T.C.
İSTANBUL
19. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO: 2023/408 Esas
KARAR NO: 2024/471
DAVA: İtirazın İptali
DAVA TARİHİ: 04/07/2023
KARAR TARİHİ: 12/06/2024
Mahkememizde görülmekte olan İtirazın İptali davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin sigortalısı davalı ... A.Ş. ile davadışı müşterisi ... San. A.Ş. arasındaki sözleşme ile müşterisine ait ürünlerin akdi taşıyıcı ile üstlendiği taşıma işinde emtianın geç teslimi nedeniyle müşterisi tarafından, sigortalı ile yapılan taşıma sözleşmesine istinaden talep edilen cezai şart için, müvekkili tarafından düzenlenen sorumluluk sigorta poliçesi kapsamında olduğu anlaşılarak tazminat ödemesi yapıldığını, akabinde gecikmeden sorumlu olduğu düşünülen alt taşıyıcılara açılan rücu davasının yargılaması sonucunda, TIK 1472. madde kapsamında yapılan ödemenin halefiyet doğurmayacağı ve CMR nedeniyle tazminat şartları oluşmadığından ödemenin lütuf ödemesi sayılacağı şeklinde verilen kararın onanarak kesinleşmesi üzerine, davalının sebepsiz zenginleştiğinin öğrenildiğini, müvekkilinin yanılgılı şekilde yaptığı ödemenin "lütuf ödemesi" sayılarak, dava konusu gecikmeler sebebiyle davalının sorumluluğu akdi ilişkiye dayanmakta olduğundan, poliçede teminatın davalının uluslararası sözleşme veya yerel kanun hükümlerine göre sorumlu olması halinde geçerli olacağı kararlaştırıklığı şeklindeki hüküm sonrasında, davalıya karşı bir sorumluluğu olmadan yapılan ödemenin, yaptırılan ekspertiz giderleri ile birlikte davalıdan talebi amacıyla başlatılan takibe davalının vaki itirazı ile duran takibin devamına, takibe haksız itiraz eden davalı borçlunun %20'den aşağı olmamak üzere icra inkar tazminatına mahküm edilmesine karar verilmesini dava ve talep etmiştir.
CEVAP:
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; usul yönünden; "sebepsiz zenginleşmeye" dayalı alacak davasının süresine açılmadığını, esas yönünden; müvekkilinin müşterisi ile yapılan sözleşmede belirlenen tarihlerde taşıma işi tamamlanamadığı için yaşanan gecikme sebebiyle müvekkilinden gecikme cezası talebinde bulunulduğunu, müvekkili Şirketin davacı sigorta şirketine başvurduğunu ve davacı sigorta şirketinin müvekkiline gecikme cezası ödemesi karşılığında ödeme yaptığını, davacı sigorta şirketinin işbu davada bu ödemenin bir lütuf ödemesi olduğunu iddia ettiğini, davacı sigorta şirketinin dava dilekçesi ve icra takibi incelendiğinde, dayanak olarak müvekkili tarafından verilen ibraname incelendiğinde, davacının davaya konu bedeli müvekkili şirketten talebinin açıkça hukuka aykırı olduğunu, kabul anlamına gelememek kaydıyla, sigorta poliçesi incelendiğinde cezai şartların aslında istisna olduğu ve davacı sigorta şirketinin bu poliçeye göre aslında davaya konu bedeli hiçbir şekilde ödememesi gerektiği, bu sebeple de müvekkilinden herhangi bir talepte kesinlikle bulunamayacağını, davacının sigorta şirketi olarak basiretli bir tacir olduğunu, basiretli bir tacir olarak poliçelerinin içeriğini bilmeleri gerektiğini, davacı ... Sigorta'nın gerekli özen ve ehemmiyeti sigorta şirketi olması dolayısıyla göstermesi gerektiğini, davacının yaptığı ödemenin Sigorta Poliçesi kapsamında olmadığı saptansa da yukarıda bahsedilen sebepler neticesinde basiretli davranmakla yükümlü olan davacı sigorta şirketinin, yükümlülüğünü yerine getirmediğini, bu sebeplerle kesinlikle müvekkili şirketten herhangi bir talepte bulunmasının söz konusu dahi olmadığını, davacının icra takibinde belirlediği faiz başlangıç tarihinin de hatalı olduğunu beyanla, davanın zamanaşımı nedeniyle usulden ve esastan reddini, davalının kötü niyet tazminatına mahkum edilmesini talep etmiştir.
DELİLLER:
Arabuluculuk son tutanak örneği, Nakliyat Aracısı / Komisyoncusu Yasal Sorumluluk Sigorta Poliçesi ve Zeyilname örneği, Navlun Faturası ve Taşıma Sözleşmesi örneği, Davalı ile Gürkan Nakliyat arasındaki taşıma sözleşmesi örneği, CMR belgeleri, ... Asliye Ticaret Mahkemesi 2018/... Esas sayılı dosya örneği ve ... Mahkemesi ... Hukuk Dairesi 2020/... E. 2022/... K. sayılı 31/03/2022 tarihli kararı, ödeme dekont örneği, eksper ücreti ödeme dekont örneği, ekspertiz raporu örneği, ... Asliye Ticaret Mahkemesi 2018/... E. sayılı dosyasında alınan bilirkişi raporu, ... İcra Müdürlüğü 2023/... E. sayılı dosya örneğinin dosyada olduğu görülmüştür.
Mahkememizin 29/11/2023 tarihli celsesinin 6 nolu ara kararı gereğince dosya üzerinde bilirkişi marifetiyle inceleme yapılmasına karar verilmiş olup, bilirkişi 11/03/2024 tarihli raporunda sonuç ve özet olarak;
"Davacının tazminat ödemesine konu cezai şartın CMR Konvansiyonu 41. maddesine aykırı olduğu, davacının davalı sigortalı adına düzenlediği sorumluluk poliçesi şartlarında açık bir şekilde CMR Konvansiyonuna aykırı düşen sorumluluk tazminat taleplerinin, sigorta teminatı kapsamında olmayacağının belirtildiği, davacı tarafından aldırılan ekspertiz raporunda da eksperce tazminat talebinin poliçe şartlarına göre teminat dışında kaldığına dikkat çekilmesine rağmen ödeme yapan davacı sigorta şirketinin bunu yanılgılı ödeme şeklinde, kendisini borçlu sanarak ödeme yaptığını ileri süremeyeceği, yapılan ödemenin bir lütuf ödemesi (ex-gratia) olduğu,
Yerleşik yüksek yargı kararlarında yer bulduğu üzere, davacının kendisini borçlu sanarak ödeme yaptığı savını ileri sürerek, gerçekte bir lütuf ödemesi olan ödemeyi, sebepsiz zenginleşmeye dayalı bir hak olarak talep edemeyeceği,
Davalının, kendisi aleyhine davacı tarafından, ... İcra Dairesi nezdinde 2023/... Esas sayılı dosyası ile başlatılan takibe vaki itirazının yerinde olduğu" yönünde görüş bildirdiği görülmüştür.
GEREKÇE:
Dava; sebepsiz zenginleşmeye dayalı olarak talep edilen alacağın tahsiline ilişkin başlatılan icra takibine yapılan itirazın iptali istemine ilişkindir.
Dosya kapsamında yapılan inceleme sonucunda, davacı sigorta ... Sigorta A.Ş. tarafından, davalı ... A.Ş. adına 26.12.2016 tanzim tarihli ... nolu Nakliyat Aracısı/Komisyoncusu Yasal Sorumluluk Sigorta poliçesi keşide ettiği poliçe ile 28.12.2016-28.12.2017 tarihleri arasında, yıllık 30.000.000,00 TL navlun cirosu kapsamında sigortalının istisnalar hariç tüm dünya ülkelerinde yapacağı çelik borular, çelik, hammadde cinsi emtianın taşınması esnasında sigortalının ve/veya taşıma senedi uyarınca, sigortalının ve/veya kendi adamlarının ve/veya taşıma faaliyetinin ifasına katılan alt/fiili taşıyıcılar/yardımcı şahısların yük ilgililerine karşı, taşıma hukuku kurallarından kaynaklanan ve kendisine yüklenebilecek sorumluluğuna dolaylı hasarlarda 100.000,00 TL limit, beher hasarda 500,00 TL tenzili muafiyet şartı ile sigorta teminatı verdiği, brüt 45.000,00TL prim tahakkukunun olduğu görülmüştür.
Mezkur Poliçenin 4. sayfasında Dolaylı Hasar Teminatı klozunda; “Sigortalının müşterileri tarafından katlanılan, aşağıdakilerin sonucu olan veya doğrudan bunlardan kaynaklanan finansal zararlardan doğan sorumluluğu; 1. Malların fiziki zıya veya hasara uğraması ya da 2. Malların tesliminde gecikme olması, ancak sigortalının söz konusu fiziki ziya veya hasar ya da teslimde gecikmeye yönelik sorumluluğunun doğmuş ve tazminat talebinin sigortacı tarafından kabul edilmiş olması gerekir ve yalnızca Sigortalının söz konusu finansal zarardan işbu sigorta kapsamında bildirilen Teminat Kapsamındaki Hizmetlere uygulanan bir Uluslararası Sözleşme veya Yerel Kanun hükümlerine göre sorumlu olması durumunda geçerlidir.” Özel şartı yanı sıra Sorumluluğun Dayanağı başlıklı kısmın 5.maddesi; “İşbu sigorta kapsamında beyan edilen Teminat Kapsamındaki Hizmetlere uygulanacak tüm uluslararası sözleşmeler yahut ulusal hukuk normları” ve 8.maddesi; “uluslararası Karayolu ve Demiryolu taşımalarında CMR/CIM/COTİIF Konvansiyonu sınırlamaları geçerli olacaktır.” şeklinde olduğu görülmüştür.
Davacının yapmış olduğu gecikmeye bağlı ödemenin CMR Konvansiyonu şartlarında taşıyıcının sorumluluğunda olmayan bir ödeme olduğu kesinleşen ... Asliye Ticaret Mahkemesinin 2018/... Esas 2019/196 Karar sayılı mahkeme kararı ile sabit olup, davacı mahkeme hükmü ile kesinleşen sigorta kapsamı ödemesinin ve bunun için yaptırılan ekspertiz raporu ücretinin iadesini talep amacıyla takip başlatmıştır.
Davacının, davalı sigortalısında gelen tazminat talebini denetlemek için ekspertiz raporu aldırdığı, düzenlenen raporda eksper tarafından sonuç kısmında “CMR Konvansiyonu ilgili maddelerine ve poliçe şartlarına göre söz konusu cezanın sayın şirketiniz tarafından değerlendirilmesi” şeklinde, zımnen talebin poliçe ve bağlı olduğu CMR Konvansiyonu şartları ile çeliştiğine dikkat çekilerek, nihai kararın sigortacıya ait olacağını belirtildiği görülmüş olup, davacı sigorta şirketinin, eksper tarafından dikkat çekilen hususu irdelemeden, sigortalısına tazminat ödediği sabittir. Şu halde, bu tür poliçe ile teminat altına alınmayan bir sorumluluk için sigorta şirketi tarafından yapılan tazminat ödemesi, bir lütuf ödemesi (EX-GRATIA) olarak değerlendirilebilecektir.
Mahkememizce yapılan yargılama ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; davacı ancak sigorta poliçesi çerçevesinde ödeme yapmakla yükümlü olup, kendisi tarafından düzenlemiş olan poliçeye dayalı olarak ödeme yaparken basiretli bir tacir gibi davranarak gerekli incelemeyi yapması gerekirken bu şekilde davranmamış ve poliçe teminatında olmayan bir ödemeyi iradi olarak gerçekleştirmiştir. Her ne kadar TBK'nın 78/1 maddesi "Borçlanmadığı edimi kendi isteğiyle yerine getiren kimse, bunu ancak, kendisini borçlu sanarak yerine getirdiğini ispat ederse geri isteyebilir." hükmü havi ise de davacı şirketin, kendi düzenlemiş olduğu poliçeye dayalı olarak yaptığı ödemeyi kendisini borçlu sanarak yapmış olduğunu ileri sürmesi mümkün olmayıp, bu durumda, poliçede teminat dışı kaldığı halde yapılan ödemenin lütuf (ex-gratia) ödemesi olarak değerlendirilmesi gerektiği ve davacının bu ödemeyi sebepsiz zenginleşmeye dayalı bir hak olarak talep edemeyeceği, davacı tarafından başlatılan takibe, davalının vaki itirazının yerinde olduğu kanaatine varılmış, davanın reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 72. maddesinin 5. fıkrasında: “Dava borçlu lehine hükme bağlanırsa derhal takip durur. İlamın kesinleşmesi üzerine münderecatına göre ve ayrıca hükme hacet kalmadan icra kısmen veya tamamen eski hale iade edilir. Borçluyu menfi tespit davası açmaya zorlayan takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırsa, talebi üzerine, borçlunun dava sebebi ile uğradığı zararın da alacaklıdan tahsiline karar verilir. Takdir edilecek zarar, haksızlığı anlaşılan takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olamaz” hükmünü içermektedir. Düzenleme uyarınca kötüniyet tazminatına hükmedilebilmesi için borçlunun istemde bulunması, borçluya karşı icra takibi yapılmış olunması ve takibin haksız ve kötüniyetli olması şartlarının bir arada bulunması gerekmektedir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 20.03.2013 tarihli, 2012/19-778 Esas, 2013/250 Karar sayılı kararında vurgulandığı üzere takibin haksız olması tek başına yetmemekte, ayrıca kötüniyetli olması da gerekmekte olup, ispat yükü; takibin kötü niyetli olduğunu iddia eden davalı(borçlu)’nun üzerindedir. Somut dosyada, kötü niyetin varlığını ispat etmekle yükümlü olan davalının bu yönde bir delil sunmaması, kötü niyetle icra takibi yapıldığının kanıtlanamadığı ve kötü niyet tazminatı koşulları oluşmadığı kanaatine varıldığından kötü niyet tazminatı talebinin reddine karar vermek gerekmiş, aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HUAK 18/A-(13) ''Arabuluculuk faaliyeti sonunda taraflara ulaşılamaması, taraflar katılmadığı için görüşme yapılamaması veya iki saatten az süren görüşmeler sonunda tarafların anlaşamamaları hâllerinde, iki saatlik ücret tutarı Tarifenin Birinci Kısmına göre Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir. İki saatten fazla süren görüşmeler sonunda tarafların anlaşamamaları hâlinde ise iki saati aşan kısma ilişkin ücret aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit şekilde uyuşmazlığın konusu dikkate alınarak Tarifenin Birinci Kısmına göre karşılanır. Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenen ve taraflarca karşılanan arabuluculuk ücreti, yargılama giderlerinden sayılır." ve (14). Fıkrası: "Bu madde uyarınca arabuluculuk bürosu tarafından yapılması gereken zaruri giderler; arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılması hâlinde anlaşma uyarınca taraflarca ödenmek, anlaşmaya varılamaması hâlinde ise ileride haksız çıkacak taraftan tahsil olunmak üzere Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır." hükümleri gereğince arabuluculuk gideri olarak Arabuluculuk Dava Şartı Dosya No:2023/... sayılı dosyasından arabulucuya 3.120,00-TL tarife bedeli üzerinden Serbest Meslek Makbuzu doğrultusunda ödeme yapıldığı tespit edilmiş, her iki tarafın arabuluculuk ilk oturumuna katıldıkları ve davanın reddine karar verildiği gözetilerek; davacı aleyhine arabuluculuk ücretine hükmedilmesi gerektiği anlaşılmış ve aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.
HÜKÜM: Yukarıda izah edilen gerekçeye istinaden;
DAVANIN REDDİNE,
Şartları oluşmadığından davacı aleyhine kötü niyet tazminatı talebinin reddine,
Karar tarihinde yürürlükte bulunan Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 427,60-TL karar ve ilam harcının, peşin yatırılan 1.999,50-TL'den mahsup edilerek fazla yatırılan 1.571,90-TL'nin karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacıya iadesine,
Davacı tarafından bu dava sebebi ile yapılan yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına,
Davalı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereği hesap ve takdir olunan 26.488,92-TL vekalet ücretinin davacıdan tahsili ile davalıya verilmesine,
Davalı tarafından bu dava sebebi ile yapılan 137,60-TL yargılama giderinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
Artan gider avansının karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacıya iadesine,
Zorunlu arabuluculuk başvurusu nedeniyle devletçe karşılanan 3.120,00-TL arabuluculuk ücretinin davacıdan tahsili ile hazineye irat kaydına,
Dair, davacı vekilinin (e-duruşma) ve davalı vekilinin yüzüne karşı, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 haftalık süre içerisinde ... Mahkemesi nezdinde istinaf kanun yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı.12/06/2024
Katip ...
¸e-imza
Hakim ...
¸e-imza