T.C.
İSTANBUL
2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/80 Esas
KARAR NO : 2025/391
DAVA : Tazminat (Ticari Satımdan Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 17/09/2014
KARAR TARİHİ : 27/05/2025
İstanbul 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 11/02/2020 tarih 2014/779 Esas 2020/75 Karar sayılı kararı ile "davanın reddine" karar verildiği, bu karara karşı istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43.Hukuk Dairesi'nin 07/12/2023 tarih 2020/1940 Esas 2023/1354 Karar sayılı ilamı ile davacı ve davalı vekillerinin istinaf başvurusunun kabulü ile kararın kaldırılmasına karar verildiği ve Mahkememizce yargılamaya devam olunduğu anlaşılan Tazminat (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Müvekkili şirket ile davalı arasında davalının Çay ilçesinde yer alan fabrikası için 13/10/2009 tarihinde ilk gaz alım tarihi olan 18/11/2009' dan başlamak üzere 5 yıl süreli; Bolvadin ilçesinde yer alan fabrikası için 04/08/2010 tarihinde, ilk gaz alım tarihi 12/10/2010' dan başlamak üzere 5 yıl süreli, ... Satış ve... Tesisi Teslim Sözleşmelerinin imzalandığını, sözleşmelerden birinin olağan sona erme tarihi 18/11/2014, diğerinin ise 12/10/2015 olduğunu, fakat muhatabın sözleşme hükümlerine riayet etmeksizin 10/02/2014 tarihli bildirimi ile sözleşmeleri sona erdirdiğini bildirdiğini, davalının sözleşmeyi süresinden önce ve haksız şekilde feshetmesi üzerine müvekkili şirket tarafından davalıya keşide edilen ihtarname ile feshin haksız olduğu, müvekkili tarafından tank ve tesisat kurulurken yapılan yatırım bedellerinin sözleşme süresinden geriye kalan kısım için iade edilmesi gerektiği, sözleşmenin 3.1.maddesi gereği davalının sözleşmenin olağan süresinin sonuna kadar aylık 750 Euro üzerinden hesaplanan bedeli ödemesi gerektiği, kar mahrumiyeti ve cezai şart talepleri saklı kalmak kaydıyla ihtar edildiğini, davalı tarafın cevabi ihtarnamesinde doğalgaz kullanımına geçtiği için sözleşmeleri feshettiğini, sözleşmelerin feshi nedeniyle herhangi bir talepte bulunmayacaklarını bildirdiklerini, müvekkili şirket tarafından verilen cevabi ihtarname ile davalının müvekkili şirket ile sözleşme imzaladığı fabrikalarında doğalgaz kullanımına geçmediği, doğalgaz kullanımına geçtiği yerlerin sözleşme ile ilişkisi bulunmadığı, bu nedenle yapılan feshin haklı bir nedene dayanmadığının ihtar edildiğini, davalının sözleşmeyi haksız olarak feshetmesi üzerine müvekkilinin zarara uğramasına neden olduğunu, sözleşmenin süresinden önce davalının kusuru ile sona ermiş olması sebebiyle müvekkilinin bu kardan mahrum kaldığını, bu nedenlerle kar mahrumiyeti olarak şimdilik 5.00,00 TL'nin, bayilik sözleşmesinden kaynaklanan cezai şart olarak toplam 30.750 Euro' nun karar tarihindeki TCMB kuru üzerinden hesaplanacak şekilde olmak üzere, bayilik sözleşmesinden kaynaklanan yatırım bedelinin iadesine ilişkin olarak toplam 10.250 Euro' nun karar tarihindeki TCMB kuru üzerinden hesaplanacak şekilde olmak üzere, şimdilik toplam 124.351,00 TL' nin fesih ihtarnamesinin tebliği tarihinden itibaren işleyecek avans faiz oranı üzerinden faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Cevap: Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; Tarafların aralarında bir ... alım- satım sözleşmesi imzaladıklarını ve bu sözleşmeye istinaden sözleşme süresi içerisinde yüklü bir alım yapıldığını, müvekkili şirketin sözleşme imzalandığında Afyonkarahisar ili Çay ilçesinde sanayi sitesinde faaliyetine devam ettiğini, bu tesise ilaveten müvekkili şirketin Afyonkarahisar ili Bolvadin ilçesinde bir tesis daha kiralayarak üretimine devam ettiğini, müvekkili şirketin üretim yaparken kullandığı doğalgaz ihtiyacını karşılamak maksadıyla davacı şirket ile sözleşme aktedildiğini ve bu sözleşmeye istinaden üretim tesislerinde kullanılmak üzere ... alımı yaptığını, müvekkilinin davacı şirkete bu alıma istinaden toplamda; 2011 yılında 700.809,39 TL, 2012 yılında 847.922,45 TL, 2013 yılında 586.166,69 TL ödemeyi hiçbir gecikmeye mahal vermeden ödediğini, taraflar arasında herhangi bir problem yaşanmadığını, müvekkilinin mevcut tesislerde üretim yapmanın zorlukları, tesisin küçüklüğü, fabrikaya uygun olmayışı ve müvekkili şirketin mülkü olmaması sebepleri ile şirketin yeni bir yatırım yapma kararı aldığını ve bu minvalde üretim tesisini halen üretim yaptığı yere taşımaya karar verdiğini, söz konusu bu yer için yatırım teşviki de alan müvekkili şirketin 55.000 m²' lik alanda 7.000 m²' lik kapalı alan fabrika inşa ettiğini, bu tesiste hat doğalgazı da bulunduğu için müvekkili şirketin ...ihtiyacının kalmadığını, sözleşme gereği davacı tarafın hat doğalgazından elde edilecek doğalgaz birim fiyatı ile aynı şartlarda doğalgaz temin edilip edilemeyeceği hususunda görüşmeler yapılmış olsa da müspet bir sonuç alınamadığı için müvekkili şirketin çareyi sözleşmeyi haklı feshetmekte bulduğunu, 10/02/2014 tarihinde müvekkili şirketin hat doğalgazına geçeceğinden bahisle sözleşmeyi sonlandıracağını yazılı olarak davacı şirkete bildirdiğini, bununla birlikte davacı şirketin söz konusu müvekkil şirkete ait tesislerdeki ... dolum tesislerini hiçbir yazılı bildirimde bulunmadan, haber dahi vermeden söktüğünü, tesisatın bütünüyle müvekkili şirketi ile bağını kestiğini, davacı şirketin, müvekkili şirketin taşınmasından dolayı borç altına sokmak istemesinin haksız ve kötü niyetli olduğunu, bu nedenlerle usul ve yasaya aykırı, mesnetsiz, hukuki dayanaktan yoksun olarak açılan davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
Toplanan Deliller:
...,...,...ve ...tarafından hazırlanan 25/03/2025 tarihli bilirkişi heyet ek raporu celp edilerek dosyaya alındı.
Delillerin Değerlendirilmesi ve Gerekçe:
Dava, sözleşmenin haksız feshi nedeniyle kar mahrumiyeti, cezai şart ve yatırım bedelinin tahsili davasıdır.
Dava konusu uyuşmazlıkta, taraflar arasında davalının...Sitesi/Çay adresindeki tesisi için 13/10/2009 tarihinde; sanayi sitesi karşısı cezaevi yanı/Bolvadin adresindeki tesisi için 04/08/2010 tarihinde ilk ürün tesliminden itibaren beş yıl süreli ...Satış ve ...Tesisi Teslim Sözleşmelerinin imzalandığı, davalı tarafın 10/02/2014 tarihli yazısı ile, sözleşmeye konu iki tesisin ...73/1 Çay adresine taşındığı ve hat doğalgazına geçildiği gerekçesi ile mevcut tankların kullanılmayacağı ve ... alımı yapılmayacağı bildirilerek her iki sözleşmeyi de feshettiği, bunun üzerine davacı tarafça, davalıya çekilen Beyoğlu ... Noterliğinin 15/04/2014 Tarih ve ...yevmiye sayılı ihtarnamesi ile, sözleşmenin süresinden önce feshi nedeniyle sözleşmenin 3.1 ve 4.7 maddelerine göre talepte bulunulduğu ve cezai şart ile kar kaybı taleplerinin saklı tutulduğu, davacı tarafça, sözleşmenin süresinden önce davalı tarafından haksız feshedildiği iddiasıyla kar mahrumiyeti, cezai şart ve yatırım bedelinin tahsiline karar verilmesi istemiyle eldeki davanın açıldığı anlaşılmıştır.
Taraflar arasındaki sözleşmeler beş yıl süreli olup, kural olarak belirli süreli sözleşmeler, olağan fesih yoluyla sona erdirilememektedir; ancak sözleşmede bu yönde bir hükmün bulunması hâlinde olağan fesih suretiyle sözleşmenin sona ermesi mümkündür. Gerçekten de sözleşme özgürlüğü ilkesi gereğince taraflar, sözleşmeyi yapma, sözleşmenin karşı tarafını seçme, sözleşmenin içeriğini düzenleme ya da değiştirme, sözleşmenin tabi olacağı şekli belirleme ve nihayet sözleşme ile bağlı kalmama, yani sözleşmeyi sona erdirme özgürlüğüne de sahiptir.
Davaya konu sözleşmelerin 14. maddesi; “Sözleşme süresi içerisinde müşteri ulusal tüketim hattına veya yerel dağıtım şebekesine bağlanıp, doğalgaz kullanmaya başlayacak ise bu durumu en geç iki ay öncesinden ...’a bildirecektir. ..., bu tarihte boru hattı ile doğalgazı ... veya diğer muhtemel doğalgaz tedarikçileri ile aynı ticari koşullarda müşteriye tedarik edebilecek durumda ise müşteri, doğalgazı...’dan almayı taahhüt eder. Bu durumda, yeni bir doğalgaz tedarik sözleşmesi yapılması şartı ile, işbu sözleşme kendiliğinden fesh edilmiş olacaktır. Söz konusu tarihte ..., doğalgaz tedarik edebilecek durumda değilse veya ... veya diğer muhtemel gaz tedarikçileri aynı ticari koşulları sağlayamıyor ise, işbu sözleşme kendiliğinden sona erer.” şeklindedir. Sözleşmelerde bunun dışında bir fesih maddesi bulunmamaktadır.
Sözleşmelerin süresinden önce davalı tarafından feshedildiği ihtilaf konusu değildir. Ancak, uyuşmazlığın çözümü için feshin haklı olup olmadığının belirlenebilmesi için davalının sözleşme adreslerindeki tesislerini yeni bir adrese taşımasının haklı neden oluşturup oluşturmadığının belirlenmesi gerekmektedir. Davalı her ne kadar, fesih ihbarında her iki tesisinde taşındığını bildirmiş ise de, cevap dilekçesinde Bolvadin İlçesindeki tesisin faaliyetinin devam ettiğini beyan etmiştir.
Sözleşmelerde, tesislerin taşınmasına ilişkin açık bir düzenleme bulunmamakla birlikte, sözleşmelerin 3.1 maddesinde müşterinin ihtiyaçlarını karşılamak üzere ...tok tankı ve teçhizatı ile buharlaştırıcı ve teçhizatı dahil komple...tesisinin ariyet olarak teslim edileceği, 3.2 maddesinde de, ...sinin başka bir yere taşınamayacağı, 7.2 maddesinde ise, ...'nin müşteri kullanımındaki stok tanklara teslim edileceği düzenlenmiştir. Bu düzenlemelere göre sözleşmelerin ifa yeri stok tanklarının bulunduğu yer, dolayısıyla ... Sitesi/Çay ve sanayi sitesi karşısı cezaevi yanı/Bolvadin adresindeki tesislerdir. Sözleşmelere konu ...tesisi davalının yeni tesisine taşınmadığına göre, ...Sitesi/Çay ve sanayi sitesi karşısı cezaevi yanı/Bolvadin adresindeki tesislere ilişkin sözleşmelerin yeni adresteki tesise uygulanması mümkün değildir. Bu nedenle, yeni adresteki tesisin doğalgaz ihtiyacının doğalgaz dağıtım şebekesinden tesis edilmesinin davaya konu sözleşmelere bir etkisi bulunmamaktadır. Tekrar etmek gerekirse, yeni tesise davacının doğalgaz dağıtım şebekesi ile aynı ticari koşullarda müşteriye tedarik edebilecek durumda olmaması davalıya bu yeni tesisle ilgili bulunmayan sözleşmeleri fesih hakkı vermez. Bunun gibi başka bir adreste faaliyete devam etmek üzere sözleşme adresindeki tesislerin kapatılması da fesih için haklı neden olarak değerlendirilemez. Buna göre sözleşmelerin 14. maddesinde düzenlenen hususlar somut olayda gerçekleşmemiş olup, davalının sözleşmeleri feshi haksızdır. Hal böyle olunca, davalının feshi haksız kabul edildiğinden davacının taleplerine konu alacakların hesap edilmesi maksadıyla dosyanın bilirkişi heyetine tevdi gerekmiştir.
Kaldırma kararı öncesi tanzim edilen bilirkişi heyet raporu ile, feshin haksız olduğuna kanaat getirilmesi halinde davacı tarafın talep edebileceği cezai şart tutarının 30.750,00-Euro, yatırım bedeli iadesi tutarının 10.250,00-Euro, kar mahrumiyeti talebini ise ... ilçesinde yer alan tesis için 5.866,53-TL, Bolvadin ilçesinde yer alan tesis için 6.349,69-TL olduğu hususlarında kanaat bildirildiği, tanzim edilen 12/01/2018 tarihli bilirkişi heyet raporuna itibar edilmemesini gerektirir sebep bulunmadığı anlaşılmakla hükme esas alınmıştır.
Kaldırma kararı sonrası ise 6102 sayılı TTK'nın 22.maddesi gereğince, kural olarak tacirin cezai şarttan indirim yapılmasını talep hakkı bulunmasa da, cezai şart tacirin iktisaden mahvını gerektirecek derecedeyse tenkise karar verilebileceği, dosya kapsamında davalının incelenen mali durumuna göre, davalının bilançosunda görülen öz kaynaklar ve dönem karına göre cezai şart tutarının iktisaden mahvına neden olup olmayacağı hususunda rapor düzenlenmediği anlaşıldığından; dosyanın ilk raporu tanzim eden bilirkişi heyetine tevdi edilmesine ve cezai şart tutarının davalının iktisaden mahvına neden olup olmayacağı hususunda ek rapor düzenlenmesinin istenilmesine karar verildiği (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2017/19-922 Esas 2019/706 Karar), tanzim edilen 25/03/2025 tarihli ek rapor ile, davalının sermayesinin 1/3ünü yitirmesi ve teknik iflasta olduğunun anlaşılması karşısında cezai şart bedelinin iktisaden mahvına sebep olacağı kanaatinin bildirildiği görülmüştür.
Taraf iddia ve savunmalarına, ibraz olunan ve celp edilen delillere, kaldırma kararı içeriğine göre, taraflar arasında davalının Çay ilçesindeki tesisi için 13/10/2009 tarihinde, Bolvadin ilçesindeki tesisi için 04/08/2010 tarihinde ilk ürün tesliminden itibaren beş yıl süreli ... Satış ve ...Tesisi Teslim Sözleşmelerinin akdedildiği, taraflar arasında akdedilen sözleşme maddelerine göre, yeni tesise davacının doğalgaz dağıtım şebekesi ile aynı ticari koşullarda müşteriye tedarik edebilecek durumda olmaması davalıya bu yeni tesisle ilgili bulunmayan sözleşmeleri fesih hakkı vermeyeceği gibi başka bir adreste faaliyete devam etmek üzere sözleşme adresindeki tesislerin kapatılması da fesih için haklı neden olarak değerlendirilemeyeceği anlaşıldığından davalının sözleşmeleri feshinin haksız olduğunun kabulü gerektiği, tanzim edilen ve aşamalarda alınan bilirkişi kök ve ek rapor içeriklerine göre sözleşmenin haksız feshi nedeniyle, davacının Çay ilçesinde yer alan tesis açısından 5.866,53-TL, Bolvadin ilçesinde yer alan tesis açısından ise 6.349,69-TL toplamı olan 12.216,22-TL kar mahrumiyeti alacağının bulunduğu, yatırım bedeli olan 10.250,00-Euro alacağın davalıdan tahsiline karar verilmesi gerektiği, cezai şart miktarının davalının teknik iflasta olduğunun anlaşılması karşısında %90 tenkisi gerektiği, buna göre 3.075,00-Euro cezai şart alacağı bulunduğu değerlendirilmekle davanın kısmen kabulüne karar vermek gerekmiştir.
Tüm bunlarla birlikte, sözleşme ile tayin edilen ceza-i şart tutarının tahsilini istemek hakkına haiz olan davacının açtığı dava sonucunda cezai şartın hakim tarafından fahiş görülerek tenkis edilmesi halinde tenkis edilen miktardan dolayı davacı aleyhine avukatlık ücreti ve muhakeme masrafına hükmedilmemesi gerekir. Çünkü cezai şarttan indirim yapılması hususunda hakimin takdir hakkını kullanıp kullanmayacağının davacı tarafından dava açılırken bilinmesi mümkün değildir (Yargıtay 19.Hukuk Dairesi 27/06/2013 tarih 2013/5697 Esas 2013/12129 Karar) Bu nedenle tenkis edilen kısım yönünden davalı yararına vekalet ücretine ve yargılama giderlerine hükmedilmemesi gerektiği anlaşılmış ve takdire bağlı aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
H Ü K Ü M : İzah olunan nedenlerle;
Davanın KISMEN KABULÜ ile,
1-Sözleşmenin haksız feshi nedeniyle, ... ilçesinde yer alan tesis açısından 5.866,53-TL, Bolvadin ilçesinde yer alan tesis açısından ise 6.349,69-TL toplamı olan 12.216,22-TL kar mahrumiyeti alacağının;
Cezai şart alacağı olan ve %90 tenkise göre belirlenen 3.075,00-Euro alacağın ve
Yatırım bedeli olan 10.250,00-Euro alacağın; ayrı ayrı dava tarihi olan 17/09/2014 tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin istemin reddine,
2-Kabul edilen dava değeri (50.452,31-TL) üzerinden alınması gereken 3.446,40-TL harçtan başlangıçta peşin alınan 2.123,65-TL peşin harç ile 124,00-TL ıslah harcı olmak üzere toplam 2.247,65-TL harcın mahsubu ile eksik kalan bakiye 1.198,75-TL harcın davalıdan alınarak hazineye irat kaydına,
4-Davacı tarafından dava açılırken peşin olarak yatırılan 2.123,65-TL peşin harç ile 124,00-TL ıslah harcı olmak üzere toplam 2.247,65-TL harcın davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
5-Davacı tarafından yargılama nedeniyle yapılan 14.900,75-TL yargılama giderin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
6-Davalı tarafından yapılan 203,00-TL yargılama giderinin kendi üzerinde bırakılmasına,
7-Davacı taraf dava ve duruşmalarda kendisini vekille temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca hesaplanan ve takdir olunan 30.000,00-TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
8-Taraflarca yatırılan gider avansından artan kısmın karar kesinleştiğinde ilgilisine re'sen iadesine,
Dair, tarafların yokluğunda gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren 2 (iki) hafta içinde mahkememize veya mahkememize gönderilmek üzere bulunulan yer yada başka bir yer Asliye Ticaret Mahkemesine verilecek bir dilekçe ile başvurmak ve istinaf harç ve masraflarını karşılamak koşulu ile İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi'ne istinaf yasa yolunun açık olduğu, istinaf dilekçesinde istinaf yoluna başvuru konusu edilen hususlar ile nedenlerinin belirtilmesinin gerektiği, süresi içerisinde karara karşı istinaf yoluna başvurulmaması halinde hükmün kesinleşeceği ve infaz edilebileceği açıklanmak suretiyle verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 27/05/2025
Katip
Hakim