T.C.
İSTANBUL
20. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO: 2019/511 Esas
KARAR NO: 2024/458
DAVA: Tazminat (Ticari Satımdan Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ: 24/09/2019
KARAR TARİHİ: 13/06/2024
Mahkememizde görülmekte olan Tazminat (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
TALEP: Davacı vekili tarafından sunulan 24/09/2019 tarihli dava dilekçesinde özetle; Müvekkilinin ... ili ... İlçesi ... köyünde Güneş Enerji Santrali kurulması amacıyla davalı ... – ... Enerji A.Ş. ile 16.03.2017 tarihli sözleşme imzaladığını, sözleşme anahtar teslim olacak şekilde 3.339 MWp gücünde olmasının planlandığını, sözleşmenin 9.1.3 no’lu maddesinde işin teslim tarihinin en geç 26.10.2017 tarihinin olacağının kararlaştırıldığını, müvekkilinin sözleşme konusu işi ... ... Bankasından kredi alarak yaptırdığını, geçici kabulün en geç 20.12.2017 tarihinde yapılması gerekirken yapılamadığını, yüklenicinin panelleri getirme yükümlülüğünün olmadığı şeklindeki savunmasının kabul edilemeyeceğini, ...’a zamanında bağlantı yapılamadığından ortaya çıkan banka kredi farklarını müvekkilinin ödemek zorunda kaldığını, kurulan tesis ile önceden öngörülen üretim değerlerinin elde edilemediğinden ilave zararların ortaya çıktığı, sözleşmenin 13.2 no’lu maddesi gereği davalı tarafa 2 yıllık garanti süresi verildiğini, bu süre içinde davalı tarafın gerekli üretim değerlerinin elde edilmesi için tesiste ayarlamalar yapması gerektiğini, davalı tarafa bu durumun ihtar edildiğini, ... Denetim firmasının bu üretim eksikliğini 26.10.2018 tarihli ölçümlerinde tespit ettiğini, davalı tarafın tüm zararı panellerin alımına ve ithalatta herhangi bir sorumluluklarının olmadığına bağlamasına rağmen, bu savunmanın gerçeği yansıtmadığını, ... – ... firmasının sözleşmede taahhüt ettiği Dc kabloların Alman ... marka olması gerekirken farklı markalarda kısmi yerli kabloların kullanıldığı, panellerin oturdukları çelik ayakların et kalınlıkları çok daha küçük olduğundan rüzgarda panellerin uygun şekilde yerleştirilmediğinin anlaşıldığını, bu şekilde ucuz imalat yapılarak davalı yüklenicinin haksız kazanç elde ettiğini, tesisin projesinde eviricinin ABB marka kullanılacağını, en yüksek verimin elde edildiği tasarıma göre panellerin 20’şerli sırada yerleştirileceği ve buna göre evirici bağlantılarının yapılacağının belirtilmesine rağmen sahadaki uygulamada farklı ... eviricilerin kullanıldığını, denetim firmasının raporuna göre bu eviricilerin kullanılması durumunda her bir sıranın 22 panel olması gerektiğinin hesaplandığını, böylece bu yapılmadığından sürekli olarak müvekkilin zarara uğradığını, bu nedenlerden dolayı; bilirkişi tarafından tam olarak belirlendiği anda artırılmak (belirsiz alacak davası) ve her bir müvekkil şirket için ayrı ayrı olmak üzere; 2-000-TL geçici kabulün gecikmesi nedeni ile üretim yapılamaması zararının, 2-000-TL gecikme nedeni ile artan KDV zararının, 2.000-TL “2017 yılının sonuna kadar bitirilememesi nedeni ile sistem kullanım bedelinin artması nedeni ile zararının, 2.000-TL tesisin gereği gibi yapılamaması, tesisteki ve panellerdeki ayıplar, eksiklikler ve bu ayıp ve eksiklikler nedeni ile üretim eksikliği zararının, 2.000-TL cezai şart alacağının (kısmi dava) sözleşmeye göre tesislerin bitirilmesi gereken 26.10.2016 tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faizi ile tahsiline, yargılama giderlerinin davadan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davacı vekili tarafından sunulan 28/02/2023 tarihli talep artırım dilekçesinde özetle; 2.000-TL olarak talep edilen geçici kabulün gecikmesi nedeni ile Üretim Yapılamamasından kaynaklanan zarara ilişkin tazminat alacağını 4.788.812,64-TL artırmak suretiyle toplam 4.790.812,64-TL (253.120,55-Dolar; 27/02/2023 efektif satış kur:18,927-TL olmak üzere) olarak, 2.000-TL olarak talep edilen 2017 yılının sonuna kadar bitirilememesi nedeni ile sistem kullanım bedelinin artması zararına ilişkin tazminat alacağını 834.741,7-TL artırmak suretiyle toplam 836.741,7-TL olarak, 2.000-TL olarak talep tesisin gereği gibi yapılamaması, tesisteki ve panellerdeki ayıplar, eksiklikler ve bu ayıp ve eksiklikler nedeni ile üretim eksikliği zararı alacağını 2.412.466,53-TL artırmak suretiyle toplam 2.414.466,53-TL (115.802 Dolar ve 6.855,66 Dolar olmak üzere toplamda 122.657,66 Dolar ; Efektif Satış TCMB Kur:18,927TL olmak üzere toplamda 2.321.541,53-TL ve 2.925-TL+90.000-TL) olarak arttırdıklarını talep ve beyan etmişlerdir.
Davacı vekili tarafından sunulan 30/05/2024 tarihli ıslah dilekçesinde özetle; USD Döviz cinsi üzerinden tespit edilen tazminat kalemleri yönünden ıslah tarihindeki kur esas alınarak, toplam 8.159.923,10-TL geçici kabulün gecikmesi nedeni ile Üretim Yapılamamasından kaynaklanan zarara ilişkin tazminat alacağımızın 26/10/2017 tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, Toplam 1.589.173,12-TL'lik 2017 yılının sonuna kadar bitirilememesi nedeni ile sistem kullanım bedelinin artması zararına ilişkin tazminat alacağımızın 26/10/2017 tarihinden itibaren işleyecek ticari avas faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, Toplam 6.078.342,915-TL tesisin gereği gibi yapılamaması, tesisteki ve panellerdeki ayıplar, eksiklikler ve bu ayıp ve eksiklikler nedeni ile üretim eksikliği zararı alacağımızın 26/10/2017 tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, Toplam 2.000-TL gecikme nedeni ile artan KDV zararı alacağımızın 26/10/2017 tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, Toplam 2.000-TL cezai şart alacağımızın 26/10/2017 tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve beyan etmişlerdir.
CEVAP: Davalı vekili tarafından sunulan 28/11/2019 tarihli cevap dilekçesinde özetle; Davacı ile imzalanan 16.03.2017 tarihli sözleşmede müvekkilinin üstlendiği edimin davacının tedarik edeceği ya da bedeli müvekkiline ödenmesi kaydıyla müvekkilinin tedarik edeceği evirici ve bazı kablolar kullanılmak suretiyle malzemelerin kurulum ve montaj işinin yapılması ve santralin enerji üretimine hazır hale getirilmesi olduğu, sözleşme kapsamında müvekkiline sadece montaj için işçilik bedelinin ödenmesine karar verildiğini, malzeme bedelinin sözleşme dışı bırakıldığını, bu durumda tüm malzeme ve diğer masrafların dahil olduğu anahtar teslim bir götürü bedelden söz edilemeyeceğini, sözleşmenin 6.1 no’lu maddesinde ve 14.03.2017 tarihli teklif formunda malzeme ve sistem maliyetinin ayrıca belirtildiğini, bu teklif formunda yapılacak işin tanıtım ve analizi ile sistem kurulumunda kullanılacak malzemelerin marka ve adedine göre ortalama maliyet çıkartılması olduğunu, üretim kalitesi için ... marka panellerin kullanılmasının tavsiye edildiğini, davacı tarafta tavsiyeye uyarak bu markanın alınmasına karar verdiğini, teklif formunun ... veya başka bir markanın müvekkili açısından temin taahhütüdünü içermediğini, davacı tarafın 27.03.2017 tarihinde gelmesi gerektiğini beyan ettiğini panellerin parası davacı tarafından ödenmesi ve ithalatın başlatılması gerekirken ödenmediğinden dolayı alımın yapılamadığını, davacının bedelini o demeye hazır olduğunu belirttiği tarihte ise piyasa koşullarının değiştiğini, sonrasında davacının ... marka panellerin alımı için ... Enerji firmasıyla sözleşme imzaladığını, ancak ... Enerji’nin panelleri elde edemeyeceğinin anlaşılması üzerine davacı taraf bu sefer Tamesol marka panellerin alımı için bu panellerin distributörü ... Enerji üzerinden panellerin getirilmesine go re ... firması ile sözleşme imzaladığını, müvekkilinin bu sözleşmenin taraftarı ya da garantörünün olmadığını, 2017 yılı Temmuz ayında sahaya getirilmesi gereken panellerin yaklaşık 1 yıl sonra 23.03.2018 , 26.03.2018 ve 27.03.2018 tarihlerinde ve 12.600 adet olması gerekirken eksik sayıda 12.540 adet teslim edildiğini, ancak panellerin geç teslim edilmesinin sorumlusunun davacı taraf olduğunu, kendileri tarafından montajı yapılan santralin istenildiği gibi elektrik enerjisi ürettiği, kablolama, panel sayısı ve konstruksiyon ile ilgili herhangi bir ayıbın olmadığını, müvekkilinin sadece sahaya getirilen panellerin ve panoların montajları ve devreye alınmalarından sorumlu olduklarından bu işlerin karşılığı olan bedellerin davacıdan alınarak müvekkiline ödemesi gerektiğini, müvekkilinin davacı tarafa herhangi bir borcunun bulunmadığını, bu nedenlerden dolayı davanın reddine karar verilmesini talep etmişlerdir.
DELİLLER: 16.03.017 tarihli sözleşme ile teklif formu, Davacının akdettiği panel alım sözleşmesi, 16/04/2018 tarihli protokol, İnceleme Test Raporu, Proje Denetim Raporu, 08/05/2018 tarihli geçici kabul tutanağı, ... Noterliği’nin 22.11.2018 tarih ... yevmiye sayılı ihtarnamesi, ... . Noterliği’nin 10.08.2018 tarih ve ... yevmiye sayılı ihtarnamesi, ... Noterliği’nden 19.07.2018 tarih ve ... ihtarnamesi, Taraflar arasındaki elektronik postalar, Kablo sevk irsaliyesi, ... geri ödeme planı, ... kabul formu ile dağıtım şirketi tespit tutanakları, ... kayıtları, Simulasyon hesapları, İTÜ Enerji Enstitüsü Değerlendirme Raporu, Uzman Görüşleri, Davalı şirketin ihyasına ilişkin .... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2020/... Esas, 2021/... Karar sayılı ilamı, Bilirkişi raporları, Arabulucu tutanağı ve tüm dosya kapsamı.
Talimat Mahkemesi kanalı ile alınan Serbest Muhasebeci Bilirkişi ... tarafından hazırlanan 23/09/2020 tarihli bilirkişi raporunda özetle; Davacı ile davalı arasındaki borç - alacak ilişkisi taraflar açısından defter kayıtlarına ve protokol metnine bağlı olarak değerlendirildiğinde; Davacı ... ticari defter ve belgeleri açısından borç-alacak ilişkisi; Davalı ve davacı tarafın 16.04.2018 tarihinde imzalamış olduğu protokol neticesinde; bu tarih (16.04.2018) itibari ile aralarında borç-alacak ilişkisi olmadığının, 2017 - 2018 ve 2019 yılları ticari defter kayıtları ve 2020 yılı hesap muavin dökümleri incelenerek özetle; Davacı ...'nin Davalı ... Anonim Şirketi'ne 840.132,49 TL borçlu olduğunun sonuç ve kanaatine varmıştır.
Talimat Mahkemesi kanalı ile alınan Bilirkişiler Elektrik Mühendisi ... ... ve ... tarafından hazırlanan 28/09/2020 tarihli bilirkişi raporunda özetle; davalı yüklenici ...-... anahtar teslim sözleşme imzaladığından proje kapsamındaki tüm malzemeleri temin etmek tüm işçilikleri- montajları yapmak, gerekli olan araç gereçi vb her tür işi anahtar teslimi olarak imzaladığı bedel üzerinden sözleşme ve ekinde taahhüt ettiğiş ABB TRI0-50.0-TL-OUTD 50 kW inverterleri yerine ... ... kW inverterleri kullandığı, ... panelleri yerine ... panelleri kullandığı, Projede 12.600 adet poli kristal 60 hücreli panel kullanıldığını, bunlardan 1.386 adet panelin arkasındaki orijanal etiket çıkarılıp ... etiketi yapıştırılmış bu durum panel camları altında bulanan ve müdahale edilemediği camın altındaki barkotlardan tespit edildiğini, statik projeye göre her masa ayak arası çaprazlarda 3 adet kullanması gerekirken 1 adet kullandığı, projede tüm ... kabloların prysmain marka kablo kullanmayı taahhüt ettiği halde uygulamada 51 adet dc pano iç bağlantılarında 510 mt ve panel ile de pano arasında 465 mt yerli ege marka kablo kullandığı, dosyada uluslararası ... ve Alman ... standartlarına göre ... firmasınca tesisde yapılan test ve incelemelerde termal kamera ile yapılan testler sonucunda; sahada tespit edilen hataların düzeltilebilir hatalar olduğu ancak kısa sürede giderilemeyecek hatalar olduğunu belirtmişlerdir. Söz konusu hataların düzeltilmemesi halinde ileride telafisi zor ve yüksek maliyetlere sebep olacağı, ayrıca tesiste verim kaybının da olacağını ifade ettikleri görüldüğünü, ... GES'de 85 adet panelde hücre bozulma başlangıcı olduğu, 89 adet panelde ise kirlilik olduğunu tespit ettiklerini belirtmişlerdir. Hücre bozunumu başlangıcı olan panel sayısının sahadaki panellere oranı 362,02 olduğu ve panel kirliliği olan panel sayısının sahadaki panellere oranı ise 962,12 olduğu ifade ettiklerini, Solar Test ölçüm sonuçlarında verim kaybı 9610 üzerinde olan ancak termal kamera ile tespit edilememiş panellerin laboratuvar ortamında elektrolüminas testi ile test edilmesi halinde panel kusurlarının ayrıntılı bilgisini sağlayacağı belirtildiğini, termal kamera ile hataların tespit edilememesinin nedeni panel üretim aşamasında farklı kalitede hücrelerin kullanılması ya da panelde üretim sonrasında nakliye veya montaj süreçlerinde meydana gelen mikro çatlaklar olabilir olduğu ifade edildiğini, Sorunlu olan paneller ile ilgili olarak, solar panel üreticisi ile irtibata geçilerek bir tespit yaptırılması ve 10 yıllık garanti kapsamında bulunan panellerin garanti kapsamı çerçevesinde değiştirilmesi önerilmiş olduğu görüldüğünü, bu öneri neticesinde işveren .... ... Noter kanalı ile 10.07.2018 tarih ve ... sayılı ihtarname ile gereğinin yapılmasını istemiş ancak bir sonuç alamadıkları için açtıkları dava kapsamına bu konuyu da aldıklarını ifade ettiklerini, İşçilik ve montaj hataları için yüklenici firma tarafından tüm sahada genel bir kontrol yapılarak onaylı projelere ve yönetmeliklere uygun hale getirilmesi önerilmiş olduğu görüldüğünü, Santraldeki Koruma Topraklama bağlantıları ve Konektör bağlantılarının acilen kontrol edilerek düzeltilmesi gerektiği de önerildiği tespit edildiğini, Söz konusu maddeler ve bentlerinde görüleceği üzere tesiste ayıplı ürünlerin kullanıldığı ve işçilik hatalarının bulunduğu açıkça görülmekte ve bu nedenden dolayı da tesislerde üretim eksikliğinin mevcut olduğu gerçeğini açıkça gösterdiğini, açıklaması yapılan ve işveren aleyhine olan durumlardaki kayıplar ve toplamının; 975 mt lik ... marka kablo yerine yerli ege marka kablo kullanılması nedeniyle 2.925 TL daha ucuzu kullanıldığını, Masa ayaklarında eksik kullanılan capraz demirlerin tutarı 6.855, 66 ABD Doları, yüklenici davalı firma işi taahhüt ettiği sürede bitiremediği için davacı işveren firma bugüne kadar sistem kullanım bedeli için fazladan 1.589.173,12 TL ödediğini ve Eylül 2020 yılı sonuna kadar ve sonraki 7 yıl boyunca da 4 kat fazladan sistem kullanım bedeli ödiyeceğini, bunun ancak üretim sonunda her ay tespit edilebilinir bir durum olduğunu, Geçici Kabulün Gecikmeli olarak 08.05.2018 tarihinde yapılması isverenin 6 ay 12 gün gecikmeli üretime başlamasına sebep olduğu ve işveren aleyhine olan kayıp enerji üretim miktarının toplamının yaklaşık 1.903.162 KW/h olduğu kanaatine varıldığını ve devlet tarafından belirlenen 1 KW/h elektrik üretimi 0,133 ABD doları rayiç bedeli ile çarpıldığında 0,133x1.903.162 — 253.120,55 ABD Doları olarak hesaplandığını, olanacak panel adedinin 22 yerine 20 adet seçilmesi nedeniyle de yaklaşık 012,5 eksik üretime neden olduğu ve bugüne kadar üretilen enerji üzerinden (412,5 göre hesap edildiğinde) bu kayıp enerji miktarı 1.417.675 kW/h oluyor. Bu değer rayiç bedeli 0,133 dolar ile çarpıldığında 188.550 ABD doları olduğu, Üretim artışını sağlamak üzere söz konusu her bir strin (dizi)'deki panel sayısını 22 adet'e çıkarmak için KDV hariç 90.000 TL maliyet gerektiği görüldüğünü, Davacı İsveren .... aleyhinde olduğuna kanaat getirdiğimiz ve davalı yüklenici firma ...-...'dan tahsil edilmesi gereken bedel miktarı Genel Toplam Olarak (KDV HARİÇ)= 1.682.098,12 TL + 448.526,21 ABD Doları hesaplanmış olup bu bedelin içinde davacı işveren firma ....'nin bundan sonra 08.05.2028 tarihine kadar 4 kat fazladan ödeyeceği sistem kullanım bedeli hariç olduğunu, bu bedel miktarı her ay üretilen enerji fatura bedeli üzerinden belli olacağının sonuç ve kanaatine varmışlardır.
Talimat Mahkemesi kanalı ile alınan Bilirkişiler Elektrik Mühendisi ... ... ve ... Aydın tarafından hazırlanan 12/03/2021 tarihli bilirkişi ek raporunda özetle; Yukarıda davalı vekilinin tüm iddialarına verdiğimiz cevaplarda gölereceği üzere, tüm cevaplarımızın ilk raporumuzdaki gibi; sözleşme, belge ve bilgilere dayalı; objektif, hukuki, adil, tarafsız, bilimsel, sağlıklı ve şüphe götürmez netlik ve açıklıkta olduğu görülüyor kanaatinde olduklarını, dolayısıyla ilk raporda dava konusu hakkında belirtilen tüm ifadelerdeki kanaatlerimizde herhangi bir hatanın olmadığı ve davalı vekilinin tüm iddialarının da; objektif, hukuki, adil, tarafsız, bilimsel ve sağlıklı olmaktan çok uzak olduğuna dair şüphe götürmez bir gerçeklik, netlik ve açıklıkta olduğu kanaatinde oldukları belirtilmiştir.
Bilirkişiler ... ..., ... ... ve ... ... tarafından sunulan 01/11/2021 tarihli bilirkişi raporunda özetle; Taraflar arasında imzalanan sözleşme kapsamında, malzeme alımlarına ilişkin EK-9 da yer alan bilgilerde, davalı yüklenicinin sorumluluğu bulunmadığını, teklif bilgilerindeki ödeme planında, malzeme bedellerine yönelik bir hususun yer almadığını, işçilik, kurulum, montaj karşılığı ödeme planının yer aldığını ve bu kapsamda davalı tarafa ödeme yapıldığını, dosyada yer alan ve ihtilaf konusu güneş santralindeki dizilerde yer alan panel sayılarının, meteorolojik koşullara bağlı olarak değişebileceğini, bu kapsamda, ilgili adres ve bölge için dizide bulunabilecek panel sayılarının (meteorolojik dinamikler sebebiyle değişebileceğinden) minimum 20, maksimum 22 olmasının tespit edildiği, 20'li tasarımın uygun olduğu ve ... tarafından da onaylandığını, ilgili panellerin, davacı tarafından satın alınması ve davalının bu yönde bir ihmali ve yükümlülüğü olmadığının anlaşılması sebebiyle, davacı tarafın, enerji kullanım bedelindeki maddi kaybına ilişkin talebinin uygun olmadığını, panellerin kurulduğu konstrüksiyondaki çapraz bağları sayısının, ... tarafından yapılan statik hesaplar sonucu belirlendiği ve ..., tadilat projesi kapsamında onaylandığını, çapraz sayıları belirlenmesine ilişkin olumsuz bir değerlendirmenin yapılamayacağını, davacı tarafın, DC Kablolarla ilgili talep ve itirazların (sözleşmede herhangi bir marka-model yazılı olmadığından) uygun olmadığını, davalı tarafından kullanılan kabloların teknik özelliklerinin, mevcut sisteme uygun olduğunun sonuç ve kanaatine varmışlardır.
Bilirkişiler ... , ... ve ... tarafından sunulan 30/09/2022 tarihli bilirkişi raporunda özetle; Bilirkişi heyetinin tesis ve panellerde olması muhtemel ayıp durumundan, panellerin ve dolayısıyla santrallerin elektrik enerjisi üretip üretmediğini anladığını, dosyadaki bilgilere göre santrallerin kurulduğunu ve elektrik enerjisi ürettiğini, ancak, paneller fabrika çıkışlarında gerekli standartları sağlamalarına rağmen sahaya getirilme süreçlerinde maruz kalmaları muhtemel darbeler nedeniyle bölgesel olarak hasarlara uğrayabildiklerini, paneller yerlerine konulduktan sonra kuş pisliklerinde mevcut olan asit nedeniyle yine bölgesel olarak hasarlanabileceklerini, panellerde herhangi bir sebeple bölgesel olarak kısa devre koşulları oluşabildiğini, paneller içlerindeki bağlantı şekilleri gereği tümden devreden çıkmamakta ancak üretim seviyeleri düştüğünü, eğer, paneller ilk yerlerine montaj edildikten sonra özel kameralar ile gözlemlenseydi hangi panellerin üzerlerinde kırmızı bölgeler olduğu tespit edilebileceğini, bu tür tespitlerin santrallerin kurulumundan itibaren en kısa sürede yapılması gerekirken davacı tarafın yeterli üretim yapılamaması nedeniyle sonradan tespit yaptırdığı görüldüğünü, bu durumda arızalı ya da ayıplı olduğu belirtilen panellerin ne zaman arızalandıkları hakkında kesin tespit yapmanın mümkün olmadığını, güneş ışığı panellere çarptıktan sonra enerji sayaçlara ulaşana dek enerji kaybı olacağını, bu kayıpta ortalama %2,5 civarında olduğunu, öngörülebilen bir kayıp olduğunu, ancak, dosyadaki bilgilere göre projede kullanılması gereken panel ve evirici markaları ve güçlerinin değiştiğini, rapor içinde detayları verildiği şekilde davalı tarafından optimizasyon yapılmadığından, eviriciler maksimum Mppt değerlerinde çalıştırılmadıklarından üretim kaybı meydana geldiği kanaatine varıldığını, tesislerin ve panellerin sözleşmeye uygun olmadığını, davalı taraf farklı markalarda panelleri ve eviricileri projede belirtildiği şekilde uyguladığını, bu bakımdan uygulama hatası olmadığını, davalı tarafın anahtar teslim sözleşme gereği bunun yükümlülüğü altına girdiğini, santrallerde kullanılan ... ... 60 kW’lık eviriciler ile yeterli üretim yapılmadığı kanaatine varıldığını, söz konusu eviriciler davalı tarafından ithal edilip parası davacı tarafa fatura edildiğini, davacı tarafın eviricilerin mali külfetine katlandığına göre proje buna göre uygulama projesi olarak yeniden çizilmeli ve olabilecek maksimum elektrik enerjisi elde edilmesi gerektiği kanaatine varıldığını, panellerin montajları yapıldıktan sonra gerekli optimizasyonun davalı tarafından yapılmadığını, bu aşamada panellerde özel kameralar ile kırmızı bölgeler olup olmadığı tespit edilmediğinden üretim kaybı ile kırmızı bölgeler arasında uygun illiyet bağı kurmak mümkün olmadığını, davacı tarafın beyan ettiği panellerin üzerlerine oturtulduğu mekanik kısımlarında sağlamlığı nedeniyle paneller üzerine gelen ışınların açıları değişebileceğinden bu durum üretimi doğrudan etkilediğini, panellerin periyodik olarak temizliklerinin yapılması gerektiğini, panellerin montajları yapıldıktan sonra gerekli optimizasyonun yapılması davalının sorumluluğunda olduğunu, sözleşme gereği davalı tarafın öncelikle santralleri belirtilen tarihte geçici kabul hale getirmek zorunda olduğunu, yapılsa bile davalının sorumluluğu cihazların garanti süreleri olan 2 sene için devam ettiğini, davacı tarafın elektrik enerjisi üretimindeki eksiklik nedeniyle zarara uğradığını, santrallerin 2017 senesinde geçici kabullerinin yapılamaması panellerin satın alımında Kdv açısından Devlet yardımından faydalanılamaması, faturalarda görülen sistem kullanma bedelinin düşük seviyeden sağlanamaması da davacının zararı olduğunu, dosyaya dahil edilen bilirkişi raporları incelendiğinde 28.09.2020 tarihli kök rapor ve aynı heyetin düzenlediği 12.03.2021 tarihli ek raporda söz konusu zararların detaylı bir şekilde incelendiğinin ve hesap edildiğinin görüldüğü, bilirkişi heyetinin bu raporların usulüne uygun hazırlandığı sonuç ve kanaatine vardığı belirtilmiştir.
Bilirkişiler ... , ... ve ... tarafından sunulan 02/04/2024 tarihli bilirkişi ek raporunda özetle; Dosyaya mübrez ödeme plana göre panellerin temini de sözleşme rakamına dahil olduğunu; temini yükleniciye ait olduğu, bu noktada tespiti gereken husus davacının ödeme planının 0, 1 ve 2 numaralı maddelerine yani yüklenicinin işin %40’ını bitirmesine tekabül eden 268.106,22-USD + KDV’lik bedeli ödeyip ödemediğine ilişkin olduğu, zira bu noktada davacının, davalının edim yükümlülüğünü yerine getirmesine rağmen hakedişleri ödememesi davalının, ifadan kaçınmasına sebebiyet vereceği gibi davalının bedeller ödenmeden panelleri sahaya getirmeme (bir sonraki, yani 3 numaralı yükümlülük) hakkının olabileceğini, davacının da bu bedelleri ödemesi için sözleşmenin 11.3. maddesinde de ifade edildiği üzere davalı tarafından düzenlenen faturanın, sözleşmeye göre sistem kabul tutanaklarının veya ürün teslim formlarının onayına istinaden, edimin tamamen bitirilmesini müteakiben 5 iş günü zarfında gerekli bütün evraklarla birlikte incelenebilir formatta hazırlanması ve davacı iş sahibine tebliğ edilmesine bağlı olduğunu, çünkü sözleşmenin 11.5. maddesi uyarınca fatura, kanunen aranan şekil şartlarını sağlamak zorunda olup; ayrıca davacıya yöneltilmiş olması gerektiğini, bahse konu faturaların düzenlendiği tespit edilemediği gibi faturalın davalıya gönderilip gönderilmediği de tespit edilemediğinden davacının sorumluluğu gündeme gelemeyeceğinden davalının temerrüdünden bahsedilebileceğini; Mahkemece temerrüt olgusunun somut ihtilaf özelinde gerçekleşmediği kanaatinde olması halinde bu hukukî sebebe dayalı olarak davalı şirketin sorumluluğuna gitmek mümkün olmayacağını, Buna karşın Mahkemece somut ihtilafta temerrüt hukukî sebebinin koşullarının gerçekleştiği sonuç ve kanaatinde olunması ihtimaline binaen açıklamalara temerrüt sebebiyle davacı şirketin uğradığı zarar kalemlerine ilişkin devam edileceğini, davalı şirketin taahhüt ettiği tarihte işi teslim edememesi davacı şirketin bu indirimden yararlanmasına engel olmuş olup; bu zarar kalemi, temerrüt ile uygun illiyet bağı içinde olduğundan davacı şirketçe talep edilebileceğini, yüklenici davalı firma işi taahhüt ettiği sürede bitiremediği için davacı işveren firmanın rapor tanzim tarihine kadar sistem kullanım bedeli için fazladan 1.589.173,12-TL ödediğinin müşahede edildiğini, davalının yüklenicinin geç ifası soncu sözleşme konusu GES üretime 6 ay 12 gün geç olarak başladığını, eğer davalı şirket borcunu taahhüt ettiği tarihte ifa etmiş olsa idi sözleşme konusu santralde bu süreçte de üretim yapabileceği, bu sebeple temerrüt sonucu oluşan bu zarar kalemi de davacı şirketçe talep edilebileceği ve bu bedelin 253.120,55 -USD olabileceğini, davacı tarafından geç ifa sebebiyle artan KDV zararının olduğu ve bunu davalıdan talep etmiş olduğu belirtildiğini, talep edilen KDV’nin ne şekilde olduğu davacının dilekçelerinden anlaşılamadığı gibi, davacıdan bu hususda bilgi ve belge talep edilmesine rağmen tarafımıza sunmadığı için, “artan KDV zararının” nasıl olduğunun anlaşılamadığını, davacı şirketin eksik panel sebebiyle yaşadığı üretim eksikliğinin davalı şirketçe tazmin edilmesi gerektiğinin söylenebileceğini, dosyada yapılan önceki teknik incelemelere göre; her bir diziye bağlanacak panel adedinin 22 yerine 20 adet seçilmesi nedeniyle yaklaşık %12,5 eksik üretim meydana gelmiş olup bu kaybın enerji miktarı 1.417.675 kW/h x rayiç bedel 0,133 ABD Doları= 188.550,00-USD’lik zarar hesaplandığını, davalının şirketin borcunu süresinde ifa etmediğinden yukarıdaki sözleşme hükmü uyarınca cezai şart talebi gündeme geldiğini, davacının, cezai şart yönünden huzurdaki davayı kısmi dava olarak ikame etmiş ve değer artırım dilekçesinde de dava dilekçesinde talep ettiği miktarını değiştirmediğini, bu sebeple cezai şart miktarı, davacının talebi doğrultusunda 2.000,00 TL olduğu; ancak TBK 179/2’ye göre davacının, ifayı çekincesiz kabul etmediğini kanıtlaması gerektiğini, ancak dosyada bu hususu tevsik eden bir evraka rastlanmadığını, ayrıca cezai şartın tazminat alacağı ile mahsup edileceği sözleşmede düzenlendiğinden cezai şart diğer alacak kalemleriyle mahsup edilmesi gerektiğini, Davacı ... ve Davalı ... arasında düzenlenmiş bulunan 16.03.2017 tarihli “Genel Müteahhitlik Sözleşmesi”, madde 9’da Uygulama Süreleri başlığı altında: “Nihai Bitiş Tarihi. 3,339 mWp: 26.10.2017 olarak belirlendiği, bu yönü ile faizin başlangıç tarihinin bitiş tarihinden itibaren nazara alınabileceğinin sonuç ve kanaatine varmışlardır.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve GEREKÇE:
Mahkememizce yapılan yargılama, taraf beyanı, toplanan deliller ve tüm dosya kapsamına göre; dava, davacı tarafça davalı aleyhine açılan eser sözleşmesinden kaynaklı tazminat ve cezai şart istemine ilişkindir.
Davacı taraf, taraflar arasındaki güneş enerji santrali yapımına ilişkin eser sözleşmesi kapsamında davalının eseri süresinde teslim edemediği gibi davalının sözleşmeden kaynaklanan yükümlülüklerini yerine getirmediğini, anahtar teslim sözleşmede panelleri temin edemediğini, sözleşmeye uygun nitelikte malzeme kullanmadığını, sözleşmeye aykırı davrandığını bu nedenle uğradığı geçici kabulün gecikmesi nedeni ile üretim yapılamaması zararının, gecikme nedeni ile artan KDV zararının, 2017 yılının sonuna kadar bitirilememesi nedeni ile sistem kullanım bedelinin artması nedeni ile zararının, tesisin gereği gibi yapılamaması, tesisteki ve panellerdeki ayıplar, eksiklikler ve bu ayıp ve eksiklikler nedeni ile üretim eksikliği zararının ve cezai şart alacağının sözleşmeye göre tesislerin bitirilmesi gereken 26.10.2016 tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faizi ile tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı taraf ise, sözleşme kapsamında müvekkiline sadece montaj için işçilik bedelinin ödenmesine karar verildiğini, malzeme bedelinin sözleşme dışı bırakıldığını,panellerin geç teslim edilmesinin sorumlusunun davacı taraf olduğunu, kendileri tarafından montajı yapılan santralin istenildiği gibi elektrik enerjisi ürettiğini, kablolama, panel sayısı ve konstruksiyon ile ilgili herhangi bir ayıbın olmadığını, müvekkilinin sadece sahaya getirilen panellerin ve panoların montajları ve devreye alınmalarından sorumlu olduklarından bu işlerin karşılığı olan bedellerin davacıdan alınarak müvekkiline ödemesi gerektiğini, müvekkilinin davacı tarafa herhangi bir borcunun bulunmadığını, bu nedenlerden dolayı davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
Dava zorunlu arabuluculuğa tabi davalardan olup, davacı tarafça dosyaya sunulan 24/05/2019 tarihli arabuluculuk son anlaşmazlık tutanağı ile tarafların görüşme sonunda anlaşamadıkları ve zorunlu arabuluculuğa ilişkin dava şartının yerine getirildiği anlaşılmıştır.
Dava konusu ihtilaf; taraflar arasındaki güneş enerjisi santrali yapımına ilişkin eser sözleşmesinden dolayı tarafların edimlerini yerine getirip getirmediği, davalının sözleşmeye aykırı davranıp davranmadığı, davalının sözleşmeye aykırılığından dolayı davacının zarara uğrayıp uğramadığı, davacının tazminat ve cezai şart isteminin yerinde olup olmadığı hususundan kaynaklıdır.
Davalı şirketin yargılama sırasında ticaret sicilden tasfiye sonucu terkin olduğunun anlaşılması üzerine davacı tarafa davalı şirketin ihyası sağlamak üzere verilen süre kapsamında davacı tarafça açılan .... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2020/... Esas, 2021/515 Karar sayılı 10/06/2021 tarihli kararıyla davalı şirketin ihyasına karar verildiği anlaşıldığı ve kararın 13/01/2023 tarihinde kesinleştiği anlaşılmıştır.
Mahkememizce yargılama sırasında taraf delilleri toplanmış, dava konusu güneş enerjisi santralinin yapıldığı yer olan .../... Asliye Hukuk Mahkemesi kanalıyla keşif yapılmış ve bilirkişi raporları alınmıştır.
Talimat Mahkemesi kanalı ile alınan Bilirkişiler Elektrik Mühendisi ... ... ve ... tarafından hazırlanan 28/09/2020 tarihli bilirkişi raporunda; tesiste ayıplı ürünlerin kullanıldığı ve işçilik hatalarının bulunduğu açıkça görülmekte ve bu nedenden dolayı da tesislerde üretim eksikliğinin mevcut olduğu gerçeğini açıkça gösterdiğini, açıklaması yapılan ve işveren aleyhine olan durumlardaki kayıplar ve toplamının; 975 mt lik ... marka kablo yerine yerli ege marka kablo kullanılması nedeniyle 2.925 TL daha ucuzu kullanıldığını, Masa ayaklarında eksik kullanılan capraz demirlerin tutarı 6.855, 66 ABD Doları, yüklenici davalı firma işi taahhüt ettiği sürede bitiremediği için davacı işveren firma bugüne kadar sistem kullanım bedeli için fazladan 1.589.173,12 TL ödediğini ve Eylül 2020 yılı sonuna kadar ve sonraki 7 yıl boyunca da 4 kat fazladan sistem kullanım bedeli ödiyeceğini, bunun ancak üretim sonunda her ay tespit edilebilinir bir durum olduğunu, Geçici Kabulün Gecikmeli olarak 08.05.2018 tarihinde yapılması isverenin 6 ay 12 gün gecikmeli üretime başlamasına sebep olduğu ve işveren aleyhine olan kayıp enerji üretim miktarının toplamının yaklaşık 1.903.162 KW/h olduğu kanaatine varıldığını ve devlet tarafından belirlenen 1 KW/h elektrik üretimi 0,133 ABD doları rayiç bedeli ile çarpıldığında 0,133x1.903.162 — 253.120,55 ABD Doları olarak hesaplandığını, olanacak panel adedinin 22 yerine 20 adet seçilmesi nedeniyle de yaklaşık 012,5 eksik üretime neden olduğu ve bugüne kadar üretilen enerji üzerinden (412,5 göre hesap edildiğinde) bu kayıp enerji miktarı 1.417.675 kW/h oluyor. Bu değer rayiç bedeli 0,133 dolar ile çarpıldığında 188.550 ABD doları olduğu, Üretim artışını sağlamak üzere söz konusu her bir strin (dizi)'deki panel sayısını 22 adet'e çıkarmak için KDV hariç 90.000 TL maliyet gerektiği görüldüğünü, Davacı İsveren .... aleyhinde olduğuna kanaat getirdiğimiz ve davalı yüklenici firma ...-...'dan tahsil edilmesi gereken bedel miktarı Genel Toplam Olarak (KDV HARİÇ)= 1.682.098,12 TL + 448.526,21 ABD Doları hesaplanmış olup bu bedelin içinde davacı işveren firma ....'nin bundan sonra 08.05.2028 tarihine kadar 4 kat fazladan ödeyeceği sistem kullanım bedeli hariç olduğunu, bu bedel miktarı her ay üretilen enerji fatura bedeli üzerinden belli olacağı tespit edilmiştir.
Bilirkişiler ... ..., ... ve ... tarafından sunulan 01/11/2021 tarihli bilirkişi raporunda özetle; Taraflar arasında imzalanan sözleşme kapsamında, malzeme alımlarına ilişkin EK-9 da yer alan bilgilerde, davalı yüklenicinin sorumluluğu bulunmadığını, teklif bilgilerindeki ödeme planında, malzeme bedellerine yönelik bir hususun yer almadığını, işçilik, kurulum, montaj karşılığı ödeme planının yer aldığını ve bu kapsamda davalı tarafa ödeme yapıldığını, dosyada yer alan ve ihtilaf konusu güneş santralindeki dizilerde yer alan panel sayılarının, meteorolojik koşullara bağlı olarak değişebileceğini, bu kapsamda, ilgili adres ve bölge için dizide bulunabilecek panel sayılarının (meteorolojik dinamikler sebebiyle değişebileceğinden) minimum 20, maksimum 22 olmasının tespit edildiği, 20'li tasarımın uygun olduğu ve ... tarafından da onaylandığını, ilgili panellerin, davacı tarafından satın alınması ve davalının bu yönde bir ihmali ve yükümlülüğü olmadığının anlaşılması sebebiyle, davacı tarafın, enerji kullanım bedelindeki maddi kaybına ilişkin talebinin uygun olmadığını, panellerin kurulduğu konstrüksiyondaki çapraz bağları sayısının, ... Üniversitesi ... MYO tarafından yapılan statik hesaplar sonucu belirlendiği ve ..., tadilat projesi kapsamında onaylandığını, çapraz sayıları belirlenmesine ilişkin olumsuz bir değerlendirmenin yapılamayacağını, davacı tarafın, ... Kablolarla ilgili talep ve itirazların (sözleşmede herhangi bir marka-model yazılı olmadığından) uygun olmadığını, davalı tarafından kullanılan kabloların teknik özelliklerinin, mevcut sisteme uygun olduğu tespit edilmiştir.
Mahkememizce talimat kanalıyla alınan teknik bilirkişi raporu ve ... Üniversitesinden alınan bilirkişi raporu arasında çelişki bulunması nedeniyle güneş enerji santrali alanında uzman bilirkişi tespiti yapılarak ... Üniversitesinde bulanan alanında uzman bilirkişi heyetinden yeni rapor alınmış, düzenlenen 30/09/2022 tarihli bilirkişi ilk heyet raporuna göre; davacı tarafın elektrik enerjisi üretimindeki eksiklik nedeniyle zarara uğradığını, santrallerin 2017 senesinde geçici kabullerinin yapılamaması panellerin satın alımında Kdv açısından Devlet yardımından faydalanılamaması, faturalarda görülen sistem kullanma bedelinin düşük seviyeden sağlanamaması da davacının zararı olduğunu, dosyaya dahil edilen bilirkişi raporları incelendiğinde 28.09.2020 tarihli kök rapor ve aynı heyetin düzenlediği 12.03.2021 tarihli ek raporda söz konusu zararların detaylı bir şekilde incelendiğinin ve hesap edildiğinin görüldüğü, bilirkişi heyetinin bu raporların usulüne uygun hazırlandığı tespit edilmiştir.
Mahkememizin 01/06/2023 tarihli celsesinin 1 numaralı ara kararı gereği; dosyanın son bilirkişi heyetine tevdi edilerek bilirkişi heyetine Mali Müşavir ... ... ... ve Sözleşme Uzmanı ... ...'ta eklenmek suretiyle, son bilirkişi heyet raporunda 29/09/2020 tarihli rapora atıfta bulunulduğu ve davacının zarar iddiasına yönelik kalemler yönünden ayrı ayrı hesaplama yapılmadığı bu yönüyle raporun denetime elverişli bulunmadığı anlaşıldığından, davacı tarafından sunulan dava dilekçesindeki zarar/tazminat kalemleri yönünden davacı tarafça sunulan değer artırım dilekçesindeki beyan ve taleplerde değerlendirilerek dava konusu tazminat kalemleri yönünden ayrı ayrı hesaplama yapmak suretiyle taraflar arasındaki sözleşme koşulları, önceki raporlar ve sunulan uzman görüşü de değerlendirilerek varsa davacının uğradığı zarara ilişkin tazminat miktarı ve cezai şart miktarının belirlenmesi, davalının temerrüt koşulları değerlendirilerek varsa tazminat ve cezai şart için faiz başlangıç tarihinin tespiti hususunda ek rapor düzenlenmesinin istenilmesine karar verilmiş olup, bilirkişi heyeti tarafından düzenlenen ek rapora göre; Dosyaya mübrez ödeme plana göre panellerin temini de sözleşme rakamına dahil olduğunu; temini yükleniciye ait olduğu, bu noktada tespiti gereken husus davacının ödeme planının 0, 1 ve 2 numaralı maddelerine yani yüklenicinin işin %40’ını bitirmesine tekabül eden 268.106,22-USD + KDV’lik bedeli ödeyip ödemediğine ilişkin olduğu, zira bu noktada davacının, davalının edim yükümlülüğünü yerine getirmesine rağmen hakedişleri ödememesi davalının, ifadan kaçınmasına sebebiyet vereceği gibi davalının bedeller ödenmeden panelleri sahaya getirmeme (bir sonraki, yani 3 numaralı yükümlülük) hakkının olabileceğini, davacının da bu bedelleri ödemesi için sözleşmenin 11.3. maddesinde de ifade edildiği üzere davalı tarafından düzenlenen faturanın, sözleşmeye göre sistem kabul tutanaklarının veya ürün teslim formlarının onayına istinaden, edimin tamamen bitirilmesini müteakiben 5 iş günü zarfında gerekli bütün evraklarla birlikte incelenebilir formatta hazırlanması ve davacı iş sahibine tebliğ edilmesine bağlı olduğunu, çünkü sözleşmenin 11.5. maddesi uyarınca fatura, kanunen aranan şekil şartlarını sağlamak zorunda olup; ayrıca davacıya yöneltilmiş olması gerektiğini, bahse konu faturaların düzenlendiği tespit edilemediği gibi faturalın davalıya gönderilip gönderilmediği de tespit edilemediğinden davacının sorumluluğu gündeme gelemeyeceğinden davalının temerrüdünden bahsedilebileceğini; Mahkemece temerrüt olgusunun somut ihtilaf özelinde gerçekleşmediği kanaatinde olması halinde bu hukukî sebebe dayalı olarak davalı şirketin sorumluluğuna gitmek mümkün olmayacağını, Buna karşın Mahkemece somut ihtilafta temerrüt hukukî sebebinin koşullarının gerçekleştiği sonuç ve kanaatinde olunması ihtimaline binaen açıklamalara temerrüt sebebiyle davacı şirketin uğradığı zarar kalemlerine ilişkin devam edileceğini, davalı şirketin taahhüt ettiği tarihte işi teslim edememesi davacı şirketin bu indirimden yararlanmasına engel olmuş olup; bu zarar kalemi, temerrüt ile uygun illiyet bağı içinde olduğundan davacı şirketçe talep edilebileceğini, yüklenici davalı firma işi taahhüt ettiği sürede bitiremediği için davacı işveren firmanın rapor tanzim tarihine kadar sistem kullanım bedeli için fazladan 1.589.173,12-TL ödediğinin müşahede edildiğini, davalının yüklenicinin geç ifası soncu sözleşme konusu GES üretime 6 ay 12 gün geç olarak başladığını, eğer davalı şirket borcunu taahhüt ettiği tarihte ifa etmiş olsa idi sözleşme konusu santralde bu süreçte de üretim yapabileceği, bu sebeple temerrüt sonucu oluşan bu zarar kalemi de davacı şirketçe talep edilebileceği ve bu bedelin 253.120,55 -USD olabileceğini, davacı tarafından geç ifa sebebiyle artan KDV zararının olduğu ve bunu davalıdan talep etmiş olduğu belirtildiğini, talep edilen KDV’nin ne şekilde olduğu davacının dilekçelerinden anlaşılamadığı gibi, davacıdan bu hususda bilgi ve belge talep edilmesine rağmen tarafımıza sunmadığı için, “artan KDV zararının” nasıl olduğunun anlaşılamadığını, davacı şirketin eksik panel sebebiyle yaşadığı üretim eksikliğinin davalı şirketçe tazmin edilmesi gerektiğinin söylenebileceğini, dosyada yapılan önceki teknik incelemelere göre; her bir diziye bağlanacak panel adedinin 22 yerine 20 adet seçilmesi nedeniyle yaklaşık %12,5 eksik üretim meydana gelmiş olup bu kaybın enerji miktarı 1.417.675 kW/h x rayiç bedel 0,133 ABD Doları= 188.550,00-USD’lik zarar hesaplandığını, davalının şirketin borcunu süresinde ifa etmediğinden yukarıdaki sözleşme hükmü uyarınca cezai şart talebi gündeme geldiğini, davacının, cezai şart yönünden huzurdaki davayı kısmi dava olarak ikame etmiş ve değer artırım dilekçesinde de dava dilekçesinde talep ettiği miktarını değiştirmediğini, bu sebeple cezai şart miktarı, davacının talebi doğrultusunda 2.000,00 TL olduğu; ancak TBK 179/2’ye göre davacının, ifayı çekincesiz kabul etmediğini kanıtlaması gerektiğini, ancak dosyada bu hususu tevsik eden bir evraka rastlanmadığını, ayrıca cezai şartın tazminat alacağı ile mahsup edileceği sözleşmede düzenlendiğinden cezai şart diğer alacak kalemleriyle mahsup edilmesi gerektiğini, Davacı ... ve Davalı ... arasında düzenlenmiş bulunan 16.03.2017 tarihli “Genel Müteahhitlik Sözleşmesi”, madde 9’da Uygulama Süreleri başlığı altında: “Nihai Bitiş Tarihi. 3,339 mWp: 26.10.2017 olarak belirlendiği, bu yönü ile faizin başlangıç tarihinin bitiş tarihinden itibaren nazara alınabileceği tespit edilmiştir.
Mahkememizce yapılan yargılama sonucunda toplanan deliller, keşif ve alınan bilirkişi raporları birlikte değerlendirildiğinde; davacı tarafça taraflar arasındaki güneş enerji santrali yapımına ilişkin eser sözleşmesinden kaynaklı davalının sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemesi ve geç teslim nedeniyle uğradığı zarara ilişkin tazminat ve cezai şart istemine yönelik eldeki dava açılmış olup, davalı taraf ise sözleşme gereği sadece montaj yükümlülüğünün bulunduğunu malzeme temininin davacıya ait olduğunu, sözleşmeden doğan yükümlülükleri yerine getirdiğini, bu nedenle davanın reddi gerektiğini savunduğu, taraflar arasında akdedilen 16.03.2017 tarihli “Genel Müteahhitlik Sözleşmesi” isimli sözleşmenin 1. maddesinde belirlendiği üzere; davalı şirket, sözleşme koşulları çerçevesinde sözleşmeye konu Güneş Enerji Santrali'ni(GES) anahtar teslim şeklinde inşa etmeyi ve işletmeye hazır duruma getirmeyi yüklendiği, anılan sözleşmenin 9.1.3. maddesine göre işin “nihai bitiriş tarihi” 26.10.2017 olduğu ancak dosyada mübrez tutanaktan da anlaşıldığı üzere, ...'tan geçici kabul'ün 08.05.2018 tarihinde sağlanabildiği, davalı tarafça gecikmenin davacının ödeme planına göre ödeme yapmadığı ve panellerin zamanında ithal edilmemesi nedeniyle gecikmenin davacıdan kaynaklandığı ileri sürülmüş ise de; ödeme planına göre panellerin temini de sözleşme rakamına dahil olup; temininin yükleniciye ait olduğu, davacının ödeme yükümlülüğünün doğması için sözleşmenin 11.3. maddesinde de ifade edildiği üzere davalı tarafından düzenlenen faturanın, sözleşmeye göre sistem kabul tutanaklarının veya ürün teslim formlarının onayına istinaden, edimin tamamen bitirilmesini müteakiben 5 iş günü zarfında gerekli bütün evraklarla birlikte incelenebilir formatta hazırlanması ve davacı iş sahibine tebliğ edilmesine bağlı olup ayrıca sözleşmenin 11.5. maddesi uyarınca fatura, kanunen aranan şekil şartlarını sağlamak zorunda olup; aksi halde dikkate alınmayacağı, faturanın davacıya yöneltilmiş olması gerektiği açıkça belirlenmiş olup, bu hususta Davalı tarafindan, Ek-9 numarali belgenin 0, 1 ve 2 numarali hakedişlerine dair usulüne uygun düzenlenmiş faturalar davalı tarafından dosyaya sunulan belgeler içinde mevcut olmayıp, söz konusu bu hakedişlerin davacıya tebliğ edilip edilmediğine ilişkin bir bilgi veya belge de dosyada bulunmadığından bu kapsamda davacının ödeme sorumluluğu gündeme gelemeyeceğinden davalının temerrütü söz konusu olup, bahse konu faturaların düzenlendiği tespit edilemediği gibi faturaların davacıya gönderilip gönderilmediğinin de tespit edilemediği, bu haliyle taraflar arasındaki sözleşmenin anahtar teslimi olduğu bu nedenle panel ve malzeme temininin sözleşme gereği davalının yükümlülüğünde olduğu, davalı tarafça sunulan uzman mütalaalarındaki aksi yöndeki görüşleri bu nedenli itibar edilemeyeceği, davalı tarafça hakedişlere ilişkin faturaların davacıya sözleşme gereği yöneltilmediği bu nedenle davacının ödeme yükümlülüğünün doğmadığı, düzenlenen dosya kapsamına uygun ve denetime elverişli bilirkişi raporunda da tespit edildiği üzere davalının sözleşmeden doğan yükümlülüklerini tam ve süresinde yerine getirmemesi nedeniyle davacının zararının doğduğu açık olup, davacının talep ettiği zarar kalemleri yönünden;
Sözleşmenin 9.1.3. maddesinde işin teslim tarihinin en geç 26.10.2017 tarihinin olarak kararlaştırılmasının nedeninin 2017 yılı bitmeden geçici kabulü yapılacak olan GES'lere dağıtım şirketi tarafından uygulanacak olan sistem kullanım bedelindeki indirimden davacı tarafın faydalanabilmesi olduğu, davalı şirketin taahhüt ettiği tarihte işi teslim edememesi nedeniyle davacı şirketin bu indirimden yararlanmasına engel olunması nedeniyle yüklenici davalı firma işi taahhüt ettiği sürede bitiremediği için davacının bugüne kadar sistem kullanım bedeli için fazladan 1.589.173,12-TL ödemesi nedeniyle bu miktar kadar davacının zarara uğradığı,
Davalı yüklenicinin geç ifası soncu sözleşme konusu GES üretime 6 ay 12 gün geç olarak başlamış olup, eğer davalı şirket borcunu taahhüt ettiği tarihte ifa etmiş olsa idi sözleşme konusu santralde bu süreçte de üretim yapabileceğinden davacı şirketin geç teslimden kaynaklı üretim yapılamaması nedeniyle teknik bilirkişiler tarafından yapılan tespit ile davacının 253.120,55-$ (USD) zarara uğradığı, söz konusu zararın dava tarihi itibariyle (5.6931-TL) kur üzerinden yapılan hesaplama sonucu 1.441.040,60-TL olduğu,
Sözleşme konusu santralde taahhüt edilen bazı malzemelerin, davalı şirketçe ayıplı olarak ifa edildiği, 975 metrelik “...” marka kablo yerine yerli “ege” marka kablo kullanılması nedeniyle 2.925-TL, Masa ayaklarında eksik kullanılan çapraz demirlerin tutarı: 6.855,66-$(USD), her bir dizideki panel sayısını 20'den 22 adete çıkarmak için gereken maliyetin 90.000-TL (KDV hariç) olduğu, davacı şirketin eksik panel sebebiyle yaşadığı üretim eksikliğinin davalı şirketçe tazmin edilmesi gerektiği, teknik incelemelere göre; her bir diziye bağlanacak panel adedinin 22 yerine 20 adet seçilmesi nedeniyle yaklaşık 94012,5 eksik üretim meydana gelmiş olup bu kayıp enerji miktarı 1.417.675 kW/h x rayiç bedel 0,133 ABD Doları = 188.550-$(USD) davacının ayıplı üretim kaynaklı zararının olduğu, ayıplı eksik üretimden kaynaklı zarar kalemlerini oluşturan miktarlar olan 2.925,00-TL+90.000,00-TL+6.855,66-$+188.550,00-$ karşılığı (5.6931-TL) kur üzerinden yapılan hesaplama ile) toplam zararın 1.205.388,96-TL olduğu,
Davacı tarafından geç ifa sebebiyle artan KDV zararı yönünden davacı tarafça bu hususda bilgi ve belge sunulmaması nedeniyle bu zarar kalemleri yönünden zarar olgusunun ispata elverişli delillerle ispatlanamadığı,
Davacı tarafça yine cezai şart alacağı talebinde bulunulmuş ise de TBK 179/2'ye göre davacının ifayı çekincesiz kabul etmediği hususunu ispata yarar bilgi ve belgenin dosyaya sunulmaması nedeniyle davacının cezai şart isteme koşullarının oluşmadığı anlaşılmakla,
Davacı tarafça bilirkişiler tarafından USD döviz cinsi üzerinden tespit edilen zarar kalemleri yönünden ıslah tarihindeki USD döviz kuru üzerinden hesaplama yapılarak ıslah talebinde bulunulmuş ise de davacı tarafça dava açılırken seçimlik hakkın TL üzerinden kullanıldığı, davacı tarafça ıslah hakkının davanın tamamen ıslahı yönünden değil kısmi ıslah üzerinden kullanılarak dava değerinin artırılması nedeniyle davacı tarafın talebinin TL olması nedeniyle USD döviz cinsi üzerinden tespit edilen zarar kalemleri yönünden dava tarihindeki döviz kuru üzerinden yapılan hesaplama sonucu ortaya çıkan miktarın davacının zararını oluşturacağı ve bu miktar üzerinden tazmin koşullarının oluşması ve davalıya gönderilen ihtarnamenin 14.11.2018 tarihinde tebliğ edilmesi üzerine ihtarnamede verilen 10 günlük süre üzerinden sürenin son gününün hafta sonuna gelmesinden dolayı davalının 27.11.2018 tarihi itibariyle temerrüte düşmesinden dolayı yukarıda izah edilen nedenlerle Davacı tarafça açılan davanın kısmen kabulü ile; taraflar arasındaki 16/03/2017 tarihli Genel Müteahhitlik (eser) sözleşmesinden kaynaklı, Davacının geçici kabulün gecikmesi nedeniyle üretim yapılamamasından kaynaklı uğradığı zarar olan 253.120,55-$(USD) karşılığı (dava tarihindeki kur:5.6931-TL) toplam 1.441.040,60-TL tazminatın davalının temerrüt tarihi olan 27/11/2018 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, davacının fazlaya ilişkin isteminin reddine, Davacının işin 2017 yılı sonuna kadar bitirilememesi nedeniyle sistem kullanım bedelinin artmasından kaynaklı uğradığı zarar olan 1.589.173,12-TL'nin davalının temerrüt tarihi olan 27/11/2018 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, Davacının tesisin ayıplı ve eksik yapılması nedeniyle üretim eksikliğinden kaynaklı uğradığı zarar olan (2.925,00-TL+90.000,00-TL+6.855,66-$+188.550,00-$ karşılığı toplamı olan) 1.205.388,96-TL tazminatın davalının temerrüt tarihi olan 27/11/2018 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, davacının fazlaya ilişkin isteminin reddine, Davacının sözleşmeye aykırılıktan doğan cezai şart ile işin gecikmesi nedeniyle artan KDV zararına yönelik tazminat taleplerinin reddine dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.
KARAR: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1- Davacı tarafça açılan DAVANIN KISMEN KABULÜ ile; taraflar arasındaki 16/03/2017 tarihli Genel Müteahhitlik (eser) sözleşmesinden kaynaklı,
a) Davacının geçici kabulün gecikmesi nedeniyle üretim yapılamamasından kaynaklı uğradığı zarar olan 253.120,55-$(USD) karşılığı (dava tarihindeki kur:5.6931-TL) toplam 1.441.040,60-TL tazminatın davalının temerrüt tarihi olan 27/11/2018 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, davacının fazlaya ilişkin isteminin reddine,
b) Davacının işin 2017 yılı sonuna kadar bitirilememesi nedeniyle sistem kullanım bedelinin artmasından kaynaklı uğradığı zarar olan 1.589.173,12-TL'nin davalının temerrüt tarihi olan 27/11/2018 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
c) Davacının tesisin ayıplı ve eksik yapılması nedeniyle üretim eksikliğinden kaynaklı uğradığı zarar olan (2.925,00-TL+90.000,00-TL+6.855,66-$+188.550,00-$ karşılığı toplamı olan) 1.205.388,96-TL tazminatın davalının temerrüt tarihi olan 27/11/2018 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, davacının fazlaya ilişkin isteminin reddine,
ç) Davacının sözleşmeye aykırılıktan doğan cezai şart ile işin gecikmesi nedeniyle artan KDV zararına yönelik tazminat taleplerinin reddine,
2- Davacı tarafça yatırılan peşin harç ve tamamlama harcının alınması gereken 289.334,02-TL karar harcından mahsubu ile bakiye 18.861,01-TL karar harcının davalıdan tahsil edilerek hazineye gelir kaydedilmesine,
3- Tarafların zorunlu arabuluculuk sürecinde anlaşamamaları nedeniyle 6325 Sayılı Kanunun 18/A-13 maddesi uyarınca zorunlu arabuluculuk gideri olan 1.320,00-TL'nin davadaki haklılık durumuna göre 353,15-TL'sinin davalıdan, geri kalan 966,85-TL'sinin davacıdan tahsil edilerek hazineye gelir kaydedilmesine,
4- Davacı tarafça yargılama sırasında yatırılan 44,40-TL başvurma harcı, 170,78-TL peşin harç, 137.415,05-TL tamamlama harcı, 132.887,18-TL ıslah harcı olmak üzere toplam 270.517,41-TL harç giderinin davalıdan alınarak davacı tarafa verilmesine,
5- Davacı tarafça yargılama sırasında yapılan 45 adet tebligat-posta masrafı 376,70-TL, bilirkişi ücreti 12.000,00-TL, talimat bilirkişi ücreti 2.400,00-TL, talimat keşfi yol ücreti 500,00-TL, talimat keşif harcı 384,90-TL olmak üzere toplam 15.661,60-TL yargılama giderinin davanın kabul ve red durumuna göre 4.190,16-TL'sinin davalıdan alınarak davacı tarafa verilmesine, bakiye kısmın davacı taraf üzerinde bırakılmasına,
6- Davalı tarafça yargılama sırasında yapılan 2 adet tebligat-posta masrafı 90,10-TL, bilirkişi ücreti 3.600,00-TL, talimat bilirkişi ücreti 600,00-TL olmak üzere toplam 4.290,10-TL yargılama giderinin davanın kabul ve red durumuna göre 2.431,82-TL'sinin davacıdan alınarak davalı tarafa verilmesine, bakiye kısmın davalı taraf üzerinde bırakılmasına,
7- Davacı taraf yargılama sırasında kendisini bir vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT uyarınca hesaplanan 329.068,08-TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
8- Davalı taraf yargılama sırasında kendisini bir vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT 13/3 maddesi uyarınca hesaplanan 329.068,08-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
9- Taraflarca yatırılan gider avansının karar tebliğ işlemleri tamamlandıktan ve karar kesinleştikten sonra kullanılmayan kısmının yatıran ilgili tarafa resen iadesine,
Dair; davacı vekilinin ve davalı vekilinin yüzlerine karşı gerekçeli kararın tebliğ tarihinden itibaren 2 hafta içerisinde mahkememize verilecek bir dilekçe ile İSTİNAF yasa yolu açık olmak üzere oy birliğiyle verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 13/06/2024
Başkan ...
e-imza*
Üye ...
e-imza*
Üye ...
e-imza*
Katip ...
e-imza*
*Bu evrak 5070 Sayılı Elektronik İmza Kanunu hükümlerine uygun olarak elektronik imza ile imzalanmıştır.