T.C.
İSTANBUL
21. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO:2023/551 Esas
KARAR NO :2025/849
DAVA:Alacak (Bayilik Sözleşmesinden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ:13/09/2023
KARAR TARİHİ:03/12/2025
Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Bayilik Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Dava dışı ... A.Ş. ile davalı ... Yatırım ve Ticaret A.Ş. arasında "... Mahallesi, ... Caddesi No:..., İç Kapı No:1 ..., ..." adresinde bulunan, tapuda "... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi ... Mevkü, ... Parsel'de" kayıtlı taşınmaz üzerinde kurulu akaryakıt satış ve servis istasyonunun işleticiliğine ilişkin; 27.02.2015 tarihli ve 5 yıl süreli Çerçeve Protokol ve Standart Bayilik Sözleşmesi ve davalı tarafından 27.02.2015 tarihli Ürün Alım Taahhütnamesi imzalandığını, Anılan Bayilik Sözleşmesi ve eklerinin, Müvekkili ... A.Ş, dava dışı ... A.Ş. ve davalı ... Yatırım ve Ticaret A.Ş. arasında imzalanan 18.06.2018 tarihli Devir Mutabakatı ile tüm hak ve borçları ile birlikte müvekkili ... A.Ş.'ye devredildiğini, ... A.Ş. ve davalı arasında imzalanmış olan Fesih Protokolü ile davalı tarafın, Ürün Taahhütnamesi kapsamında 3630 ton eksik ürün karşılığı kar mahrumiyeti borcu bulunduğunu, anılan Ürün Alım Taahhütnamesi kapsamında eksik ürün alım miktarına tekabül eden kar mahrumiyeti tutarını nakden ve defaten ödemeyi kabul ve ikrar ettiğini, Fesih Protokolü'nde atıf yapılan 27.02.2015 tarihli Ürün Alım Taahhütnamesi ile davalı tarafından yıllık 1500 ton ve sözleşme süresince toplam 7500 ton beyaz ürün alınacağı ve eksik alınan ton başına 110 USD kar mahrumiyeti ödeneceği, müvekkilinin bu tutarı dilerse sözleşme sonunda toplam olarak talep edebileceğinin açıkça hüküm altına aldığını, bu hükümler doğrultusunda imzalanan Fesih Protokolü ile sözleşme süresince toplam 3630 ton eksik ürün alımında bulunduğunu kabul ve ikrar eden davalının bu nedenle müvekkiline karşı 3630x110USD=399.300,00 USD kar mahrumiyeti borcu olduğunu, 399.300,00 USD'lik kar mahrumiyeti alacağının 210.000,00 USD'lik kısmının müvekkili ile dava dışı ... ... A.Ş. arasında imzalanan 01.09.2020 tarihli Temlik Sözleşmesi ile dava dışı ... ... A.Ş'ye temlik edildiğini, Temlik sonrasında müvekkilinin davalıdan olan bakiye kar mahrumiyeti alacağı tutarının (399.300,00USD-210.000,00USD=) 189.300,00 USD olduğunu beyanla, müvekkilinin taraflar arasındaki 27.02.2020 tarihli Fesih Protokolü ve Ürün Alım Taahhütnamesi kapsamındaki 189.300,00 USD'lik kar mahrumiyeti alacağının şimdilik 1.000,00 USD'sinin temerrüt tarihinden itibaren yabancı paraya uygulanacak en yüksek mevduat faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin davalı üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; Davacı tarafın, şartları oluşmamasına rağmen müvekkili şirketten haksız taleplerde bulunup bahsedilen sözleşmeler kapsamında sunulan teminat mektuplarının paraya çevrilmesi hususunda müvekkili şirketi tehdit ettiği için, taraflarınca menfi tespit ve teminat mektuplarının iadesi hususunda .... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... E. Sayılı dosyası ile davacı şirket aleyhine dava ikame edildiğini, Bahse konu davanın derdest olduğunu, .... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... E. sayılı dosyası kararının kesinleşmesinin huzurdaki davada bekletici mesele yapılmasına karar verilmesini talep ettiklerini, zira bahse konu dava neticesinde müvekkilinin davacı tarafa borçlu olmadığı veya borcu kabul anlamına gelmemekle birlikte, davacıya 399.300 USD değil de daha az borçlu olduğunun tespit edilme ihtimallerinin kuvvetle muhtemel olduğunu, .... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... E. Sayılı dosyasında, bilirkişinin alternatifli hesaplamalarından gerçek karlılık hesabı olan 1.308.368 TL'nin hükme esas alındığını, borcu kabul anlamına gelmemekle beraber, müvekkilinin davacı firmaya borcu olsa dahi bu borcun davacının iddiasının çok daha altında olduğunu, müvekkili ile davacı arasında imzalanan 27.02.2015 tarihli Standart Bayilik Sözleşmesi ve ekinde yer alan Ürün Alım Taahhütnamesi ile diğer ek sözleşmelerin TBK 20-25. Maddeleri arasında düzenlenen genel işlem koşulları şartlarını içeren sözleşmelerden olduğunu, Borçlar Kanunu'nda mevcut genel işlem koşulları hükümlerinin emredici nitelikte olduğunu, genel işlem koşulu içeren sözleşmelerin denetim dışı bırakılması, sözleşmenin karşılıklı müzakere yoluyla yapıldığı yönündeki iddialar veya sözleşmede yer alan müzakere koşullarının, genel işlem koşullarının denetimine ilişkin hükümlerin uygulanmasını engellemeyeceğini, aksine anlaşmaların kesin hükümsüz olduğunu, Yargıtay'ın da genel işlem koşullarına ilişkin düzenlemenin tacirler için de geçerli olduğunu, tacirlerin taraf olduğu genel işlem koşulu içeren sözleşmelere de TBK m. 20-25 hükümlerinin uygulanacağını kabul ettiğini beyanla davanın reddini talep etmiştir.
.... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... E. Sayılı dosyası bekletici mesele yapılmış ve kesinleşmiştir.
Tarafların sunduğu sözleşmeler ve belgeler incelenmiş, bilirkişiden rapor alınmıştır.
Mahkememizce resen seçilen 1 mali müşavir, 1 Kimya Mühendisi bilirkişiden alınan raporda özetle ; " Mahkemece 27.02.2015-26.02.2020 (sözleşmenin başlangıç ve bitiş tarihi) dönemine ilişkin eksik alımların kabulü durumunda 3.642,24 tonx110 USD=400.646,40 USD kar mahrumiyeti alacağının hesap edildiği, 210.000,00 USD'lik kısmının dava dışı ... ... A.Ş.'ye temlik edildiği, kalan bakiye kar mahrumiyeti alacağının 400.646,40-210.000=190.646,40 USD olduğunu, Mahkemece 27.02.2020-26.06.2020 tarihleri arasında (sözleşme bitiminden sonraki 4 aylık süreç) yapılan alımların da eksik alım tutarından düşülmesine karar vermesi durumunda 3.642,24- 236,42 =3.405,82 ton eksik alım yapıldığı, 3.405,82 ton x 110 USD=374.640,20 USD kar mahrumiyeti alacağının hesap edildiği, 210.000,00 USD'lik kısmının dava dışı ... ... A.Ş'ye temlik edildiği, kalan bakiye kar mahrumiyeti alacağının 374.640,20 USD -210.000,00 USD =164.640,20 USD olacağını," bildirmişlerdir.
Davalı ticari defterleri üzerinde talimatla mali müşavir vasıtasıyla yapılan inceleme üzerine alınan raporda özetle; "... Yatırım ve Ticaret Anonim Şirketi’nin kanuni defterlerinin yasal mevzuata uygun olarak tutulduğu, açılış ve kapanış onaylarının yapıldığı ve sahibi adına delil olarak kullanılabileceği, ... Yatırım ve Ticaret Anonim Şirketi’nin 5 yıl için toplam 7500 ton ürün alım taahhüdünün 4.742.473 litresini gerçekleştirdiği, sözleşmenin bitiminden itibaren 2020 yılında 274.933 ürün satın aldığı, Şirketin yasal defter ve belgelerinin tetkiki neticesinde yapılan hesaplamalar neticesinde eksik aldığı ürün miktarının 2.757.527 litre olduğu, sözleşme sonrasında satın alınan 274.933 litre ürünün mahkemece kabulü durumunda eksik alınan ürünün 2.482.594 litre olduğu, Davalı şirketin, davacı şirkete (2.757.527 x110 USD) 303.327,97 USD kar mahrumiyeti borcunun bulunduğu, 27.02.2020 tarihinden sonraki ürün alımlarının mahkemece kabulü durumunda bu tutarın (2.482.594 x110 USD) 273.085,34 USD olduğu, 01.09.2020 tarihli Alacağın Temliki Sözleşmesine göre bu tutarın 210.000,00 USD’lik kısmının Davacı şirket tarafından ... ... A.Ş.’ye temlik edildiği, 210.000,00 USD’nin düşülmesi neticesinde; kar mahrumiyeti alacağının 93.327,97 USD olduğu, 27.02.2020 tarihinden sonraki ürün alımlarının mahkemece kabulü durumunda bu tutarın 63.085,34 USD olduğunu," bildirmiştir.
Davacı vekilinin 08/07/2025 tarihli talep ıslah dilekçesi ile: " davamız; Fesih Protokolü ve Ürün Alım Taahhütnamesi uyarınca doğmuş kar mahrumiyeti alacağımızın şimdilik 1.000,00 USD'sinin temerrüt tarihinden itibaren yabancı paraya uygulanacak en yüksek mevduat faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesi talebiyle açılmıştır. Bekletici mesele yapılmış olan .... Asliye Ticaret Mahkemesi ... E. sayılı davasına ilişkin istinaf incelemesi neticesinde; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi 2021/2994 E. 2025/953 K., 12.06.2025 tarihli kararı ile karşı tarafın istinaf başvurusu reddedilmiş; tarafımızca gerekçe yönünden yapılan istinaf başvurusu kabul edilerek İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılmış ve davanın reddine karar verilmiştir. Kararda davalının Fesih Protokolü ile bağlı olduğu, alacak tutarı her iki tarafça kararlaştırılmış olduğundan alacakta indirim yapılmadığı belirtilmiş ve müvekkilin alacağının 189.300,00 USD olduğu tespit edilmiş bulunmaktadır. İstinaf kararında ortaya konulan esaslar bilirkişi raporuna yönelik beyan ve itirazlarımızı doğrulamakta olup; istinaf kararındaki tespit doğrultusunda dava değerini 1.000,00 USD'den 189.300,00 USD'ye yükseltmek suretiyle davamızı ıslah ediyoruz. Yükseltilen 188.300,00 USD'nin ıslah tarihi olan 08.07.2025 tarihi itibariyle USD döviz satış kurundan TL cinsinden karşılığı 7.532.979,16 TL olup, ıslah harcı tarafımızca dosyaya yatırılmıştır. Bu doğrultuda ıslah dilekçesinin davalıya tebliğini ve dosyanın Sayın Mahkemeniz heyetine tevdi edilmesini, neticede davamızın ıslah dilekçemiz doğrultusunda kabulüne, müvekkilin taraflar arasındaki 27.02.2020 tarihli Fesih Protokolü ve Ürün Alım Taahhütnamesi kapsamındaki 189.300,00 USD'lik kar mahrumiyeti alacağının temerrüt tarihinden itibaren yabancı paraya uygulanacak en yüksek mevduat faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini "talep etmiştir.
Islah sonrası davanın değerini arttırdığından dosya mahkememiz heyetine tevdi edilmiştir.
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi 2021/2994 Esas ve 2025/953 Kararının incelenmesinde; 27/02/2020 tarihli fesih protokolünde iki tarafın iradesi ile kararlaştırıldığından bu tutarın tenkisi de mümkün olmadığı, temlik sonrası davacı alacağının 189.300,00USD olarak kabulü gerektiğinin kabul edildiği anlaşılmıştır..
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
Dava, taraflar arasında imzalanan fesih protokolünde atfedilen ürün alım taahhütnamesine göre davalının, davacıya kâr mahrumiyeti borcu olup olmadığı ile var ise bunun miktarı ile davalıdan tazmini istemine ilişkindir.
Bilirkişiden raporlar alınmıştır.
Taraflar arasındaki fesih protokolü ile eksik alım miktarı ve buna karşılık kar mahrumiyet miktarının hesaplandığı ve taraflarca imza altına alındığı anlaşılmaktadır.
Davalı taraf, sözleşme ve fesih protokollerinin TBK kapsamında genel işlem koşulu olduğunu ileri sürmüş ve geçersiz kabul edilmesini istemiş ise de, incelene sözleşmenin tip sözleşme olmadığı, taraflar arasında özel düzenlenmiş olduğu, tek taraflı dayatma niteliği görünmediği, dolayısıyla genel işlem koşullarına tabi olmadığı mahkememizce değerlendirilmiştir.
Taraflar arasındaki geçerli fesih protokolü uyarınca, davacının 3630 litre X 110,0USD= 399.300-USD cezai şart alacağından 210.000-USD'lik cezai şart alacağını dava dışı ... ... A.Ş.'ye 01/09/2020 tarihinde temlik etmiş olup, davacı tarafından davalı aleyhine davanın açıldığı tarihten iki gün sonra 08/07/2020 tarihli Kısmi Eksik Tonaj Cezai Şart Bedeli açıklaması ile 1.289.970TL fatura düzenlendiği, bahsi geçen faturanın dava dışı ... ... ...A.Ş.'ye temlik edilen kısmın dışında kalan 189.300,00USD'ye istinaden düzenlendiği, bu faturanın 189.300,00USD karşılığı düzenlenmiş fatura olduğu, o tarihteki kur üzerinden düzenlendiği, bu haliyle davacının alacağının sabit olduğu anlaşılmaktadır.
Bilirkişi tarafından, fesih protokolünden sonraki satışlar için seçenekli değerlendirme yapılmış ise de, sonraki 27/02/2020 tarihli sözleşme kapsamında yapılan satışların dahil edilemeyeceği anlaşılmış ve değerlendirme dışı bırakılmıştır.
Davacının davalıya 2014, 2016 ve 2020 yıllarında davalıya eksik alım nedeniyle ihtar çektiği ve kar mahrumiyeti alacağını saklı tuttuğu anlaşılmıştır.
Davacı ile dava dışı ... arasında 2015 yılında 5 yıllık bayilik sözleşmesi yapıldığı, bu sözleşmenin tarafları ve dosyamız davacısı arasında 18/06/2018 tarihinde yapılan üçlü protokol ile davacının ... yerine geçtiği, daha sonra bu sözleşmenin 27/06/2020 tarihinde eldeki davaya dayanak fesih protokolü ile feshedilerek aynı gün yeni bir 4 yıllık bayilik sözleşmesi yapıldığı, fesih protokolü ile davacının eksik alım nedeniyle zararının 399.300,00USD olarak belirlendiği, bunun 210.000,00USD'lik kısmını davacının dava dışı ... ... şirketine temlik edildiği, bakiye 189.300,00USD alacağı kaldığı, bu hususun .... Asliye Ticaret Mahkemesinin ... Esas sayılı dosyasının istinafı üzerine inceleme yapan İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi 2021/2994 Esas ve 2025/953 karar sayılı kararı ile de tespit edildiği, dava ve ıslah tarihi itibarıyla zaman aşımının geçmediği, davalının zaman aşımı definin yerinde olmadığı, davanın haklı olduğu ancak davacının alacak ihtarını davalıya göndermediği, arabuluculuk başvuru tarihi itibarıyla davalının temerrüde düştüğü, uygulanması gereken faizin kamu bankalarının bir yıl vadeli USD cinsi mevduata uyguladığı faiz olması gerektiği anlaşılmış ve bu kapsamda oluşan vicdani kanaate göre aşağıdaki gibi hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM:
1-Davacının davasının KABULÜ İLE; 189.300 USD nin 12/06/2023 olan arabuluculuk başvuru tarihinden itibaren 3095 sayılı yasanın 4/a maddesi uyarınca işleyen faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
2-Kabul edilen dava değeri üzerinden hesaplanan 516.351,19 TL alınması gerekli harçtan, davacı tarafça peşin yatırılan 460,19 TL harcın ve 128.664,45 TL ıslah harcının mahsubu ile bakiye 387.226,55 TL harcın davalıdan alınarak hazineye gelir kaydına,
3-Karar tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT gereğince hesap ve takdir olunan 880.715,20 TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
4-Yargılama nedeniyle harcanan 460,19 TL peşin harç , 269,85 TL başvurma harcı, 128.664,45TL ıslah harcı ve 7.477,00 TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
5-Davalı tarafça harcanan yargılama giderinin kendi üzerinde bırakılmasına,
6-Arabuluculuk ücreti olan 3.120,00TL'nin davalıdan alınarak Hazineye irat kaydına,
7- Artan gider avansı olması halinde karar kesinleştiğinde yatırana iadesine,
İlişkin, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içerisinde mahkememize ya da mahkememize gönderilmek üzere başka yer mahkemesine verilecek bir dilekçe ile İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf yolu açık olmak üzere oy birliği ile verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı. 03/12/2025
Başkan ...
e-imzalıdır
Üye ...
e-imzalıdır
Üye ...
e-imzalıdır
Katip ...
e-imzalıdır