T.C.
İSTANBUL
18. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO:2023/397 Esas
KARAR NO:2025/909
DAVA:Tazminat (Sözleşmeden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ:09/06/2023
KARAR TARİHİ :18/12/2025
Taraflar arasında görülen davanın mahkememizde yapılan açık yargılaması sonunda:
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
İDDİA VE TALEP : Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Davalı Bayi ile ... A.Ş. arasında "... Mah. ... Sok. No:10/A .../ ..." ve "... Mah. ... Bulv. No:190/A .../ ..." adresinde faaliyet gösteren akaryakıt istasyonları için ilk etapta 20.08.2015 tarihli Akaryakıt Bayilik Sözleşmeleri ve ekleri ile 20.08.2015-20.08.2020 tarihlerini kapsayacak şekilde bayilik ilişkisi tesis edildiğini, ardından bayilik ilişkisinin, tarafların ortak talep ve mutabakatı ile 20.08.2020 tarihli PROTOKOL ile taraflar arasında yine her iki akaryakıt istasyonu için bayilik ilişkisini bir yıl süre ile devam ettirildiğini, bu kapsamda, taraflar arasında kurulan ticari ilişki süresince müvekkil şirket tarafından davalı şirkete uygun ticari koşullar sağlandığını, davalı şirket lehine yatırımlar yapıldığını ve sözleşme süresince kullanılmak üzere davalıya ariyet menkuller verildiğini, bununla birlikte, 02.08.2019 tarihinde .... Noterliği ... Yevmiye numaralı ihtarnamesi ile bayinin asgari alım taahhüdünden kaynaklı cezai şart borcunun ödenmesi gerektiğinin ihtar edildiğini, ayrıca 20.08.2020 tarihli PROTOKOL'de 20.08.2020-20.08.2021 tarihleri arasındaki yeni bayilik döneminde bahsi geçen mevcut Bayilik Sözleşmesiyle birlikte Bayilik Sözleşmesinin eki ve ayrılmaz parçası olarak kabul edilen Protokol, Ariyet Sözleşmesi, Cari Hesap Sözleşmesi, Otomasyon Sözleşmesi ve taraflar arasında imzalı diğer sözleşmelerde geçen hüküm ve şartların Bayilik Sözleşmesinin süresine uygun şekilde uygulanmaya devam edeceği konusunda taraflar mutabık kalındığını, ayrıca aynı Protokol ile 20.08.2020-20.08.2021 tarihleri arasındaki yapılacak akaryakıt alımlarının bayinin 2015-2020 yılları arasındaki taahhüdünden düşüleceği düzenlendiğini, davacı ...'nin 20.08.2015 tarihli bayilik sözleşmesi ve 20.08.2015 tarihli protokol gereği her türlü talep ve dava hakkı mahfuz tutulduğunu, taraflar arasındaki bayilik ilişkisi, 20.08.2020 tarihli Akaryakıt Bayilik Sözleşmesi ve 20.08.2020 tarihli Protokol ve sair eklerinin süresinin hitama ermesiyle birlikte karşılıklı iradelerin bu yönde olması neticesinde yenilenmemiş olup taraflar arasındaki bayilik ilişkisi sona erdiğini, sözleşme ve Protokol süresinin sona ermesiyle birlikte davalı şirketin fesih tarihi itibari ile de tüm borçları 20.08.2021 tarihi itibariyle muaccel hale geldiğini, bu kapsamda, davalı şirketin müvekkil şirketin uğrayacağı her türlü zarar ve ziyanı tazmin yükümü doğmakla birlikte, 20.08.2021 tarihi itibariyle protokol süresince asgari alım taahhütlerine aykırılıktan kaynaklı olarak toplam 279.112,10-USD tutarında cezai şart bedelinin, .../ ...'ta bulunan istasyonda ve .../ ...'ta bulunan istasyonda bulunan kurumsal kimlik söküm masraflarına ilişkin toplam 22.982,28-TL tutarındaki faturadan kaynaklı borcu muaccel hale geldiğini, davalının, sözleşmenin yürürlük süresince, müvekkil şirketten Perakende standart satış fiyatından olmak ve perakende satış yapmak üzere 3.000 (bin) m3 beyaz ürün alması gerekirken .../ ... istasyonunda 6.995,76 tonaj ve .../ ... istasyonunda ise 4.169,12 tonaj eksik alım yaparak taahhütlerinin gerisinde kaldığını, zikredilen maddeler ile müvekkil şirketin cezai şart alacağı talep edebileceğine, davalı şirketin söz konusu bu alacakları ödemekle mükellef olduğuna ve işbu hususların tarafların iradelerine uygun olarak defaatle hem Protokol'de hem de Sözleşme'de kararlaştırıldığına, dolayısıyla, davalının eksik beyaz ürün alımı ve nedeniyle asgari ürün alım taahhüdünden kaynaklı toplamda "2 İstasyon" için toplamda 279.112,10- USD tutarında cezai şart borcu meydana geldiğini, arz ve izah olunan sebeplerle; fazlaya dair alacak, dava ve talep hakları saklı kalmak kaydıyla; Taraflar arasında akdedilen Sözleşme ve Protokol gereğince ödenmesi gereken şimdilik 1000-USD tutarında cezai şart alacağının işleyecek olan Devlet Bankalarının yabancı para cinsinden açılmış bir yıl vadeli mevduat hesaplarına uyguladığı en yüksek faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, müvekkil şirket tarafından ariyetlerin söküm masrafları da dahil olmak üzere cari hesap alacağının şimdilik 1.000-TL'sinin 3095 Sayılı Kanunun 2'inci maddesi gereğince TCMB'nin kısa vadeli avanslar için uyguladığı değişen oranlı faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, yargılama masrafları ile vekalet ücretinin davalı yana yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davacı vekilinin 14/07/2025 tarihli ıslah dilekçesinde özetle; Açıklanan nedenlerle ek dava açma, talepte bulunma, alacak ve fazlaya ilişkin her türlü sair hakları saklı kalmak kaydıyla, davaya ilişkin ıslah taleplerinin kabulü ile fazlaya ilişkin hakları ile ek dava açma, talepte bulunma, alacak ve sair her türlü hakları saklı tutulmak suretiyle toplamda dava dilekçesinde toplamda 1.000 USD olarak talep ettikleri cezai şart alacaklarının, bilirkişi raporundaki tespitler doğrultusunda toplamda 91.206,58 USD arttırmak suretiyle toplamda 92.206,58 USD olarak kabulüne, dava dilekçelerinde 1.000-TL olarak talep ettikleri cari hesap alacaklarımızı 24.532,74-TL arttırmak suretiyle toplamda 25.532,74-TL olarak kabulüne, cezai şart borçları bakımından davalının temerrüt tarihinden itibaren işleyecek 3095 sayılı Kanun'un 4/a maddesi gereğince Devlet Bankalarının bu yabancı para cinsinden açılmış bir yıl vadeli mevduat hesaplarına uyguladığı en yüksek faizi ile birlikte, cari hesap alacaklarının davalının temerrüt tarihinden itibaren işleyecek 3095 Sayılı Kanunun 2'nci maddesi gereğince TCMB'nin kısa vadeli avanslar için uyguladığı değişen oranlı faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, her türlü ek dava açma, talepte bulunma, alacak ve sair hakları saklı kalmak kaydıyla davanın kabulüne, yargılama giderleriyle vekâlet ücretinin de davalıya tahmiline karar verilmesini talep etmiştir.
SAVUNMA VE KARŞI TALEP : Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; Davacı şirketle önce ... A.Ş. kurumsal kimliği ile imzalanan 26.06.2015 tarihli Akaryakıt bayilik Sözleşmesinin uygulama alanının ... ve ... ilçelerinde bulunan istasyonları olduğunu, sözleşme imzalandığında istasyonların karayolunda ana güzergahında olduğunu, Karayollarının duble yol çalışması nedeniyle karayolu ulaşımının normal güzergahı dışında servis yolundan sağlandığını, dava tarihi itibari ile ulaşımın servis güzergahından sağlandığını, idari tasarruf nedeniyle karayolları güzergahını kullanan araç kalmadığını, sözleşmenin 7 dmad.de yeralan mücbir bu sebepten dolayı araçların servis güzergahını kullandığını, Karayolları Genel Müdürlüğü ile yaptıkları yazışmada yol projesinin bitmesi ve istasyon düzenlemesi ile istasyonlarının stratejik 4 yol kavşağı konumunun korunacağını kurumun bildirdiğini, ... istasyonunun ticari olarak zarar ettiği ve personel giderlerini dahi karşılayacak günlük cirolara ulaşamadığını, gün gün sıfır ciro çektiği, projenin biteceğini hesaba katarak zarara rağmen öz kaynakları ile ayakta durmaya çalıştığını, davacıdan iş bu yolun açılacağı ve trafik akışının başlayacağı tarihe kadar davacıdan destek talep edildiğini, 7 d maddesine göre cezai şartın kaldırılmasını davacıdan talep ettiklerini ancak ihtarlarına davacının olumlu veya olumsuz cevap vermediğini, tepkisiz kaldığı, bu güne kadar ağır zararı oluştuğunu davacıya ihtarnamelerle bildirdiklerini, ancak saha müdürleri ile görüşmelerde geçici durduralım taleplerinin kabul görmediğini, saha müdürlerinin davalı bayinin çektiği sıkıntıyı yerinde gördüğünü, otomasyon kayıtlarında da geçmiş dönem satışlarının ciddi rakamlara ulaşıldığının anlaşıldığını, davacıya gönderdikleri 23.02.2016 tarihli ihtarnameye davacının cevap dahi vermediğini, sürekli oyaladıkları, bu nedenle ihtarnameler trafiğinin başladığını, 06.08.2018 tarihinde müvekkili davalı şirket yetkililerinin davacı şirketin yönetim kurulu başkanı ... ... ile genel müdür ... beyle ve... Sendikası Genel Başkanı refakatinde yaptıkları toplantıda iki istasyonun durumunun tartışıldığı toplantıda bir sonuca ulaşılamadığını, yol projesi uygulaması bittiğinde istasyonlarının tekrar ihya olup iddialı ve rekabetçi istasyonculuk anlayışı ile bölgede lider konuma erişeceğine inandıklarını, övit tüneli ve kuzey güney hattında stratejik yerde istasyonları bulunduğunu 7 tünel öncesi son istasyon olduğunu iletmelerine rağmen davacıdan olumlu hiçbir karşılık alamadıklarını, bu nedenle davacının haksız ve kötü niyetli olduğu, kabul anlamına gelmemekle birlikte davacı tarafından taahhüt hesap kriterlerinde sözleşme kapsamında müvekkilinin her iki istasyonunun tüm akaryakıt türlerinde yaptıkları alımların dikkate alınmadığını, davacıya süreç bildirilmesine rağmen hiçbir destekleyici ve sorunu çözücü tedbir almaya istekli olmadığını, sözleşmede taahhüt hükümlerinden faydalanarak karşılıksız ve kötü niyetli olarak gelir elde etme peşinde olduğunu, bu nedenle oluşan ticari zarara ilişkin dava hakları saklı kalmak kaydı ile dikkatli ve basiretli vekalet ücretinin karşı taraf tahmiline karar verilmesini talep etmiştir.
DELİLLER :
Deliller; Dosya mevcudu, cevap dilekçesi, müzekkere cevapları ve bilirkişi raporlarıdır.
Mahkememizin 06/11/2023 tarihli ön inceleme duruşma ara kararı gereği; Tarafların uyuşmazlık konusu ticari defter kayıt ve belgeleri flash bellk cd formatında dosyaya sunmaları, davalı şirketin 2015 - 2020 yıllarındaki 6 yıllık döneme ilişkin kar ve zararı gösterir yıllık bilançolarının ilgili vergi dairesinden celbi ve davacının mal varlığı tespiti açısından adına taşınmaz ve araç kayıtlarının UYAP sisteminden sorgulanarak dosya arasına alınmasına, müteakip dosyanın Mali Müşavir, Borçlar Hukuku Nitelikli Hesap Uzmanı ve Akaryakıt Bayiliği Sektör bilirkişisinden oluşan heyete tevdii ile, dava konusu 20/08/2015 tarihli sözleşme kapsamında tarafların edimlerini yerine getirip getirmediği, sözleşmeye aykırı hareket edip etmedikleri, davalı şirketin karayolları genel müdürlüğü tarafından yapılan yol çalışması ve yol güzergahından dolayı taahhüt edilen satış limitlerine ulaşılamadığına dair itiraz ve dosyaya bu yönden sunulan evrak örnekleri de irdelenerek, davacının cezai şart talep koşullarının oluşup oluşmadığı, oluşmuş ise talep edebileceği davalının ticari olarak mahfına sebebiyet vermeyecek cezai şartın tutarı ve ariyet olarak davacı tarafından davalıya verildiği iddia edilen malzemeye ilişkin davacının talep edebileceği tutarın tespitine ilişkin rapor düzenlenmesinin istenilmesine karar verilmiştir.
Mahkememiz dosyasına 13/05/2024 tarihli bilirkişi raporu ibraz edilmiştir.
Raporda özetle;" Dava dosyasında tüm belgelerin kapsamı itibariyle yapılan incelemeler ışığında, her türlü hukuki ve nihai kararı Sayın Mahkeme'nize ait olmak üzere aşağıdaki neticelere ulaşılmıştır:
1-Davacı ... A.Ş.'nin ticari defterleri şirket merkezinde yerinde tetkik edildiğinde tespit edilenlere göre; davaya konu dönemler 2015 ila 2021 yıllarında E-DEFTER mükellefi olduğu, bu dönemlerde envanter defterlerinin açılış tasdiklerinin TTK. Md. 64 ve devam eden maddeleri ile VUK 220-226 maddeleri hükmü uyarınca yasal sürede usule uygun şekilde yaptırıldığı, dönem defterleri “yevmiye ve defter-i kebir”in 13.12.2011 tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “ ELEKTRONİK DEFTER TUTMA TEBLİĞİ” hükümleri uyarınca ticari defter tekil numaralarını zamanı içerisinde oluşturduğu, ticari defterlerinin HMK 222/2. mad. hükmüne uygun yasanın ön gördüğü şartları taşıdığı görülmüş olup davacının ticari defterlerinin sahibi lehinde delil niteliği hususunun hukuki ve nihai takdiri Sayın Mahkemenizin emrinde olduğu,
2- Ticari ilişkinin mali yönden 20.08.2015 tarihinde akdedilen bayilik sözleşmesi ile başladığı, davacının düzenlediği son satış fatura tarihi olan 10.09.2021 tarihinde sonlandığı görüldüğü,
3- Davalı Bayinin ticari ilişki boyunca;
*... İstasyonuna toplamda 3.363.671 Lt beyaz ürün aldığı,
*... İstasyonuna 519.580 -Lt beyaz ürün aldığı, neticeten; ticari ilişki süresinde toplamda 3.883.251 Lt. ürün aldığı, sözleşmede taahhüt edilen alım miktarı bu alım miktarından düşüldüğünde;
15.000.000 Lt.- 3.883.251 Lt = 11.116.749 Lt. (11.116,75 m3) miktarda eksik alım olduğu, eksik alım miktarına sözleşmedeki m3 birim ceza bedeli 25 USD uygulandığında = 277.918,73 USD Cezai Şart hesaplanacağı,
Davacının davalı bayiye daha önce düzenlediği ve cari hesaba borç kaydettiği (26.03.2018 Tarihli) KISMİ CEZAİ ŞART FATURA'sı bulunduğu, bu faturanın toplam bedelinin 185.712,14 USD olduğu, davalı bayiye 2018 yılında kesilen iş bu KISMİ CEZAİ ŞART FATURA'sı davacının davada talep ettiği cezai şart bedeli hesabına dahil olduğundan, bu tutar düşüldüğünde (277.918,73 USD - 185.712,14 USD >) kalan faturalandırılmamış CEZAİ ŞART Bedelinin 92.206,58 USD (TCMB Usd alış kuru 23.4314 TL) ile Türk Lirası karşılığının 2.160.529,26 -TL kalacağı,
Ancak; davalının ticari kayıtlarında davacı ... PETROL 'den sözleşme süresince ne kadar miktarda beyaz ürün (motorin/mazot) alımı olduğu hususunda dosyada bilgi belge olmadığından, cezai şart koşullarının oluşup oluşmadığını davalı defterleri üzerinde yapılacak inceleme sonucunda belirlenebileceği,
Aynı doğrultuda iade edilmiş bulunan (söküm bedeli) ne ilişkin fatura içeriğinin kanıtlanması gerektiği sonucuna varıldığı,
4- Davalı bayi ... ...Ltd.şti. ... ilinde olduğu, davalı bayi hakkında dosyada tek ve nihai ticari belgenin , davalı bayinin bağlı olduğu vergi dairesinin müzekereye cevaben yazısı ek'indeki 2015-2016-2017-2018-2019-2020 yılları Kurumlar Vergisi beyanname ve ekleri gelir tablosu, bilanço verileri olduğu, bu bilgiler tetkik edildiğinde;
Davalı bayinin gelir tablosu CİRO verilerine göre, tutar olarak kıyaslama açısında Sözleşme tarihinden önceki dönem 2014 yılına bakıldığında, 2014 yılında davalı bayinin 10.639.547,39 -TL ciro elde etmiş iken sonraki yıllarda “sözleşme başlangıç ve sona erme tarihlerinde” raporda detayı sterildiği üzere; Net satışlarında TUTAR olarak düşme olmadığı,
Ancak; Davalı bayinin dönemlerde ne miktarda beyaz (benzin/motorin) satış yaptığına dair bir bilgi belge sunmadığından satış miktarlarında (İt.) artış/azalış olup olmadığının bilinmediği, cirodaki artış hususunda bu dönemlerde motorin ve benzin Lt. fiyatlarında artış”zammında dikkate alınması gerekebileceğinin değerlendirildiği,
Davalı bayinin brüt satış karı verilerine göre ise ; Sözleşme tarihinden önceki dönem 2014 yılında 903.692,74 TL Brüt Satış Karı elde etmiş iken sözleşme tarihi boyunca Brüt Satış Karının arttığı, ancak net satış karının dönemlerde yüksek “genel yönetim giderler”, “Finansman giderler” kayıtları nedeniyle düşük kaldığı,
Neticeten; yine gelir tablosu, bilanço verilerine göre davalı bayinin sözleşme süresince Satışlarına bağlı elde ettiği Ciro, Brüt Satış Karları ve dönem sonu gerçekleşen dönemsonu Net Kar rakamlarına göre davalı bayinin yeterli mali yapıya sahip olmadığı kanaatine varıldığı,
5- Davalının mücbir sebep iddiası hakkında TTK 18 uyarınca sözleşme anında basiretli bir iş adamı gibi davranılıp davranılmadığı dikkate alınarak mahkemece karar verilebileceği " sonucuna varılmıştır.
Mahkememizin 08/07/2024 tarihli duruşma ara kararı gereği; Davalı şirket yetkilisine uyuşmazlık konusu ticari defter ve kayıtları flash bellek/ cd formatında ya da fiziken sunması için verilen süre dolduğunda davacı vekilinin itiraz dilekçesinde beyan ettiği hususlar ile davalı tarafın mücbir sebep iddiası da irdelenmek suretiyle ek rapor düzenlenmesi için dosyanın aynı bilirkişi heyetine tevdiine karar verilmiştir.
Mahkememiz dosyasına 09/10/2024 tarihli ek bilirkişi raporu ibraz edilmiştir.
Ek raporda özetle;" Dava dosyasında tüm belgelerin kapsamı itibariyle yapılan incelemeler ışığında, her türlü hukuki ve nihai kararı Sayın Mahkeme'nize ait olmak üzere aşağıdaki neticelere ulaşılmıştır:
1. Davalı ........ Ltd.Şti.nin raporda detayı gösterilen 2015-2021 yılları bir kısım ticari defter kayıtlarını Usb bellek ortamında dosyaya sunduğu, bu kayıtlar tetkik edildiğinde kök raporda tespit edildiği üzere;
2015 - 2021 yılları Brüt Satış Karı rakamlarından dönemlerdeki Yüksek tutarda "genel yönetim giderleri", "Finansman giderleri" kayıtları nedeniyle ile DÖNEM KARININ düşük kaldığı tüm sözleşme dönemlerinde dönem karı toplamını CEZAİ ŞART toplamını karşılamaya yeterli olacak dönem karına sahip olmadığı,
Kök rapordada tespit edildiği üzere; davalı bayinin düşük kar nedeninin YÜKSEK TUTARDA “Genel yönetim giderleri", "Finansman giderleri" kayıtlarından kaynaklandığı, davalının asıl faaliyet konusunun akaryakıt ve otogaz istasyonu bayiliği olduğu dikkate alındığında, yüksek tutardaki “genel yönetim gider” ve “Finansman gider” kayırlarının davcının bayilikten kaynaklı faaliyeti ile ilgili giderler olup olmadığının davalının ticari defter kayıtları, ticari defterlerine kaydettiği fatura asılları, faturalarda mal ve hizmet alımlarının incelenmesi, finansman finansman giderlerinin bayi istasyonu faaliyeti kapsamında kullanılan kredilerden kaynaklı olup olmadığının davalının adresinde talimatla davalının tüm bu ticari belge asıllarının yerinde inceletilmesi ile tespit edilebileceğinden, davalının ticari defter kayıt ve ticari belge asıllarının yerinde TALİMATLA inceletilmesi hususunda Takdirinin tümüyle Sayın Mahkemenizin emrinde olduğu,
Davalının mücbir sebep iddiasının takdirinin mahkemece karara bağlanabileceği " sonuç ve kanaatine varılmıştır.
Mahkememizin 11/11/2024 tarihli duruşma ara kararı gereği; .... Bölge Müdürlüğüne müzekkere yazılarak dosyamız davalısının talebi üzerine düzenlenen ekli 17/12/20215 tarihli ... sayılı yazınızda belirtilen " ... - ... ... Varyantı " yol projesinin hangi tarihte başladığı hangi tarihte tamamlandığı bildirilerek yol güzergahına ilişkin kroki örneğinin gönderilmesinicevabı geldiğinde, davalı şirketin adresi itibari ile ... Asliye Hukuk Mahkemesine ( Asliye Ticaret Mahkemesi Sıfatıyla ) talimat yazılarak davalı şirketin (... İstasyonu) ... Mah. ... No: 166- .../ ... adresinde 1 Mali Müşavir ve 1 İnşaat Mühendisi refakatinde keşif icra edilerek ve bilirkişilere HMK 222 ve 278 md gereği keşif harici de yerinde inceleme yetkisi verilerek;
A) Mali müşavir bilirkişi tarafından davalının ticari defterleri, ticari defterlerini kaydettiği fatura asılları ve tüm ticari kayıt ve belgeler incelenmek suretiyle dosyamızdan düzenlenen 04/10/2024 tarihli bilirkişi raporunda belirtilen 2015-2021 yılları arasındaki tüm dönemlere ilişkin davalı bayinin düşük karlılık nedeni yüksek tutardan genel yönetim giderleri ve finansman gider kayıtlarından kaynaklandığı davalının asli faaliyet konusunun akaryakıt ve otogaz istasyonu bayiliği olduğu dikkate alındığından yüksek tutarlı "genel yönetim giderleri " ve " finansman gider " kayıtlarının davacının bayilikten kaynaklı faaliyetlerine ilişkin olup olmadığı finansman giderlerinin bayilik istasyonunun faaliyeti kapsamında kullanılan kredilerden kaynaklı olup olmadığı hususunda, rapor düzenlenilmesine,
B) Görevlendirilecek İnşaat Mühendisi bilirkişi tarafından bayi istasyonu adresinde inceleme ve fotoğraflama yapılarak davalının cevap dilekçesinde belirttiği ve dosyada krokileri bulunan davalıya ait istasyonun yakınından geçtiği iddia edilen yolun, ... - ... ... Varyantı yol projesinin başlangıç ve sonuçlanma tarihleri ile hangi tarih aralığında davalının ticari faaliyetlerini hangi yüzdelik oranında etkilediğine ilişkin rapor düzenlenilmesinin istenilmesine karar verilmiştir.
Mahkememiz dosyasına 23/04/2025 tarihli bilirkişi raporu ibraz edilmiştir.
Raporda özetle;" Sonuç Ve Kanaat: Yüce Mahkemenizin takdirinde olmak üzere;
1-Davalı şirketin 2015 yılı ticari defterlerini kağıt ortamında tuttuğu, tasdiki zorunlu olan açılış tasdikleri ile yevmiye defteri kapanış tasdiklerini zamanında yaptırdığı, 2016-2017-2018-2019-2020-2021 yılları ticari defterlerinin E-defter olarak tuttuğu ilgi lönem E-defter Beratlarını Gelir İdaresi Sistemine zamanında yüklediği anlaşılmıştır.
2-Davalının davaya konu akaryakıt istasyonunun satış ve alış kayıtlarını ticari defterlerinde ... ... ŞUBESİ ismi ile ayrı olarak tuttuğu, gider kayıtlarında ise çalışan işçiler ve elektrik giderlerinin ayrıştırılmı liği, finansman gideri ve diğer işyeri giderlerinin ayrıştırılmasının yapılamadığı,
3-Davalının 2015 yılında 3.226.683,76TL satış yaptığı alış maliyetlerinin ve giderlerin düşülmesi ile kalan karının 440.540,50TL olduğu,
4-Davalının 2016 yılında 447.477,69TL satış yaptığı alış maliyetlerinin ve giderlerin düşülmesi ile kalan zararının 36.903,47TL olduğu,
5-Davalının 2017 yılında 278.01 1,42TL satış yaptığı alış maliyetlerinin ve giderlerin düşülmesi ile kalan zararının 8.575,20'TL olduğu,
6-Davalının 2018 yılında 353.651,96TL satış yaptığı alış maliyetlerinin ve giderlerin düşülmesi ile kalan zararının 51.263,21TL olduğu,
7-Davalının 2019 yılında 319.358,78TL satış yaptığı alış maliyetlerinin ve giderlerin düşülmesi ile kalan zararının 75.677,90TL olduğu,
8-Davalının 2020 yılında 427.379,93TL satış yaptığı alış maliyetlerinin ve giderlerin düşülmesi ile kalan zararının 43.501,26TL olduğu,
9-Davalının 2021 yılında 723.150,47TL satış yaptığı alış maliyetlerinin ve giderlerin düşülmesi ile kalan zararının 75.779,.38TL olduğu,
10-Davalının 2015 yılında ki satış hacminin diğer yıllara oranlandığında davaya konu akaryakıt şubesinin Ortalama %85 ciro kaybı yaşadığı ve 2016-2017-2018-2019-2020-2021 yıllarında zarar ettiği ,
11- Yukarıda izah edilen hususlara ilişkin, hesaplanan ve kıyaslama yapılan 2016 ve 2019 yıllarına ait verilerden de anlaşılacağı üzere, dava konusu olan ... Mahallesi, 104 ada 2 parselde (eski 130 parsel) yer alan davalı ..., Nakliyat, Kum, Tarım, Ürün. Ticaret ve Limited şirketine ait olan akaryakıt istasyonunun cepheli olduğu yola ait geçiş yapan taşıt trafik sayıları, ... Tünel Yolları olarak tabir ettiğimiz 825-03 K.K. nolu ...-... devlet yolunun ilgili kesimi 09/09/2015 tarihli Bakanlık Olur'u ile ağa alınmış olan yolun kullanılmaya başlaması ile güzergahı kullanan taşıt sayısının ortalama %86,85 oranında azaldığı, " değerlendirme ve tespitleri yapılmıştır.
GEREKÇE :
Tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, Dava; Taraflar arasında 20/08/2015 tarihli akaryakıt bayilik sözleşmesi ve eklerinin bulunduğu, sözleşme kapsamında davacının sözleşmeye aykırı hareket ettiği, sözleşmenin süre sonunda yenilenmediği iddiası ile sözleşmeye aykırılık nedeniyle kısmi dava olarak 1. 000USD cezai şartın faizi ile birlikte ariyet olarak verilen malzemelerin söküm masrafları da dahil olmak üzere 1.000 TL cari hesap alacağının kısmi dava olarak davalıdan alınarak davacıya verilmesi talebine ilişkin davadır. Davacı vekili 14/07/2025 tarihli ıslah dilekçesi ile, dava dilekçelerinde 1.000-TL olarak talep ettikleri cari hesap alacak talebini 24.532,74-TL arttırmak suretiyle toplamda 25.532,74-TL'ye olarak kabulüne,1000 USD olarak cezai şart taleplerinin 92.206,58 USD'ye yükselttiğini beyan ederek bu bedeller üzerinden davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.
Taraflar arasında, "... Mah. ... Sok. No:10/A .../ ..." ve "... Mah. ... Bulv. No:190/A .../ ..." adresinde faaliyet gösteren akaryakıt istasyonları için ilk etapta 20.08.2015 tarihli Akaryakıt Bayilik Sözleşmeleri ve ekleri ile 20.08.2015-20.08.2020 tarihlerini kapsayacak şekilde bayilik ilişkisi tesis edildiği, davacı tarafından 02.08.2019 tarihinde .... Noterliği ... Yevmiye numaralı ihtarnamesi ile davalı bayinin asgari alım taahhüdünden kaynaklı cezai şart borcunun ödenmesi gerektiğinin ihtar edildiği, 20.08.2020 tarihli Akaryakıt Bayilik Sözleşmesi ve 20.08.2020 tarihli Protokol ve sair eklerinin süresinin hitama ermesiyle birlikte karşılıklı iradelerin bu yönde olması neticesinde yenilenmemiş olup taraflar arasındaki bayilik ilişkisi sona erdiği, huzurdaki dava ile, sözleşme süresince davalının alım taahhütlerine uymadığı iddiasıyla davacınını davalıdan cezai şart bedeli ile sözleşmenin feshi nedeniyle ariyet olarak verilen malzemeler ve söküm bedeli talebine ilişkin iş bu davayı ikame ettiği, davalının savunmasında, davacı şirketle önce ... A.Ş. kurumsal kimliği ile imzalanan 26.06.2015 tarihli Akaryakıt bayilik Sözleşmesinin uygulama alanının ... ve ... ilçelerinde bulunan istasyonları olduğunu, sözleşme imzalandığında istasyonların karayolunda ana güzergahında olduğunu, Karayollarının duble yol çalışması nedeniyle karayolu ulaşımının normal güzergahı dışında servis yolundan sağlandığını, dava tarihi itibari ile ulaşımın servis güzergahından sağlandığını, idari tasarruf nedeniyle karayolları güzergahını kullanan araç kalmadığını, sözleşmenin 7 dmad.de yeralan mücbir bu sebepten dolayı araçların servis güzergahını kullanması nedeniyle satışların düştüğü, mücbir sebep olarak tanımladığı bu sebepten dolayı davalının satış hedeflerinin çok gerisinde kaldığın, cezai şart koşullarının oluşmadığı belirtilerek davanın reddine karar verilmesi talep edilmiştir.
13.05.2024 tarihli kök ve 10.10.2024 tarihli ek raporu yönelik itirazlar ile davalının sözleşmeden sonra karayolları yol yapımına ilişkin mücbir sebep iddiası nedeniyle mahkememizin 11.11.2024 tarihli ara kararı ile,
.... Bölge Müdürlüğüne müzekkere yazılarak dosyamız davalısının talebi üzerine düzenlenen ekli 17/12/20215 tarihli ... sayılı yazınızda belirtilen " ... - ... ... Varyantı " yol projesinin hangi tarihte başladığı hangi tarihte tamamlandığı bildirilerek yol güzergahına ilişkin kroki örneğinin gönderilmesini istenilmesine,
Müzekkere cevabı geldiğinde, davalı şirketin adresi itibari ile ... Asliye Hukuk Mahkemesine ( Asliye Ticaret Mahkemesi Sıfatıyla ) talimat yazılarak davalı şirketin (... İstasyonu) ... Mah. ... No: 166- .../ ... adresinde 1 Mali Müşavir ve 1 İnşaat Mühendisi refakatinde keşif icra edilerek ve bilirkişilere HMK 222 ve 278 md gereği keşif harici de yerinde inceleme yetkisi verilerek;
A) Mali müşavir bilirkişi tarafından davalının ticari defterleri, ticari defterlerini kaydettiği fatura asılları ve tüm ticari kayıt ve belgeler incelenmek suretiyle dosyamızdan düzenlenen 04/10/2024 tarihli bilirkişi raporunda belirtilen 2015-2021 yılları arasındaki tüm dönemlere ilişkin davalı bayinin düşük karlılık nedeni yüksek tutardan genel yönetim giderleri ve finansman gider kayıtlarından kaynaklandığı davalının asli faaliyet konusunun akaryakıt ve otogaz istasyonu bayiliği olduğu dikkate alındığından yüksek tutarlı "genel yönetim giderleri " ve " finansman gider " kayıtlarının davacının bayilikten kaynaklı faaliyetlerine ilişkin olup olmadığı finansman giderlerinin bayilik istasyonunun faaliyeti kapsamında kullanılan kredilerden kaynaklı olup olmadığı hususunda, rapor düzenlenilmesine,
B) Görevlendirilecek İnşaat Mühendisi bilirkişi tarafından bayi istasyonu adresinde inceleme ve fotoğraflama yapılarak davalının cevap dilekçesinde belirttiği ve dosyada krokileri bulunan davalıya ait istasyonun yakınından geçtiği iddia edilen yolun, ... - ... ... Varyantı yol projesinin başlangıç ve sonuçlanma tarihleri ile hangi tarih aralığında davalının ticari faaliyetlerini hangi yüzdelik oranında etkilediğine ilişkin rapor düzenlenilmesinin istenilmesine, karar verilmiştir.
Keşif icrası sonrası düzenlenen ayrıntılı gerekçesi yukarıya alınan denetime ve hükme elverişli 23.04.2025 tarihli bilirkişi heyeti raporunun sonuç bölümünde, 2016 ve 2019 yıllarına ait verilerden dikkate alınarak, dava konusu olan ... Mahallesi, 104 ada 2 parselde (eski 130 parsel) yer alan davalı ..., Nakliyat, Kum, Tarım, Ürün. Ticaret ve Limited şirketine ait olan akaryakıt istasyonunun cepheli olduğu yola ait geçiş yapan taşıt trafik sayıları, ... Tünel Yolları olarak tabir ettiğimiz 825-03 K.K. nolu ...-... devlet yolunun ilgili kesimi 09/09/2015 tarihli Bakanlık Olur'u ile ağa alınmış olan yolun kullanılmaya başlaması ile güzergahı kullanan taşıt sayısının ortalama %86,85 oranında azaldığı, davalının 2015 yılında ki satış hacminin diğer yıllara oranlandığında davaya konu akaryakıt şubesinin ortalama %85 ciro kaybı yaşadığı ve 2016-2017-2018-2019-2020-2021 yıllarında zarar ettiğinin tespit edildiği, Karayolları yol çalışması ile istasyonunu üzerinde bulunduğu yoldan geçen araç sayısındaki düşüş oranı ile davalının ilgili dönemde cirosundaki düşüş oranının eşdeğer olduğu, kamu otoritesince yol çalışmasının ne zaman yapılacağının kamu idari mercilerinin kararı ve kamu mali imkanları, zemin şartları ve projelendirme ihale sözleşme süreçleri ile bağlantılı olduğu, basiretli bir tüccardan bile bu süreçlerin işleyişini ve tarihsel aşamalarını bilmesinin beklenemeyeceği, satış miktarlarına ilişkin cezai şart hükmü, bayinin keyfilikten kaçınması, iş yerini basiretli yönetmesi ve müşterisi olduğu tedarikçisinden başka tedarikçilerden ürün almamasını temine yönelik hakkaniyetli bir çerçevede değerlendirme gerektiği, sözleşmenin diğer şartlarını yerine getiren bayinin tamamı ile kendi insiyatifinde olmayan taahhüt edilen satış rakamlarına her halükarda ulaşmasının beklenemeyeceği, somut olayda yol çalışmasının ön görülemez bir mücbir sebep olduğu gözetilerek davacının cezai şart talebinin reddine karar verilmiştir.
Tarafların ticari defter ve kayıtları üzerinde yapılan inceleme sonucu düzenlenen 13.05.2024 tarihli bilirkişi heyet raporunda, davacının ticari defterlerinde 06.09.2021 tarihinde 2 adet fatura (e-fatura) ile “Kurumsal Kimlik
Söküm Bedeli” açıklaması ile toplamda 25.532,74-TL fatura düzenlediği, bu faturanın davalı tarafından
kabul edilmediği ve karşı iade faturası düzenlediğinin davacı ... Petrol’ün ticari defterlerinde kayıtlı
olduğu, söz konusu “Kurumsal Kimlik Söküm Bedeli” nin nasıl hesaplandığı ve nelerin söküldüğünün
davacı tarafından açıklanmaya muhtaç olduğu sonucuna varıldığı ifade edilmiş olduğundan, ariyet söküm bedeli ve cari hesap alacağı talebine ilişkin davacı tarafından somut bir delil sunulmadığından taraf ticari defter ve kayıtlarından varlığı ispatlanamayan ariyet söküm bedeli ve cari hesap talebi yönünden de davanın reddine karar verilmiştir.
HÜKÜM :Gerekçesi yukarıda açıklanmış olduğu üzere;
1-Davacının davasının reddine,
2-Alınması gerekli olan 615,40 TL karar ilam harcından ( 418,54 peşin harç + 63.351,49 TL ıslah harcı olmak üzere) toplam 63.770,03 TL harçtan mahsubu ile artan 63.154,63 TL harcın karar kesinleştiğinde talep halinde davacıya iadesine,
3-Davalı kendisini vekil ile temsil ettirdiginden davanın tazminat ve cari hesap alacağı davası niteliğinde olması ve talep edilen cari hesap alacak tutarının maktu vekalet ücreti tutarından az olması gözetilerek A.A.Ü.T göre hesaplanan 40.000,00 TL maktu vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
4-Davacı tarafça yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına.
5-Davalı tarafça yapılan 12.059,50 TL yargılama giderinin davacıdan alınarak, davalıya verilmesine,
6-Taraflarca yatırılan gider avansından geriye kalan kısmın karar kesinleştiğinde ve talep halinde taraflara iadesine,
5-Tarafların dava şartı olan arabuluculuk toplantısına katıldıkları halde anlaşamadıkları, arabuluculuk son tutanağı aslından anlaşıldığından 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanun'un 18/A-14 bendi uyarınca ve Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği tarife hükümleri uyarınca Suçüstü Ödeneğinden ödenen 3.120,00TL nin davacıdan alınarak hazineye irad kaydına.
Taraf vekillerinin ve davalı şirket yetkilisinin yüzüne karşı, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içerisinde İstanbul Bölge Adliye Mahkemesine İstinaf Kanun yolu açık olmak üzere oybirliği ile verilen karar açıkça okunup anlatıldı. 18/12/2025
Katip ...
e-imzalıdır
Hakim ...
e-imzalıdır