T.C.
İSTANBUL
2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/343 Esas
KARAR NO : 2025/406
DAVA : İstirdat (Ticari Satıma Konu Malın İadesi)
DAVA TARİHİ : 17/05/2023
KARAR TARİHİ : 03/06/2025
Mahkememizde görülmekte olan İstirdat (Ticari Satıma Konu Malın İadesi) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle: davalı tarafından müvekkili şirket aleyhine ... Bankası Anonim Şirketi'ne ait ... seri numaralı, 29.04.2023 vade tarihli, 492.540,00 TL bedelli çeke istinaden ... 13. İcra Müdürlüğü'nün ... Esas sayılı icra dosyası üzerinden kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla icra takibi başlatıldığını, takibe dayanak çekin hamili müvekkili şirket iken çekin çalınması sonucunda müvekkili şirket adına sahte ciro ve imzalar ile çek ciro edilerek işbu takibin başlatıldığını, dava konusu çekin çalındıktan sonra taraflarınca ... 1.Asliye Ticaret Mahkemesinin ... Esas sayılı dosyası üzerinden "çek iptali davası" açıldığını, mahkemece 13.12.2022 tarihinden ödeme yasağı kararı verilerek ilgili bankaya müzekkere yazıldığını ve çekin iptali için ticaret sicilde gerekli ilanlar yaptırıldığını, davalının dava konusu çeki kötü niyetli ya da ağır kusurlu iktisap etmesi bir yana dava konusu çekin çalınarak müvekkili şirket adına sahte imza ile ciro edildiğini, müvekkili şirketten itibaren ciro silsilesinin de koptuğunu, çekteki hakkın, kopukluktan sonraki kişilere geçmeyeceğinden ciro zincirinde kopukluk olan çeki elinde bulunduran davalının yetkili hamili de sayılmadığını, müvekkili şirket adına sahte ciro oluşturulmak suretiyle müvekkili şirketten itibaren ciro zinciri koptuğu için yetkili hamil olmayan davalı, ciro zincirinin koptuğu müvekkili şirketten ve keşideciden talepte bulunmasının da mümkün olmadığını, müvekkili şirket ve keşideci aleyhine başlatılan icra takibinin teminatsız olarak ya da uygun bir teminat karşılığında dava sonuna kadar durdurulmasına, durdurma talepleri kabul görmez ise uygun bir teminat karşılığında ... 13. İcra Müdürlüğü'nün ...Esas sayılı icra dosyasının müvekkili şirket ve keşideci lehine dava sonuna kadar durdurularak, icra veznesine yatırılacak paranın/teminat mektubunun davalı/alacaklı tarafa ödenmemesi hususunda ihtiyati tedbir kararı verilmesine, ... Bankası A.Ş.'ye ait ... seri numaralı, 29.04.2023 vade tarihli, 492.540,00 TL tutarlı çekin istirdatına ve takibin iptaline, müvekkili şirketin dava konusu çekin yetkili hamili olduğunun tespiti ile takip borçlularından keşideci...A.Ş.'nin müvekkili şirkete borçlu olduğunun, davalı tarafa borçlu olmadığının tespitine, müvekkili şirketin ... 13. İcra MüdürlüğÜ'nün ...Esas sayılı icra dosyasında borçlu olmadığının tespitine, müvekkili şirkete ödenmek üzere davalı şirket aleyhine %20 oranında aşağı olmamak üzere kötü niyet tazminatına hükmedilmesine, dava masrafları ve ücreti vekaletin davalı üzerine yüklenmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Cevap: Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı, dava konusu çekin rızası dışında elinden çıktığını ve çekteki imzanın kendisine ait olmadığı iddiasıyla çekin istirdatını talep ettiğini, çekteki imzanın davacıya ait olmamasının menfi tespit davası açısından önemli olduğunu, çekin istirdat davaları açısından önemli olmadığını, davacının çek iptali davası açması ve ödeme yasağı kararı almasının çekin icra takibine konu edilmesine engel teşkil etmeyeceğini, müvekkilinin kötüniyetli olduğunu da göstermeyeceğini, davacının çekteki imzanın şirket yetkilisine ait olmadığı iddiasıyla menfi tespit talebinde bulunmuş ise de Yargıtay kararlarında; yetkisiz temsilcinin düzenlediği başka çekleri benimseyen ödeyen davacının, dava konusu çekten sorumlu olacağının karara bağlandığını, davacının menfi tespit talebinde haklı olabilmesi için çekteki imzayı benimsemediğini veya imzaya icazet vermemiş olması gerektiğini, davacı tarafın takibe konu çekte lehtar, dava dışı karnallar şirketi ise davacıdan sonraki ciranta olduğunu, dava konusu çekin davacı tarafından davadışı karnallar şirketine verilip verilmediğinin ortaya çıkması için her iki tarafın ticari defterlerinin incelemesini talep ettiklerini, davanın reddine, davacının %20'den az olmamak üzere tazminata mahkum edilmesine, vekalet ücreti ile yargılama giderinin davacıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
Toplanan Deliller:
Elife Kara tarafından hazırlanan 10.03.2025 tarihli bilirkişi raporu,
... 15. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin...Esas sayılı dosyasının tüm UYAP kayıtları,
... 24. İcra Hukuk Mahkemesi'nin ... CBS Sahtecilik Ve Dolandırıcılık bürosunun ... dosyası içerisinde olan, keşide yeri ..., keşide tarihi 29/04/2023 tarihli ,Seri numarası ..., 492.540 TL( dört yüz doksan iki bin beş yüz kırk ) tutarındaki ... bankası'na ait çek aslı,
... Cumhuriyet Başsavcılığı'nın ... soruşturma sayılı dosyasının tüm UYAP kayıtları,
... Bankası Anonim Şirketi'nden 02/03/2021 tarihli müşteri ıslak imzalı talimat, 02/03/2021 tarihli işleme ait dekont,
... Ticaret Sicili Müdürlüğü'nden şirkete ait en son sicil kayıtları,
...Bankası Anonim Şirketi'nden ...'e ait belge aslı,
... Sosyal Güvenlik Merkez Müdürlüğü'nün ... dosya muhteviyatı ve tescil bilgileri, ... dosya muhteviyatı, tescil bilgileri, ticaret sicili gazetesi,
... Vergi Dairesi Müdürlüğü'nden mükellefin dijital ortamda dairede ibraz edinilen belgeler,
... 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyasının tüm UYAP kayıtları,
... Cumhuriyet Başsavcılığı'nın ... Soruşturma sayılı dosyasının tüm UYAP kayıtları,
... Cumhuriyet Başsavcılığı'nın ... Soruşturma sayılı dosyasının tüm UYAP kayıtları,
... 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyasının tüm UYAP kayıtları,
... 13. İcra Dairesi'nin ... İcra dosyasının tüm UYAP kayıtları ayrı ayrı celp edilerek dosya arasına alınmıştır.
Delillerin Değerlendirilmesi ve Gerekçe:
Dava, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 72.maddesi uyarınca icra takibinden sonra açılan menfi tespit ve çek istirdatı davasıdır.
Uyuşmazlığın çözümü için öncelikle menfi tespit davasının hukuki niteliği, menfi tespit davasının icra takibine etkisinin irdelenmesinde ve yasal mevzuatın açıklanmasında yarar bulunmaktadır. Davalı tarafından varlığı inkâr edilen bir hukuki ilişkinin mevcut olmadığının (yok olduğunun) tespiti için açılan davaya menfi (olumsuz) tespit davası denir (Kuru, B.: İcra ve İflas Hukuku El Kitabı, Ankara 2013, s. 346). Menfi tespit davası, 2004 sayılı İİK'nın 72.maddesinde düzenlenmiş olup, bu maddeye göre, borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında ya da icra takibinden sonra borçlu bulunmadığını ispat için menfi tespit davası açabilir. Bu dava maddi hukuk ve usul hukuku bakımından genel hükümlere dayalıdır.
Kural olarak, imzası inkar edilmeyen senetlere karşı açılan menfi tespit davasında ispat yükü davacı borçludadır. Ancak senetteki imzanın borçluya ait olduğunu ispat külfeti senet elinde olup, takibe başlayan ve imzasının borçluya ait olduğunu iddia eden alacaklıya aittir. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ...Esas ...Karar).
Somut uyuşmazlıkta, davacı, ... günlü, ... seri numaralı 492.540,00-TL bedelli çek sebebiyle davalı ...Şirketi tarafından ... 13.İcra Müdürlüğü'nün ... Esas sayılı kambiyo senetlerine özgü icra takibi başlatılmışsa da, lehdar ilk cirantası olduğu davaya konu çekin kendilerine gönderildiği sırada kargoda çalındığını, çeki haksız ele geçirenlerin davacı lehtar adına sahte imza ile çeki tedavüle koyduklarını, lehtarın imzasını inkar ettiklerini beyanla menfi tespit ve çek istirdatı isteminde bulunmuştur.
6102 sayılı TTK'nın 790. maddesinde cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişinin, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılacağı düzenlenmiştir. Bir beyaz ciroyu diğer bir ciro izlerse, bu son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır.
6102 sayılı TTK'nın 792. maddesi gereğince; çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790.maddeye göre ispat ettiğinde, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.
Çek istirdatı davalarında davacı çekin yetkili hamili olduğunu, çekin rızası hilafına elinden çıktığını ve davalının çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğunu veya iktisapta ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlaması gerekmektedir. Çeki elinde bulunduran davalının çeki edinme nedenini açıklama mecburiyeti bulunmamaktadır, aksi düşüncenin kabulü çekin “mücerretlik” vasfını ortadan kaldırır.
Dava konusu çekteki ciro silsilesi görünürde düzgün olup, şeklen çeki elinde bulunduran kişinin hamil sıfatını ispat eder niteliktedir. Ciro silsilesinde bir kopukluk söz konusu olmadığından hamil senedin illetten mücerret olması ilkesinden yararlanır.
Davacı cirodaki şirket yetkilisi imzasının sahte olduğununun ileri sürüldüğü, davacı şirket yetkilisinin imza asıllarının celbi ile dosyanın grafoloji uzmanı bilirkişiye tevdi edildiği, tanzim edilen 03/02/2025 tarihli bilirkişi raporu ile, dava konusu çekte davacı lehtar ilk ciranta adına atılı imzanın davacı şirket yetkilisi olan ... eli ürünü olmadığı kanaatinin bildirildiği, senet metninden kaynaklanan imza inkarının mutlak def'i olduğu ve herkese karşı ileri sürülebileceği, davalının iyi niyetli olup olmamasının sonuca etkisinin bulunmadığı, öyleyse davacının dava ve icra takibi konusu çek sebebiyle sorumluluğunun bulunmadığı ve borçlu olmadığının tespiti talebinin yerinde olduğu kanaatine varılmıştır.
Bununla birlikte, 6102 sayılı TTK 818/c maddesi yollamasıyla çekler hakkında da uygulanacak 6102 sayılı TTK'nın 677.maddesindeki düzenlemeye göre, imzaların istiklali prensibi benimsenmiş olup, ciro imzalarından biri sahte bile olsa, düzgün ciro silsilesine göre çeki iktisap eden hamilin, çeki iktisapta ağır kusurunun bulunduğunun ayrıca kanıtlanması gerekmektedir.
Dava konusu çekteki ciro silsilesi düzgün olup, davalının çeki kötü niyetle iktisap ettiğine veya iktisabında ağır kusurlu bulunduğuna dair delil ibraz edilmediği, dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerde de davalının davaya konu çeki kötü niyetle iktisap ettiğini gösterir bir emare bulunmadığı anlaşılmakla çek istirdat talebinin yerinde olmadığına kanaat getirilmiştir.
Takip ve dava konusu çekin lehdar ve ilk cirantasının davacı, hamilinin ise davalı olduğu, davacının imza inkarı sebebiyle yapılan incelemede davacı adına atılı imzanın davacı şirket temsilcisi eli ürünü olmadığının tespit edildiği, bu durumda imzaların istiklali prensibi de göz önünde bulundurularak davacının menfi tespit talebinin kabulü gerektiği, çek örneği incelendiğinde davanın çeke düzgün ciro silsilesi ile hamil olduğu, davalının meşru hamil olmadığını ispat yükünün davacıda olduğu, çek üzerindeki ciro zincirinin görünüşte düzgün olması ve davalının çeki iktisabında kötü niyetli ya da ağır kusurlu olduğu hususunun ispatlanamaması sebebiyle çek istirdat talebinin reddi gerektiği kanaatine varılmış, aynı sebeplerle davacının kötü niyet tazminatı talebinin 2004 sayılı İİK'nın 72/5. maddesindeki yasal koşullar oluşmadığından reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM:İzah olunan gerekçelerle,
Davacı tarafından davalı aleyhine açılan menfi tespit istemli davanın KISMEN KABULÜ ile,
1-... Bankası A.Ş.'ye ait,...Şirketi tarafından düzenlenen, ... seri numaralı, 29/04/2023 keşide tarihli, 492.540,00-TL bedelli çekten dolayı ve ... 13.İcra Müdürlüğü'ün ... Esas sayılı takibinden dolayı davacının, davalıya BORÇLU OLMADIĞININ TESPİTİNE,
2-Davacının kötü niyet tazminatı talebinin 2004 sayılı İİK'nın 72/5. maddesindeki yasal koşullar oluşmadığından reddine,
3-Davacının 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 792.maddesine dayalı olarak çek istirdatına yönelik talebinin reddine,
4-Davanın kabulüne karar verildiğinden 2004 sayılı İİK'nın 72/4. maddesindeki yasal koşullar oluşmadığından davalının icra inkar tazminatı talebinin reddine,
5-Harçlar Kanunu uyarınca kabul edilen dava değeri üzerinden (492.540,00-TL) alınması gereken 33.645,41-TL harçtan peşin alınan 9.307,45-TL'nin mahsubu ile eksik olan 24.337,96-TL harcın davalıdan alınarak hazineye irat kaydına,
6-Davacı tarafça peşin olarak yatırılan 9.307,45-TL harcın davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
7-Davacı tarafça yapılan 5.160,75-TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
8-Davalı tarafından herhangi bir yargılama gideri yapılmadığından bu hususta karar verilmesine yer olmadığına,
9-Davacı taraf dava ve duruşmalarda kendisini vekille temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca hesaplanan ve takdir olunan 77.881,00-TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
10-Taraflarca yatırılan gider avansından artan kısmın karar kesinleştiğinde ilgilisine re'sen iadesine,
Dair, e-duruşma ile katılan davacı vekilinin yüzüne karşı, davalının yokluğunda gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren 2 (iki) hafta içinde mahkememize veya mahkememize gönderilmek üzere bulunulan yer yada başka bir yer Asliye Ticaret Mahkemesine verilecek bir dilekçe ile başvurmak ve istinaf harç ve masraflarını karşılamak koşulu ile İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi'ne istinaf yasa yolunun açık olduğu, istinaf dilekçesinde istinaf yoluna başvuru konusu edilen hususlar ile nedenlerinin belirtilmesinin gerektiği, süresi içerisinde karara karşı istinaf yoluna başvurulmaması halinde hükmün kesinleşeceği ve infaz edilebileceği açıklanmak suretiyle verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı.03/06/2025
Katip
Hakim