T.C.
İSTANBUL
20. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/357 Esas
KARAR NO : 2026/319
DAVA : Menfi Tespit (Kambiyo Senetlerinden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 20/06/2024
KARAR TARİHİ : 20/05/2026
Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Kambiyo Senetlerinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
TALEP: Davacı vekili tarafından sunulan dava dilekçesinde özetle; Müvekkili şirketin, T. ... .../İstanbul şubesinde bulunan ... hesap nolu çek hesabından ... nolu 13.500,00 EURO bedelli 30.08.2023 keşide günlü çek, ... nolu 13.500,00 EURO bedelli 30.09.2023 keşide günlü, ... nolu 11.645,42 EURO bedelli 30.10.2023 keşide günlü 3 adet çeki keşide ederek davadışı ... Malz. San. ve Tic. A.Ş.'ye teslim ettiğini, söz konusu çeklerin kaybolduğunu, çalınmış olması sebebiyle yetkili hamil ..., .... Asliye Ticaret Mahkemesi 2023/... Esas sayılı dosyası ile çeklerin iptali için dava açtığını, 10.08.2023 tarihinde takibe konu çekler yönünden ödeme yasağı kararı verildiğini, 11.01.2024 tarihinde takibe konu çeklerin iptaline karar verildiğini ve kararın 16.04.2024 tarihinde kesinleştiğini, dava konusu takipte dayanak yapılan kayıp/çalıntı çekler; yetkili hamil ... Malz. San. ve Tic. A.Ş. tarafından ciro edilmediğini, yetkili hamilin sahte kaşesi üretilerek yetkili eli olmayan imza atılıp piyasaya dolaşıma sokulduğunu, çek iptali davasında sonradan ortaya çıkan sonuçta müvekkili şirket tarafından ilk keşide edilen; ... nolu 13.500,00 EURO bedelli çeki bankaya ibraz eden ... ...'ın ise çeklerdeki ödemeden men yasağı kararını öğrendiğini, bankanın şerh yazısını engelleyerek çeki bankaya teslim etmeyerek, çeki bankadan kaçırdığını, çeki bankaya ibraz eden kişi savcılık ifadelerine göre davalının ortağı olduğunu, davalının aylar sonra takibe konu diğer çekleri bankaya ibraz ederek haksız bir şekilde icra takibi açtığını, müvekkili firmanın kaybolan çeklerin ödeme yasağı kararının alınmasına müteakip yeni çekler keşide ettiğini ve kayıp -takibe konu- çekler ...'a ait olan tüm borç ödendiğini, takip dayanağı çeklerin geçersiz olduğunu, kayıp olması sebebiyle yerlerine keşide edilen çeklerin tamamı tahsil edildiğini, müvekkili şirketin takip konusu borcu bulunmadığını, takibe konu iptal edilen çeklerin herhangi bir karşılığı ve geçerliliği bulunmadığını, söz konusu çeklerin iptal edilmiş olması sebebiyle de kambiyo vasfına haiz olmadığını, davalı ve diğer ilgililer hakkında ... Cumhuriyet Başsavcılığı 2024/... Soruşturmalı dosyası ile suç duyurusunda bulunulduğunu, müvekkili şirketin, davalı ile herhangi bir ticari ilişkisi bulunmadığını, takibe konu dayanak yapılan çeklerin yetkili hamilin eli ürünü olmayan imza taklit edilerek hukuka aykırı olarak piyasaya sürüldüğünü, sulh olma amacıyla davalı ile dava şartı arabuluculuk görüşmeleri yapıldığını, tarafların anlaşamadığını, tüm bu sebeplerle; .... İcra Dairesi 2023/... Esas sayılı dosyanın durdurulması, takibin iptali ile %20’den aşağı olmamak üzere kötüniyet tazminatına mahkûm edilmesini talep etmiştir.
CEVAP: Davalı vekili tarafından sunulan cevap dilekçesinde özetle; Müvekkilinin davaya konu çeklerin hamili olduğunu, bu çekleri hukuka ve basiretli tacirin özen yükümlülüğüne uygun olarak ciranta ...'na aralarındaki ticari ilişki olan araç satış sözleşmesine uygun olarak mal satması sebebiyle ilgili malın bedeli karşılığına bahse konu çekleri iyiniyetli şekilde ödeme aracı olarak kabul ettiğini, müvekkilinin yapmış olduğu ticaret neticesinde sözleşme tarihinde (25 Temmuz 2023) basiretli bir tacirin yapacağı şekilde çekleri kontrol ettiğini, herhangi bir ödeme yasağı yahut engel durum tespit etmeyerek çekleri satmış olduğu araç bedeli karşılığında kabul ettiğini ve aracın devir işlemlerini de gerçekleştirdiğini, müvekkilinin 03.11.2023 tarihinde çekleri bankaya ibraz ettiğini, bunun üzerine çeklerde ödeme yasağı kararı olduğunu öğrendiğini, bu ödeme yasağı kararı 10.08.2023 tarihli olduğunu ve müvekkilinin çekin hamili olduğu tarihten sonraki bir tarih olduğunu, bu sebeple çekler ile ilgili görülmüş olan çekin iptali davası müvekkilini bağlamadığını, müvekkilinin bahse konu çekleri kabul etmiş olduğu tarih ödeme yasağının verildiği yahut iptal davasının açıldığı tarihten öncesine dayandığını, her ne kadar davacı yan bahse konu çekler ile ilgili ... Asliye Ticaret Mahkemesince iptali yönünde karar verildiğini ve bu nedenle çekten doğan sorumluluğunun ortadan kalktığı iddiası ile bu davayı açmışsa da Türk Ticaret Kanunu'nda çekin iptali davasını açma hakkı keşideciye tanınmadığını, Kanun koyucunun bu tutumunun nedeni keşidecinin kambiyo senedini düzenleyen kişi olması nedeni ile kambiyo senedi ile düzenlenen borçtan her halükarda sorumlu olduğunu ve bu borçtan çekin iptali istemi ile kurtulmasının hakkaniyete aykırı olmasıyla ilgili olduğunu, davacı yanın çekin iptali kararından menfaat sağlaması kanun koyucunun kanunu koyma amacına ters düştüğünü, bu nedenle davacının keşidecinin bu karar doğrultusunda borçtan kurtulamayacağını, davacının iddiası bahse konu kıymetli evraktan doğan borcunu iptal davası açmış olan ... Malzeme Sanayi Ticaret A.Ş'ye ödemiş olduğunu, bu nedenle de müvekkilinin yetkisiz hamil olduğu yönündeyse de davacı bu hususta hukuki bir delil sunmadığını ve iddiasını ispat edemediğini, davacı yanın müvekkilinin yetkili hamil olmadığına dair bir iddiası var ise bu iddiasını ispatlama yükümlülüğü bulunduğunu, davacı yan bu konu ile ilgili herhangi bir hukuki delil sunmadığını, bu sebeplerle; davanın reddine, hukuka uygun başlatılan takibin devamına, yargılama ve vekalet ücretinin davacı yan üzerine bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.
DELİLLER: .... İcra Müdürlüğünün 2023/... Esas sayılı icra dosyasının UYAP kayıtları, .... Asliye Ticaret Mahkemesinin ... D.İş sayılı dosyanın UYAP kayıtları, .... Asliye Ticaret Mahkemesinin 2023/... Esas sayılı dosyasının UYAP kayıtları, ... Ticaret ve Sanayi Odası'ndan gelen müzekkere cevabı, Marmara Kurumlar Vergi Dairesi Müdürlüğü'nden gelen davacı şirkete ait 2022-2023 yıllarını içerir BA/BS formları, ... Vergi Dairesi Müdürlüğü'nden gelen dava dışı ... Malzeme Sanayi Ticaret Anonim Şirketi'ne ait 2022-2023 yıllarını içerir BA/BS formları, İstanbul Ticaret Sicili Müdürlüğü'nden gelen davacı şirkete ait ticaret sicil kayıtlarını içerir müzekkere cevabı, İstanbul Ticaret Sicili Müdürlüğü'nden gelen dava dışı ... Malzeme Sanayi Ticaret Anonim Şirketi'ne ait ticaret sicil kayıtlarını içerir müzekkere cevabı, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı Sahtecilik ve Dolandırıcılık Bürosunun 2024/... Soruşturma sayılı dosyasının UYAP kayıtları, İstanbul Ticaret Sicili Müdürlüğü'nden gelen dava dışı ...'nun ticari işletme kaydı bulunamadığına ilişkin müzekkere cevabı, Kartal Vergi Dairesi Müdürlüğü'nden gelen dava dışı ...'na ait 2023 yılını içerir BA/BS formları, ... Vergi Dairesi Müdürlüğü'nden gelen davalıya ait 2022-2023 yıllarını içerir BA/BS formları, .... Ağır Ceza Mahkemesinin ... Esas sayılı dosyasının UYAP kayıtları, .... Asliye Ticaret Mahkemesinin 2024/... Esas sayılı dosyasının UYAP kayıtları, .... Ağır Ceza Mahkemesinin 2024/... Esas sayılı dosyasının UYAP kayıtları, çek suretleri, tahsilat makbuzu, bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamı.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
Mahkememizce yapılan yargılama, taraf beyanları, toplanan deliller ve tüm dosya kapsamına göre; Dava, davacı tarafından keşide edilen ... seri numaralı 13.500,00 EURO bedelli 30/09/2023 keşide tarihli ve ... seri numaralı 11.645,42 EURO bedelli 30/10/2023 keşide tarihli çeklerden dolayı davacının davalı tarafça .... İcra Dairesinin 2023/... Esas sayılı icra dosyası ile başlatılan icra takibinden dolayı davalı tarafa borçlu olup olmadığından ibaret menfi tespit isteminden ibarettir.
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacı müvekkil şirket tarafından keşide edilen çeklerin dava dışı lehtar ... Malz. San. Ve Tic. A.Ş'ye teslim edildiğini ancak lehtarın cirosu olmadan söz konusu çeklerin kaybolduğunu, bunun üzerine dava dışı lehtar tarafından .... Asliye Ticaret Mahkemesinde çek iptali davasının açıldığını, yine ayrıca çeki bankaya ibraz edenler hakkında savcılığa suç duyurusunda bulunulduğunu, lehtarın elinden kaybolan çekler nedeniyle lehtara borcun başka çekler düzenleyerek ödendiğini, çeklerin artık bedelsiz kaldığını, davalı tarafın dava konusu çekten dolayı bir alacağının bulunmadığını, tüm bu sebeplerden dolayı müvekkilinin davalıya borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; çeklerin yasal hamili olduğunu, ciranta ...'na aralarındaki ticari ilişki olan araç satış sözleşmesine uygun olarak mal satması sebebiyle ilgili malın bedeli karşılığına bahse konu çekleri iyiniyetli şekilde ödeme aracı olarak kabul ettiğini, kötü niyetli olmadığını, çekleri bankaya ibraz ettiğinde çeklerde ödeme yasağı kararı olduğunu öğrendiğini, bu ödeme yasağı kararının 10.08.2023 tarihli olduğunu ve müvekkilinin çekin hamili olduğu tarihten sonraki bir tarih olduğunu, bu sebeple çekler ile ilgili görülmüş olan çekin iptali davası müvekkilini bağlamadığını, davacı yanın iddiaları kanıtlaması gerektiğini belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
.... İcra Müdürlüğünün 2023/... E. Sayılı icra dosyasının incelemesinde; davalı/alacaklı tarafından davacı/borçlu aleyhine 421.353,90-TL asıl alacak, 363.469,86-TL asıl alacak, 1.828,56-TL işlemiş faiz ve 591,51-TL işlemiş faiz olmak üzere toplam 787.243,83-TL borcun ödenmesi amacıyla kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla icra takibi başlatıldığı, takibin kesinleştiği anlaşılmıştır.
.... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2023/... Esas sayılı dosyasının incelenmesinde; dava dışı lehtar ... Malz. San. Ve Tic. A.Ş tarafından ... seri numaralı 13.500,00 EURO bedelli 30/09/2023 keşide tarihli ve ... seri numaralı 11.645,42 EURO bedelli 30/10/2023 keşide tarihli çeklere ilişkin zayi nedeniyle çek iptali istemine ilişkin olduğu ve çeklerin zayi nedeniyle iptaline karar verildiği anlaşılmıştır.
.... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2024/... Esas sayılı dosyasının incelenmesinde; dava dışı lehtar ... Malz. San. Ve Tic. A.Ş tarafından davalı ...'a karşı menfi tespit davası açtığı, yapılan yargılama sonucunda Davanın kabulü ile davalının .... İcra Müdürlüğü 'nün 2023/... Esas sayılı icra dosyası ve icra dosyasına konu keşidecisi dava dışı ... ... San. A.Ş. Lehdarı; davalı, olan ... ... Şubesi 'ne ait ... numaralı, 30.10.2023 tarihli, 11.645,42 EURO bedelli çek ile keşidecisi dava dışı ... ... San. A.Ş. Lehdarı; davalı, olan ... ... Şubesi 'ne ait ... numaralı, 30.09.2023 tarihli, 13.500,00 EURO bedelli çekler nedeniyle davalıya borçlu olmadığının tespitine, karar verildiği anlaşılmıştır.
İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı Sahtecilik ve Dolandırıcılık Bürosunun 2024/... Soruşturma sayılı dosyası üzerinden düzenlenen iddianame sonrası .... Ağır Ceza Mahkemesinin ... Esas sayılı dosya üzerinden Sanık ... (mahkememize konu çekler üzerinde ciranta) hakkında Resmi belgede sahtecilik ve Banka veya Kredi Kurumlarının Araç Olarak Kullanılması Suretiyle Dolandırıcılık suçlarından TCK 204/1, 158/f,son maddeleri uyarınca cezalandırılması istemiyle kamu davası açıldığı, .... Ağır Ceza Mahkemesinin 2024/... esas sayılı dosyası ile tarafları ve suçların aynı olduğu bu nedenle mahkemenin ... esas sayılı dosyası ile .... Ağır Ceza Mahkemesinin 2024/... esas sayılı dosyası arasında fiili, şahsi ve hukuki irtibat bulunduğundan CMK 11. maddesi uyarınca mahkememizin ... esas sayılı dosyasının .... Ağır Ceza Mahkemesinin 2024/... esas sayılı dosyası ile BİRLEŞTİRİLMESİNE karar verildiği, ve yargılamanın birleşen dosya üzerinden hala devam ettiği anlaşılmıştır.
Dava konusunun yasal dayanağı İİK 72/1,7 maddeleri olup, İİK 72/1 maddesinde; "Borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tespit davası açabilir."
İİK 72/7 maddesinde; "Takibe itiraz etmemiş veya itirazının kaldırılmış olması yüzünden borçlu olmadığı bir parayı tamamen ödemek mecburiyetinde kalan şahıs, ödediği tarihten itibaren bir sene içinde, umumi hükümler dairesinde mahkemeye başvurarak paranın geriye alınmasını isteyebilir." şeklinde düzenleme getirilmiştir.
Mali Müşavir Bilirkişi ... tarafından 17/03/2025 tarihinde düzenlenen bilirkişi raporuna göre; "Dava konusunun, davacı yan tarafından dava dışı ... Malzemeleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.'ye keşide edilen T. ... .../İstanbul şubesine ait ... nolu 13.500,00 Euro bedelli ve 30.09.2023 keşide tarihli, ... nolu 11.645,42 Euro bedelli ve 30.10.2023 keşide tarihli çeklerin çalındığı iddiası ile davalı tarafından davacı aleyhine başlatılan .... İcra Dairesi 2023/... Esas sayılı dosyası kapsamında borçlu olmadığının tespiti talebinden ibaret olduğu, Davacı 2022-2023-2024 yılları ticari defterlerinin yasal süreler içinde ve usulüne uygun şekilde açılış ve kapanış onamalarının yapıldığı tespit edilmiş olup, sahibi lehine delil olma vasfı Sayın Mahkemenin takdirlerine bırakıldığı, Davacının incelenen ticari defterlerine göre, davacı 320. Satıcılar hesap kodu altında dava dışı ... Malzemeleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile olan cari ilişkilerini takip etmekte olup, dava dışı ... tarafından davacı adına düzenlenen faturalar ve ödemelerin, davacının hesapları üzerinden işlendiği, ancak davalı tarafından icra takibine konu edilen T. ... .../İstanbul şubesine ait ... nolu 13.500,00 Euro bedelli ve 30.09.2023 keşide tarihli, ... nolu olup 11.645,42 Euro bedelli ve 30.10.2023 keşide tarihli çeklerin davacının ticari defterlerinde kayıtlı olmadığı, Davacı, dava dilekçesinde, “kaybolan çekler için ödeme yasağı kararı aldırdıktan sonra yeni çekler düzenlediğini ve takibe konu edilen kayıp çeklerin yerine, dava dışı ... firmasına ait tüm borçları karşılayan yeni çekleri keşide ettiğini” beyan ettiği, bu doğrultuda, T. ... .../İstanbul şubesine ait olan ve dava dışı şirket adına keşide edilen ... nolu, 30.09.2023 keşide tarihli 13.500,00 Euro bedelli çek ile ... nolu, 30.10.2023 keşide tarihli 11.645,42 Euro bedelli çekin, davacının ticari defterlerinde 16.08.2023 tarihli yevmiye kaydında kayıtlı olduğu, Sonuç olarak, devam eden ticari ilişkiler neticesinde, davacının dava tarihi olan 20.06.2024 itibarıyla dava dışı ... şirketinden toplam 524.116,47 TL tutarında cari hesap bakiye alacaklı olduğu tespit edildiği, Dava dışı ... Malzemeleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin 2022-2023-2024 yılları ticari defterlerinin yasal süreler içinde ve usulüne uygun şekilde açılış ve kapanış onamalarının yapıldığı tespit edilmiş olup, sahibi lehine delil olma vasfı Sayın Mahkemenin takdirlerine bırakıldığı, Dava dışı ... Malzemeleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin incelenen ticari defterlerine göre, 120. Alıcılar hesap kodu altında davalı ile olan cari ilişkilerini takip etmekte olup davalı tarafından icra takibine konu edilen T. ... .../İstanbul şubesine ait ... nolu 13.500,00 Euro bedelli ve 30.09.2023 keşide tarihli, ... nolu olup 11.645,42 Euro bedelli ve 30.10.2023 keşide tarihli çeklerin dava dışı şirketin ticari defterlerinde kayıtlı olmadığı, Davacının dava dilekçesinde “kaybolan çeklerin değiştirilerek yeni çekler keşide ediliği” beyanıyla T. ... .../İstanbul şubesine ait olan ve dava dışı şirket adına keşide edilen ... nolu, 30.09.2023 keşide tarihli 13.500,00 Euro bedelli çek ile ... nolu, 30.10.2023 keşide tarihli 11.645,42 Euro bedelli çeklerinde dava dışı ... defterlerinde kayıtlı olduğu, Sonuç olarak, devam eden ticari ilişkiler neticesinde, dava dışı şirketin dava tarihi olan 20.06.2024 itibarıyla davacı yana toplam 537.499,69 TL tutarında cari hesap bakiye borçlu olduğu tespit edildiği, Davalı yan 06.01.2025 günü saat 14:10'da yapılan incelemeye gelmemiş, ticari defter ve belge ibraz etmediği, Dava konusu somut olayda, uyuşmazlık kapsamında davalı tarafın icra takibine konu ettiği T. ... .../İstanbul Şubesi'ne ait çekler yönünden detaylı bir inceleme yapıldığı, ve bu kapsamda incelenen çek bilgileri aşağıdaki gibi olduğu: ... nolu çek: 13.500,00 Euro bedelli, 30.09.2023 keşide tarihli ... nolu çek: 11.645,42 Euro bedelli, 30.10.2023 keşide tarihli Yapılan incelemede, bu çeklerin davacı tarafından dava dışı ... Malzeme Sanayi ve Ticaret A.Ş.'ye keşide edildiği, davacı ve dava dışı ... şirketine ait ticari defterler ve kayıtlar karşılaştırmalı olarak incelenmiş, iki şirket arasında 2022 yılından itibaren dava tarihi itibarıyla devam eden bir ticari ilişki bulunduğu tespit edildiği, Dava konusu çeklerin her iki şirketin ticari defterlerinde kayıtlı olmadığı, davacı tarafın dava dilekçesinde kaybolan çeklerin değiştirilerek yeni çeklerin keşide edildiği belirtilmiş olup, T. ... .../İstanbul Şubesi'ne ait ve dava dışı ... adına keşide edilen aşağıdaki çeklerin davacının ticari defterlerinde ve dava dışı ... defterlerinde kayıtlı olduğu görüldüğü, ... nolu çek: 30.09.2023 keşide tarihli, 13.500,00 Euro bedelli ... nolu çek: 30.10.2023 keşide tarihli, 11.645,42 Euro bedelli Tarafların BA-BS bildirimleri karşılaştırıldığında, dava dışı ..., davacı adına düzenlediği faturalar yönünden BS bildiriminde bulunduğu, ancak davacı şirketin BA bildirimi vermediği görüldüğü, Ticaret sicil ve vergi kayıtları incelendiğinde, davacı şirket ile dava dışı ... faaliyet konularının uyumlu olduğu belirlendiği, çeklerin ciro silsilesine göre, dava dışı Kiltaşın, dava konusu çekleri, dava dışı ...'na ciro ettiği anlaşıldığı, ...'nun yetkilisi olduğu ... Ticaret Ltd. Şti.'nin BA-BS bildirimleri incelenmiş olup, ... şirketi ile ilgili herhangi bir bildirime rastlanmadığı, Davalı tarafça cevap dilekçesi ekinde, dava dışı ... ile 25.07.2023 tarihli el yazılı olarak düzenlenen Araç Satış Sözleşmesi ibraz edildiği, bu sözleşmeye göre, ... marka, 2016 model aracın, 13.500 Euro + 13.500 Euro + 11.645,42 Euro bedelli üç çek karşılığında (toplamda 38.645,42 Euro; sözleşme tarihi itibarıyla TL karşılığı: 1.160.440,80 TL) davalı tarafından dava dışı ... ve ... isimli şahıslara satıldığı ve araç devrinin yapıldığı belirtildiği, ancak dosyada araç satışına ilişkin herhangi bir noterlik sözleşmesine rastlanmadığı, Netice itibariyle, tüm bu hususlar çerçevesinde, davalı tarafından icra takibine konu edilen T. ... .../İstanbul Şubesi'ne ait ... nolu 13.500,00 Euro bedelli ve 30.09.2023 keşide tarihli çek ile ... nolu 11.645,42 Euro bedelli ve 30.10.2023 keşide tarihli çekler yönünden, davacının .... İcra Müdürlüğü'nün 2023/... E. Sayılı dosyasında borçlu olup olmadığı hususunda nihai takdir ve hukuki değerlendirme Mahkeme'ye ait olacağı," şeklinde rapor düzenlenmiştir.
Bir kambiyo senedi düzenleyip veren ve bu senedi alan herkes, bütün hukuki işlemlerin yapılmasına temel teşkil eden bir "gayeye" ulaşmak istemektedir. İşte bu gaye, bir kambiyo senedinde mündemiç hakkın doğumu ve devri açısından hukuki sebebi teşkil eder. Kambiyo senedi düzenlenmesi dolayısıyla ortaya çıkan bu ilişki "kambiyo ilişkisi" olarak anılmaktadır. Kambiyo senedi vermek suretiyle borç altına giren borçlu "kambiyo taahhüdü"nde bulunmuş olur.
Kambiyo ilişkisinin altında esas itibariyle bir asıl/temel borç ilişkisi vardır. Kambiyo senedinden kaynaklanan talebin geçerliliği, temel ilişkiden kaynaklanan temel talebin ve bununla ilgili olarak taraflar arasında varılmış amaca ilişkin mutabakatın geçerliliğinden tamamen bağımsızdır. Kambiyo senedinden doğan talep hakkına kambiyo hukuku, temel talebe ise, bu talebin ait olduğu hukuk kuralları uygulanır.
Bu aşamada, menfi tespit konulu eldeki davada, ispat yükünün özellikleri üzerinde de durulmalıdır.
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) 72. maddesi gereğince, borçlu icra takibinden önce veya takip sırasında, borçlu olmadığını ispat için menfî tespit davası açabilir.
Kural olarak, bir vakıadan kendi lehine haklar çıkaran/iddia eden taraf, o vakıayı ispat etmeye mecburdur (4721 s.TMK m.6).
İspat yüküne ilişkin bu genel kural menfi tespit davaları için de geçerlidir. Yani, menfi tespit davalarında da, tarafların sıfatları değişik olmakla beraber, ispat yükü bakımından bir değişiklik olmayıp, bu genel kural uygulanır. Bu davalarda da bir vakıadan kendi lehine haklar çıkaran (iddia eden) taraf, o vakıayı ispat etmelidir.
Menfi tespit davasında borçlu ya borçlanma iradesinin bulunmadığını ya da borçlanma iradesi bulunmakla birlikte daha sonra ödeme gibi bir nedenle düştüğünü ileri sürebilir.
Borçlu, borcun varlığını inkar ediyorsa, bu durumlarda ispat yükü davalı durumunda olmasına karşın alacaklıya düşer. Borçlu varlığını kabul ettiği borcun ödeme gibi bir nedenle düştüğünü ileri sürüyorsa, bu durumda doğal olarak ispat yükü kendisine düşecektir.
Borçlunun, temel borç ilişkisinden dolayı herhangi bir nedenle sorumlu tutulamayacağını ileri sürerek açtığı menfi tespit davası, öğreti ve uygulamada bedelsizliğe dayalı menfi tespit davası olarak adlandırılmaktadır. Bedelsizlik ise, bir kambiyo senedinin ihdasına neden olan temel alacağın herhangi bir nedenle mevcut olmamasıdır (İnan, Nurkut: Türk Hukukunda Hatır Senetleri ve Özellikle Hatır Bonoları, Ankara, 1969, s.16). Başka bir deyişle bir kambiyo taahhüdünün temel alacağı geçersizse ya da sona ermişse, o kambiyo taahhüdü bedelsiz demektir. Bu anlamda senedin bedelsiz sayılmasında esas alınan husus, temel borç ilişkisinin kendisi değil, bu temel borç ilişkisinden doğan temel alacaktır. Bu itibarla bedelsizliğe dayalı menfi tespit davası ile maddi hukuk bakımından borcun mevcut olup olmadığının tespiti amaçlanmakta; borçlu olmadığını iddia eden borçluya, genel hükümlere göre bu durumu tespit imkânı verilmektedir. Dava neticesinde borçlu olunmadığının tespiti hâlinde ise davacı (borçlu) hakkında bir icra takibi başlatılması engellenmiş olacak veya başlatılan ve devam eden icra takibi iptal edilerek, davacının mevcut olmayan bir borcu ödemesi engellenmiş olacaktır.(Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2017/40 E., 2021/542 K. Sayılı, 29.04.2021 tarihli ilamı)
Görülmektedir ki, menfi tespit davasında kural olarak, hukuki ilişkinin varlığını ispat yükü davalı/alacaklıdadır ve alacaklı hukuki ilişkinin (borcun) varlığını kanıtlamak durumundadır. Borçlu bir hukuki ilişkinin varlığını kabul etmiş, ancak bu hukuki ilişkinin senette görülenden farklı bir ilişki olduğunu ileri sürmüşse bu kez, hukuki ilişkinin kendisinin ileri sürdüğü ilişki olduğunu ispat külfeti davacı borçluya düşmektedir. Zira davacı borçlu senedin bir hukuki ilişkiye dayanmadığını değil, başka bir hukuki ilişkiye dayandığını ileri sürmekte; temelde bir hukuki ilişkinin varlığını kabul etmektedir.
Yukarıda yapılan tüm açıklamalar ışığında somut olay değerlendirildiğinde: davacı, kambiyo senedinden dolayı borçlu olmadığının tespitini istediğine göre, konunun hem kambiyo hem de ispat hukuku açısından ele alınıp, değerlendirilmesi gerekir.
Davalı tarafından davacı aleyhine çeke dayanılarak takip yapılmış, davacı takibe konu edilen senedin bedelini asıl lehtara ödediği olgusuna dayanmış ve borcu bulunmadığını ileri sürerek eldeki davayı açmıştır. Davacı borçlu tarafından davaya konu çek ve borcu kabul edilmekte, ancak açıkça dava dilekçesinde belirtmese de ödeme iddiasında bulunarak çekin bedelsiz olduğunu ileri sürmektedir. Davalı ise iddianın yersiz olduğunu savunmuştur.
Mahkememizce yapılan yargılama sırasında toplanan deliller itibariyle dosyanın tekamül etmiş olması, ceza soruşturma dosyalarının beklenilmesinin yargılamanın uzamasına sebebiyet vereceği ve hedef sürede bitirilmesine engel olacağı ayrıca soruşturma sonucunda verilecek kararların esasa bir etkisi olmayacağından soruşturma dosyalarının beklenilmesine yer olmadığına karar verilerek yargılamaya devam olunmuştur.
Mahkememizce yargılama sırasında toplanan deliller kapsamında, davacı tarafça ticari ilişki kapsamında lehtar dava dışı ... Malz. San. Ve Tic. A.Ş lehine keşide ettiği çekin lehtarın elinde bulunduğu sırada ve cirolanmadan kaybolduğu, çekin ciro edildiği imzanın taklit edildiği ve çekin kötü niyetli davalının eline geçtiği, davalı ile hem lehtarın hem keşidecinin arasında ticari ilişkinin bulunmadığı bu nedenle dava konusu çeklerden dolayı borçlu olmadığının tespiti istemiyle dava açılmış olup, davalı ... çekleri ciro yoluyla iyi niyetli ele geçirdiğini davacının davada hakkı olmadığın savunmuş davayı reddetmiştir.
Dava konusu çeklerin davacı şirket tarafından aralarındaki ticari ilişki kapsamında dava dışı ... Malz. San. Ve Tic. A.Ş lehine keşide edilen çeklerin lehtarın uhdesindeyken kaybolduğu hususunun dava dışı lehtar şirket tarafından zayi nedeniyle iptal davasının açılmasıyla sabit olduğu, dava konusu çeklere ilişkin davalı ... tarafından davamız konusu olan .... İcra Dairesinin 2023/... Esas sayılı icra dosyası ile icra takibinin başlatıldığı, davacı şirket tarafından çeklerdeki lehtar imzasının sahte olduğunun iddia edildiği, keşideci çekteki kendi imzasından sorumlu olup kendisinden sonraki imzaların geçersizliğini ileri sürerek sorumluluktan kurtulamayacağı bilinse de, davacı şirket ile davalı tarafların ticari defter ve kayıtlarının incelenmesi sonrası düzenlenen Mali Müşavir bilirkişi raporu ile davacı şirket ile davalı arasında ve yine davalı ile bir önceki ciranta arasında dava konusu çeke dayalı mevcut bir ticari ilişkinin bulunmadığının tespit edildiği, davalı tarafından çekleri ciro yoluyla iyi niyetli iktisap ettikleri savunulmuş ise de dava konusu çekin haklı olarak iktisap edildiğini ispata yarar belge ve ticari kayıtların sunulmadığı ayrıca yine davalı yanın çeki ele geçirme gerekçesi olarak söylediği araç alımına ilişkin dosya kapsamında yapılan araç trafik tescil sorgulaması sonucunda ne davalının ne de kendisinden önceki cirantanın araç üzerinde sahipliğinin bulunmadığı bu haliyle davalı tarafın kötü niyetli olduğunun kanaatinin oluştuğu, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 30/11/2021 tarih 2017/19-2738 Esas, 2021/1513 Karar sayılı içtihadında da; lehtar cirosunun sahteliği ile ciro zincirinde kopukluk olması nedeniyle yetkili hamil olduğu kanıtlanamadığından ciro zincirindeki kopukluktan önceki lehtar ve keşideciye başvurma hakkı bulunmadığı belirtilmekle bu haliyle davalıların dava konusu çekleri sahte ciro sonrası ele geçirmelerinden dolayı davacı keşideci şirkete başvurma hakkı olmadığı açık olduğundan tüm bu nedenlerle davacı şirketin dava konusu çeklerden ve çeklere dayalı icra takiplerinden dolayı davalılara borçlu olmadığı anlaşılmakla, Davacı tarafından davalı aleyhine açılan davanın kabulü ile; Dava konusu lehtarı ... Malz. San. Ve Tic. A.Ş olan davacı ... ... Sanayi A.Ş tarafından keşide edilen ... .../İSTANBUL Şubesine Ait, Keşide Yeri İstanbul, 30/10/2023 Keşide Tarihli, ... Seri Numaralı, 11.645,42-EURO bedelli ve ... .../İSTANBUL Şubesine Ait, Keşide Yeri İstanbul, 30/09/2023 Keşide Tarihli, ... Seri Numaralı, 13.500,00-EURO bedelli çeklere dayalı başlatılan .... İcra Dairesi'nin 2023/... esas sayılı icra dosyasından dolayı davalıya borçlu olmadığının tespitine ve davalı tarafın kötü niyetli olduğu sabit olmadığından, ispatlanamadığından davacı tarafın koşulları oluşmayan kötü niyet tazminatı talebinin reddine, dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.
KARAR: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davacı tarafından Davalı aleyhine açılan DAVANIN KABULÜ ile; Dava konusu ... .../İSTANBUL Şubesine Ait, Keşide Yeri İstanbul, 30/10/2023 Keşide Tarihli, ... Seri Numaralı, 11.645,42-EURO bedelli ve ... .../İSTANBUL Şubesine Ait, Keşide Yeri İstanbul, 30/09/2023 Keşide Tarihli, ... Seri Numaralı, 13.500,00-EURO bedelli çeklere konu .... İcra Müdürlüğünün 2023/... Esas sayılı icra dosyasından dolayı davacı ... ... Sanayi A.Ş.'nin davalı ...'a BORÇLU OLMADIĞININ TESPİTİNE,
2-Davalı tarafın kötü niyetli olduğu sabit olmadığından, ispatlanamadığından davacı tarafın koşulları oluşmayan kötü niyet tazminatı talebinin reddine,
3-Karar tarihinde yürürlükte bulunan harçlar tarifesi gereğince dava değeri üzerinden alınması gereken toplam 59.758,21-TL harçtan daha önceden ödenen toplam 14.939,57-TL harç düşüldükten sonra eksik kalan 44.818,64-TL harcın davalıdan alınarak hazineye gelir kaydına,
4-Tarafların zorunlu arabuluculuk sürecinde anlaşamamaları nedeniyle 6325 Sayılı Kanunun 18/A-13 maddesi uyarınca zorunlu arabuluculuk gideri olan 3.600,00-TL'nin davalıdan alınarak hazineye gelir kaydına,
5-Davacı kendisini vekil ile temsil ettirdiginden A.A.Ü.T göre hesaplanan 137.221,00-TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
6-Davacı tarafından yapılan; 427,60-TL Başvuru Harcı, 14.939,57-TL Peşin/nisbi Harcı, 5.000,00-TL Bilirkişi ücreti, 335,00-TL Tebligat, Posta ve diğer masraflar, olmak üzere toplam 20.702,17-TL'nin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
7-Kullanılmayan gider avansının bulunması halinde kararın kesinleşmesinden sonra HMK’nın 333. maddesi uyarınca resen yatırana iadesine,
Dair; davacı vekilinin yüzüne karşı, davalı tarafın yokluğunda gerekçeli kararın tebliğ tarihinden itibaren 2 hafta içerisinde mahkememize verilecek bir dilekçe ile İSTİNAF yasa yolu açık olmak üzere oy birliğiyle verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 20/05/2026
Katip ...
e-imzalıdır
Hakim ...
e-imzalıdır
Full & Egal Universal Law Academy