T.C.
İSTANBUL
18. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO: 2022/793 Esas
KARAR NO: 2024/176
DAVA: İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ: 11/11/2022
KARAR TARİHİ: 12/03/2024
Taraflar arasında görülen davanın mahkememizde yapılan açık yargılaması sonunda:
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekilinin mahkememize sunmuş olduğu dava dilekçesinde özetle; muhtelif zamanlarda yapılan iş karşılığı ...' den ...Bankası AŞ ... şubesine ait ... keşide tarih ... çek seri nolu keşidecisi... olan 66.800,00-TL bedelli 1 adet çek müvekkili şirkete verildiğini, müvekkili şirket yetkilisi tarafından çekin kaybedildiğini, müvekkili tarafından iş bu çekin meşru hamil olmayan kişilerce tahsiline mahal vermemek amacıyla ödeme yasağı talepli olarak ... 2.Asliye Ticaret Mahkemesi’nin ... E. sayılı dosyası ile çek iptali davası açıldığını, mahkeme tarafından ödeme yasağı kararı verildiğini, bu karar ilgili bankaya tebliğ edilmiş olmasına rağmen çekin ödendiğini, müvekkili şirket bu çeki ...' den aralarındaki ticari münasebetten kaynaklı aldığını, bu husus davacı müvekkil şirketin ticari defterleri incelendiği zaman ortaya çıkacağını, müvekkili şirket, ticari alışveriş içerisinde olduğu ... harici çekte cirosu olan kimseyi tanımamakta, bu şirketlerle davacı müvekkil şirketin hiçbir ticari ilişkisi de bulunmadığını, söz konusu çekin müvekkili şirket yetkilisinin rızası hilafına elden çıkması, çeki elinde bulunduran davalı şirketin haklı hamil olmadığını, ilgili çekin istirdatını, çekin istirdatının mümkün olmaması halinde haksız kazanım nedeniyle tahsil tarihinden itibaren çek bedelinin faiziyle birlikte tahsili talep etmiştir.
Davalıya usulüne uygun olarak dava dilekçesi tebliğ edilerek taraf teşkili sağlanmış olup davalı tarafından süresi içerisinde dosyaya herhangi bir cevap dilekçesi verilmediği anlaşılmakla HMK M.128 hükmü uyarınca işbu davalının dava dilekçesinde ileri sürülen vakıaları inkar etmiş sayılmasına karar verilerek yargılama yapılmıştır.
Tüm dosya kapsamı birlikte incelendiğinde; Dava, çek istirdadı olmadığı takdirde çek bedelinin istirdadı istemine ilişkindir.
Somut olayda davacı vekili tarafından mahkememize ibraz edilmiş olan dava dilekçesinde özetle; davacı ile dava dışı ... ile yapmış oldukları ticari iş karşılığında... Bankası AŞ ... şubesine ait ... keşide tarih ... çek seri nolu keşidecisi ... olan 66800,00-TL bedelli 1 adet çekin davacıya teslim edildiğini ancak çekin davacının uhdesinde iken zayi olduğunu, ciro silsilesindeki diğer cirantalar ile herhangi bir ticari ilişkisinin olmadığını beyanla öncelikle çekin istirdadını, olmadığı takdirde çek bedelinin istirdadını talep ve dava etmiş olduğu görülmüştür.
Davaya konu edilmiş olan çekin fotoğraflarının incelenmesi sonucunda Dava dışı ... tarafından keşide edilen 31.06.2022 vadeli 66.800,00 TL tutarlı hamiline düzenlenmiş çekin arkasında yer alan ciro silsilesinde sırası ile 1. Ciro ... Ltd. Şti. , 2. ... Ltd. Şti., 3.... Tic. Ltd. Şti., 4.. ... Tic. Ltd. Şti., 5. ... ve 6.Ciro (hamil) Davalı .... Ltd. Şti. olduğu görülmüştür.
6102 sayılı TTK’nın 792. maddesi “Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790. maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötü niyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.” hükmünü haiz olup anılan kanunî hüküm bağlamında iyi niyetli hamilin hak sahibi olmayan kimselerden elde ettiği kazanımlar korunmaktadır. Bu kapsamda bir kimsenin muntazam bir ciro zinciriyle çeki iktisabı, kendisine ancak şekli anlamda meşru hamil sıfatını kazandıracak olup maddi hukuk anlamında hak sahipliğinin mevcudiyeti için devralanın çeki iktisabında kötü niyetinin yahut ağır kusurunun bulunmaması gerekmektedir. Aksi takdirde 6102 sayılı TTK’nın 792. maddesi uyarınca açılacak istirdat davası sonucu çeki iadeye mecbur kalır (Kendigelen, A.: Çek Hukuku, İstanbul 2019, s. 237-238).
Aynı Kanunun 790.maddesinde ise "Cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve bir birine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır. Çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir. Bir beyaz ciroyu diğer bir beyaz ciro izlerse, bu son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır" düzenlemesi bulunmaktadır.
TTK'nın 792. maddesinde belirtilen kötü niyetten maksat, senedin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıktığını bilmek veya bilebilecek durumda bulunmaktır. Ağır kusur ise senedin iktisabında olağan özenin gösterilmemesini ifade eder. Yine, TTK’nın 792. maddesindeki “Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa...” ibaresi, çekin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıkmış olmasını, yani çalınmasını, tehdit ya da hile ile alınmasını, kaybedilmesini veya rıza ile fakat devri sakatlayan hukuki olgularla elden çıkmasını ifade etmektedir. Ancak çeki çalan veya hile ile hamilinden alan ya da bulan kişinin senedi ciro ile devretmesi hâlinde, bunu bilmeyen ve bilebilecek durumda da olmayan, başka bir deyişle kötü niyetli ve ağır kusurlu bulunmayan yeni hâmil korunur. Bu tür davalarda, yukarıda da belirtildiği gibi çekin önceki hâmilin elinden rızası hilafına çıkarak yeni hâmil tarafından kötü niyet veya ağır kusur ile iktisap edildiği iddiasını ispat külfeti davacıya ait olup anılan olgular tanık dâhil her türlü delille kanıtlanabilir (Yargıtay HGK'nın 06/04/2021, E. 2017/11-159, K. 2021/417 tarih ve sayılı kararı).
İşbu davalarının ön koşulu olarak ilk incelenmesi gereken husus davacının davaya konu çekin hamili olduğunu, davayı açmakta aktif husumet ehliyetinin bulunduğunu ispatlaması gerekmekte olup akabinde davalının çeki iktisabında kötüniyetli veya ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlamakla yükümlüdür.
Ticaret Sicil Gazetesinden yapılan kontrolde keşideci... unvanlı ticari işletmenin ...Tarihli ... Sayılı Türkiye Ticaret Sicil Gazetesinin 254. Sayfasında yer alan ilan ile birlikte unvan ve tür değişikliğine giderek ... Ltd. Olarak varlığını sürdürmekte olduğu, ticaret hayatına bu şekilde devam etmekte olduğu görülmüştür.
Yargılama esnasında dava dışı cirantaların, keşidecilerin ve davacının ticari defterleri üzerinden mali müşavir bilirkişi vasıtası ile inceleme yaptırılmak sureti ile rapor alınmış olup mahkememize ibraz edilmiş olan 13.12.2023 tarihli raporda özetle;
Dava konusu Dava dışı ... tarafından keşide edilen ... bankasının 31.06.2022 vadeli 66.800,00 TL tutarlı çekin dava dışı ... tarafından aralarındaki ticari ilişki nedeni ile davacı ...' e verildiği, çek kaydının her iki şirketin ticari defter kayıtlarında yer aldığı,
Davacı ... A.Ş.'nin ... 'in- ... Ltd. Şti.'nin çek keşidecisi çek ciro silsilesinde yer alan ...Şti., ... Tic. Ltd. Şti., ...Tic. Ltd. Şti., ... Ltd. Şti. ile herhangi bir ticari ilişkinin olmadığı, Davacı ... A.Ş.' nin ticari defter kayıtlarında dava konusu çekin 3. Şahıslara verildiğine ve/veya iade edildiğine dair bir kaydın olmadığı,
Ciro silsilesinin 1. Ciro ... Tic. Ltd. Şti. nden sonra bozulduğu,
Dava dışı ...Şti. 'nin 2022 yılı BA/BS formlarının incelenmesi sonucunda; -Alış faturalarının beyan edildiği BA formunda, ... A.Ş., ... ... Ltd. Şti., .... Ltd. Şti., ...Tic. Ltd. Şti.,..., ... Şti. ile ilgili herhangi bir alış faturasının beyan edilmediği,
-Satış faturalarının beyan edildiği BS formunda, ... A.Ş., ..., ... Ltd. Şti., ...Tic. Ltd. Şti., ... Ltd. Şti., ..., ...Ltd. Şti. ile ilgili herhangi bir satış faturasının beyan edilmediği,
Hususlarının tespit edildiği mahkememize bildirilmiştir.
Anılan işbu rapor uyarınca davacının davaya konu etmiş olduğu çekin yetkili hamili olduğu, bu sebeple davayı açmakta aktif husumetinin bulunduğu kanaatine varılmıştır. Her ne kadar davacının çekin istirdadını talep etmekte aktif husumeti bulunmakta ise de yargılama esnasında ... Bankasına yazılan müzekkereye cevaben "İlgili çek hesabı ...'e ait olup; hesaba ilişkin belgeler ektedir. İlgili çek 30/06/2022 tarihinde ... BANKASI A, Ş.(Şube Kodu:...) takas merkezince ibraz edilmiş olup; ilgi çek takas aracılığıyla ibraz edilmiş olduğundan hamil bilgileri ilgili Bankadadır. Söz konusu çek 30/06/2022 tarihinde takas merkezince tahsil edilmiştir." şeklinde bildirimde bulunulması üzerine ...Bankasına yazılan müzekkereye cevaben "İlgi yazınız gereği bankamız sistem kayıtlarımızda yapılan araştırmada, ... seri numaralı 30.06.2022 keşide tarihli 66.800,00 TL bedelli çek 30.06.2022 tarihinde TCKN/VKN (...) ... ŞİRKETİ tarafından ibraz edilmiştir. Çek ödenmiştir. Hesap sahibine ait bilgiler bankamızdan tespit edilememektedir. Bu bilgilerin çekin ait olduğu bankadan tarafınızca temin edilmesini bilgilerinize arz ederiz." şeklindeki beyan üzerine yapılan kontrolde işbu davanın 11.11.2022 tarihinde yani davaya konu çekin bankaya ibrazı akabinde tahsil edilmesinden sonra işbu davanın açılmış olduğu anlaşılmakla davacıya istirdadına karar verilebilecek bir çekin bulunmaması sebebiyle davacının çek istirdadı istemi bakımından davasının hukuki yarar yokluğundan reddine karar vermek gerekmiş ve terditli talebi olan çek bedelinin istirdadı isteminin incelenmesine geçilmiştir.
Bankadan gelen cevabi yazılar incelendiğinde çek bedelinin keşideci olan ...'e ait hesaptan tahsil edilmiş olduğu, davacı tarafından herhangi bir tahsilat ödemesi yapılmadığı, davacı aleyhine de işbu çek sebebiyle talepte bulunulduğunun iddia ve ispat edilmemiş olduğu görülmekle işbu hali ile davacının ödemesini yapmamış olduğu bir çekin bedelinin tahsilini talep etmesinde aktif husumetinin bulunmadığı kanaatine varılmakla aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.
HÜKÜM :Gerekçesi yukarıda açıklanmış olduğu üzere;
1-Davacının çek istirdadı talebinin hukuki yarar yokluğundan reddine,
2-Davacının terditli talebi olan çek bedelinin istirdadı istemi bakımından davasının aktif husumet yokluğundan reddine,
3-Alınması gerekli olan 427,60-TL karar ilam harcının başlangıçta dava açılırken peşin olarak alınan 1.140,78-TL harçtan mahsubu ile artan 713,18-TL harcın karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacıya iadesine,
4-Yargılama giderlerinin davacı üzerine bırakılmasına,
5-Davalı yargılama esnasında kendisini vekil ile temsil ettirmediğinden bu hususta hüküm kurulmasına yer olmadığına,
6-Taraflarca yatırılan gider avansın arta kalan kısmı karar kesinleştiğinde ilgilisine iadesine,
Dair, davacı vekilinin yüzüne karşı, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içerisinde mahkememize verilecek dilekçe ile İstanbul Bölge Adliye Mahkemesine İSTİNAF yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 12/03/2024
Katip
¸e-imzalıdır
Hakim
¸e-imzalıdır
* İş bu karar 5070 Sayılı Kanun hükümlerine göre güvenli elektronik imza ile imzalanmıştır.