T.C.
İSTANBUL
19. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO: 2021/5 Esas
KARAR NO: 2024/162
DAVA: Alacak (Ticari Satımdan Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ: 06/01/2021
KARAR TARİHİ: 04/03/2024
Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA:
Davacı vekili dava dilekçesinde; Müvekkili şirket ile davalı arasında 14/12/2017 tarihinde 5 yıl süreli akaryakıt bayilik sözleşmesi ve Bayilik Protokolü akdedildiğini, bayilik ilişkisi, davalı şirket tarafından olağan bitiş süresinden önce tek taraflı olarak 30/07/2019 tarihli ihtarnamesi ile feshedildiğini, bu nedenle taraflar arasındaki sözleşmenin erken feshinden kaynaklı 50.000 USD cezai şart bedelinin davalıdan tahsil edilerek Müvekkillerine ödenmesi gerektiğini, sözleşmede USD olarak düzenlenen cezai şartın 02/01/2018 Efektif satış kuru olan 3,7776 baz alınarak 188.880,00 TL olarak hesaplandığını, davalı şirketin, Satış Yükümlülükleri başlıklı, bayilik protokolünün 3.1.6 maddesinde düzenlenen asgari satış taahhüdünü yerine getirmediğini, eksik satış nedeniyle ... 'E cezai şart tutarını ödemekle yükümlü hale geldiğini, Protokolün 3.1.6. maddesine göre beher sözleşme yılında asgari 1.800 M3 beyaz ürünü (benzin Motorin türleri ve biodizel) ... satın alarak nihai tüketiciye satacağını, iş bu satış taahhüdünün bayilik sözleşmesinin imzalanması tarihinde başlayacağını, bu satış taahhütlerini ihlal ettiği takdirde satın almadığı beher m3 beyaz ürün için 60 USD tutarında cezai şartı ...akden ve defaten ödeyeceğini, beyan kabul ve taahhüt ettiğini, bu bahisle asgari satış taahhüdünün ihlalinden doğan cezai şart alacaklarından ekte verilen faturayla birlikte 54.117,49 TL tutarının düşülerek ilerde artırılmak üzere şimdilik 10.000 USD karşılığı 37.776 TL'sinin bayilik sözleşmesinin 46/f maddesi uyarınca sözleşmenin feshedildiği tarih olan 06/08/2019 tarihinden itibaren işlemiş ve işleyecek avans faizi ile birlikte davalılardan tahsilini, davalı şirketin taraflarının uğradığı kar mahrumiyetinden sorumlu olduğu sabit olduğunu, bu nedenle sözleşmenin haksız olarak feshedildiği 06/08/2019 tarihinden sözleşmenin olağan bitiş günü olan 14/12/2022'ye kadar geçecek süre için, bayi ve piyasa şartları ayrı kalmak kaydıyla davalı bayiye tanımlanan ticari koşul, sözleşme süresi ve satış taahhüdü esas alınarak müvekkilleri şirketin uğradığı kar mahrumiyetine ilişkin alacağının şimdilik 10.000 TL KDV sinin 31.08.2020 tarihinden itibaren avans faizi ile birlikte tahsilini davanın kabulünü, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
CEVAP:
Davalı vekili cevap dilekçesinde; ..., müvekkilleri şirketin taksit ödemesini 3-4 gün aksatması nedeni ile sözleşmeye göre vermekle yükümlü olduğu yakıtı müvekkilleri şirketin taksit borcu ödememe gerekçesiyle tam 1 ay göndermediğini, daha sonra... toplam 1.650.000 TL tutarındaki teminat mektuplarını gerekçe göstermeden hiçbir ihtar veya bildirim göndermeden bankaya ibraz ederek paraya çevirdiklerini, müvekkillerinin... şirketine olan tüm borçları bu teminat mektuplarının paraya çevrilmesi suretiyle ödendiğini ve cari hesaptaki son bilançoya göre müvekkillerinin ... şirketinden 105.000,00 TL alacağı kaldığını, müvekkillerince yapılan sözlü görüşmelerde şirket, müvekkillerine olan 105.000,00 TL borcu, sözleşmeden cayma bedeline mahsup edeceklerini ödemeyeceklerini - belirttiklerini, ... - şirketi müvekkillerinin istasyonlarına yapmış oldukları Kurumsal Kimliği ön plana çıkaran Kanopi giydirmeli dekor malzemeleri sökerek teslim aldıklarını ve bu işlemle birlikte iki tarafın da birbirlerine alacak vereceklerinin kalmadığını sözlü olarak belirttiklerini, ...A.Ş. ile yapılan bayilik sözleşmesinde akaryakıt temini için belirlenen fiyat, litre bazında akaryakıtın... ÇIKIŞI 1.25 TL olup daha sonra davacı şirket ALPET, Türkiye 'deki akaryakıt piyasasının bozulduğunu bahanelerle akaryakıt alış fiyatını tek taraflı olarak %62 artırdıklarını ve bayi olarak da müvekkillerinin bu durumu kabul etmeleri gerektiğini ilettiklerini, ancak bu yeni artış Müvekkillerinin kâr marjını düşürdüğünü ve müşterilerinin daha ucuz akaryakıt satan firmalara yönelmesine neden olduğunu, müvekkillerinin satışlarını olumsuz etkileyen bu %62 'lik artırım müvekkillerinin ödemelerini de olumsuz etkilediğini, davacı tarafın haksız fiyat artırımı müvekkilleri şirketin satış hedeflerini tutturamamasında birebir etki gösterdiğini, haklı nedene göre feshedilen bir sözleşmede kusurlu davranışlarıyla sözleşmenin sona ermesine sebebiyet veren tarafın mahrum kalınan karını istemesi bile düşünülemeyeceğini diyerek davanın reddini yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı tarafa yüklenilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
DELİLLER:
... Bankası Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü ... Yeniyol Şubesi'ne müzekkere yazılarak 14/12/2017 tarihinde taraflar arasında Akaryakıt Bayilik Sözleşmesi gereği düzenlenen teminat mektuplarının paraya çevrilip çevrilmediğinin, çevrilmiş ise ilgili bilgi ve belgelerin mahkememize gönderilmesi istenilmiştir.
... Piyasası Düzenleme Kurumu Başkanlığı'na müzekkere yazılarak 30/04/2019 tarihinde Amasya ilinin enerji birim fiyatının mahkememize bildirilmesi istenilmiştir.
Davacı vekilinin 12/02/2024 tarihinde ıslah dilekçesi sunduğu anlaşıldı.
13/04/2022 tarihinde Mali Müşavir, Hesaplama uzmanı ve Sektörel Bilirkişi vasıtası ile bilirkişi raporu alınmıştır.
29/11/2023 tarihinde Mali Müşavir, Sektör uzmanı ve Nitelikli hesaplama uzmanı bilirkişi heyeti vasıtası ile bilirkişi raporu alınmıştır.
12/01/2023 tarihinde Mali Müşavir, Sektör uzmanı ve Nitelikli hesaplama uzmanı bilirkişi heyetinden bilirkişi ek raporu alınmıştır.
GEREKÇE:
bayilik sözleşmesi akdedilmiştir. Diğer Davalı ... bu sözleşmeyi garantör sıfatıyla imzalamıştır. Sözleşmenin erken feshi ve edimlerin gereği gibi yerine getirilmemesinden davalı şirket TBK md. 112 uyarınca sözleşmenin gereği gibi ifa edilmemesinden sorumludur. Diğer Davalı ...ise, üçüncü kişinin fiilini garanti eden kişi olarak borçlu şirket ile birlikte müteselsil olarak borca aykırılıktan sorumlu olacaktır.
Taraflar arasındaki sözleşme, davalı bayi tarafından 30/07/2019 tarihli ihtarname ile davacının, davalının verdiği teminat mektuplarını paraya çevirmesi sebebiyle feshedilmiştir. Fesih ihtarnamesi davalı tarafa 06/08/2019 tarihinde tebliğ edildiği anlaşılmış olup, sözleşmenin fesih tarihi 06/08/2019 olarak kabul edilmiştir.
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesinde; davacı şirket tarafından davalı bayiye İstanbul ... Noterliği’nin ... yevmiye numaralı ve 11/12/2018 tarihli ihtarnamesi ile bayilik döneminin birinci yılı için asgari alım taahhüdüne aykırılık sebebiyle 92.340 USD cezai şartın ödenmesi için ihtar gönderildiği, bu cezai şarta ilişkin 03/07/2020 tarihinde 54.117,49 TL’lik fatura düzenlendiği, ancak davacı tarafından sözleşmenin feshedilmediği ve bayilik döneminin ikinci yılı için herhangi bir ihtarname gönderilmediği anlaşılmıştır.
Taraflar arasındaki sözleşmeye göre, davalı bayinin davacıya verdiği 27 adet bono sebebiyle toplam 826.471,75 TL borçlu olduğu, sözleşmenin fesih tarihi itibariyle bu bonolardan vadesi gelen 4 tanesinin ödenmediği, kalan bonoların vadesinin fesih tarihi itibariyle gelmediği görülmüştür. Sözleşme kapsamında davalı bayi tarafından davacıya verilen teminat mektuplarının davacı tarafından 15/05/2019 tarihinde paraya çevrildiği, 29/11/2023 tarihli bilirkişi raporu ile teminat mektuplarının paraya çevrilmesi sonrasında davacının ticari kayıtlarına göre davalı bayinin 54.117,49 TL alacaklı konuma geçtiği ve bu sebeple 03/07/2020 tarihli faturanın düzenlendiği tespit edilmiştir.
Davalı taraf cevap dilekçesinde teminat mektuplarının paraya çevrilmesinin yanında, davacı tarafından tek taraflı yapılan fiyat artışlarının ve taksit ödemelerinin gecikmesi sebebiyle davacının bir ay süreyle yakıt vermemesinin de sözleşmenin devamının davalı için çekilmez hale geldiğini savunmuştur. Davacı tarafından yapılan tek taraflı fiyat artışlarına ilişkin, yapılan fiyat artışlarının sözleşmeye uygun olduğu, sözleşmede kabul edilen maddenin genel işlem koşulu olduğu iddiasının, basiretli bir tacir gibi davranma yükümlülüğü bulunan davalı tarafından öne sürülemeyeceği kanaatine varılmıştır. 29/11/2023 tarihli bilirkişi raporu ile tarafların ticari defter ve kayıtlarına göre, bir ay yakıt vermeme iddiasının herhangi bir delil bulunmadığı tespit edilmiştir. Dolayısıyla davalının tek taraflı fiyat artışı ve bir ay yakıt verilmemesi iddiası mahkememizce kabul edilmemiştir.
29/11/2023 tarihli bilirkişi raporuna göre, davalı bayinin sözleşmenin birinci yılı için asgari alım taahhüdüne aykırı davrandığı, davacının bundan doğan cezai şart hakkını saklı tuttuğu ve davacının cezai şart alacağının 348.823,58 TL olduğu anlaşılmıştır. Davacı tarafından, teminat mektuplarının paraya çevrilmesi ile birlikte asgari alım taahhüdüne dair bu cezai şart tahsil edilmiştir. Davacı vekilinin aşamalarda öne sürdüğü sözleşmenin ikinci yılı için asgari alım taahhüdüne uyulmadığı iddiası, sözleşmenin ikinci yıl tamamlanmadan davalı tarafından feshedilmesi ve sözleşmenin ikinci yılı için davacı tarafından yapılan herhangi bir ihtar bulunmadığından yerinde değildir.
Davalı bayinin fesih sebebi olan teminat mektuplarının paraya çevrilmesinin değerlendirilmesinde; taraflar arasındaki sözleşmenin 3.2.4. maddesine göre, teminat mektuplarının paraya çevrilebilmesi için davacının sözleşmeyi haklı olarak feshetmesi ya da davalının sözleşmeyi haksız olarak feshetmesi gerektiği, alım taahhüdüne aykırı davranılması veya senetlerin ödenmemesi halinde teminat mektuplarının paraya çevrileceğine dair bir şart bulunmadığı, senetlerden birinin vadesinde ödenmemesi halinde diğer tüm senetlerin muaccel hale geleceğine dair bir şartın da yer almadığı görülmüştür. Davacı teminat mektuplarını 15/05/2019 tarihinde paraya çevirmesine rağmen, davalı sözleşmeyi daha sonra 06/08/2019 tarihinde feshetmiştir. Yani davacının teminat mektuplarını paraya çevirmesi, davalının sözleşmeyi feshetmesi sebebine dayanmamaktadır. Davalı bayinin birinci yıl için asgari alım taahhüdüne aykırı davranması ve senetlerin vadesinde ödenmemesi sebebiyle davacı, sözleşmeye uygun olarak fesih protokolü işletmemiştir. Sözleşmede açıkça teminat mektuplarının “sözleşmenin davacı tarafından haklı olarak feshedilmesi” halinde paraya çevrileceği kararlaştırıldığından, davacı tarafından sözleşme feshedilmeden teminat mektuplarının paraya çevrilmesi sözleşmeye uygun değildir. Teminat mektuplarının paraya çevrilmesi sözleşmeye aykırı olmakla birlikte, davacının muaccel olan alacağından daha fazla bir miktar için tüm teminat mektuplarını paraya çevirmesi de taraflar arasındaki hukuki ve ticari ilişkiye aykırı bir davranıştır. Yukarıda açıklandığı üzere, senetlerin bir kısmının vadesinde ödenmemesi halinde tüm senetlerin muaccel hale geleceğine dair bir kayıt sözleşmede bulunmamaktadır. Buna rağmen tüm senetlerin bedeli ile bilirkişi tarafından hesaplanan asgari alım cezai şart bedeli düşülse bile, teminat mektuplarının paraya çevrilmesi sonrası davalı bayi davacıdan alacaklı konuma geçmektedir. Dolayısıyla davacının, muaccel alacağından daha fazla bir tutar için paraya çevirme işlemi yaptığı anlaşılmıştır. Davalı bayinin, teminat mektuplarının paraya çevrilmesi sebebiyle bayilik sözleşmesini feshetmesi, açıklanan bu gerekçelerle taraflar arasındaki sözleşmeye davacı tarafından aykırı davranılması ve taraflar arasındaki güven ilişkisinin davacı tarafından bozulması sebebiyle haklı bir sebebe dayanmaktadır.
Yukarıda açıklanan sebeplerle; taraflar arasındaki 14/12/2017 tarihli akaryakıt bayilik sözleşmesinin 06/08/2019 tarihinde davalı bayi tarafından haklı olarak feshedildiği, davacı şirketin teminat mektuplarını paraya çevirmek ile sözleşmeye aykırı davrandığı ve taraflar arasındaki ticari ilişki ile güven ortamını bozduğu, haklı feshin sonucu olarak davacının erken fesih cezai şart ve kâr mahrumiyeti talep edemeyeceği; sözleşmenin birinci yılı için asgari alım taahhüdüne aykırılık sebebiyle cezai şartın teminat mektuplarının paraya çevrilmesi ile tahsil edildiği, sözleşmenin ikinci yılı için asgari alım taahhüdüne aykırılık sebebiyle cezai şart talep edilemeyeceği kanaatiyle davanın reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Yukarıda izah edilen gerekçeye istinaden;
1-Davanın REDDİNE,
2-Harçlar kanunu gereğince alınması gereken 427,60-TL harcın mahsubu ile fazladan alınan 12.321,44-TL'nin yatıran tarafa iadesine,
3-Davalılar kendisini vekil ile temsil ettirdiginden A.A.Ü.T göre hesaplanan 110.515,00-TL nisbi vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalılara verilmesine,
4-Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,
5-Zorunlu arabuluculuk başvurusu nedeniyle devletçe karşılanacak 1.320,00.-TL arabuluculuk ücretinin davacıdan tahsili ile hazineye irat kaydına,
6-Fazla yatırılan ve sarf edilmeyen gider avansının dosya kesinleştiğinde ve talep halinde iadesine,
Dair, kararın tebliğinden itibaren 2 haftalık süre içerisinde istinaf yolu (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesine başvuru yolu) açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 04/03/2024
Katip
¸e-imzalıdır
Hakim
¸e-imzalıdır