... Nakl. Liman Hiz. Dış Tic. Ltd. Şti., dava dışı ... Denizcilik Nak. ve Tic. A.Ş. ve dava dışı ... arasında cari hesaba dayanan ticari ilişkinin mevcut olduğu, Dava dışı şirketlerin dava konusu taşıma işi ile ilgili olarak davalı yana toplam 5.038,98 USD fatura düzenlediği ve davalı yanın tarafına düzenlenen fatura bedellerini cari hesaba istinaden dava dışı şirketlere ödeyerek ticari defterlerinde kayıt altına aldığı, ilk raporda, dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler çerçevesinde davalının dava konusu taşımalarda acente sıfatıyla değil, taşıma işleri komisyoncusu sıfatıyla hareket ettiği, söz konusu taşımalarda davalıya fatura düzenleyen dava dışı şirketlerin acente oldukları kanaati oluşmuş, değerlendrime de buna göre yapılmış olup, bu kanaatin değiştirilmesini gerektiren bir belge ya da bilginin dosyaya sunulmadığı; kurulumuzca Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Gemi Acenteleri Bilgi Sistemi'nin aktif acenteler listesinde yapılan aramada ... A.Ş.'ye rastlanmadığı ancak gemi acentelerinin idare tarafından verilecek çalışma izni ve bu çerçevede düzenlenecek gemi acenteliği yetki belgesi ile faaliyet göstermeleri, idare tarafından sicillerinin tutulması, acentelik sözleşmelerini, acentelik hizmeti verdikleri gemi bilgilerini, acentelik hizmetleri kapsamında yazdıkları ve teslim aldıkları mektup, faks, teleks, elektronik posta, telgraf ve benzeri belgelerle, düzenledikleri fatura, makbuz ve masraflarına ilişkin belgelerin asıllarını veya onaylı örneklerini özel kanunlardaki hükümler saklı kalmak kaydı ile, beş yıl süre ile muhafaza etmekle yükümlü bulunmaları karşısında, davalının gemi acentesi olup olmadığının bu kanallardan belirlenmesi hususunda takdirin Mahkemeye ait olduğu, davalı şirketin icra takip tarihi itibariyle temerrüde düşürüldüğü, tarafların icra inkar tazminatı ve diğer benzeri taleplerinin değerlendirilmesinin Mahkemenin takdirinde olduğu belirtilmiştir.
Dava, deniz taşımasına ilişkin olarak ihtirazi kayıtla ödenen Gemi Tahliye Ücreti açıklamalı fatura bedellerinin iadesi isteği ile başlatılan icra takibinde borçlu olmadığının tespiti isteğine ilişkindir.
Davacı tarafça davalı tarafından yükün teslimi için talep edilen masrafların eşyanın varma limanında yük ilgilisine teslim borcu kapsamında yapması gereken masraflardan olduğu, konişmentoda söz konusu masraflardan gönderilenin sorumlu olduğu yönünde bir kayıt bulunmadığını, bu nedenle gönderilenden talep edilemeyeceğini ileri sürmektedir. Davalı taraf ise komisyoncu konumunda olduğunu, taşıyan acentesi olmadığını, yükün CIF teslim şeklinde satıldığını, boşaltma limanı masraflarının gönderilenin sorumluluğunda olduğunu, gemi tahliye ücretinin davacı tarafa bildirildiğini ve davacı tarafından kabul edildiğini belirterek davanın reddini talep etmiştir.
Davalı taraf zamaaşımı definde bulunmuş olduğundan bu hususta değerlendirme yapılması gerekmektedir. TTK 1246. Maddesinde " 1188. madde hükmü saklı kalmak kaydıyla gemi kira sözleşmeleri ile zaman çarteri sözleşmeleri ve navlun sözleşmelerinden veya konişmentodan veya onun düzenlenmesinden doğan bütün alacaklar bir yılda zamanaşımına uğrar. Bu süre alacağın muaccel olması ile işlemeye başlar." düzenlemesi bulunmakta olup fatura konusu bedeller navlun teferruatı niteliğinde olduğundan TTK 1246. Maddesinde belirtilen 1 yıllık zamanaşımı süresinin uygulanması gerekmektedir. Davaya konu fatura bedellerinin 01/02/2022 -05/05/2022 tarih aralığında ödenmiş olduğu, icra takibinin 09/11/2022 tarihinde başlatıldığı, buna göre ödeme tarihi ile başlayan 1 yıllık zamanaşımı süresinin takip tarihi itibariyle dolmadığı anlaşıldığından davalının zamanaşımı defi yerinde görülmemiştir.
Davacının satın almış olduğu emtialar ... ,..., ..., ..., ..., ... numaralı konişmentolar tahtında Ningbo ve Şangay Limanlarından ... Limanına taşınmış olup, konişmentoların ... ... Co Ltd. Tarafından düzenlendiği, konişmentolarda davacının alıcı , davalının teslim için başvurulacak kişi olarak gösterildiği, dosyaya sunulan hat konişmentolarının dava dışı ... tarafından düzenlendiği, bu konişmentolarda ... ... Co Ltd. Nin yükleten, davalının gönderilen olarak gösterildiği anlaşılmaktadır. Buna göre ... ... Co Ltd. Nin akdi taşıyan, ... fiili taşıyan , davacı gönderilen konumundadır. Davacı vekili davalının taşıyan acentesi olduğunu ileri sürmüş ise de davalının dosyaya sunulan fiili taşıyan konişmentolarında alıcı, ara konişmetolarda teslim için başvurulacak kişi olarak kayıtlı olduğu, dava dışı fiili taşıyanın acentesi olmadığının dosya kapsamı ve konişmentolar ile belirli olduğu anlaşıldığından davalının taşıma işleri komisyoncusu olarak hareket ettiği değerlendirilmiştir.
Taraflar arasındaki uyuşmazlık gemi tahliye ücreti açıklamalı fatura bedellerinden gönderilenin sorumlu olup olmadığı hususundadır. Taşımalara konu satışın CIF teslim şekli ile yapıldığı görülmektedir. Buna göre varış yerindeki masraflardan alıcı sorumlu olacaktır. TTK 1203. maddesinde " Eşya, taşıtandan başka bir kişiye teslim edilecekse, bu kişi, navlun sözleşmesi veya konişmento ya da diğer bir denizde taşıma senedi uyarınca eşyanın teslimini istediğinde, bu istemin dayandığı sözleşmenin veya konişmentonun yahut diğer bir denizde taşıma senedinin hükümlerine göre ödemeye yetkili kılındığı bütün alacakları ödemekle, kendi hesabına gümrük resmi ödenmiş ve başka giderler yapılmış ise bunları da vermekle ve üstüne düşen diğer bütün borçları yerine getirmekle yükümlü olur." düzenlemesi bulunmaktadır. Anılan hükme göre gönderilenin sözleşme veya konişmentoya göre ödemesi gereken alacaklar ile kendisi adına yapılmış masrafları ödemesi gerekmektedir.
Davacı ile satıcı arasında CIF teslim şeklinde yapılan sözleşme gereği varma limanı masrafları gönderilen üzerindedir. TTK 1203. Maddesi hükmüne göre gönderilenin sorumlu olduğu bedellerin navlun sözleşmesi ve konişmento kayıtları doğrultusunda tespit edilmesi, navlun kapsamında kalıp kalmadığının da değerlendirilmesi gerekmektedir. Davacı taraf yükü teslim aldığından konişmento kayıtları ile bağlıdır. Dava konusu konişmentolarda CY-CY kaydı bulunmaktadır. CY-CY (container yard-container yard)kaydı konişmentolarda, FCL- FCL (full container load) olarak belirtilen tam konteyner yüklerinde kullanılmakta olup yükün, konteyner yük istasyonunda teslim edileceği anlamına gelmektedir. Buna göre yük varma limanında konteyner sahasına kadar taşıyanın hakimiyetinde ve navlun kapsamında olup varsa bu alandan itibaren ortaya çıkacak masraflardan gönderilenin sorumlu olduğunun kabulü gerekmektedir. Dava konu gemi tahliye ücreti CY sahasına kadar yapılan işlemlere ilişkin ise de söz konusu taşımada davalının taşıyan acentesi olmadığı, taşıma işleri komisyoncusu olarak hareket ettiği , fiili taşıyan tarafından düzenlenen lokal masraf faturalarını ödemiş olduğu görülmektedir.
TTK m. 921/1 uyarınca "ücret olarak taşıma giderlerini de içeren tek bedel kararlaştırılmışsa, taşıma işleri komisyoncusu, taşımaya ilişkin olarak, taşıyıcının veya taşıyanın hak ve yükümlülüklerine sahip olur. Bu durumda komisyoncu, giderlerin ödenmesini, ancak bunun olağan olduğu hâllerde isteyebilir" düzenlemesi bulunmaktadır.
Dosyaya sunulan e-posta yazışmalarından, ... Tekstil yetkilisi ...'in 4.2.2022 tarihinde, saat 15.12'de gönderdiği dava konu taşımalara ilişkin olduğu açık olan e-postada "...gemi tahliye ücreti çok yüksek. Lütfen acenteniz ile görüşüp bu tutarda 340 USD olarak revize edebilir misiniz?" ifadesi yer almaktadır. Davalı şirket yetkilisi ...'un aynı gün, saat 17.20'de gönderdiği cevabi e-postada ise "... navlun anlaşmamızın olmadığı takdirde CIF yüklerde armatörler varış liman lokallerini yüksek rücu etmektedir /akliyecilere maalesef' ifadesi yer almaktadır. Buna cevaben 07/02/2022 tarihli mail ile teşekkür edildiği, davacının bunun aksini ispatlar başkaca yazışma sunmadığı görülmektedir. Buna gemi tahliye ücreti konusunda taraflar arasında mutabakata varıldığı, davacının bu bedelden sorumluluğu kabul ettiği anlaşılmaktadır.
Açıklanan nedenlerle ; TTK 1167. maddesi ve konişmento kayıtlarına göre davacının varma limanı lokal masraflarından sorumlu olmadığı değerlendirilebilir ise de, davalının taşıma işleri komisyoncusu olarak hareket ettiği, davaya konu gemi tahliye ücretinin taraflar arasında ayrıca kararlaştırıldığı ve davacının mail yazışmaları ile kabul ettiği, belirlenen ücretin gerek yazışmalar gerekse de varış ihbarnamesi ile davacıya bildirildiği, TTK 921/1 maddesine göre davalı tarafından talep edilebileceği, iadesinin gerekmediği anlaşıldığından davanın reddine dair aşağıdaki şekilde karar vermek gerekmiştir.
HÜKÜM:
1-Davanın REDDİNE,
2-Koşulları oluşmadığında davalının kötüniyet tazminatı talebinin REDDİNE,
3-Karar tarihinde yürürlükte bulunan Harç Tarifesi gereğince peşin alınan 1.934,53TL den karar harcı olan 615,40 TL nin mahsubu ile fazla alınan 1.319,13 TL'nin kesinleşmeye müteakip talep halinde davacıya iadesine,
4-Davalı vekili için takdir edilen 45.000,00 TL red vekalet ücretinin davacıdan alınıp davalıya verilmesine,
5-Tarafların dava şartı olan Arabuluculuk toplantısına katıldıkları halde anlaşamadıkları, Arabuluculuk son tutanağından anlaşıldığından 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanununun 18/A-14 bendi uyarınca ve Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği tarife hükümleri uyarınca Suçüstü Ödeneğinden ödenen 3.120,00.-TL Arabuluculuk ücretinin davacıdan alınarak hazineye gelir kaydına,
6-Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin üzerinde bırakılmasına,
7-Bakiye gider avansının karar kesinleştiğinde taraflara iadesine,
Dair, taraf vekillerinin yüzlerine karşı, kararın taraflara tebliğinden itibaren 2 haftalık süre içerisinde İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf kanun yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı.04/12/2025
Katip ...
e-imzalıdır
Hakim ...
e-imzalıdır