T.C.
İSTANBUL
17. ASLİYE TİCARETMAHKEMESİ
(DENİZCİLİK İHTİSAS MAHKEMESİ SIFATIYLA)
ESAS NO:2023/311 Esas
KARAR NO :2026/202
DAVA:Tazminat (Rücuen Tazminat)
DAVA TARİHİ:07/07/2023
KARAR TARİHİ:06/05/2026
Mahkememizde görülmekte olan Tazminat davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin ... Sigortacısı olduğu ... IMO nolu "..." isimli tanker gemisinin tanklarında taşıdığı asetik asit yükünü tahliye etmek üzere 20.05.2022 tarihinde davalı tarafa ait olan ve ..., ...'da bulunan ... isimli limana vardığını ve aynı gün saat 15:10 sularında yük tahliye operasyonuna başlattığını, tahliye operasyonu devam ederken limana ait olan 4,5 km uzunluğundaki tahliye borularında oluşan kuvvetli ters basınç nedeniyle tahliyesi yapılmakta olan yükün bir kısmının geminin güvertesine taşmaya başladığını, karşı tarafın işletmesindeki tahliye ekipman ve sisteminin yeterli niteliğe sahip olmaması, çalışanlarının tahliye sırasında gerekli özeni göstermemesi nedeniyle oluşan bu durum sonrasında müvekkilinin sigortacısı olduğu gemi ile taşınan yükte miktar eksikliği meydana geldiğini, çevre kirliliği oluştuğu iddiaları ve bununla bağlantılı olarak idari para cezaları tazmin edildiğini, müvekkili tarafından söz konusu zararlar tazmin edilmiş olup, anılı zararların davalı taraftan rücuen tazminini talep ettiklerini, dava konusu hadise sonrasında gemi kaptanı tarafından hazırlanan raporda da belirtildiği üzere davalı kıyı tesisine ait borularda yaşanan yüksek ters basınç nedeniyle tahliye işleminde aksaklık yaşandığını ve neticesinde dava konusu zararlar meydana geldiğini, yine olayın hemen akabinde geminin ... sigortacısı müvekkili tarafından görevlendirilen survey şirketi ... Denizcilik A.Ş tarafından hazırlanan raporda da olayın kıyı tesisine ait borularda oluşan ters basınçtan kaynaklandığı tespit edildiğini, olayın hemen akabinde 23.05.2022 tarihinde tarafımızca ... Asliye Ticaret Mahkemesinin 2022/... d.iş sayılı dosyası tahtında olayın aydınlatılmasına ilişkin delil tespiti talebinde bulunulduğunu ve tespit bilirkişi raporunda; ... gemisinin denize, yola ve yüke elverişli bir gemi olduğu, tüm kargo sistemleri dahil olmak üzere geminin tüm sistemlerinin sorunsuz bir şekilde çalışmakta olduğu, gemi mürettebatı tarafından gerek tahliye öncesinde gerekse de tespite konu hadise sırasında gerekli tüm önlem, tedbir ve aksiyonun alındığı, yürütülen tahliye operasyonun müşterek bir operasyon olduğu, yükün güverteye taşması hadisesinin tahliye operasyonunun müşterek sorumlusu kıyı tesisinin devre ve sistemlerinde ... gemisi ve sistemlerinden bağımsız bir şekilde oluşan ters basınçtan kaynaklandığı, hadiseye ilişkin olarak gemi sistemlerinden kaynaklı bir "yakın sebebin" dahi bulunmadığı vb hususların bilirkişiler tarafından isabetle tespit edildiğini, davalı tarafından ... Asliye Ticaret Mahkemesi’ne başvurularak huzurdaki dava konusu hadisenin ... gemisinin tek taraflı kusurundan ileri geldiği iddia edilerek dökülen ve kirlenen yükün değeri, tahliyenin gecikmesi, yapılan testler, güvenliğin sağlanması ve alanın emniyete alınması masrafları, Terminal’in bir sonraki gemiye hazır olması hususunda çıkacak demuraj masrafı, ihracat sırasında oluşacak ek denetim masrafları, gemiden numune alınması, gemiye ulaşılması için tekne servisi, resmi makamlar tarafından verilebilecek olası cezalar ve diğer masraflar nedeniyle geminin ihtiyaten haczi talep edildiğini, ihtiyati haciz talebini inceleyen mahkemece 50.000 USD üzerinden geminin ihtiyaten haczine karar verildiğini, kabulü anlamına gelmemesi kaydıyla yalnızca geminin ticari faaliyetlerinin sekteye uğramaması amacıyla müvekkili sigorta şirketi tarafından teminat mektubu düzenlenerek davalı tarafa teslim edildiğini ve geminin üzerindeki ihtiyati haciz kararının kaldırılması sağlandığını ancak davaya konu hadise tamamen davalı tarafın kusur ve sorumluluğunda meydana gelmiş olup, davalı tarafından 50.000,00 bedelli teminat mektubunun müvekkiline iadesi gerektiğini, davalı tarafın kusur ve ihmalinden kaynaklanan söz konusu hadise nedeniyle davalı tarafça olayın bildirilmesi üzerine ... Bölge Liman Başkanlığı tarafından ... gemisi hakkında 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 12. ve 24. Maddeleri kapsamında ve yine aynı kanunun 20/ı-1 maddesi uyarınca çevre kirliliğine sebep olduğu iddiasıyla 21.05.2022 tarih, 0350 cilt, 0010 sayfa numaralı 19.057.390,00.-TL tutarında idari para cezası tanzim edildiğini, ... gemisi ve ilgililerinin iddia edilen çevre kirliliğine ilişkin hiçbir kusur ve sorumluluğu bulunmamasına rağmen cezanın ödenmemesi halinde geminin seferden men edilmesi yaptırımının engellenmesi amacıyla anılı cezaya istinaden indirimli olarak 14.293.043,00.-TL ödeme yapılmak zorunda kalındığını, iddia edilen çevre kirliliği ile bağlantılı olarak 23.05.2022 tarihinde yine ... Bölge Liman Başkanlığı tarafından Tehlikeli Yüklerin Denizyoluyla Taşınması ve Yükleme Emniyeti Hakkında Yönetmelik’in Madde12(a),(b) ve (h) bentlerinin ... gemisi tarafından ihlal edildiği iddiasıyla 27 sıra nolu 30.000,00-TL tutarındaki ikinci bir yaptırım kararı tanzim edildiğini, işbu para cezası da cezanın ödenmemesi halinde geminin seferden men edilmesi yaptırımının engellenmesi amacıyla 03.06.2022 tarihinde indirimli olarak 22.500,00.-TL olarak ödenmek zorunda kalındığını beyanla müvekkili ... AS tarafından düzenlenen 03.06.2022 imza tarihli ve 50.000,00 USD bedelli teminat mektubunun taraflarına iade edilmesine, 828.825,75 ABD Doları alacağın ödeme tarihi olan 15.06.2022 tarihinden itibaren Merkez Bankası Kamu Bankalarınca Amerikan Doları Mevduatlara Fiilen Uygulanan Azami Faiz oranlarınca işleyecek faizi ile Davalıdan tahsiline, 22.500,00 Türk Lirası alacağın ödeme tarihi olan 03.06.2022 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile davalıdan tahsiline, yargılama masrafları ve vekalet ücretinin davalı üzerine bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı tarafın geçerli bir sigorta sözleşmesini dosyaya ibraz etmediğini, davanın kanuni halefiyete dayalı rücuen tazmin talepli bir dava olduğu göz önünde bulundurulduğunda poliçe teminatı kapsamında tazminat ödenip ödenmediğinin tespit edilebilmesi amacıyla sigorta sözleşmesinin incelenmesi gerektiğini, dava ile talep olunan bir diğer 22.500,00 TL tutarındaki idari cezanın ibraz edilen tahsilat makbuzunda dava dışı üçüncü bir şirket tarafından ödendiği görüldüğünü, bu ödemenin davacılardan herhangi biri tarafından yapılmadığı sabit olup talep olunan bu tutar bakımından da davacılar aktif dava ehliyetini ispatlayamadığından davanın reddi gerektiğini, müvekkilinin ... ...’nde kimyasal depolama tesisine ve ... kıyı tesisine (dolfen) sahip olup bu tesislerde tahmil/tahliye hizmetleri sağladığını, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Tersaneler ve Kıyı Yapıları Genel Müdürlüğü tarafından, Kıyı Tesislerine İşletme İzni Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik kapsamında yapılan bütün tetkikler neticesinde müvekkiline ait kıyı tesisinin uygun görülmesi ile 29.09.2021 tarihinde Kıyı Tesisi İşletme İzin Belgesi düzenlediğini, izin belgesi verildiği tarihten bu yana ...’ta faaliyetlerine devam etmekte olup liman operasyonlarında bugüne kadar hiçbir sorun yaşamadığını, somut uyuşmazlıkta, 20.05.2022 tarihinde M/T “...” gemisi müvekkili şirketin sahibi olduğu ... limanına yanaştığını ve saat 15.10’da da taşıdığı asetik asit yükünün tahliyesine başlandığını, ancak tahliye esnasında gemi güvertesinde yük sızıntısı oluştuğunu ve denize dökülmeye başladığını, tahliye esnasında 20.05.2022 tarihinde saat 23:45 suları civarında gemi güvertesinde yük taşıntısı oluştuğu müvekkili şirket çalışanları tarafından tespit olunarak derhal gemi kaptanıyla iletişime geçildiğini, saat 23:46’da acil durum prosedürleri devreye alındığını ve tahliye ... tarafından durdurulduğunu, daha fazla yük taşıntısı yaşanmasının engellendiğini, önce gemi güvertesinde başlayan taşıntı gemi üzerinde tutulamayarak iskele tarafı bordadan denize dökülmeye başladığını, dolfen üzerinde tüm vanaların hemen müdahale edilerek kapatılması nedeniyle terminalden herhangi bir çevre kirliliği oluşmasına müsaade edilmediğini, 21.05.2022 saat 00:03’te durum müvekkili tarafından ... Liman Başkanlığı’na bildirildiğini, Liman Başkanlığı tarafından tahliyeye müsaade edilmediğini, saat 00:10’da gemi güvertesinden denize yük taşıntısı kesilerek gemi imkanlarıyla taşıntı güvertede hapsedildiğini, gemi kaptanıyla yapılan incelemelerde, tahliye sırasında gemi tank değişimi esnasında gemi içinde mürettebat tarafından elleçlenen pompaların birbirini çiğnemesi ile tank taşması sonucu oluştuğunun tespit edildiğini, kirlilik ...’tan kaynaklanmadığını, hatta ...’un müdahalesiyle çok daha büyük bir kirliliğin oluşması önlendiğini, ... Liman Başkanlığı tarafından yapılan incelemelerde geminin 2/P numaralı tankından 871 kg asetik asitin denize taşırıldığı ve kirliliğin gemiden kaynaklandığının tespiti ile gemi aleyhine Çevre Kanunu’nun 20. Maddesi gereği 21.05.2022 tarihli idari yaptırım tutanağında 19.057.390 Türk Lirası idari para cezasının uygulanmasına karar verildiğini, yine Liman Başkanlığı tarafından Tehlikeli Yüklerin Denizyoluyla Taşınması ve Yükleme Emniyeti Hakkında Yönetmelik’in 12(a), 12(b), 12(c) ile 22/1(e) maddelerinin ihlal edildiğinin tespiti ile yine gemi aleyhine 30.000 TL idari para cezası uygulanmasına karar verildiğini, geminin çevre kirliliğine yol açmasının yanı sıra ilgili yönetmelikte belirtilen madde kapsamında tehlikeli yük taşımacılığı ile ilgili eksiklikler bulunduğu tespit olunarak idari yaptırım uygulandığını, gemi tarafından her ne kadar uygulanan idari yaptırımlara karşı itiraz edilse de ... 2. İdare Mahkemesi 2022/... E. ve ... Sulh Ceza Hakimliği 2022/... D. İş sayılı dosyalardan itirazların reddine karar verildiğini, hükmolunan mahkeme kararları ile de kirliliğin gemiden kaynaklandığı bir kez daha ortaya konulduğunu, taraflar arasında tahliyeden önce imzalanan 19.05.2022 tarihli Tahliye Operasyonları Protokolü ile gemi, ...’un tahliyeye uygun olduğunu onayladığını ve verilen onay akabinde de tahliyeye başlandığını, müvekkiline olay akabinde ibraz edilen 21.05.2022 tarihli kaptan raporunun değiştirilerek dosyaya sunulduğu tespit edildiğini, davacının haksız taleplerine dayanak kılmaya çalıştığı inceleme yapılmaksızın, tek taraflı şekilde tanzim edilen ... Asliye Ticaret Mahkemesinin 2022/... D. İş sayılı dosyada yer alan bilirkişi raporunun herhangi bir delil mahiyeti bulunmadığını, idari yaptırım kararlarında Liman Başkanlığı tarafından uygulanan cezalar Türk Lirası cinsinden kararlaştırıldığını, ödemeye ilişkin dekontlar da incelendiğinde yine Türk Lirası cinsinden ödemeler yapıldığını, Türk Lirası cinsinden ödeme yükümlülüğü getiren idari yaptırım kararlarına istinaden yabancı para cinsinden ödeme yapılması talebinin hukuka aykırı olduğunu, ayrıca davacı tarafından zararın kabul edilerek müvekkili lehine teminat mektubu düzenlendiğini savunarak tüm bu nedenlerle davanın reddine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davacılara yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
Mahkememiz dosyasına sunulan 27/05/2025 tarihli bilirkişi raporunda; olayda, davacı gemi tarafının tahliye pompasında uygun tahliye basıncını temin edemediğinden oluşan ters basınç nedeniyle bordada yük taşması oluştuğu ve taşan yükün denize sızmaması için zamanında ve yeterli müdahale mürettebat tarafından yapılmadığından, söz konusu kirlenmede geminin kusurlu olduğu ve davalı kıyı tesisinin bu hususta kusurunun bulunmadığı, dava konusu olayda, kirlenme zararının tazmini talebinin söz konusu olmayıp gemiden taşan asetik asitin denize karışmasının neden olduğu kirlenme sonucunda idari para cezası ödeyen davacının, kirlenmeye kusuruyla sebebiyet verdiğini iddia ettiği kıyı tesisinden, ödediği idari para cezasının rücuan tahsilini talep ettiği; kirlenme zararının gerçekleşmesinde kıyı tesisinin değil gemi mürettebatının kusurlu olması karşısında davalının, ödenen idari para cezalarından dolayı sorumlu tutulamayacağı kanaatine varılmıştır.
02/11/2025 tarihli bilirkişi raporunda; dava konusu olayın meydana gelmesinde ... gemisinin %40 oranında ve tali kusurlu olduğu yönünde kanaat oluştuğu, dava konusu olayın meydana gelmesinde davalı şirkete ait ... kıyı tesis yönetiminin ise %60 oranında ve asli kusur olduğu yönünde kanaat oluştuğu, çevre mühendisliği açısından dosya incelendiğinde; Deniz ortamına dökülen asetik asit maddesinin, döküldüğü ortamda meydana getireceği etkilerin gözle görünür olmadığı, kantitatif olarak ölçülmüş bir değerin de bulunmadığı dikkate alındığında, ... de verilmiş atık tanımına girmediği, bu itibarla da çevre kirlenmesinden söz edilebilmesi için yeterli verinin dosyada bulunmadığı, konu hakkındaki uluslararası sözleşme ve kurallarda da asetik asit maddesi için kesin kirleticidir tanımının verilmediği, az da olsa etkisinin olduğunun belirtildiği, ancak bu etkinin hangi ortamlarda olacağından söz edilmediği, deniz ortamının dinamik bir yapıya sahip olduğu dikkate alındığında, dökülen maddenin ne ölçüde zararının olduğunun doğru ve anlamlı ölçümlerle tespit edilebilmesinin mümkün olmadığı hususları dikkate alındığında, dava konusu olay için çevre kirliliğinin meydana geldiğinin söylenemeyeceği, 1 no'lu davacının davalıya rücu edebilmesi için halefiyet şartlarının gerçekleşmiş olması halinde %60 oranında rücu edebileceği, halefiyet şartlarının gerçekleşmemiş olması ihtimalinde 2 no'lu davacının davalıya uyuşmazlık konusu meblağın %60'ını rücu edebileceği kanaatine varılmıştır.
16/03/2026 tarihli bilirkişi raporunda; Davaya konu edilen olayın meydana gelmesinde, ... gemisinin tam kusurlu olduğu; ... kıyı tesisine izafe edilebilecek bir kusurun bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
Dava,1 nolu davacı Klüp sigortacısı açısından sigortacının kanuni halefiyetine binaen açılan rücu davası, 2 nolu davacı gemi donatanı açısından ise tazminat davası niteliğinde olup; davacılar tarafından, ... TATPEİ isimli tanker gemiden 21.05.2022 tarihinde davalıya ait tesislere asetik asit yükünün tahliyesi sırasında gemi tankından güverteye taşan yükün denize dökülmesi sonucunda meydana gelen çevre kirliliği nedeniyle gemiye kesilen ve ödenen idari para cezasının davalıdan tahsili talep edilmektedir. Davalı ise cevap dilekçelerinde, deniz kirliliği olayında ... Kıyı tesisinin bir kusurunun bulunmadığını, davacı tarafın ... 2.İdare Mahkemesinde açtığı, 2022/... Esas sayılı dosyadaki kararın Danıştay incelemesinden geçerek kesinleştiğini, sözkonusu kesinleşmiş İdare Mahkemesi kararıyla da dava konusu deniz kirliliğinin gemiden kaynaklandığının tespit olduğunu, savunarak davanın reddini istemiştir.
TTK m. 1472 uyarınca halefiyetin koşullarının söz konusu olabilmesi için sigortalının zarara uğraması, söz konusu zarara ilişkin üçüncü kişilere tazminat hakkının doğması, rizikonun sigorta teminatı kapsamında kalması ve sigortacının tazminatı gerçek hak sahibine ödemiş olması gerekmektedir.... Bölge Liman Başkanlığı tarafından ... gemisi hakkında, çevre kirliliğine sebep olduğu gerekçesiyle 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 12 ve 24. Maddeleri kapsamında kesilen idari para cezasının sigorta poliçenin 17. Maddesi gereği sigorta teminatı kapsamında kaldığı tespit edilmiştir. 14.293.043 TL İdari para cezasının15.06.2022 tarihli ... .../... şubesinin banka dekontu uyarınca davacı sigortacı ... AS vekili tarafından ... Defterdarlı'ğına ödenmiş olduğundan bu davacının aktif husumet ehliyetine haiz olduğu değerlendirilmiştir. Aynı idari kurum tarafından davacı gemi donatanının acentesi ... Ltd. Şti 22.500 TL tahsilat yapıldığı dosyaya sunulan 03.06.2022 tarihli ödeme makbuzundan anlaşılmış olduğundan davacı donatanın da iş bu ödeme bakımından dava açmakta hukuki yararı ve husumet ehliyetinin bulunduğu kabul edilmiştir.
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerden, ... ... gemisi 20.05.2022 tarihinde davalı ... San. Tic. A.Ş'ye ait olan ... Kuzey Rıhtımına yanaşmış, saat 15.10'da, Asetik Asit yükünü kara tesisine tahliye etmeye başlamıştır. Gemiden denize yük taşıntısının, tahliyenin geminin 2P nolu tankından (iskele tarafta bulunan 2 nolu yük tankı) yapıldığı sırada meydana geldiği; yükün, tahliye öncesinde kapalı bir sistem halinde bulunan gemi tankından denize dökülmesinin nedeninin 2P nolu kargo tankından tahliyeye başlamadan önce, tanktaki yük seviyesinin iskandil alınarak ölçüldüğü ... ... kapağının açık tutulması olduğu; sahil tankındaki basınıcın, gemi tahliye pompası basıncını aşması nedeniyle oluşan karşı basınç sonucunda açık bırakılmış olan kapaktan yükün dışarıya taştığı; önce gemi güvertesinde toplandığı, kontrol altına alınamaması sonucunda da denize döküldüğü anlaşılmaktadır.
Olay hakkında davalıya ait tesisin Liman Operasyon Müdürü ... ile Vardiya Operatörleri ... tarafından düzenlenen Tutanak'ta; ... ... gemisinin 20.05.2022 günü ... Kuzey Rıhtımına yanaştığı, saat 15:10'da geminin Asetik Asit yükünü kara tesisine tahliye etmeye başladığı, tahliyenin saat 2: kadar sürdüğü saat 23:45'te gemi güvertesinde yük taşıntısı oluştuğunun tespit edildiği, saat 23:46'da terminal acil durum prosedürlerinin devreye sokularak gemiden tahliyenin durdurulduğu, kıyı tesisine ait terminal boru hattı vanalarının kapatıldığı, dolfen üzerinde tüm vanalar kapalı olduğu için terminal tarafından herhangi bir çevre kirliliği oluşmasına müsaade edilmediği, geminin güvertesinde ise yük taşıntısının olduğu, gemi personeli tarafından yük taşıntısının gemi güvertesinde tutulmaya çalışıldığı, ancak gemi tankından devam eden taşıntı nedeniyle saat 23:50'de geminin iskele kıç omuzluk tarafından bir miktar yükün denize dökülmeye başladığı, 21.05.2022 günü saat 00:03'de durumun ... Liman Başkanlığına bildirildiği, nihayet saat 00:10'da gemi güvertesinden denize yük dökülmesinin de önlendiği, bir kısım Asetik Asit yükünün ise gemi güvertesinde tutulabildiği bilgileri yer almaktadır. Tutanağın son paragrafında, “Gemi kaptanıyla yapılan incelemelerde, tahliye sırasında, gemi tank değişimi esnasında gemi içinde mürettebat tarafından elleçlenen pompaların birbirini çiğnemesi ile tank taşması sonucu oluştuğu” açıklanmıştır.
Gemi kaptanı tarafından tanzim edilen 21/05/2022 tarihli olay raporunda; “ gemi ... 'ta ... tanklarından Asetik Asit boşalttığı sırada Manifoldaki basınç 9.0 bardır, 20,05.2022 tarihinde 2330L T saatinde görevli mürettebat kargonun ... tankından kargo ölçüm deliğinden taştığını tespit etmiştir. Görevli mürettebat derhal görevli olan memura haber vermiş ve memur kargo pompalarını durdurup kaptana haber vermiştir, kaptan derhal tüm mürettebat genel alarm ve PA ile olayla ilgilenmeleri için bilgilendirmiştir. Kıyı hattından gelen geri basıncın çok yüksek olması nedeniyle tank ... den kargonun taşması sonucunda, kargonun tank ... 'ye geri akmasına neden olmuştur. Güverte üzerine dökülen yük miktarı geminin mürettebatı tarafından Slop tankına toplanmıştır. Biz, 21/05/2022 tarihinde saat Ol I5LT'de bu kazayı önlemek için her şeyi denedik. Olay sırasında bütün frengi çıkışları kapalıydı, ancak güverteye sızan kaçmış kargonun toplanması sırasında, geminin ekleme levhasından az miktarda kargonun dışarı sızdığı fark edilmiştir, amma velakin bu sızıntının denize ulaşıp ulaşmadığı, havanın karanlık olması ve ekleme levhasından çıkan miktarın az olması sebebiyle bizim açımızdan net değildir” denmektedir.
Gemi kaptanının ...Cumhuriyet Başsavcılığının 2022/... sayılı soruşturma dosyasındaki ifadesinde;"...20 Mayıs 2022 tarihinde, saat 07.00'da limana geldik. Pilotla saat 10.00'da bağladık. 15.10'da tahliye operasyonu başladı. 23.30'a kadar operasyon devam etti. Güverte pompacı görevindeki personel taşıntıyı görüyor. Daha sonra güvertedeki taşıntıyı 4. Kaptana söylüyor. 4. kaptan da bana söyledi. Önce genel anons devresine bastım. Sonra genel anons devresinden herkese bilgi verdim. Mürettebatı kontrol ettim. Seyyar pompa aracılığıyla güverteye dökülen asetik asidi slop tanka (atık tankı) yönlendirdim. Mürettebatı kontrol ettim. İskele 2. Tankı kontrol ettim. Basınçlı bir taşma yaptığı için kapatamadım. Basınç düştükten sonra takibi 5 dakika sonra tankı kapattım. Tanktan kastettiğim "... devresinin valfının ve kapağının kapatılmasıdır. Operasyon sırasında tüm tanklar kapalıydı. Olay olduktan 30 saniye sonra Liman Operasyon Müdürüne VHF-04 kanalından haber verdim. Kirliliğin sebebi olarak; Kıyı bağlantı hattı çok uzun, 4.470 metre denizin içinde gidiyor. Kara tesisinde bu hattın bağlandığı tank deniz seviyesinden 52 metre yüksekliğinde. Kıyıdaki 15.10'da boştu. Tahliyeye başladığım sırada kıyı tankı boş olduğu için kolay bir şekilde gidiyordu. Kıyı tankındaki yük miktarı arttıkça ters basınç oluşmaya başladı. Geri dönmeye başladı. Geri basınç çok yükseldi. Daha sonra taştı. Gemi frengi tapaları kapalıydı. Taşınabilir acil durum pompaları olay olmadan önce, tahliye olmadan önce koydum. Taşıntı başladıktan sonra çalıştırdım. 4 tane daha ek pompa getirdim. Taşıntıyı pompalar vasıtasıyla slop tanka yönlendirdim. Mürettebat gemiyi bezlerle temizledi. Güverteden taşan bir şey görmedim. Olay esnasında kamaramda dinleniyordum. Olayı öğrenir öğrenmez kargo kontrol odasına geldim. Bütün pompaların durmuş olduğunu ördüm. 2-3 dakika sonra güverteye çıktım..." beyanın geçtiği görülmüştür.
... Bölge Liman Başkan vekili ..., ...Cumhuriyet Başsavcılığının 2022/... sayılı soruşturma dosyasında tanık olarak verdiği ifadesinde; “Mesleki tecrübeme istinaden de yaptığım sek olması karşılaşılabilecek bir durum olduğu, tahliye esnasında bu tür durumlarda ilave tedbir alınması gerektiği, ancak gemi personelinin bu konuyla ilgili yeterli tedbir almadığı kanaatine vardım. Tahliye esnasında 2 numaralı tankın pompası karşı basıncı yenememiş, geminin çalışmakta olan diğer tanklarından 2 numaralı tanka yük akışı başlamış. Ancak yeterli kontrol gemi personeli tarafından yapılmadığı için bu yük transferinin farkına varamadıkları anlaşılmıştır. Eğer erken fark edilseydi söz konusu 2 numaralı tank devre dışı bırakılıp tahliye diğer tanklar üzerinden devam edilebilirdi. 2 numaralı tankı ölçmek üzere kullanılan ölçüm borusu tahliye esnasında açık bırakılmış, söz konusu taşıntı da bu ölçüm borusundan güverteye gerçekleşmiştir.” beyanında bulunmuştur.
... Maritime Marine Consultants Sole Shareholder Co.Ltd” isimli denizcilik-danışmanlık şirketi eksperi tarafından düzenlenen 21.05.2022 tarihli olay raporunda; ... terminalinin talebi ve imzalanan gemi kıyı sözleşmesine istinaden gemi kargo yükünün 2 bar ilk basınçla boşaltmaya başlandığı ve kademeli olarak basıncın 9 bara yükseltildiği, kargo yükünün boşaltılmaya başlandığı, 20.05.2022 günü saat 22:00'de tahliye sırasına göre COT (cargo tank) ön koduyla tanımlanan kargo tanklarından 3P ile 10S kapatılarak ve 2W tankının açılmış olduğu, saat 22:30'da 10S ve 23:15'de ise 2P tanklarının kapatıldığı, tahliye için tank numara ve sırasının değişiminde kıyıdaki ... Terminaline bilgi verildiği, tahliye işlemine geçilen tankta basıncın düşürülmüş olan 2 bar ile başlandığı ve kademeli olarak 9 bar değerine kadar boşaltım basıncının yükseltildiği, ... gemisindeki Asetik Asit yükünün kıyıdaki ... tanklarına boşaltımı esnasında, dolfen üzerinde yer alan sahil borusundaki karşı basıncın gemideki transfer pompasının çıkış tarafına uyguladığı karşı basıncın 8 bara kadar çıktığı, kargo yükü boşaltma hızının saatte bir azaldığı, kıyı hattından gemideki transfer pompasına doğru gelen yoğun geri basınç olduğunu ve tahliye hızının azaldığını, bu nedenle kargonun bir kargo tankından diğerine aktarılıp aktarılmadığını anlamak amacıyla gemideki sorumlu kişilerin bir süreliğine sadece tek bir tanktan yük tahliyesi işlemini yapma kararı verdiğini, ... Kıyı Terminaline haber verildikten sonra saat 23:30'da 2S ve 10P nolu kargo tankları kapatıldığı ve sadece 2P nolu kargo tankındaki yükün boşaltılmasına karar verildiği, 2P nolu kargo tankından yük tahliyesi yapılmadan önce geminin güvertesindeki pompa görevlisi tarafından manuel olarak tanktaki yük seviyesini iskandil alarak ölçtüğü, sürekli ölçüm alabilmek için ... marka kesici (durdurucu) vananın bir tür bırakıldığı, 2P nolu tanktan yük tahliyesi için transfer pompasının çalıştırıldığı, tahliye pompasının çıkış basıncının önce 2 bar değerine göre düşürüldüğü ve daha sonra kıyıdan gelen karşı basıncı önlemek için pompanın hızının artırıldığını, daha sonra güverte lostromosuna manifoldu boşaltmak üzere açması bildirilmiş, tam o anda sahil hattından 8.5-9.0 bar geri basınç olduğu için sahil hattındaki geri basınç değerinin pompaçıkış basıncı değerini aştığını, 2P nolu kargo tankına ait tek açık valf konumundaki ... /iskandil borusundan yükün taşmaya başladığı, kargo yükünün ... valf kapağından taştığını gören güvertedeki pompa görevlisinin durumu hemen kargo kontrol odasındaki 3.kaptana rapor ettiği, 3.kaptanın da derhal güverte lostromusuna talimat vererek geminin ana manifoldunu kapatmasını ve yük tahliye pompasını durdurmasını istediği, ancak pompanın durdurulmasının taşkını önlemeye yeterli olmadığı çünkü ... valfının kapağı açık olduğu için ve aynı zamanda kıyı bağlantısını sağlayan yük tahliye borusundaki karşı geri basınç değeri de yüksek olduğu için açık kalan iskandil borusundan Asetik Asitin taşmaya devam ettiği, Asetik Asit iskandil boru deliğinden güverteye döküldükçe borudaki karşı geri basıncın da düştüğü ve nihayet borudaki basınç ... valf kapağının kapatılabileceği basınç değerine düştüğünde valf kafağının (iskandil alma deliğinin) kapatılabildiği, geminin güvertesindeki frengi delikleri kapalı olmasına rağmen güverteye taşan Asetik Asit yükünün bir kısmının denize dökülmesinin önüne geçilemediğinin değerlendirildiği görülmektedir.
Dosyada mevcut olup ... Bölge Liman Başkan vekili ... ile Denizcilik Sörvey Mühendisi ...'ın hazırladığı 21.05.2022 tarihli raporda; ... ait dolfen, ... gemisi ve gemi çevresinde yapılan yerinde incelemeler ile personel ifadeleri ışığında Asetik Asit yükünün sadece geminin iskele tarafındaki 2P nolu tankın “Yük Ölçüm Borusundan (Cargo Measuring Hole)” taşarak güverteye döküldüğü, gemi personelinin söz konusu tank taşmasına geç tepki verdiği, tahliyeyi hemen durdurmadığı, sahil kaytlarına göre 20 dakikalık bir süre boyunca güverteye taşarak biriken yükün denize döküldüğü, güvertede biriken ve denize dökülmesi önlenebilen yaklaşık 5 m3 hacmindeki yükün ise geminin “Slop” tankına aktarılı hem sahildeki depolama tanklarında hem de gemideki tanklarda bulunan yükün ölçümü sonunda denize yaklaşık 871 kg (- 0.84 m3) kargo yül it edil gemiden karaya kargo yükü tahliyesi sırasında yüksek basıncın söz konusu olduğu ancak gemi ve kıyı tesisinin karşılıklı olarak imzaladığı PROTOKOL ile tahliye boru devresinin uzunluğu ve tahliye boru devresindeki basınç hakkında bilgi alışverişinin sağlanmış olduğu, geminin duruma özel tahliye planı yapması gerekirken, yeterli gözetim/takip yapacak vardiya/tahliye planı yapmadığı ve dolayısıyla tanklar arasındaki ürün transferini fark edemediği, taşıntıyı da kıyı tesisi ilgilileri aracılığıyla geç fark ettiği, söz konusu Asetik Asit yükünün “Dökme Halde Tehlikeli Kimyasalları Taşıyan Gemilerin İnşa ve Teçhizatı Hakkında Uluslararası (IBC) Kodda belirtildiği gibi “Tehlikeli Yük” olarak sınıflandırıldığı, Asetik Asit'in deniz suyuna karışarak hızlı çözünmesi ve boğucu gaz oluşması nedeniyle denizden numune alınamadığı, ancak fotoğraf-video kayıtları, kaptan raporu, kıyı tesis işletme raporu ve gözetim firması raporu ile ... ... gemisinin deniz kirliliğine sebebiyet verdiği sabit olup idari para cezasıyla tecziyesinin uygun olduğuna dair açıklamaların yer aldığı görülmektedir.
Dava dosyasında mevcut olan, gemi yükünün resmi kaydı olan “Cargo Manifest” belgesi 16.05.2022 tarihinde, ... Limanında ... ... gemisi kaptanı ... tarafından düzenlenmiş olup, taşınan Asetik Asit kargo yükünün alevlenme (parlama) sıcaklığının 40C olduğu ve “Deniz Kirletenleri (Marine Pollutant)” sınıflamasında ise “Z” grubuna girdiği, kargo tanklarında toplam 4,660.084 MT Asetik Asit'in bulunduğu açıklanmıştır.
... ... gemisinin 11.05.2022-20.05.2022 tarihleri arasındaki seyri boyunca kargo tanklarındaki yüke ait depolama sıcaklıklarının değişimi tablo talinde düzenlenmiş olup “... : ...” isimli evrak olarak dava dosyasında yer almaktadır. Bahse konu tablo bilgilerinden tüm tanklardaki sıvı kargo yüklerinin sıcaklığının günden güne küçük oynamalarla değişmiş olsa dahi, en düşük 26.1C ve en yüksek 30.5C sıcaklık değerleri arasında kalacak şekilde depolanarak taşındığı bilirkişilerce tespit edilmiştir.
... gemi kaptanı ile ... yetkilisi ...'ün kaşe ve imzasıyla düzenlenen 20.05.2022 tahliye Protokolde; gemideki yükü boşaltmak için 8 inç (- 20.3 cm) çapındaki esnek tahliye borusunun kullanılacağı, gemi yükünün aktarılacağı tahliye boru hattının toplam uzunluğunun 4,470.00 metre olduğu, kıyı tesisinin geminin tahliye edeceği kargo yükünü alma kap; in saatte 250 m” olduğu yani saatte en fazla 250 m/saat hacimsel debiyle yük transfer edilmesi gerektiği, güvenli çalışma açısından tesisindeki manifold basıncının en az 4 kg/cm ve en fazla 9 kg/em olabileceği yani 4 kg/em Basınçtan daha düşük basınçlarda yük basılmaması ve pompa çıkış basıncının da 9 kg/em”'yi geçmemesi gerektiği, bu hususlara riayet edileceğine dair karşılıklı mutabık kalındığı yönünde bilgiler mevcuttur. Söz konusu Tahliye Protokolü 21.05.2022 tarihinde yenilenmiş, içeriği 20.05.2022 tarihindeki protokol ile aynı olmakla beraber matbu metnin hemen altına el yazısıyla 2 ayrı madde daha yazılmış olduğu görülmektedir. Bu ek 2 maddenin ilkinde ... ... gemisinin tahliye işlemleri sırasında aynı anda en fazla 2 tane kargo tankını kullanarak tahliye yapması istenmekte, diğer ikinci maddede ise geminin “Slop P” tankındaki kargo yükünü kesinlikle kara tesisine boşaltmaması, terminalin Slop P tankındaki kargo yükünü kabul etmediği düzenlenmiştir.
Dosya kapsamında mevcut olan ... Cumhuriyet Bassavcılığının 2022/... Soruşturma sayılı dosyasına sunulan 08.03.2023 tarihli Bilirkişi Raporunun sonuç kısmında “... Denize deşarj olan yükün, dökü alanı ile sınırlı olan bölgede çözünerek ve biyolojik olarak parçalanarak, bulunduğu noktadan kısa sürede seyrelerek uzaklaşabileceği, %99'unun biyolojik olarak parçalanabildiği itibariyle çevreye zarar verecek ve kalıcı nitelikte kirlenmeye sebebiyet vermediği görüş ve kanaatine varılmıştır ..” şeklinde kanaat belirtilmiştir.
... Asliye Ticaret Mahkemesini 2022/... D.İş sayılı dosyasına sunulan Bilirkişi Raporunun sonuç kısmında “... Gemi tankından taşan Asetik Asit yükünün “Z-kategorisinde” olduğu, ...Asetik Asit yükünün deniz çevresi, sucul yaşam ve biyoçeşitlilik açısından az da olsa toksit etki göstereceği, ... ... gemisinin kargo tankından yükün taşmasına gemi mürettebatı ve sistemlerinden kaynaklanan bir sebep olmadığı ve meydana gelen hadisede ... ... gemisinin bir sorumluluğunun olmadığı, ...Asetik Asit yükünün gemi tankından taşmasına kıyı tesisinin sisteminde oluşan yüksek ters basıncın sebep olduğu ancak kıyı tesisinden kaynaklanan bu durumun “YAKIN SEBEP”inin tam olarak tespitinin bu aşamada mümkün olmadığı, ... gemisinin tüm sistemlerinin çalışır vaziyette olduğu ve kargo yük tahliye operasyonunun yürürlükteki mevzuat, teamül ve uygulamalara göre kıyı tesisi ile koordineli ve kıyı tesis direktifleri doğrultusunda yürütüldüğü” şeklende görüş ve kanaat belirtilmiştir.
Dava dosyasında alınan 27.05.2025 tarihli 1. Bilirkişi raporunda teknik bilirkişilerin yaptığı değerlendirmelerde; geminin her kargo tankının bir adet Framo (Frank Mohn) marka pompa ile donatılmış olduğu, dava konusu olayda kullanılan deep well kargo pompalarında (Framo) her kargo tankının güverte üzerinde kendine ait bir kargo pompasının bulunmakta olduğu, olayı denizcilik uygulamasında örnekle izah etmek gerekir ise; tahliye başladıktan sonra ya da esnasında ana devre ve manifold basıncı örneğin 5 bar olsun, tahliye devam ederken devreye alacak bir kargo pompasının basıncını 5 bara eşitlemeden o pompaya ait çıkış valfi açılırsa ana devre üzerindeki basınç pompa basıncında yüksek olduğu için o tanka pompa üzerinden yük -geri- dolmaya başlayacağı, dolayısıyla pompanın basabilmesi için, pompa çalışma basıncının ana devre basıncından fazla olması gerektiği, aksi takdirde pompayı diğer kullanılan pompaların çiğneceği ve o tanka -geri- dolumun söz konusu olacağı, olayda gemi tarafının tahliye pompasında uygun basıncı temin edemediğinden boru tahliye hattında oluşan ters basınç sebebiyle yükün geri/ters gelerek gemide taşıntı oluşturduğu ve pompandan taşan bu deniz sızmaması için zamanında ve yeterli önlem gemi mürettebatınca alınmamış bulunduğundan söz konusu kirlenmeyle ilgili olarak geminin ihmal derecesinde kusurlu olduğu ve kıyı tesisinin bu hususta kusurunun bulunmadığına dair görüş ve kanaat bildirilmiştir.
2. Bilirkişi raporunda yapılan teknik değerlendirmeler sonucunda; ... ... gemisi taşıdığı Asetik Asit kargo yükünü davalı şirkete ait ... tesisine boşaltmak için dolfene yanaştığında, transfer pompasının çıkış ağzında 4 barlık basınç ile sorunsuz tahliye yapabilmesi gerektiği, ancak bunun gerçekleşemediği, ... ... gemisinin taşıdığı yükü tahliye etmek için transfer pompasının basıncını 9 bar değerine çıkaramaması ve Tahliye Protokoluna aykırı davranmaması gerektiği, davalı şirkete ait ... tesisi tahliye borusundaki iç basınç değerini daima 4 barı aşmayacak şekilde korumak üzere önlem almakla yükümlü olduğu, bu amaçla karadaki depolama tankları arasında aktarımı yapabileceği, bu tür problemi çözmek yükümlülüğünün kara tesisine ait olduğu, ... ... gemisindeki pompalama işleminde görevli personelin ... marka kesici (durdurucu) vananın bir tür ölçüm çubuğu gibi görev yapan kapağını açık bırakması İSG mevzuatı ve felsefesine aykırıdır ve gemiye kusur atfedilmesine neden olacağı, davalı şirkete ait ... tesisinde dolfen ile kara depolama tankı arasındaki tahliye borusunda sürekli 4 barlık en düşük güvenli çalışma basıncını sağlayamayan, tahliye borusundaki geri basınç değerinin değişimini kontrol etmeyen, boru hattında oluşan karşı basıncın giderek yükselmesi karşısında bu artan basıncı düşürmek üzere önlem almayan ve olay günü saat 21:00'den sonra özellikle tahliye işleminde varlığını oldukça belli eden problem karşısında acil çözüm bulamayan, geminin karaya aktardığı yük miktarını kontrol etmeyen ve yük azalması miktarının nedenini sormayan ... kıyı tesis yönetiminin Tahliye Protokolu hükümlerine göre yük tahliyesini eşgüdümlü yapamamış olduğu, iş yükünü gemiye bırakarak olayı izlemiş olduğu, bunun neticesinde dava konusu olayın deniz kirliliği ile sonuçlanmış olduğu, ancak gerek gemi personelinin ve gerekse kıyı tesis yönetiminin, kargo geri basmasıyla taşıntı ve bilahare denize dökülerek kirlenme olayında tek sorumlu taraf olarak nitelendirilemeyeceği, dava konusu olayın meydana gelmesinde ... ... gemisinin %40 oranında ve Tali kusurlu olduğu yönünde görüş ve kanaat bildirilmiştir.
1. ve 2. Bilirkişi raporları arasında ortaya çıkan çelişki nedeniyle 3. Bilirkişi heyetinden rapor alınması cihetine gidilmiş olup 16.03.2026 tarihli 3. Bilirkişi raporunda; gemiden sahil tankına asetik asit yükünün tahliyesi sırasında, geri basınç nedeniyle yükün açık bırakılmış iskandil kapağından taşmasının önüne geçilmesinin alınacak önlemler dahilinde mümkün olduğu, dosyadaki bilgilerinden ... ... gemisinin olaydan önceki bir tarihte, 20.03.2022 günü yine ... kıyı tesisine yanaştığı ve dava konusu yükten (Asetik asit yükü, yoğunluğu 1.05 gicm) çok daha yoğun sülfürik asit (1.83 glcem) ve MEG (1,11 gicem) yüklerini yine aynı basınç değerleriyle sorunsuz şekilde tahliye edildiğinin anlaşıldığı, bu durum, gerekli gözlemlerin yapılması, uygun tedbirlerin alınması ve tahliye prosedürlerine uygun davranılması durumunda, tahliyelerin sorunsuz olarak yapılabildiğini ortaya koyduğu, somut olayda sahil tankına basılan yükün miktarının giderek azaldığının dikkatlice gözlemlenmiş olması halinde, gemi ilgililerinin yük henüz geri tepmeden tahliyeyi durdurmaları ve hatalı bir şekilde açık bırakılan iskandil kapağını kapatmalarının gerektiği, ancak gemi ilgililerinin bu konuda uygun bir gözlem yapmadığı, riski zamanında öngöremediği ve bu işlemleri yapmadığının anlaşıldığı, dolayısıyla çevre kirliliğine yol açan sızıntının, yükün tahliyesi esnasında, geminin bir tankından diğer tankına yükün basılması sırasında gemi personelince yapılan operasyonel hatalardan kaynaklandığı, bu nedenle 27.05.2025 tarihli ilk Bilirkişi Raporu'nda yapılan isabetli değerlendirmelere bütünüyle iştirak edildiği, ... ... iskandil kapağının yanlış bir uygulama ile sürekli açık tutulması yapılmamış olsa ve keza buradan taşmanın farkedildiği ilk anda zaman kaybetmeden pompalama işlemi durdurulmuş olsa idi, sızıntının ve buna bağlı olarak da deniz kirliliği cezasının da uygulanmayacak olduğu, olayın meydana gelmesinde ... gemisinin tam kusurlu olduğu; ... kıyı tesisine izafe edilebilecek bir kusurun bulunmadığına değerlendirilmiştir.
Böylelikle yukarıda açıklanan bilirkişi raporlarından 1. ve 3. Bilirkişi heyetinin düzenlediği raporların birbiri ile uyumlu olduğu, her iki raporda da sonuç olarak;... gemisinden Asetik asit yükünün denize sızması ve buna bağlı olarak da deniz kirliliği cezasının kesilmesi olayında ... gemisinin tam kusurlu olduğu; ... kıyı tesisine izafe edilebilecek bir kusurun bulunmadığı görüş ve kanaati bildirilmiştir.
Gemi tarafının olay nedeniyle gemiye kesilen para cezasının iptali istemiyle ... 2. İdare Mahkemesine açtığı davada, anılan mahkemenin ...., 24.05.2023 T. sayılı kararı ile taşmanın gemiden kaynaklandığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş, söz konusu karar 29.01.2025 tarihinde kesinleşmiştir. Açıklanan İdare Mahkemesi kararı ve dosyasında alınan 1. ve 2. Bilirkişi raporları doğrultusunda dava konusu çevre kirliliğine sebebiyet veren dava konusu olayın meydana gelmesinde kusurun tamamen gemi tarafına ait olduğu sonuç ve kanaatine varılmış olduğundan, bu kanaat ışığında davanın reddine karar vermek gerekmiştir.
HÜKÜM/Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere,
1-Davanın REDDİNE,
2-Davacının teminat mektubunun iadesi konusundaki talebinin REDDİNE,
3- Peşin alınan 370.151,86 TL harçtan, karar harcı olan 732,00 TL'nin mahsubu ile fazla alınan 369.419,86 TL'nin kesinleşmeye müteakip talep halinde davacıya iadesine,
4- Davalı vekil ile temsil olunduğundan karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereğince tayin olunan 45.000,00 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
5-Davalı tarafından yapılan yargılama gideri olan 90.000 TL (bilirkişi ücreti) yargılama giderinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
6-Tarafların dava şartı olan Arabuluculuk toplantısına katıldıkları halde anlaşamadıkları, Arabuluculuk son tutanağından anlaşıldığından 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanununun 18/A-14 bendi uyarınca ve Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği tarife hükümleri uyarınca Suçüstü Ödeneğinden ödenen 3.600,00-TL Arabuluculuk ücretinin davacıdan alınarak hazineye gelir kaydına,
7-Taraflarca yatırılan gider avansı bakiyesinin karar kesinleştiğinde yatıran tarafa iadesine,
Dair, hazır olan taraf vekillerinin yüzlerine karşı, kararın taraflara tebliğinden itibaren 2 haftalık süre içerisinde istinaf yolu (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesine başvuru yolu) açık olmak üzere oy birliği ile verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 06/05/2026
Başkan ...
¸e-imzalıdır
Üye ...
¸e-imzalıdır
Üye ...
¸e-imzalıdır
Katip ...
¸e-imzalıdır
Full & Egal Universal Law Academy