T.C.
İSTANBUL
17. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
(DENİZCİLİK İHTİSAS MAHKEMESİ SIFATIYLA)
ESAS NO:2023/387 Esas
KARAR NO:2025/785
DAVA:İtirazın İptali
DAVA TARİHİ:06/09/2023
KARAR TARİHİ:16/12/2025
Mahkememizde görülmekte olan İtirazın İptali (Gemi Ve Yük Alacaklılığından Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Dava dışı ..., davacı müvekkil şirket nezdinde Nakliyat Emtia Sigorta Poliçesi ile sigortalı olduğunu, Ukrayna'dan Türkiye'ye gönderilmek üzere yüklemesi yapılan 1/... nolu fatura konusu 9.374.280 KG Dökme Ukrayna Ayçiçek Küspesi emtiası B.L.No:1,2,3,4,5,6/Pivdennyi, ... konşimento tahtında ... ... gemisi ile davalıların sorumluluğu altında taşıma işlemine konu edildiğini, varış limanında yapılan tahliye işlemleri esnasında emtiaların 48.380 KG eksik teslim edildiği tespit edildiğini, dava konusu emtiaların sağlam, eksiksiz ve hasarsız bir vaziyette taşıyıcılar tarafından teslim alınmış olup sorumlulukları altında yapılan taşıma işlemleri esnasında eksik teslim edildiğini, bu nedenlerle ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda ilgili hükümleri gereği eksiksiz ve hasarsız olarak emtiaları teslim alan davalının kendi sorumluluğu altında yapılan taşıma işlemleri esnasında hasarlanan emtialara ilişkin olarak doğan zarar nedeniyle sorumlu olacağının kabulü gerekeceğini, Dava konusu emtialarda meydana gelen hasara/zayiata istinaden gerekli tüm incelemeler ve araştırmalar yapılmış olup, inceleme ve araştırma sonucu tanzim edilen ekspertiz raporuna istinaden müvekkil şirket tarafından poliçe teminatı kapsamında bulunan hasar bedeli olarak dava dışı sigortalı firmaya 2.103,90-USD tazminat bedeli ödendiğini ve sigortalıdan temlik iradesini içerir ibraname alındığını, Bilindiği üzere sigortacı Türk Ticaret Kanunu madde 1409 ve 1421 hükmü uyarınca geçerli bir sigorta ilişkisi kurulduktan sonra kural olarak oluşan rizikolardan sorumlu olduğunu, Sigorta poliçesinin geçerli olduğu bir dönemde meydana gelen hasar ile dava dışı sigortalıya tazminat ödemesi yapıldığından ödeme dekontu ile Türk Ticaret Kanunu hükümleri gereği halefiyet şartları, temlikname ile de borçlar kanunu hükümleri gereği alacağın temliki şartlarının oluştuğunu, alacağın tahsili için ... İcra Müdürlüğünün 2022/... Esas sayılı dosyası ile icra takibine geçildiğini, davalıların itirazı üzerine takibin durduğunu beyanla, ... İcra Müdürlüğünün 2022/... Esas sayılı dosyasına yapılan itirazın iptaline ve %20 den aşağı olmamak üzere icra inkar tazminatına hükmedilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı ... Den. Ve Tic. A.Ş. vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkilinin dava konusu olayda sadece acentelik yaptığını, müvekkilinin borçluya izafeten acente vasfıyla hizmet verdiğini, müvekkilinin dava konusu olayda herhangi bir mali mesuliyeti ve hukuki sorumluluğunun bulunmadığını, bu nedenle müvekkilinin davacıya herhangi bir borcunun bulunmadığını, icra takibinde talep edilen faizin fahiş olduğunu ve müvekkili şirketin temerrüte düşürülmediğinden takip tarihine kadar faiz de talep edemeyeceğini,, izafeten müvekkili şirket adına açılan bu davada müvekkili aleyhine hüküm kurulmaması gerektiğini beyanla davanın müvekkili şirket yönünden reddine karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı ... ... Ve Tic. A.Ş. vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının aktif husumetinin bulunmadığını, pasif husumet itirazlarının bulunduğunu, dava konusu konşimentodaki tahkim yetki şartı uyarınca davanın reddine karar verilmesi gerektiğini, ayrıca davaya bakmaya yetkili mahkemelerin Londra Mahkemeleri olduğunu, bu çerçevede de davanın reddinin gerektiğini, iddia edilen yük eksikliğinin fire oranını altında olduğunu, yükleme limanında ve tahliye limanında aynı ölçüm yöntemlerinin kullanılmadığını, yükteki eksiklikten gemi kiracısının sorumluluğunda olduğunu, müvekkiline herhangi bir kusur ve sorumluluk yüklenemeyeceğini beyanla öncelikle davanın yetki, tahkim ve husumet yokluğundan usulden reddine, her halükarda da davanın esastan reddi ile %20 den aşağı olmamak üzere kötü niyet tazminatına hükmedilmesini talep etmiştir.
Dava, davacı sigortalısına ait emtiaların, davalılar sorumluluğunda deniz taşımasında hasarlandığı iddiası ile sigortalıya ödenen hasar tazminatının rücuen davalılardan tahsili talebi ile başlatılan icra takibine yönelik itirazın iptali davası olup, uyuşmazlığın konusunun, davalılar vekilinin milletlerarası yetki itirazı ile tahkim itirazlarının yerinde olup olmadığı, davanın hak düşürücü süre içinde açılıp açılmadığı, tarafların aktif ve pasif husumet ehliyetinin bulunup bulunmadığı, sigorta sözleşmesinin geçerli olup olmadığı, geçerli bir sözleşme uyarınca ödemenin yapılıp yapılmadığı, hasara ilişkin süresinde ve geçerli bir ihbarın bulunup bulunmadığı ve hasarın deniz taşıması esnasında meydana gelip gelmediği, hasarda davalıların sorumlu olup olmadığı, hasarın fire zaiyat oranları altında kalıp kalmadığı ve hasarın miktarının tespiti noktasında toplandığı görülmüştür.
.... İcra Müdürlüğünün 2022/... Esas sayılı dosyasının incelenmesinde, alacaklısının ... Sigorta A.Ş. Olduğu, borçlularının ... Denizcilik ve Tic. A.Ş. Ve Akar ... ve Tic. A.Ş. Olduğu, 2.103,90.USD'nin tahsili için 07/09/2022 tarihinde takibe geçildiği, ödeme emrinin borçlulara yukarıda yazıldıkları sırası ile 23/09/2022 ve 12/09/2022 tarihlerinde tebliğ edildiği, borçlular vekillerinin 26/09/2022 ve 13/09/2022 tarihli borca itiraz dilekçeleri ile takibin durduğu, eldeki davanın da 06/09/2023 tarihinde İİK 67. maddesi gereğince yasal süre içerisinde açıldığı anlaşılmıştır.
Mahkememizce resen seçilen bilirkişiler ... tarafından tanzim edilen 10/12/2024 tarihli raporda; Tarafların aktif ve pasif ehliyetlerinin bulunup bulunmadığı irdelemesinde, davacının yasal halefiyet dayalı aktif husumet ehliyeti bulunduğu; 1 numaralının pasif husumeh ehliyetinin bulunmamasına karşılık 2 numaralı davalının taşıma sürecinde navlun sözleşmesine göre taşıyan olduğu gözetilerek pasif husumete ehil olduğunun değerlendirildiği, Dosyada mevcut bilgi ve belgelerden hareketle TTK m. 1185 hükmüne uygun hasar ihbarında bulunduğu sonucuna varılması gerektiği, Taşımaya konu dökme soya fasülyesi emtiasının taşıma ve sevk evrakına göre karine olarak deniz taşıması için tam ve eksiksiz yüklendiğinin değerlendirildiği, Varma yerinde eksik teslim edilmiş olduğu belirtilen miktarın dökme yük taşıması süreci gözetildiğinde, bunun nedeninin taşıma konusu emtianın "doğal niteliğine" bağlı olarak emtianın özelliği ve fire vermesinden kaynaklandığının değerlendirildiği, Yükün eksik teslim edilmesinde davalıya izafe edilebilecek kusur ve sorumluluğunun bulunmadığının değerlendirildiği şeklinde görüşleri bildirmişlerdir.
Dava halefiyete istinaden açılmış olmakla, davacının TTK 1472 maddesi gereğince halef sıfatını ve hali ile aktif husumet ehliyetini kazanabilmesi için, geçerli bir sigorta sözleşmesinin kurulmuş olması, sigortacının himaye kapsamında yer alan riziko sebebiyle meydana gelen zararları ödemiş olması ancak bu ödemenin geçerli bir sözleşme uyarınca ve gerçek hak sahibine yapılması gerekmektedir. Sigortacının halefiyeti, kanundan kaynaklandığından kendiliğinden meydana gelir. Sigortacı tazminatı ödediği anda, sigortalının yerine geçer ve sigortalının zarara sebep olan üçüncü şahsa karşı olan talep hakkı düşer.
Son olarak ise halefiyetin gerçekleşmesi için, zarar nedeni ile sorumlu bulunan üçüncü bir kişinin varlığı gereklidir. Sonuç olarak davacı sigortacının, sigortalısının haklarına halef olabilmesi için, sigortalının
üçüncü şahıslara karşı tazminat talebi hakkına sahip olması, sigortacının sigorta tazminatını gerçek hak sahibine ödemiş olması ve geçerli bir sigorta sözleşmesinin var olması gerekir. Dosyada bulunan 2001/...-... numaralı Nakliyat Emtia Sigorta Poliçesine göre dava dışı sigortalı ... Gıda Sanayi Ticaret AŞ firması tarafından CIF teslim şartı ile ithal edilen dökme soya fasulyesi emtiasının, Ukrayna Pıvdennyi Limanı'ndan Gemlik Limanı'na ... ... isimli gemi ile taşınmasının, sigorta teminatı altına alındığı, dava dışı sigortalı ... Gıda Sanayi Ticaret AŞ firmasının konşimentoda ihbar ardresi olarak kayıtlı olduğu, emtianın tahliye limanında 48.380 KG eksik teslim edilmesi neticesinde davacı sigorta şirketi tarafından dosyada bulunan ... Bankası'na ait28/01/2022 tarihli ödeme belgesine göre 2.103,90 USD hasar bedelinin dava dışı sigortalı ... Gıda Sanayi Ticaret AŞ firmasına ödendiği anlaşılmıştır. Davaya konu emtia satım şekli CIF olmakla, bu satım şeklinde hasara katlanma yükümlülüğü, emtianın nakliye aracına yüklenmesi ile birlikte alıcıya geçmekle, dava dışı alıcı sigortalının sigortalanabilir menfaatinin bulunduğu ve davacı sigortacı tarafından sigorta tazminatı ödenmiş olup, bu hali ile davacının yapmış olduğu sigorta tazminatı ödemesi kapsamında TTK. 1472 maddesi gereğince halefiyet hakkı ile aktif husumet ehliyetini haiz olduğu kabul edilmiştir.
Dosyada bulunan 6 ayrı konşimento kayıtları incelendiğinde; dava konusu emtianın ... ... gemisi ile taşındığı, konşimentonun da gemi kaptanı tarafından imzalandığı görülmekle, TTK 1238/2 ve 1238/3 maddeleri uyarınca, davaya konu konşimentonun kaptan adına imzalanmış olması ve konşimento üzerinde başkaca bir taşıyan bilgisi bulunmadığından, dosya arasında bulunan equasis kaydı uyarınca gemi maliki olduğu anlaşılan davalı ... ... firmasının taşıyan sıfatı ile pasif husumet ehlişyetini haiz olduğu mahkemece kabul edilmiştir.
Dosyada bulunan equasis kaydı uyarınca diğer davalı ... ve Ticaret AŞ firmasının gemi yöneticisi olduğu anlaşılmış olmukal birlikte, dosyaya ibraz edilen 08/12/2021 tarihli Charter Party incelendiğinde, kiralayanın, dosyada bulunan konşimento ve satım faturaların uyarınca satıcı olduğu anlaşılan dava dışı ... Grubu olduğu, yararlanıcı olarak da gemi maliki ... ... firmasının gösterilerek bu firma hesap bilgilerinin sözleşmeye derc edildiği görüldüğünden, davacı vekilinin beyanının aksine davalılardan ... ve Ticaret AŞ firmasının işleten olmadığı, gemi malikinin kendi adına ve hesabına gemi kira sözleşmesi imzaladığı anlaşıldığından, davalı ... ve Ticaret AŞ firmasının işleten sıfatı ile pasif husumet ehliyetinin dosya kapsamında ispat edilemediği anlaşılmış bu davalı hakkındaki davanın pasif husumet ehliyeti yokluğu nedeni ile reddine karar vermek gerekmiştir.
Davalılardan Akar tarafından cevap dilekçesi ile birlikte dosyada bulunan konşimentolardaki Charter Party e yapılan atıf nedeni ile tahkim itirazında bulunulmuşsa da; TTK 1237/3 maddesi uyarınca, konşimento ile birlikte charter party nin dava dışı sigortalı ... firmasına teslim edildiği hususunda dosyaya herhangi bir belge yahut bilgi sunulmadığından, charter party e taraf olmayan dava dışı sigortalı ve halefiyet yolu ile husumet ehliyetini kazanan davacının charter party hükümleri ile bağlı bulunmadığı değerlendirilerek, tahkim itirazının reddine karar vermek gerekmiştir.
TTK 1188 maddesi uyarınca eşyanın zıyaı veya hasarı ile geç tesliminden dolayı taşıyana karşı her türlü tazminat istem hakkı, bir yıl içinde yargı yoluna başvurulmadığı takdirde düşer. Bu süre taşıyanın eşyayı veya bir kısmını teslim ettiği veya eşya hiç teslim edilmemişse, onun teslim edilmesinin gerektiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Uyuşmazlığa konu olayda, dosyada mübrez gümrük kayıtları, protesto mektubu, mühür açma tutanağı ve ekspertiz raporlarına göre emtianın 23-25/12/2021 tarihinde sigortalıya teslim edildiği dikkate alındığında, davaya konu icra takibinin başladığı 07/09/2022 tarihi itibarı ile TTK 1188 maddesinde öngörülen 1 yıllık sürenin dolmadığı değerlendirilerek davanın hak düşürücü süre içerisinde açılmış olduğu kabul edilmiştir.
Dosyada bulunan "Standart Statement of Facts" başlıklı belgede acente "... Gemi Acenteliği"; gemi "..."; liman "... Gemlik" olarak gösterilmiştir. Belgenin altında "general remarks" bölümünde ise, Liman/Gümrük kantarı ölçüm sonuçlarına göre gemiden toplam 9.325,900 mton dökme soya fasulyesi tahliye edildiği, buna karşın kaptan tarafından da ingilizce olarak; "all cargo discharged as per C/P" şeklinde bir not düşülmüş olduğu, bu notun bilirkişiler tarafından yapılan serbest tercümesinin " kira sözleşmesine göre bütün yük gemiden tahliye edilmiştir." şeklinde olduğu ve işbu belgenin gemi kaptanı ... ile beraber geminin Türkiye acentesi ... Denizcilik tarafından imzalanıp mühürlendiği görülmüştür. Dava konusu eksiklikle ilgili olarak malın alıcısı dava dışı sigortalı ... Gıda A.Ş. tarafından 25/12/2021 tarihinde gemi kaptanına verilen protesto mektubunun altına gemi kaptanı tarafından; "Rejected to sign by master" yani " Kaptan tarafından imzadan imtina edilmiştir." şeklinde şerh düşüldüğü görülmüştür. Söz konusu belgenin altında, gemi kaptanı tarafından imzadan imtina edildiğine dair not düşülmüş olduğu hususu göz önüne alındığında, dava dışı sigortalı gönderilenin TTK 1185 maddesi uyarınca hasar ihbarında bulunduğu kabul edilmiştir.
Davaya konu uyuşmazlık, dava dışı sigortalı ... tarafından dava dışı ... firmasından satın aldığı 9.374,28 Metrik ton dökme soya fasulyesi emtiasının tahliye limanında toplam 9.325,900 mton olarak tahliye edilmesinden kaynaklandığı anlaşılmakla; mahkemece müzekkere yazılan İstanbul Ticaret Odası tarafından mahkemeye sunulan 22/03/2024 tarihli Fire Oranlarına ilişkin yazıda; dökme halde Soya fasülyesi yükünün gemi boşaltması için uygulanacak fire oranı % 1 olarak bildirildiği görülmüştür. Davaya konu soya fasulyesinin toplamda 43,380 metrik ton eksik tahliye edilmiş olduğu dosya kapsamında sabit olmakla birlikte; toplam yük miktarı olan 9.374,280 mton emteanın % 1'ini oluşturan 93,742 mton miktarına kadarki kısmının fire olarak değerlendirilmesi halinde; bu miktarın talep konusu yapılan eksiklik miktarı olan 48,380 mton'dan fazladır. Bu durumda uyuşmazlığa konu davada dikkate alınması gereken TTK 1182. Maddes (f )fıkrasında "Hacim veya tartı itibarıyla kendiliğinden eksilme veya eşyanın gizli ayıpları ya da eşyanın kendisine özgü doğal cins ve niteliği"den kaynaklanan zıyalarda taşıyanın ve adamlarının kusursuz ve dolayısıyla aksi ispat edilene kadar sorumsuz olduklarına ilişkin düzenleme uyarınca, zararın hükümde sayılan sebeplerden birinden kaynaklanmış olması halinde karine olarak taşıyan ve adamları kusursuz sayılmakta ve dolayısıyla sorumlulukları söz konusu olmamaktadır. Dosyada bulunan 08/12/2021 tarihli "Charter Party" de "MÜHÜRLEME KLOZU" nun bulunduğu, yine dosyada mevcut "... ..." yani "Ambar mühür açma tutanağı" na göre; tahliye öncesinde ... isimli geminin yüklü durumdaki 1-2 ve 3 no.lu ambar kapaklarının ve ambar giriş menholleri üzerindeki orijinal mühürlerin yerinde ve sağlam durumda olduğunun (toplam 6 adet) alıcı ... Gıda Sanayi A.Ş. yetkilisi, gemi acentesi ... gemisi kaptanı tarafından tespit edildiği ve buna ilişkin olarak düzenlenen " Ambar mühür açma tutanağı" nın tahliye başlamadan önce müştereken imzalanıp kaşelenmek suretiyle onaylandığı görülmüştür. Bu durum bilirkişi raporunda detaylıca açıklanmış olup; Ukrayna'nın Pıvdennyi limanında ... isimli geminin 1-2 ve 3 no.lu ambarlarına 9.374,280 mton dökme halde Ukrayna Soya Fasulyesi yüklenmesi sonrasında, geminin 1-2 ve 3 no.lu ambar kapaklarının ve bu ambarlara giriş menhollerinin hepsinin mühürlendiği (toplam 6 adet) ve buna ilişkin bir tutanak tanzim edildiği, geminin tahliye yeri olan Gemlik ... limanında tahliyeden önce yapılan kontrollerde de yükleme limanında tatbik edilen orjinal mühürlerin sağlam ve yerlerinde oldukları görülerek yine buna ilişkin bir tutanak tanzim edilmiş olduğu hususları göz önüne alındığında, yükleme limanında yüklenen emteanın davalı taşıyan tarafından mühürlü ve tam bir şekilde boşaltma limanına getirilmiş olduğu mahkemece kabul edilmiştir. Bu hali ile yasal karinenin aksi davacı tarafından dosya kapsamında ortaya konulamamıştır.
Açıklanan nedenlerle, dosya kapsamında alınan bilirkişi raporundaki tespitler de esas alınarak, davacı tarafından uyuşmazlığa konu eksikliğin davalı sorumluluğu altında meydana geldiği hususu davacı tarafından ispat edilemediğinden neticede davalılardan ... Den. Ve Tic. A.Ş. Hakkında davanın reddine, 2 numaralı davalı ... ... Ve Tic. A.Ş. Hakkındaki davanın pasif husumet ehliyeti yokluğu nedeni ile usulden reddine dair aşağıdaki hali ile karar vermek gerekmiştir.
HÜKÜM:
1-1 numaralı davalı ... Den. Ve Tic. A.Ş. Hakkında açılan davanın REDDİNE.
2-2 numaralı davalı ... ... Ve Tic. A.Ş. Hakkındaki davanın pasif husumet ehliyeti yokluğu nedeni ile USULDEN REDDİNE,
3-Karar tarihinde yürürlükte bulunan Harç Tarifesi gereğince peşin alınan 772,88.TL den karar harcı olan 615,40.TL nin mahsubu ile fazla alınan 157,48.TL'nin kesinleşmeye müteakip talep halinde davacıya İADESİNE,
4-Davalı ... Den. Ve Tic. A.Ş. vekili için takdir edilen 45.000,00.TL red vekalet ücretinin davacıdan alınıp işbu davalıya VERİLMESİNE,
5-Davalı ... ... Ve Tic. A.Ş. vekili için takdir edilen 45.000,00.TL red vekalet ücretinin davacıdan alınıp işbu davalıya VERİLMESİNE,
6-Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin üzerinde BIRAKILMASINA,
7-Tarafların dava şartı olan Arabuluculuk toplantısına katıldıkları halde anlaşamadıkları, Arabuluculuk son tutanağından anlaşıldığından 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanununun 18/A-14 bendi uyarınca ve Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği tarife hükümleri uyarınca Suçüstü Ödeneğinden ödenen 3.200,00.-TL Arabuluculuk ücretinin davanın reddine karar verildiğinden davacıdan alınarak hazineye gelir KAYDINA,
8-Bakiye gider avansının karar kesinleştiğinde taraflara İADESİNE,
Dair, taraf vekillerinin yüzlerine karşı, kararın taraflara tebliğinden itibaren 2 haftalık süre içerisinde İstanbul Bölge Adliye Mahkemesine istinaf nezdinde temyizi kabil olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 16/12/2025
Katip ...
e-imzalıdır
Hakim ...
e-imzalıdır