T.C.
İSTANBUL
18. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO: 2021/491 Esas
KARAR NO: 2023/812
DAVA: Alacak (Acentelik Sözleşmesinden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ: 14/11/2016
KARAR TARİHİ: 13/11/2023
Taraflar arasında görülen davanın mahkememizde yapılan açık yargılaması sonunda:
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
İDDİA VE TALEP : Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; 19.10.2014 tarihinde Konya istikametinden İzmit istikametine seyir halinde olan davalılardan ... yönetimindeki diğer davalı ... ... adına kayıtlı ... plakalı çekici cinsli ticari yiik nakil aracı, Afyonkaıahisar istikametinden ... istikametine giden müvekkil ... ... yönetimindeki ... plakalı araca arkadan çarpması sonucu maddi hasarlı ve yaralanmalı trafik kazasının meydana geldiğini, olay esnasında müvekkilinin kullandığı araçta eşi ve diğer davacı müvekkil olan ... ...'in de bulunduğunu, ... Asliye Ceza Mahkemesi 2014/... esas sayılı dosya ile ceza davasının devam ettiğini ve dosyada alman bilirkişi raporuna göre müvekkilinin kusurunun olmadığını ve davalı sürücü ...'ın asli kusurlu olduğunun tespit edildiğini, müvekkilinin imam olmasından dolayı kaza neticesi bir süre hastanede ve 2 ay evde yatması sebebiyle memuriyet görevini yerine getirmekte zorlandığım, sesinin kazası nedeniyle gür çıkmamasının denetimlerde hoş olmayan durumlara soktuğunu ve terfi etme isteğinin de gerçekleşmesinin önüııe geçtiğini, müvekkil ... ...'in de geçirdiği kaza neticesinde aldığı darbelerin geçmediğini ve acısını çektiğini, boyun ve mide fıtığı ameliyatları geçirdiğim, tedavilerinin kazanın üstünden bir yıl geçmesine rağmen hala devam ettiğini, travmayı atlatamadığım, müvekkil ... ...'e araçta meydana gelen zararla ilgili sigorta şirketinin 7.000 TL ödediğini ancak araçtaki zararın çok daha fazla olduğunu, aracın kazadan önceki piyasa rayiç fiyatının çok altına düştüğünü, kazaya sebebiyet veren aracın üçüncü kişilere devrinin önlenmesi için aracın trafik kaydına tedbir konulmasını, fazlaya dair haklarının saklı kalması kaydıyla müvekkilinin aracında gerçekleşen 2.000,00 TL ' lik değer kaybının bankalarca uygulanan en yüksek ticari avans faizi ile her bir müvekkil için manevi tazminat olarak 25.000 TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalılardan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
SAVUNMA VE KARŞI TALEP :
Davalı ... Sigorta AŞ. cevap dilekçesinde özet olarak ; huzurda açılan davanın görevsiz mahkemede açıldığını, Dava konusu alacak taleplerinin zaman aşımına uğradığını, davanın dava şartı yerine getirmediğinden reddi gerektiğini, Sigortalı araç sürücüsünün tam kusurlu olduğu yönündeki iddiaları kabul etmediklerini, görevsiz mahkemede açılan işbu davanın görev yönünden reddini, yapılacak yargılamada, sınırlı sorumluluk ilkesi, gerçek zararın giderilmesi ilkesi, zenginleşme yasağı ilkesi, kusur oranında sorumluluk ilkesinin her durumda gözetilmesini, yargılama masrafları ve vekalet ücretinin yargılama masrafları ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
Diğer davalılara usulüne uygun olarak dava dilekçesi tebliğ edilerek taraf teşkili sağlanmış olup davalı taraflardan süresi içerisinde dosyaya herhangi bir cevap dilekçesi verilmediği anlaşılmakla HMK M.128 hükmü uyarınca davalıların dava dilekçesinde ileri sürülen vakıaları inkar etmiş sayılmasına karar verilerek yargılama yapılmıştır.
DELİLLER VE GEREKÇE :
Tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, Dava; trafik kazasından kaynaklanan araç değer kaybı aracı kullanamama zararı ve yaralanmalardan dolayı manevi tazminat istemine yönelik olduğu anlaşıldı.
... Asliye Hukuk Mahkemesinin 2016/... Esas, 2020/... Karar sayılı ve 17/11/2020 tarihli görevsizlik kararı ile mahkememize tevzi edilerek 2021/ ... esas kaydı yapılarak yargılamaya devam olunduğu görüldü.
... Asliye Hukuk Mahkemesi dosyasının 29/11/2018 tarihli celsesinin 2 numaralı ara kararı uyarınca Hasar ve kusur yönünden inceleme yapılmak üzere dosyanın bilirkişilere tevdine karar verilmiştir.
... Asliye Hukuk Mahkemesi dosyasına 13/01/2020 tarihli bilirkişi raporu ibraz edildiği;
Raporda özetle; "
Kusur Yönünden Yapılan Değerlendirme Ve Kanaat:
Tutanağa göre bu kazanın oluşumunda sürücü ... 2918 sayılı KTK'nın 46. Maddesinde belirtilen şerit değiştirme kurallarına uymamaktan tamamen kusurlu bulunmuştur.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununa göre:
Madde 46 -Trajik sağdan akar. Aksine bir işaret bulunmadıkça sürücüler:
a)Araçlarını, gidiş yönüne göre yolun sağından, çok şeritli yollarda ise yol ve trafik durumuna göre hızının gerektirdiği şeritten sürmek,
b)Şerit değiştirmeden önce gireceği şeritte sürüten araçların emniyetle geçişini beklemek,
c)Trafiği aksatacak veya tehlikeye sokacak şekilde şerit değiştirmemek,
d)Gidişe ayrılan en soldaki şeridi sürekli olarak işgal etmemek
e)İki yönlü trafiğin kullanıldığı dört veya daha fazla şeritli yollarda aksine bir işaret bulunmadıkça, motosiklet, otomobil,kamyonet ve otobüs dışındaki araçları kullananlar, geçme ve dönme dışında en sağ şeridi izlemek zorundadırlar.
Dava konusu olayda davalı sürücü ..., yönetimindeki ... plakalı TIR'ı ile sol şeritten orta şeride geçmeden önce orta şeritte seyreden davacının aracının geçmesini beklemesi ve bu aracın geçişinden sonra orta şeride geçmesi gerekirken bu kurallara uymamış, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranmış, orta şeritte seyreden davacının aracına çarparak savrulmasına ve orta refüje çıkmasına neden olmuştur. Bu nedenle dava konusu olayda davalı sürücü ... % 100 oranında asli ve tam kusurludur.
Davacı sürücü ... ... ise, ... plakalı otomobiliyle kendi şeridinde normal süratle seyrettiğinden ve solundaki şeritten dikkatsizce gelip aracına çarpan davalı sürücüye karşı kazayı önlemek için alabileceği bir ek tedbir olmadığından olayda kendisine yüklenebilecek bîr kusur oranı mevcut değildir.
Değer Kaybı Yönünden Yapılan İnceleme Ve Kanaat:
Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 2002/130-E 2002/4512-K sayılı ilamında "...tamamen onarılmış olsa bile kazaya uğrayan araba, tahribatın izlerini taşıyacağından onanldıktan sonra mübadele {rayiç) değerinin olaydan önceki mübadele değerinden az olacağının kabulü gerekir. Aracın onarılmış durumdaki değeri, ne kadar iyi onarılmış olursa olsun, kural olarak aynı nitelikteki hiç hasara uğramayan araç değerinden düşüktür ve bu da cari değerinden kaybettirmektedir.. denilmektedir.
Kaza tarihi itibariyle geçerli olan Yargıtay ilamlarına göre araçlardaki değer kaybı, aracın kazadan önceki hasarsız ikinci el rayiç satış değeri ile kazadan sonra onarılmış haldeki ikinci el rayiç satış değeri arasındaki farktan ibarettir. Bu nedenle davacıya ait araçtaki değer kaybının tespitinde bu kritere göre hesaplama yapılmıştır.
Araçlarda oluşan değer kaybının, araçtaki kaporta ve şasi haşarıyla doğru orantılı olacağı tartışmasızdır. Kaporta saçlarının düzeltilip yeniden boyanma işlemleri sonucu bu parçalardaki orijinal fabrikasyon özelliklerine ulaşılamadığından, ilgili Yargıtay kararlarında da belirtildiği üzere bu durum aracın ikinci el değerinin düşmesine neden olmaktadır. Ana şasi veya iskelette hasar oluşturmayan, plastik, cam parçalar ile cıvata vida ile sökülüp takılabilen radyatör gibi mekanik parçaların değiştirilmesinin değer kaybı oluşturmadığı bilinmektedir.
Dava konusu ... plakalı ... marka ... ipi 2005 model ve kaza tarihinde 154.401 Km'deki araçta başvuru konusu trafik kazası nedeniyle meydana gelen maddi hasara ilişkin olarak dosyada bulunan ekspertiz raporunun ve hasarlı araç fotoğraflarının incelenmesinden, araçta yapılan ve değer kaybına etki etmesi muhtemel işlemlerin:
Değiştirilen parçalar: sol arka kapı, sol marşpiyel, sol ön kapı, sol ön çamurluk, Düzeltilen parçalar: sol ön direk iç sacı, sol orta direk, olduğu toplam hasar miktarının 7,000,00 TL olduğu tespit edilmiştir.
Dosya içeriğine göre, aracın başvuru konusu kazasından önce kazasının olmadığı tespit edilmiştir.
Dava konusu araç ülkemizde düşük seviye fiyatlı araç sınıfında olup markası, tipi, 2005 model olması nedeniyle hızlı alınıp satılan araç kategorisinde yer almaktadır.
Yapılan onarım işleminin orijinal parça ve malzeme ile yetkili serviste yapıldığı anlaşılmaktadır.
Yapılan piyasa araştırmasına göre, ekte sunulan belgelerde de görüldüğü üzere başvuru konusu aracın kaza tarihi itibariyle ikinci el rayiç satış değerinin, internet ortamındaki araç ilanlarındaki yüksek oranlı rutin pazarlık payı dikkate alındığında, ortalama 13.000,00 TL olduğu tespit edilmiştir.
Aracın markası, modeli, Km seviyesi, ikinci el Pazar payı, satış hızı, araçtaki hasarın türü, değiştirilen parçaların cinsi ve miktan hususları birlikte değerlendirildiğinde, araçta değer kaybına etki edecek 3 parçanın işlem gördüğü hususu da göz önüne alındığında, aracın kazadan sonra onarılmış haldeki ikinci el rayiç satış değerinin 9.500,00 TL olduğu, dolayısıyla araçtaki değer kaybının 3.500,00 TL olduğu tespit edilmiştir.
Yukarıda açıklandığı üzere:
1.Dava konusu olayda davalı sürücü ...,ın %100 (Yüzdeyüz) oranında asli ve tam kusurlu olduğu,
2.Davacıya ait ... plakalı araçtaki değer kaybının 3.500,00 TL olduğu..." şeklinde görüş ve kanaat bildirdikleri görülmüştür.
Mahkememiz dosyasının 31/01/2022 tarihli celsesinin 2 numaralı ara kararı uyarınca davalı tanıklarının dinlenilmesi için müzekkere yazılmasına karar verilmiştir.
... Asliye Hukuk Mahkemesince (Asliye Ticaret Mahkemesi sıfatı ile) 13/09/2022 tarihli talimat duruşmasında dinlenen davalı tanığı MEVLÜT ERDEM'in beyanında;
" Ben ... ilçesine bağlı ... köyünde ikamet ederim, Davacılar ... ... ve eşi olan ... ...'i, tanırım, davalıları tanımam, Davacı ... ... köyümüzde 2011 yılından 2019 yılına kadar imam olarak görev yaptığı için kendisini ve ailesini iyi tanırım, köyümüzde 10 yıl kadar imam olarak görev yapmıştır. Tahminen 2014 yılının 10.ayında davacı ... ... yanında eşi de olduğu halde ... ili ... tesisleri yanında maddi hasarlı kaza yapmış diye duyduk. Kazada karşı tarafın kusurlu olduğunu söylediler, Kaza nedeniyle davacılardan ...'in Kaburgaları kırıldı, diğer davacı eşi olan ...'ın ise boyun tranvası ve mide fıtığı geçirdiğini biliyorum, Davacılar uzun süre ... Mavi hastanesinde biri hafta kadar tedavi gördüler, Daha sonra davacılar köyümüze döndüler, ben kendilerini ziyarete gittim, Davacılardan ... köyde 1,5 ay kadar raporlu olarak istirahat etti, görevini yapamadı, rapordan sonra imamlık görevine başladı, Davacı ... raporlu iken ara sıra ... ya ve ... iline kontrol amaclı gitti geldi, Davacı ... göreve başladıktan sonra sesinde bozulma olduğunu tüm köy halkı gördü, kazadan önceki sesi çıkmıyordu sesindeki bozukluğun neden kaynaklandığını davacıya sorduğumuzda, halen Kaburgaların göysüne baskı yaptığını, bu nedenle sesini fazla çıkartamadığını söyledi, Yine davacılardan ... ... bana Müftülükten murakıp geldiğini, sesinin fazla çıkmadığını, önceki performasının olmadığını söylemiş, Davacı ...'de bu durumun kaza nedeniyle meydana geldiğini, vücudundaki rahatsızlıkların devam ettiğini bundan dolayı sağlıklı görev yapamadığını söylemiş, Davacıların kaza sonucu psikolojilerinin bozulduğunu biliyorum, ... Hoca'da kazadan sonra eski neşesinin olmadığını, sürekli üzüldüğünü gördüm, Yine eşi de ara sıra araç kullanırdı, ,sohbet sırasında kaza nedeniyle araç kullanamadığını söyledi, Davacı ...'den duyduğuma göre davacının aracında 10.000,00 TL civarında değer kaybı olmuş, sigortanın ise kendisine 7.000,00 TL. Ödediğini söyledi. Benim bilgim ve görgüm bundan ibarettir." dediği görüldü.
... Asliye Hukuk Mahkemesince (Asliye Ticaret Mahkemesi sıfatı ile) 26/10/2022 tarihli talimat duruşmasında dinlenen davalı tanığı ... ...'in beyanında;
" Ben ... ilçesi ... köyünde ikamet ederim, Davacı ... ve eşi olan ...'ı tanırım. Davalıları tanımam, Davacı ... köyümüzde tahminen 10 yıl kadar imamlık yapmıştır. Daha sonra görevini ... ilçesinde devam ettirmektedir. Davacı ... yanında eşi de olduğu halde tahminen 2014 yılı sonlarında kendisine ait taksisi ile ... ilinde kaza yaptı, Duyduğumuza göre kazada kusurlu olan taraf karşı tarafmış,, Kaza nedeniyle davacılardan ...' ...'in Kaburgaları kırıldı, diğer davacı eşi olan ... ...'in ise boyun tranvası ve mide fıtığı geçirdiğini biliyorum, Davacılar uzun süre ... Mavi hastanesinde tedavi gördüler, Daha sonra davacılar köyümüze döndüler,
Davacı ve eşinin belli sürelerle hastaneye gitmesi gerektiğinden ben şahsıma ait araç ile Gerek ... ilçesine gerekse ... iline hastanelere tedavi için kendilerini getirip götürdüm. Davacılardan ... Hoca köyde kaza nedeniyle tahminen 2 ay kadar raporlu olduğu için görev yapamadı, Kendisi ile yaptığımız sohbetlerde halen vücudundaki darp yerinin ağrındığını, nefes alıp vermede zorlandığını söylüyordu, ... Hoca göreve başladığında da önceki sesinin kaza nedeniyle değiştiğini, sesisin bozulduğunu gördük, bundan dolayı ... Hoca çok üzülüyordu psikolojisinin bozulduğunu biliyorum, eşi olan ...'ında bu kaza nedeniyle psikolojisi bozulmuştur. Davacıların ... ya geldiklerinde de tedavilerinin devam ettiğini biliyorum. Davacının aracında duyduğuma göre 10.000,00 TL civarında maddi hazar olmuş, ben tanık ücreti talep etmiyorum Benim bilgim ve görgüm bundan ibarettir." dediği görüldü.
... Asliye Hukuk Mahkemesince (Asliye Ticaret Mahkemesi sıfatı ile) 26/10/2022 tarihli talimat duruşmasında dinlenen davalı tanığı ... 'ın beyanında:
" Ben ... ili, ... ilçesi Yukarı Kuru dere köyünde ikamet ederim. Geçici olan davacıların yanında bulunmaktayım. Ben davacıları tanırım davalıları tanımam, Davacılardan ... öz kızım, ... ise damadım olur, Damadım ... ... ilçesi ... Köyünde tahminen 10 sene kadar imamlık yaptı, halen ... ilçe merkezinde görevini devam ettirmektedir. Davacı ... tahminen 2014 yılının son aylarında yanında eşi ...'da olduğu halde ... iline girişte trafik kazası yaptı, bu kazada damadım ve kızım yaralandılar, Taraflar tahminen 8-10 gün kadar ... mavi hastanesinde tedavi gördüler, kazada damadımın Kaburgaları kırıldı, diğer davacı kızım olan ... ...'in ise boyun tranvası ve mide ve göbek fıtığı geçirdiğini biliyorum, ...ndaki tedavilerinden sonra Davacılara ... köyüne döndüler damadım olan ... tahminen 2 ay kadar raporlu kaldı, kızımda hasta ve tedavi gördüğü için bunlara uzun süre evde ben baktım, Davacılar belli sürelerde tedavi için ... ve ... iline gelip gittiler, uzun süre geçmesine rağmen damadım olan ...'in göysü ağrımaya devam etti, bundan dolayı sesi sağlıklı çıkmıyordu, görev yaparken dahi göysündeki sorun nedeniyle zorlanıyordu, Gerek kızımın gerekse damadım ...'in kaza nedeniyle yaralanmalarından dolayı üzüntü içine girdiler, uzun süre geçmesine rağmen bozulan psikolojilerini düzeltemediler, halen taraflarda psikoloji bozukluğu vardır, Davacı kızım ...'ın halen tedavisi devam etmektedir belki ileri ki günlerde ameliyat olma ihtimali vardır, Damadım ...'in kaza sonucu aracında tahminen 10.000,00 TL kadar maddi hazarı olmuş ben bu damadımdan duydum. ben tanık ücreti talep etmiyorum Benim bilgim ve görgüm bundan ibarettir. " dediği görüldü.
Dosyanın ATK uzmanı bilirkişiye tevdi ile davacılara ilişkin celp edilen hastane tedavi kayıt ve tetkik sonuçları irdelenerek 19/10/2014 trafik kazası yaralanmaları nedeni ile ; her bir davacının günlük yaşamsal fonksiyonlarını yerine getirmede ve davacılardan ... ... yönünden ayrıca icra ettiği imamlık mesleğini yerine getirmede bu kazadan kaynaklı yaralanması nedeniyle güçlük yaşayıp yaşamadığı, yaşamış ise süresi kapsamı hakkında rapor düzenlenmesine karar verilmiştir.
Mahkememiz dosyasına 05/10/2023 tarihli bilirkişi raporu sunulmuştur.
Raporda özetle;
" ... ... hakkında düzenlenen tıbbi belgelerin incelenmesinde;
"1.... ... Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Yardım Anabilim Dalının 19.10.2014 tarih, 159848 sayılı, 18:30 saatli genel adli muayene raporunda; araç içi trafik kazası nedeniyle yapılan muayenesinde; genel durum iyi, bilinç açık, oryante ve koopere olduğu, sol hemitoraks ön yüzde alt kotlar üzerinde hassasiyet olduğu, batın sağ alt kadran ve üst kadranda hassasiyet olduğu, laboratuvar, BT ve grafi olağan olduğu,
2.... ... Üniversitesi Tıp Fakültesi Adli Tıp Anabilim Dalının 22.04.2015 tarih ve 2015/38 sayılı raporunda; Hastanemiz İlk ve Acil Yardım Anabilim Daimin 19/10/2014 tarihli. ... dosya numaralı genel adli muayene raporunun tetkikinde; araç içi trafik kazası ifadesiyle müracaat eden şahsın; genel durumu iyi, bilinç açık, oryante koopere. sol hemitoraks ön yüzde alt kotlar üzerinde hassasiyet mevcut olduğu, batın sol alt kadranda hassasiyet olduğu, üst kadranda hassasiyet olduğu, mevcut bulgularla; kemik kırığının olmadığı, basit tıbbi müdahale ile giderilebileceği, hayati tehlikesinin olmadığı, Hastanemiz İlk ve Acil Yardım Anabilim Dalının 19/10/2014 tarihli, ... dosya numaralı, ... başvuru numaralı epikrizinin tetkikinde; araç içi trafik kazası, Fizik Bulgular: hastanın genel durum iyi, oryante koopere, akciğer batın kalpı aktif patoloji yok, nörolojik muayene doğal, Batın: sol üst kadranda hassasiyet, sol toraks hassasiyet, sol toraks anteriorda hassasiyet, sağ el 5. metacarpda 1x1 cm'lik şişlik mevcut, Klinik Seyir tomografileri çekildi, medikal tedavi uygulandığı ve hastanın önerilerle taburcu edildiği, Hastanemiz Radyoloji Anabilim Dalının 20.10.2014 tarihli Spiral Bilgisayarlı Alt Batın BT Raporu: Mesane duvar kalınlığı normal olup lümeninde belirgin taş ya da kitlesel lezyon saptanmamıştır, Uterus ve her iki adneksiyel loj normaldir. Pelvik gross kitle formasyonu saptanmadı. Pelvik bölgede serbest mayi izlenmemiştir. Sol lomber bölge cilt altında yağ dokuda heterojenite mevcuttur. Üst Abdominal BT Raporu: Karaciğer normal büyüklükte, konturları düzgündür. Karaciğer parankim dansitesi homojen normal olarak izlenmektedir. Portal ven normal sınırlarda değerlendirilmiştir. Safra kesesi boyutu ve duvar kalınlığı normal, lümen içinde gross patolojik görünüm mevcut değildir. İntrahepatik safra yolu dilatasyonu saptanmamıştır. Koledok normal kalibrasyondadır. Pankreas kontur ve boyutu normal görünümde olup, parankimal gross patoloji saptanmadı. Dalak normal büyüklüktedir. Parankimi normal ve homojen dansitededir. Her iki böbrek boyutları, parankim kalınlığı ve konturları normaldir. Her iki renal toplayıcı sistemde dilatasyonu izlenmedi. Surrenal bezler normal boyut ve konfıgürasyondadır. Asit saptanmadı. Sonuç: Normal sınırlarda. Beyin BT Raporu; Bilateral serebral hemisferlerde sulkus ve fissürlerin derinlik ve genişlikleri normaldir. Kortekste, subkortikal ve derin ak maddede patolojik görünüm saptanmamıştır. Bazal ganglionlar ve talamusun form ve dansiteleri normaldir. Üçüncü ve lateral ventriküllerin form ve genişlikleri normaldir. Bilateral serebral pedinküller, pons ve serebelluma ait patoloji izlenmemiştir. Dördüncü ventrikül form ve genişliği normal olarak izlenmektedir. İzlenebildiği kadarıyla beyin sapı normal görünümdedir. Görüntü alanına giren orbital oluşumlar ve paranazal sinüslere ait patolojik görünüm izlenmemiştir. Sonuç; Normal sınırlarda. 21/10/2014 tarihli Toraks BT Raporu: Görüntü alanına giren tiroid bezine ait patoloji saptanmamıştır. Trakea, her iki ana bronş ve bronşial ağaç açık görünümdedir, intraluminal patoloji saptanmamıştır, özofagus normal görünümdedir. Mediastinal alanlarda patolojik boyutta lenf nodu izlenmemiştir. Aort ve ana vasküler yapılar normal görünümdedir. Kardiyak odacıklara ve perikarda ait patoloji saptanmamıştır. Parankim penceresinde yapılan incelemede; her iki akciğer alt lob bazal kesimlerde subplevral yerleşimli buzlu cam görünümünde non spesfik dansiteler dikkati çekmiştir (kontüzyon?) Bilateral plevral yapraklar normal görünümdedir. 22/10/2014 tarihli Pelvis BT Raporu: Bilateral kalça eklemi ve sakroiliak eklem mesafesi ve eklem yüzeyleri normaldir. Bilateral femur başı femur boynu normal görünümdedir. Kesitler dahilinde diğer kemik yapılar, yumuşak dokular normal olarak değerlendirilmiştir. Sonuç: Normal sınırlarda. Lumbosakral BT Raporu: Lomber lordoz normal olarak izlenmektedir. Lomber vertebra yükseklikleri ve intervertebral disk mesafeleri normaldir. Tüm düzeylerde spinal kanal çapı normal olup, kanal içi oluşumlara ait patoloji saptanmamıştır. Bilateral faset eklemler normal olarak değerlendirilmiştir. Tüm düzeylerde kesit alanına giren vertebra korpusları ve posterior elemanlar normal görünümdedir. Paravertebral yumuşak dokular normal olarak değerlendirilmiştir. Sonuç: Normal sınırlarda. Torakal BT Raporu: Normal sınırlarda. Servikal BT Raporu: Servikal lordoz düz görünümdedir. Servikal vertebra yükseklikleri ve intervertebral disk mesafeleri normaldir. Tüm düzeylerde spinal kanal çapı normal olup, kanal içi oluşumlara ait patoloji saptanmamıştır, Bilateral unkovertebral ve faset eklemler normal olarak değerlendirilmiştir. Tüm düzeylerde kesit alanına giren vertebra korpusları ve posterior elemanlar normal görünümdedir. Paravertebral yumuşak dokular normal olarak değerlendirilmiştir. Şahsın 15/04/2015 tarihinde ... başvuru numarası ile Adli Tıp Anabilim Dalımızda yapılan muayenesinde; yürüyerek gelen hastanın yüzünde yaza izi gözlenmedi, tüm ekstremite anatomik yapı ve fonksiyonları tam olarak değerlendirildi. Hastanemiz PACS sisteminde kayıtlı BBT ve direkt grafiler tarafımızca incelenmiştir. SONUÇ: Her ne kadar hastanemiz Acil Tıp Anabilim Dalının 19/10/2014 tarihli genel adli muayene raporunda; şahsın bu yaralanma nedeniyle hayatının tehlikeye maruz kalmadığı, basit tıbbi müdahale ile giderilebileceği bildirilmiş ise de; Adli Tıp Anabilim Dalımızın bu görüşe katılmadığı, fizik muayenede göğüs sol taraf ön yüzde kaburgalarda hassasiyet, batın sol alt ve üst kadranlarda hassasiyet bulgusu ile birlikte yapılan tetkiklerde her iki akciğerde parankim kontüzyonunu (akciğerlerde doku hasarı) gösteren radyolojik bulgu mevcut olduğu dikkate alındığında;19/10/2014 tarihinde araç içi trafik kazası sonucu kişide; göğüs sol taraf ön yüzde kaburgalarda hassasiyet ile her iki akciğerde kontüzyona neden olduğu bildirilen yaralanmasının; şahsın hayatını tehlikeye sokan bir durum olduğu, basit bir tıbbi müdahale ile giderilebilecek ölçüde hafif nitelikte olmadığı, yüzde sabit ize yol açmadığı, kişide kemik kırığına yol açmadığı, kişinin duyularından veya organlarından birinin işlevinin sürekli zayıflamasına yol açmadığı kanaatinin bildirildiği,
... ... hakkında düzenlenen tıbbi belgelerin incelenmesinde;
1.... ... Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Yardım Anabilim Dalının 19.10.2014 tarih, ... sayılı genel adli muayene raporunda; araç içi trafik kazası nedeniyle yapılan muayenesinde; servikal, sol toraks, sol pelviste hassasiyet olduğu, hayati tehlikesi olduğu, Radyoloji raporlarında; 19/10/2014 Beyin BT normal sınırlarda, Servikal BT normal sınırlarda, Torakal BT'de sol hemitoraksta 7-11. Kotlarda posteriorda non deplase lineer fraktürler dikkati çekmiştir. Torakal vertebra yükseklikleri ve intervertebral disk mesafeleri normaldir. Posteriorda spinal kanal çapı tabii olarak değerlendirilmiştir. Spinal kanal içi oluşumlara ait patolojik özellik saptanmamıştır. Faset eklemler ve spinöz proçesler, bilateral laminalar tabii olarak değerlendirilmiştir. Paravertebral yumuşak dokulara ait patolojik özellik saptanmamıştır. Lumbosakral BT normal sınırlarda, Toraks BT'de parankim penceresinde yapılan incelemede; her iki akciğer bazal kesimlerde buzlu cam görünümünde subplevral yerleşimli non spesfik yamasal tarzda dansiteler izlenmiştir(kontüzyon?). Sol hemitoraksta 7-12. Posterior kotlarda non deplase lineer fraktürler izlenmiştir. Üst Abdominal BT'de sol böbrek orta kesim lateral kortikal yüzeyde kist olasılı 6 mm çaplı nodüler iyi sınırlı lezyon izlenmektedir. US korelasyon önerilir. Her iki renal toplayıcı sistemde dilatasyonu izlenmedi. Surrenal bezler normal boyut ve konfigürasyondadır. Asit saptanmadı. Alt Batın BT normal sınırlarda, Pelvis BT normal sınırlarda. Lumbosakral BT normal olarak değerlendirilmiştir. Göğüs Cerrahisi epikrizinde; hastanın sol 7-11 kotlarda fraktürü mevcut. Pnömotoraks hemotoraks izlenmeyen hasta takip ve tedavi amaçlı yatırıldı. Şikayeti göğüste ağrı, fiziki muayene genel durumu iyi, bilinç açık, koopere, oryante. SS: her iki taraf solunuma eşit katılıyor. Solunum sesleri doğal. rall ve rhonkus yok. KVS: ritmik, ek ses yok, üfürüm yok. Batın: doğal, rebound yok. Hassasiyet yok. Diğer sistemler doğal. 19.10.2014 hastanın yatışı yapıldı. Kontrol filmi görüldü. Kot fraktürü ağrı kontrolü için 4 adet interkostal blokaj uygulandı. 20.10.2014 kot fraktürü ağrı kontrolü için 4 adet interkostal blokaj uygulandı. Takip ve tedavisi devam etmektedir. 21.10.2014 hastanın tetkikleri görüldü. Kot fraktürü ağrı kontrolü için 4 adet interkostal blokaj uygulandı. Öneriler ve taburcu reçetesi ile taburcu edildi. Göğüs Cerrahisi Kliniğinin 05.11.2014 tarihli muayenesinde; daha önce yatarak tedavi edilen hasta kontrole geldi.
2.... Devlet Hastanesinin 30.06.2017 tarih ve ... protokol sayılı; trafik kazası sonrası muayene, gözlem ön tanılı Radyoloji raporunda; Toraks BT 'de trakea ve her iki ana bronş lümeni açıktır. Kalp büyüklüğü normaldir. Mediastinal ana vasküler yapılar normal görünümdedir. Mediastende patolojik boyutlarda lenf nodu saptanmamıştır. Her iki akciğer havalanması normaldir. Bilateral plevral effüzyon saptanmamıştır. Tüm Abdomen BT'de karaciğer boyutları normaldir, konturları düzenlidir. Parankimi homojendir. Safra kesesi normal boyutlardadır. İntrahepatik safra kanalları ve koledok normal genişliktedir. Dalak normal boyutlarda olup parankimi homojendir. Pankreas boyutları normal sınırlarda olup parankiminde belirgin olarak sınır veren lezyon saptanmamıştır. Ana pankreatik kanal genişliği normal sınırlardadır. Böbreklerin boyutları normal sınırlarda olup konturları düzenlidir. Renal parankimde sınırlanabilen lezyon saptanmamıştır. Her iki böbrek pelvikalisiyel sisteminde dilatasyon saptanmamıştır. Her iki sürrenal bez normal görünümdedir. Abdominal ana vasküler yapılarda belirgin patolojik görünüm saptanmamıştır. Mesane duvar kalınlığı normal olup lümeninde belirgin taş ya da kitlesel lezyon saptanmamıştır. Prostat bezi boyutları normaldir. Batın içi serbest sıvı saptanmamıştır. Servikal BT'de Servikal lordoz normaldir. intervertebral disklerde belirgin herniasyon saptanmamıştır. Servikal bölgede kemik spinal kanal normal genişliktedir. Paravertebral kas planlarında belirgin patolojik görünüm saptanmamıştır. Beyin BT'de Beyin sapı ve serebellum doğal görünümdedir. Ventriküler sistem orta hatta ve normal genişliktedir. Serebral parankimde sınırlanabilen lezyon saptanmamıştır. Nazal kemiklerde sağda minimal deplase görünüm dikkati çekmektedir. Anterior ethmoid hücrelerde havalanma kaybı mevcuttur. Travma açısından fizik muayene bulguları ile birlikte değerlendirilmesi uygun olacaktır.
3. ... ... Üniversitesi Tıp Fakültesi Anabilim Dalının 22.04.2015 tarih ve ... sayılı raporunda; Hastanemiz İlk ve Acil Yardım Anabilim Dalının 19/10/2014 tarihli, ... sayılı dosya numaralı genel adli muayene raporunun tetkikinde; araç içi trafik kazası ifadesiyle müracaat eden şahsın; servikal, sol toraks, sol batın, sol pelviste hassasiyet olduğu, mevcut bulgularla; kemik kırığının olduğu, basit tıbbi müdahale ile giderilemeyeceği, hayati tehlikesinin olduğu, Hastanemiz İlk ve Acil Yardım Anabilim Dalının 19/10/2014 tarihli, ... dosya numaralı, ... başvuru numaralı epikrizinin tetkikinde; Şikayeti; araç içi trafik kazası, Fizik Bulgular: hastanın genel durum iyi, oryante koopere, akciğer batın kalp: aktif patoloji yok, nörolojik muayene doğal, tonsiller normal, servikal hassasiyet, GIS: sol üst kadranda hassasiyet, Klinik Seyir: eklem grafısi (iki yön) mukayeseli çekildi, pelvis (AP) çekildi, Kontrastlı Toraks Tomografi çekildi, Lumbosakral Vertebra Tomografisi çekildi, Torakal Vertebra Tomografisi çekildi, Kontrastlı Üst Batın çekildi, Servikal Vertebra Tomografi çekildi, Kontrastlı Alt Batın çekildi, Bil. Tomografi (diğer) (Spiral BT) çekildi, Beyin Tomografisi çekildi, Akciğer kontüzyonu, kot fraktürleri, Göğüs Cerrahisi Servisine yatışının verildiği, Hastanemiz Göğüs Cerrahisi Anabilim Dalının 19/10/2014 giriş, 21/10/2014 çıkış tarihli, ... dosya numaralı, ... başvuru numaralı epikrizinin tetkikinde; göğüste ağrı, tanın sol 7-11 kotlarda fraktürü mevcut. Pnömotoraks hemotoraks izlenmeyen hasta takip ve tedavi amaçlı yatırıldı, Fizik Muayene; genel durumu iyi, bilinç açık, koopere, oryante. SS: her iki taraf solunuma eşit katılıyor. Solunum sesleri doğal. Rall yok. Rhonkus yok. KVS ritmik, ek ses yok, üfürüm yok. Batın: doğal rebound yok. Hassasiyet yok. Diğer sistemler doğal. Progres; 19.10.2014 hastanın yatışı yapıldı. Kontrol filini görüldü. Kot fraktürü ağn kontrolü için 4 adet interkostal blokaj uygulandı. 20.10.2014 kot fraktürü ağn kontrolü için 4 adet interkostal blokaj uygulandı. Takip ve tedavisi devam etmektedir. Kontrol CBC, PA AG istendi. 21.10.2014 hastanın tetkikleri görüldü. Toraks BT'de subplevral yerleşimli non spesfik yamasal tarzda dansiteler izlenmiştir (kontüzyon?) Sol hemitoraksta 7-12. Posterior kotlarda non deplase lineer fraktürler izlenmiştir. 21/10/2014 tarihli Toraks BT'de Parankim penceresinde yapılan incelemede; her iki akciğer bazal kesimlerde buzlu cam görünümündedir. 17/03/2015 tarihli Lumbosakral BT'de; S1 vertebra sağda lumbalize görünümdedir. Lomber lordoz normal olarak izlenmektedir. Lomber vertebra yükseklikleri ve intervertebral disk mesafeleri normaldir. Tüm düzeylerde spinal kanal çapı normal olup, kanal içi oluşumlara ait patoloji saptanmamıştır. Bilateral faset eklemler normal olarak değerlendirilmiştir. Tüm düzeylerde kesit alanına giren vertebra korpusları ve posterior elemanlar normal görünümdedir. Paravertebral yumuşak dokular normal olarak değerlendirilmiştir. Şahsın 15/04/2015 tarihinde ... başvuru numarası ile Adli Tıp Anabilim Dalımızda yapılan muayenesinde; yürüyerek gelen şahsın her iki uyluk bölgesinde kendi beyanına ve tıbbi belgelere göre olayla illiyedi olmayan muhtelif ebatlarda eski yara nedbeleri görüldü. Yüz bölgesinde her iki kaş arasında yine şahsın beyanına göre olayla illiyetsiz 1 cm uzunluk, 0.1 cm genişlikte cilt renk ve seviyesine yakın dikey seyirli yara izi gözlendi. Sağ alt ekstremitede eski tarihli olaya bağlı kısalık mevcut olduğu görüldü. Hastanemiz PACS sisteminde kayıtlı BBT ve direkt grafiler tarafımızca incelenmiştir.
SONUÇ:19/10/2014 tarihinde araç içi trafik kazası sonucu kişide; göğüs sol taraf arkada 7-12. kaburgalarda kırıklara ve her iki akciğerde kontüzyona (akciğer doku haşan) neden olduğu bildirilen yaralanmasının; şahsın hayatını tehlikeye sokan bir durum olduğu, basit bir tıbbi müdahale ile giderilebilecek ölçüde hafif nitelikte olmadığı, yüzde sabit ize yol açmadığı, kişinin duyularından veya organlarından birinin işlevinin sürekli zayıflamasına yol açmadığı, vücuttaki kemik kırıklarının hayat fonksiyonlarına etkisi hafif (1), orta(2-3) ve ağır (4-5-6) olarak sınıflandırıldığında; şahısta saptanan; göğüs sol taraf arkada 7-12. kaburgalarda kırıklarının, müştereken hayat fonksiyonlarını orta (3) derecede etkileyecek nitelikte olduğu kanaatinin bildirildiği kayıtlıdır.
Değerlendirme Ve Sonuç:
... ... ve ... ... hakkında dava dosyasında mevcut tüm tıbbi belgelerin değerlendirilmesinde;
1. ... ...'in (02/03/1979 doğumlu)19.10.2014 tarihinde meydana gelen araç içi trafik kazasında yaralandığı, ... ... Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde ilk muayenesi yapıldığı, göğüs ve karın bölgesi sol alt kısımlarında hassasiyet, sağ eli üzerinde şişlik saptandığı, radyolojik incelemelerinde kemik kırığı saptanmadığı, ayaktan tıbbi tedavi yapılarak taburcu edildiği, yaralanması ile araç içi trafik kazası arasında nedensellik bağının bulunduğu, kişide tespit edilen yaralanması nedeniyle iyileşme süresinin iki haftaya kadar uzayabileceği,
2. ... ...'in (11/06/1977 doğumlu) 19.10.2014 tarihinde meydana gelen araç içi trafik kazasında yaralandığı ... ... Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde ilk muayenesi yapıldığı, boyun, sol göğüs ve karın bölgesi, sol kalça bölgesinde hassasiyet, radyolojik incelemelerinde 7,8,9,10,11,12. kaburga kırıkları ve akciğer yaralanması saptandığı, Göğüs Cerrahi Kliniğinde üç gün süreyle yatarak takip ve tedavisinin yapıldığı, yaralanması ile araç içi trafik kazası arasında nedensellik bağının bulunduğu, kişide tespit edilen yaralanması nedeniyle iyileşmesinin 3 aya kadar uzayabileceği, bu sürede imamlık mesleğini yerine getiremeyeceği kanaatini bildirir bilirkişi raporunu saygılarımla sunarım." şeklinde görüş ve kanaat bildirdiği görülmüştür.
Dosyamızdan düzenlenen 13.01.2020 tarihli bilirkişi raporu ve ... Asliye Ceza Mahkemesi'nin 2014/... E. Sayılı dosyasından 21.10.2015 tarihli bilirkişi raporunda; dava konusu 19.10.2014 tarihinde meydana gelen trafik kazasında davalı sürücü ... sol şeritten sağ şeride dikkatsiz bir şekilde geçmem suretiyle kazaya sebebiyet verkmekle % 100 oranında asli ve tam kusurlu olduğu, davacı sürücü ... ... ise olayda kendisine yüklenebilecek bir kusurunun olmadığı tespit edilmiştir. Davacıya ait ... plakalı aracın markası, modeli, Km seviyesi, ikinci el Pazar payı, satış hızı, araçtaki hasarın türü, değiştirilen parçaların cinsi ve miktan hususları birlikte değerlendirildiğinde, araçta değer kaybına etki edecek 3 parçanın işlem gördüğü hususu da göz önüne alındığında, aracın kazadan sonra onarılmış haldeki ikinci el rayiç satış değerinin 9.500,00 TL olduğu, dolayısıyla araçtaki değer kaybının 3.500,00 TL olduğu 13.01.2020 tarihli makine mühendisi bilirkişi raporunda tespit edilmiştir. Ceza dosyasında bulunan ... ... Üniversitesi Tıp Fakültesi Adli Tıp Bilirkişi Raporu'nda ve dosyamızdan düzenlenen 5.10.2023 tarihli Adli Tıp Raporu'nda, davacılardan ... ...'in meydana gelen. trafik kazasında göğüs, kaburga ve akciğerlerinden hassasiyet ve kontüzyon oluşturduğu, basit tıbbi müdahale ili giderilebilir ölçüde yaralandığı yaralandığı iyileşmesinin iki haftayı bulacağı, ... ...'in meydana gelen trafik kazasında, göğüs ve akciğerlerinden ve kaburgalarından kemik kırığı oluşacak ve basit tıbbi müdahale ile giderilemeyeceği, iyileşmesinin 3 aya kadar uzayabileceği, bu sürede görevli bulunduğu imamlık mesleğini yerine getiremeyeceği ifade edilmiştir. Düzenlenmiş bulunan adli tıp ve bilirkişi raporları gerekçeli, denetime elverişli ve dosya kapsamına uygun olduğundan hükme esas alınmıştır. Davacı vekilinden dava dilekçesindeki taleplerini HMK 31 madde gereği netleştirmesi talep edilmiş davacı vekili 13.11.2023 tarihli celsede manevi tazminat talebinin davalı gerçek şahıslara yönelik olduğunu beyan etmiştir. Davacı vekili araç değer kaybına ilişkin talebinin 3.500,00 TL'ye arttırmıştır. Dava konusu kaza davalı ...'nı yönetiminde olan davalı ...'e ait ve davalı sigortacı tarafından trafik sigortalı araç sürücüsünün tam kusurundan meydana geldiğinden; davacı ...'in maddi tazminat talebinin kabulü ile kazadan kaynaklı araç değer kaybı olan trafik poliçesi maddi zarar teminat limiti kapsamında kalan 3.500,00 TL' nin kaza tarihi olan 19/10/2014 tarihinden (davalı sigortacı yönünden dava tarihi olan 14/11/2016 tarihinden) itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacı ... ... e ödenmesine, kaza sonucu her iki davalının olaşan yaralama boyutu ve iyileşme süreleri, kazadaki davalı tarafın tam kusuru davalı gerçek şahısların ve davacıların ekonomik ve sosyal durumları gözetilerek, davacı kendisini vekille temsil ettirdiğinden kabul edilen miktar üzerinden üzerinden hesaplanan karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca hesap ve taktir
olunan 3.500,00TL vekalet ücretinin davalılardan müştereken ve müteselsilen alınarak bu davacıya ödenmesine, davacı ... ... in Manevi tazminat talebinin KISMEN KABULÜ İLE; 3.000,00TL nin kaza tarihi olan 19/10/2014 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılar ... ... ve ... dan müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacı ... ... e ödenmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM :
1-Davacı ... ... in Maddi Tazminat Talebinin Kabulü ile; 3.500,00TL değer kaybı zararının kaza tarihi olan 19/10/2014 tarihinden (davalı sigortacı yönünden dava tarihi olan 14/11/2016 tarihinden) itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacı ... ... e ödenmesine,
2-Davacı ... ... in Manevi tazminat talebinin KISMEN KABULÜ İLE; 3.000,00TL nin kaza tarihi olan 19/10/2014 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılar ... ... ve ... dan müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacı ... ... e ödenmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine,
3-Davacı ... ... in Manevi tazminat talebinin KISMEN KABULÜ İLE; 10.000,00TL ni.n .kaza tarihi olan 19/10/2014 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılar ... ... ve ... dan müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacı ... ... e ödenmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine,
4-Maddi tazminat yönünden davacı ... ... kendisini vekille temsil ettirdiğinden kabul edilen miktar üzerinden üzerinden hesaplanan karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca hesap ve taktir olunan 3.500,00TL vekalet ücretinin davalılardan müştereken ve müteselsilen alınarak bu davacıya ödenmesine,
5-Manevi tazminat yönünden davacı ... ... kendisini vekille temsil ettirdiğinden kabul üzerinden hesaplanan karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca hesap ve taktir olunan 3.000,00 TL vekalet ücretinin davalılar ... ... ve ... dan müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacı ... ... e ödenmesine,
6-Manevi tazminat yönünden davacı ... ... kendisini vekille temsil ettirdiğinden kabul üzerinden hesaplanan karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca hesap ve taktir olunan 10.000,00TL vekalet ücretinin davalılar ... ... ve ... dan müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacı ... ... e ödenmesine,
7-Alınması gerekli 1.127,12 TL karar ve ilam harcından peşin alınan ( peşinde 34,16 TL + davacı ... ... adına 170,78TL ve ... ... adına 26,00TL ıslah harcı) toplam 230,94 TL'nin düşümü ile eksik kalan 896,18TL eksik harcın davalılardan müştereken ve müteselsilen ( sigorta şirketi 188,19 TL'sinden sorumlu olmak üzere ) tahsili ile hazineye gelir kaydedilmesine,
5-Davacılar tarafından yapılan (33,50 TL ilk masrafı+ 1.011,00 TL posta masrafı+ 2.000,00 TL bilirkişi ücreti =)3.044,50 TL yargılama giderinin red ve kabul oranına ( %30,84 kabul ) nazaran 938,92 TL'sinin davalılardan müştereken ve müteselsilen ( sigorta şirketi 639,34 TL'sinden sorumlu olmak üzere ) alınarak davacılara verilmesine, kalan kısmın davacılar üzerinde bırakılmasına,
6-Davacılar tarafından yatırılan ( peşinde 34,16 TL + davacı ... ... adına 170,78TL ve ... ... adına 26,00TL ıslah harcı) toplam 230,94 TL'nin davalılardan müştereken ve müteselsilen ( sigorta şirketi 48,49 TL'sinden sorumlu olmak üzere ) alınarak davacılara verilmesine,
7-Davacılar tarafça yatırılan gider avansından geriye kalan kısmının karar kesinleştiğinde davacı tarafa iadesine,
Dair, davacı vekilinin yüzüne karşı, davalıların yokluğunda, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içerisinde mahkememize verilecek dilekçe ile ... Mahkemesine İSTİNAF yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 13/11/2023
Katip ...
¸e-imzalıdır
Hakim ...
¸e-imzalıdır