T.C.
İSTANBUL
21. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO:2021/318 Esas
KARAR NO:2023/517 Karar
DAVA:İstirdat (Ticari Satıma Konu Malın İadesi)
DAVA TARİHİ:01/06/2021
KARAR TARİHİ:10/07/2023
Mahkememizde görülmekte olan İstirdat (Ticari Satıma Konu Malın İadesi) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekilinin 01/06/2021 tarihli dava dilekçesinde özetle; Müvekkili firmanın otomotiv işi ile ilgilendiğini, ticari işlerine istinaden cirolanarak müvekkiline verilen 5 adet çekin müvekkilinin işyerine hırsız girmesi sebebiyle müvekkili elindeyken zayi olduğunu. buna ilişkin olarak taraflarınca ... 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas Sayılı dosyası ile çek iptali davası açıldığını, dava devam ederken...'tan gelen yazı cevabı ile, "... ... Şubesine ait ... seri numaralı, keşidecisi ... Ltd. Şti., müvekkile ciro ile teslim eden ... Otomotiv San. Tic. Ltd. Şti olan, 31.12.2018 vade tarihli 11.540,00 TL bedelli çekin" ibraz edildiğinin anlaşıldığını, dava süresince ödemeden men yasağı konulmuş olduğundan çek bedeli, çeki ibraz eden ... Faktoring A.Ş. 'ye ödenmediğini, bu süreçte davaya konu çekin, ödemeden men yasağı olması nedeniyle ... Faktoring tarafından kendilerine ciro eden ...'e iade edildiği ve çekin bu şirket yedinde olduğu haricen öğrenildiğini, ... 2. Asliye Ticaret Mahkemesince ... A.Ş.'ye çekin kendilerinde olup olmadığı hususunda müzekkere yazıldığını, ... (Finans) A.Ş.'nin mahkemeye ilettiği 28.04.2021 tarihli cevabında, çek aslının şirketlerinde bulunduğunu, müşterileri bulunan ...'den temlik aldıklarını beyan ettiğini, bu beyan üzerine ... 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... E. Sayılı dosyasında çek istirdadı davası açmak üzere taraflarına süre verildiğini, bu nedenlerle; öncelikle ... ... Şubesine ait ... seri numaralı, keşidecisi ... Ltd. Şti. olan, 31.12.2018 vade tarihli 11.540,00 TL bedelli çekin ödenmemesi için tedbir kararı verilerek, ödemeden men yasağı konulmasına, davalıların dava konusu çekin yetkili hamili olmadıklarının tespitine, dava konusu çekin davalı ...'ten istirdadı ile müvekkile iadesine karar verilerek, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı taraf üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı ... vekilinin 05/07/2021 tarihli cevap dilekçesinde özetle; Davacı tarafça istirdadı talep edilen ..., ... şubesine ait 31.12.2018 keşide tarihli, 11.540 TL bedelli, ... seri nolu çek müvekkilim şirket tarafından 31.10.2017 tarihli faktoring sözleşmesi kapsamında müvekkili şirketin müşterisi olan diğer davalı ...'den (...) alacağı tevsik eden fatura ve alacak bildirim formu, ödeme araçları tevdi bordrosu, ön ödeme talimatı karşılığında temlik alındığını, ön ödeme talimatı gereği ilgili tutar müvekkili şirketin müşterisinin hesabına ödendiğini, müvekkili şirketin müşterisinden temlik aldığı dava konusu çek dava dışı ... Faktoring A.Ş. ile imzalanan sözleşme kapsamında tarihinde dava dışı şirkete refaktoring edildiğini, tüm bunların yanı sıra yukarıda da belirtildiği üzere müvekkili şirket müşterisi kurduğu faktoring ilişkisi kapsamında diğer davalı ... tarafından çekin lehtarı ... Oto. İth. İhr. Ve Paz. Ltd. Şti.'ye düzenlenen 12/10/2018 tarihli A ... Seri Nolu 11.540TL bedelli fatura ile tevsik edilen dava konusu çeki temlik aldığını ve müşterisine bu işlem karşılığında 9.800TL nakit finansman sağladığını, bu nedenlerle; haksız davanın reddine karar verilerek, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı ... dava dilekçesinin usulüne uygun tebliğine rağmen cevap dilekçesi sunmamış ve duruşmalara katılmamıştır.
DELİLLER:
-... 2. Asliye Ticaret Mahkemesi ... Esas sayılı dosyası Uyap kayıtları,
-... 6. Asliye Ceza Mahkemesi ... Esas sayılı dosyası Uyap kayıtları,
-... 2. Asliye Ceza Mahkemesi ... Esas sayılı dosyası Uyap kayıtları,
-Mali Müşavir ..., Bankacı ... ve Nitelikli Hesap Uzmanı ... tarafından hazırlanan 28/01/2022 tarihli bilirkişi kök raporu ve 18/07/2022 tarihli bilirkişi ek raporu ve 30/03/2023 tarihli bilirkişi 2. Ek raporu,
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
Yapılan yargılama, toplanılan deliller ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; dava, ...- ... Şubesine ait ... seri nolu keşidecisi ... olan, 31/12/2018 vade tarihli 11.540,00 TL bedelli çek nedeniyle davacının davalılara borçlu olup olmadığının tespiti ile çek istirdadına karar verilmesi istemine ilişkindir.
Somut olayda; davacı adına ticari işlerine istinaden cirolanarak verilen 5 adet çekin davacı işyerine giren hırsızlar tarafından çalındığı, davacının çeklerin kaybolması sebebiyle ... 2.Asliye Ticaret Mahkemesinin ... Esas sayılı dosyasında çek iptali davası açtığı, ayrıca hırsızlar hakkında yapılan ... 6.Asliye Ceza Mahkemesinin ... sayılı yargılamada ceza verildiği anlaşılmıştır.
Mahkememizce resen görevlendirilen Mali Müşavir ..., Bankacı ... ve Nitelikli Hesap Uzmanı ... tarafından hazırlanan 28/01/2022 tarihli bilirkişi kök raporunda özetle; "...Davacı tarafından sunulan ... Oto. San. Tic. Ltd. Şti ile olan ticari ilişkilerini gösterir muavin defter ve söz konusu çekin alındığını gösteren muhasebe fişi incelendiğinde dava konusu çekin ... Oto. San. Tic. Ltd. Şti 14.09.2018 tarihinde teslim alındığını gösterir kayıtların tespit edildiği, davalı ...'e ulaşılamaması sebebiyle ticari defterleri incelenemediği, ... ... Şubesine ait ... seri numaralı, keşidecisi ... Oto. Ltd. Şti. lehdarı ... Oto. San. Tic. Ltd. Şti. olan, 31.12.2018 vade tarihli 11.540,00 TL bedelli çekin; Davacı şirketin rızası dışında elinden çıktığının ispatlamaya elverişli bilgi ve belgenin dosyada yer almamasına rağmen ... Oto. San. Tic. Ltd. Şti ile olan ticari ilişkilerini gösterir muavin defter ve söz konusu çekin alındığını gösteren muhasebe fişi incelendiğinde dava konusu çekin ... Oto. San. Tic. Ltd. Şti 14.09.2018 tarihinde teslim alındığını gösterir kayıtlar sebebiyle davacı yönünden çekin edinme koşullarının gerçekleştiği, imza incelemesi haricinde cironun geçerli olması, çekin elde edilmesinde kötü niyetli veya ağır kusurlu olduğunun ispatlar nitelikte dosya muhteviyatında bilgi ve belge yer almaması sebebiyle davalı ... yönünden çekin edinme koşullarının gerçekleştiği, İmza incelemesi haricinde cironun geçerli olması, taraflar arasında geçerli bir factoring sözleşmesinin bulunması, factoring şirketine çekin teslim edildiğini gösterir yazılı belgenin bulunması ve dosyada yer alan faturanın değeri ile çek bedelinin uyumlu olması ve temlik edilen alacağın bir mal veya hizmet satışından doğduğunu gösterir bir faturanın bulunması sebebiyle davalı ... Factoring A.Ş. yönünden çekin edinme koşullarının gerçekleştiği,..." sonuç ve kanaatine varılmıştır.
Mahkememizce resen görevlendirilen Mali Müşavir ..., Bankacı ... ve Nitelikli Hesap Uzmanı ... tarafından hazırlanan 18/07/2022 tarihli bilirkişi ek raporunda özetle; "...Kök raporumuzda, davacı tarafından sunulan ... Oto. San. Tic. Ltd. Şti ile olan ticari ilişkilerini gösterir muavin defter ve söz konusu çekin alındığını gösteren muhasebe fişi incelendiğinde dava konusu çekin ... Oto. San. Tic. Ltd. Şti'den 14.09.2018 tarihinde teslim alındığını gösterir kayıtların varlığı tespit edildiğini, ancak, davacı ... ile çekin 2. Cirantası ... -... arasında, çekin verilmesini gerektirecek bir ticari alacak-verecek kaydına davacı ... kayıtlarında rastlanılmadığını, ayrıca, kök raporumuzda belirtildiği üzere, ... -... tarafından çekin 1. Cirantası olan ... şirketine hitaben düzenlenmiş 12.10.2018 tarih 11.540,00 TL tutarlı faturanın düzenlenmiş olduğu görüldüğünü, kök raporumuza müteakip dosyasına giren Ba-Bs formları incelendiğinde, davalı ... tarafından ... Oto adına düzenlenen faturanın Bs bildiriminin yapılmış olduğu görüldüğünü, yine ...'a ait Ba-Bs formlarında davacı ... adına veya ...'nin davalı ... adına beyan edilmiş faturasının bulunmadığı görüldüğünü, yine ...'ye ait Ba-Bs formlarında, ... adına düzenlenmiş fatura veya ...'a ait bir fatura beyanı bulunmadığını, ancak, dosyasında ... Oto'ya ait Ba-Bs formları celp edilmediğinden, ... tarafından ... Oto adına düzenlenerek beyan edilen faturanın, ... Oto tarafından da beyan edilip edilmediği hususu tetkik edilememiş olup, bu husustaki noksanlığın giderilmesinde yarar görüldüğünü, istirdat davaları bakımından çeki elinde bulundurmayan önceki cirantalar arasında çeke ilişkin ticari ilişkilerin incelenmesine ihtiyaç olup olmadığı hususu Mahkemenin takdirinde olduğu, ... ile ilgili olarak ise, Sayın Mahkemece verilen yetkiye istinaden davalı ... firmasının defter kayıtları incelendiğinde, ...'e ait çekin davalı ... kayıtlarına alındığı, ayrıca dava konusu çek dışında başkaca bir çok sayıda çek kaydının olduğu, çek karşılığı olarak davalı ... şirketinin ödeme yapmış olduğu, davacının Davalının Faktoring İşlemlerinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği m. 5/1 uyarınca yapması gereken istihbarat çalışmasını yapıp yapmadığı veya kusurlu yaptığı iddiasına ilişkin olarak kök raporda ifade edildiği üzere çeke ilişkin bankalara yapılan kayıp ihbarının (Mahkemenin müzekkere tarihi 24.10.2018'dir), davalılar arasında çekin temlikine ilişkin kurulan işlemden (12.10.2018) sonra gerçekleşmiş olması sebebiyle davalı ... Factoring A.Ş.’nin çekin rızaen elden çıktığını Bankalardan teyit aracılığıyla öğrenmesinin mümkün olamayacağı tespit edildiği, çekin rıza dışı elden çıktığının tespiti için davalı ... Factoring A.Ş.’nin çekin keşidecesine, önceki cirantasına, fatura düzenleyen şirkete başvurup başvurmadığına dair dosya kapsamında bir bilgi ve belge yer almadığı, bu hususta ispatla yükümlü tarafın tayini Mahkemenin takdirinde olduğu, Yukarıda ifade edildiği üzere factoring işlemine esas alınan faturayı düzenleyen ... Oto'nun ticari defterleri incelenememiş olması sebebiyle anılan kişiler arasında ilgili faturaya konu bir ticari ilişkinin gerçeği yansıtıp yansıtmadığı da tespit edilemediği, bu sebeple de ... A.Ş.’nin istihbarat çalışmasını kusursuz yürütüp yürütmediğini tespite elverişli bilgi ve belge bulunmamasına karşın ... A.Ş.’nin istihbarat çalışmasını kusursuz olarak yürüttüğünü ispatla yükümlü olduğuna Mahkemece takdir edilecek olması halinde bu hususu ispata elverişli bir bilgi ve belgenin dosya kapsamında mevcut olmaması sebebiyle ... A.Ş.’nin çekin rıza dışında hamilin elinden çıktığına ilişkin istihbarat çalışmasının gerçekleştirilmesinde kusurunun bulunduğu kanaatine varılması gerektiği,..." şeklinde belirtilmiştir.
Mahkememizce resen görevlendirilen Mali Müşavir ..., Bankacı ... ve Nitelikli Hesap Uzmanı ... tarafından hazırlanan 30/03/2023 tarihli bilirkişi 2. Ek raporunda özetle; "...Kök raporumuzda, davacı tarafından sunulan ... Oto. San. Tic. Ltd. Şti ile olan ticari ilişkilerini gösterir muavin defter ve söz konusu çekin alındığını gösteren muhasebe fişi incelendiğinde dava konusu çekin ... Oto. San. Tic. Ltd. Şti'den 14.09.2018 tarihinde teslim alındığını gösterir kayıtların varlığı tespit edildiğini, ancak, davacı ... ile çekin 2. Cirantası ... -... arasında, çekin verilmesini gerektirecek bir ticari alacak-verecek kaydına davacı ... kayıtlarında rastlanılmadığını, ayrıca, kök raporumuzda belirtildiği üzere, ... -... tarafından çekin 1. Cirantası olan ... şirketine hitaben düzenlenmiş 12.10.2018 tarih 11.540,00 TL tutarlı faturanın düzenlenmiş olduğu görüldüğünü, kök raporumuza müteakip dosyasına giren Ba-Bs formları incelendiğinde, davalı ... tarafından ... Oto adına düzenlenen faturanın Bs bildiriminin yapılmış olduğu görüldüğünü, yine ...'a ait Ba-Bs formlarında davacı ... adına veya ...'nin davalı ... adına beyan edilmiş faturasının bulunmadığı görüldüğünü, yine ...'ye ait Ba-Bs formlarında, ... adına düzenlenmiş fatura veya ...'a ait bir fatura beyanı bulunmadığını, dosyaya Dava dışı ... oto tarafından flash disk içerisinde sunulan yasal defterler incelendiğinde; ... tarafından 12.10.2018 tarih 05965 nolu 11.540,00 TL tutarlı ... Oto adına düzenlenen faturanın ... Oto ticari defter kayıtlarında olmadığı, ... ile ilgili olarak ise, Sayın Mahkemece verilen yetkiye istinaden davalı ... firmasının defter kayıtları incelendiğinde, ...'e ait çekin davalı ... kayıtlarına alındığı, ayrıca dava konusu çek dışında başkaca bir çok sayıda çek kaydının olduğu, çek karşılığı olarak davalı ... şirketin ödeme yapmış olduğu, bu durumda ... tarafından düzenlenen faturanın Dava dışı ... Oto yasal kayıtlarında olmadığı, ... Oto kayıtlarında çekin ...'e verildiğine dair de herhangi bir kayda rastlanılmadığı,..." belirtilmiş olmakla; Davalı ... şirketine kıymetli evrak üzerinde birden fazla ciro olması halinde tek tek bütün cirantalar hakkında istihbarat araştırması yapmak yükümlülüğü yüklenemez ise de kendisi ile faktoring ilişkisi kuran ve fatura ile kıymetli evrakı kendisine sunan fatura alacaklısı görünen ile fatura borçlusu hakkında araştırma yapması gerekir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi' nin 30/06/2020 tarih 2019/4611 Esas, 2020/3330 Esas sayılı kararı da aynı yöndedir. Nitekim davalı ..., çok basit şekilde senet borçlusu olarak görünen davacı ve davalılara ulaşabilecek, çekin teyidini sağlayabilecek ve bu yolla çekin kayıp olduğunu öğrenebilecekken bu yükümlülüğünü yerine getirmemiştir.
Yukarıda açıklanan nedenlerle, davacı ile diğer cirantalar arasında ticari ilişki bulunmadığı gibi, dava dışı ... Oto'dan diğer cirantaya usulüne uygun ciro yapılmadığı bilirkişi raporları ile sabit olduğundan davalılara karşı borçlu olmadığına karar verilmiş, bunun yanında davalı ... şirketinin yetkili hamil olmaması ortaya çıktığından davacının davasının kabulüne, dava konusu çekin istirdatına karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm tesis etmek gerekmiştir.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-)Davanın KABULÜ ile;
Davacının 31/12/2018 keşide tarihli 11.540,00TL bedelli, ... nolu çek nedeni ile davalılara BORÇLU OLMADIĞININ TESPİTİNE, davaya konu mezkur çekin istirdatı ile davalı ...Ş'den alınarak davacıya verilmesine,
2-)Alınması gereken 788,29TL harçtan, peşin alınan ... harcın mahsubu ile bakiye 591,21TL harcın davalılardan müteselsilen tahsili ile hazineye irat kaydına,
3-)Davacı tarafça yapılan 59,30TL başvuru harcı, ... peşin harç, 2.400,00TL bilirkişi ücreti, tebligat ve posta masrafından oluşan 468,00TL olmak üzere toplam 3.124,38TL yargılama giderinin davalılardan müteselsilen tahsili ile davacıya verilmesine,
4-)Yürürlükte bulunan A.A.Ü.T.'ne göre 9.200,00TL vekalet ücretinin davalılardan müteselsilen tahsili ile davacıya verilmesine,
5-)Arabuluculuk ücreti olan 1.360,00TL nin davalılardan müteselsilen tahsili ile Hazineye irat kaydına,
6-)Kullanılmayan gider avansının hükmün kesinleşmesi halinde ödeyen tarafa iadesine,
Dair, taraf vekillerinin yüzüne karşı, miktar itibari ile kesin olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 10/07/2023
Katip ...¸
e-imzalıdır
Hakim ...
e-imzalıdır