İstanbul 21. Asliye Ticaret Mahkemesi 2024/339 Esas 2025/27 Karar

T.C.
İSTANBUL
21. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2024/339 Esas
KARAR NO : 2025/27 Karar
DAVA : Menfi Tespit (Ticari İlişkiden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 08/01/2020
KARAR TARİHİ : 20/01/2025

Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Ticari İlişkiden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekilinin 08/01/2020 tarihli dava dilekçesinde özetle: Müvekkili Şirket ile ... Ltd. Şti arasında yapılan taşeronluk sözleşmesi gereğince mal ve hizmet karşılığında Halkbankası ... şubesine ait 30/10/2018 keşide tarihli ... seri numaralı 100.000.00 bedelli çek verilmiştir. Ancak sözleşmeye bağlanan ve karşılığında sıralı çekler verilen iş taşeron tarafından ifa edilmediği gibi alınan çeklerde davacıya iade edilmeyerek Faktoring Şirketlerine devredilmiştir. ...Asliye Hukuk Mahkemesinin 2018/... Esas sayılı menfi tespit dosyasında bedelsiz oluşu nedeniyle davacı müvekkilin bu çekten dolayı borçlu olmadığına karar vermiştir. Finansal Kiralama Factoring ve Finansman Şirketlerinin Kuruluş ve Faaliyet Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 22/2. maddesine göre faktoring şirketleri kambiyo senetlerine dayalı olsa bile bir mal veya hizmet satışından doğmuş ve doğacak fatura ve benzeri belgelerle tevsik edilmeyen alacakları satın alamazlar veya tahsilini üstlenemezler. Çekin bedelsiz olduğu ve söz konusu bedelsizlik savunması kanununda yeralan iyi niyetli 3. Kişi korunması faktoring şirketlerini kapsamadığı Yargıtay kararıyla da sabittir. Yargıtay 19. HD 2015/1159 E-2015/12752 K sayılı kararı. "Borçlu önceki alacaklısına karşı aralarındaki temel hukuki ilişkiden kaynaklanan şahsi delileri alacağı önceki alacaklıdan faktoring sözleşmesi çerçevesinde temlik alan faktoring şirketlerinede karşı ileri sürebilecektir. Mahkemece bu yönler gözetilmeksizin yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmediğinden hükmün bozulması gerekmiştir. Davalı çekin bedelsiz olduğunu biİnektedir, ciranta çek karşılığı işin yapıldığına dair herhangi bir fatura sunmam ıştır. Ancak davalı Faktoring şirketi kötü niyetli olarak herhangi bir araştırmaya girmeden çeki devralmıştır Kaldı ki TTK ve 6361 sayılı yasanın 38.maddesi gereğince basiretli bir işadamı gibi davranma yükümlülüğündedir. Bu yükümlülük gereği çeke ilişkin araştırma yapmak zorundadır. Kanunun yüklediği araştırma yükümlülüğünü aykırı davranan davalı faktoring şirketinin iyiniyetli olduğu söylenemez. Kambiyo senetlerine dayalı olsa bile, bir mal veya hizmet satışından doğmuş veya doğacak fatura veya benzeri belgelerle tevsik edilmeyen alacakları satın alamazlar veya tahsilini üstlenemezler” hükmü getirilmiştir. Davalı faktoring şirketi kötü niyetli olarak yönetmelik ve yasaya aykırı olarak dava konusu çeki devralmış ve ciro yoluyla aldığı bu çeke dayanarat müvekkil hakkında şikayette bulunulmuş ve icra takibi başlatmıştır. Neticede ... İcra Ceza mahkemesinin 2019/... Esas sayılı kararıyla dava konusu çek nedeniyle müvekkil hakkında karşılıksız çek suçundan dolayı icra ceza mahkemesi de beraat kararı vermiştir. Davalının yaptığı şikayet ve icra takibi nedeniyle davacının ticari itibarı zarara uğramış, müvekkilin karşılıksız çek suçundan yargılanmasına sebep olmuştur. Bankadan İbrazla çek yaprak bedeli alınmış müvekkilin bankalar nezdindeki kredi riskine sebep olunmuştur." diyerek müvekkilinin borçlu olmadığının tespitine, ... Bankası ... Şubesine ait 30/10/2018 keşide tarihli ... seri numaralı 100.000 TL bedelli çekin iadesine, davalının faktoring yönetmeliğine aykırı davranışı nedeniyle davalı aleyhine % 40 tan aşağı olmamak kaydıyla kötü niyet tazminatına hükmedilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekilinin 29/07/2020 tarihinde ve süresinde sunduğu cevap dilekçesinde özetle: Müvekkili şirketin, önceki Davalı ... ' in davacı şirketten olan alacağını temlik almıştır. Buna dair temlik belgesini sunmuştuk . Bunun üzerine Sayın Mahkeme'ce yapılan taraf değişikliği sonrasında yasal süre içinde davaya cevaplarımızı sunuyoruz. A-Usule dair cevaplarımız ve İlk İtirazlarımız :Dava süresinde açılmamıştır . Hak düşürücü süre nedeniyle davanın reddini talep ediyoruz. Müvekkilim şirketin ve önceki davalı şirketin merkezi İstanbul ilidir. Dolayısıyla Yetki kanunu gereği dava İstanbul Mahkemelerinde açılmalıdır. Yetkiye itiraz ediyoruz. İş bu davaya bakmaya yetkili yer İstanbul Ticaret Mahkemeleridir. Dava dilekçesi ile birlikte davacının Sayın Mahkeme'ye sunduğu diğer belge ve deliller tarafımıza tebliğ edilmemiştir. Bu belge ve delillere karşı cevap ve beyanda bulunma hakkımız saklıdır. Bunlara dair beyanda bulunacağız. B- Esasa Dair Cevaplarımız : Davacının , iş bu dava ile , borçlu olunmadığının tespitine dair tüm dava ve beyanları hukuki ve maddi dayanağı olmayan beyanlardır. Müvekkil Şirketin iyi niyet ve hukuken haklı alacağı karşısında geçerliliği olmayan soyut dava ve beyanları kabul etmiyoruz . Davanın esasen de reddi gerekmektedir. Çünkü ; Davacının taşeronluk sözleşmesi ile iş ilişkisi kurmuş olduğu ... Ltd Şti ile arasında aktedilen sözleşmenin şartları , yapılan iş, ve bu sözleşmenin tüm hak ve borçları sözleşmenin taraflarını bağlayıp onlar hakkında hüküm ifade eder. Bu sözleşmenin sıhhati veya geçerliliğine etki eden hiçbir konu iyi niyetli üçüncü kişilerin haklarını etkilemez. Dolayısı ile Müvekkil şirketin hak alacağına etkisi yoktur. Davacı tarafından , ... Ltd. Şti' ne verilen dava konusu ... Şubesi 30.10.2018 keşide tarihli , ... Seri nolu , 100.000.00 TL ( yüzbin )bedelli çekin bedelsiz oluşu , buna dair ... Ltd. Şti ye karşı alınan borçlu olunmama kararı yalnızca ... Ltd. Şti ' yi bağlayan bir tespit hükmüdür. Çek ( Poliçe ) Türk Ticaret Kanunu ile hukuki tanımı gereği , kanuni şekil şartlarına tabi bir kıymetli evraktır, ödeme aracıdır. Ciro ve zilyetliğin devri yolu ile devredilir , yani çekten doğan hak hamile geçer. Çek , ödeme aracı olarak , üzerinde hiçbir kısıtlayıcı kayıt olmadığı taktirde ve zorunlu şekil şartlarına uygun olduğu taktirde, kambiyo senedi olma vasfı ile ödeme aracı olarak, ticari ve hukuki alanda hareket eder. Çekin geçerliliği bir sözleşme ile belirlenmiş olsa bile , zilyetliği bu sözleşme ile bağıtlı olarak verilmez . Öyle olmuş olsa çeki hiç kimse kabul etmez . Yani çek sözleşmesiyle birlikte gezmemektedir. Bu hukuki tanımlar nedeniyle , Davacı ve ... Ltd.Şti arasındaki sözleşmeler , müvekkil şirketi bağlamaz. Müvekkil çeki geçerli ciro ve devir ile iktisap etmiş , haklı, iyi niyetli , meşru hamildir. ... Asliye Hukuk Mahkemesi 2018/... E sayılı dosya tespit hükmü müvekkil şirket veya önceki davalı ... Faktoring şirketi aleyhine değildir . Taraf değillerdir. Hüküm ancak davalısına karşı sonuç doğuracaktır. Müvekkil şirketin veya önceki davalı şirketin , araştırma yükümlülüğü yoktur. Bu yük ancak çekin şekil şartları için vardır . Basiretli tacir gibi davranma gerekliliği , davacı için maalesef oluşmamıştır. Çünkü , ifade ettiklerine göre ifa edilmemiş iş için çek verilmiştir. Çekin tedavül yeteneği göz önüne alınmaksızın yapılan bu davranış , davacının basiretli ve tedbirli davranmadığını akla getirmektedir. Müvekil şirket ve önceki davalı ... Faktoring Şirketi tüzel kişiliktirler. Ticari Faaliyette bulunmaktadırlar . Faaliyet alanları Kanun ve yönetmelikler ile belirlenmiştir. Hiçbir gerçek veya tüzel kişilik, kabul edeceği ödeme aracı veya ifa edeceği ödeme aracı konusunda kısıtlanmamıştır . Dava konusu yapılan çek fatura ile tevsik edilmektedir. Kanunen müvekkilin iktisabı açısından tüm şartları haizdir. Davacının davasını ispata dayanak yapmış olduğu 6361 sayılı Finansal Kiralama ve Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu sözü edilen maddesi davacı tarafından taraflı yorumlanmıştır. Kanun Şöyledir ; 6361 sayılı Finansal Kiralama ve Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu Madde : 9 (3) Bir kambiyo senedinin ciro yoluyla faktoring şirketine devri hâlinde, kambiyo senedinden dolayı kendisine başvurulan kişi, düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan def’ileri faktoring şirketine karşı ileri süremez; meğerki, faktoring şirketi kambiyo senedini iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olsun. Maddeden de anlaşılacağı gibi , Faktoring şirketinin borçlunun zararına hareket etme kastı olmadığı sürece , - ki bu kastın olması mümkün değildir ve ispatlanmamıştır- çeki iktisap etmesinde kanunen sakınca yoktur. Ayrıca devirden önceki iç ilişkiden kaynaklı defilerin muhatabı değildir. Müvekkil şirket veya önceki davalı şirket , meşru yasal ve hamildir alacaklıdır." diyerek haksız dayanaksız davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
DELİLLER:
-Mali Müşavir ... , Bankacı ... ve Nitelikli Hesap uzmanı ... 'un sunduğu 30/10/2024 tarihli bilirkişi raporu,
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
Yapılan yargılama, toplanılan deliller ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; dava, davacının ... Şubesine ait 30/10/2018 keşide tarihli, ... seri numaralı, 100.000,00TL bedelli çek nedeni borçlu olup olmadığının tespitine ilişkindir.
... Asliye Hukuk Mahkemesinin 2020/... Esas - 2024/... KararKarar sayılı yetkisizlik kararı ile dosyanın Mahkememize tevzi edilmiştir.
Davaya konu edilen ... Şubesine ait 30/10/2018 keşide tarihli, ... seri numaralı, 100.000,00TL bedelli çek hakkında ... Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2018/... Esas - 2019/ ... Karar sayılı kararı ile iptaline karar verildiği anlaşılmaktadır.
Davaya konu çekin dayanağı olan sözleşme davacı ... Ltd. Şti. ile Taşeron dava dışı ... Tic. Ltd. Şti. arasında T.C. ... 2.000 kişilik Kapalı Spor salonu Mekanik Tesisat Yapım işi için 10.05.2018 başlangıç 05.01.2019 bitiş süreli 2.500.000,00 TL bedelli 25.04.2018 tarihli olarak imzalanmıştır.
... Faktöring A.Ş ile ... İnş. Taah. Müh. Tic. Ltd. Şti. arasında 1.000.000,00 TL azami factoring hacimli 20.04.2018 tarihli sözleşme imzalandığı, davaya konu edilen ... no.lu 30/10/2018 tarihli ve 100.000,00 TL bedelli çekin de çek teslim bordrosu ile ... Tic. Ltd. Şti. tarafından ... Factoring’e teslim edildiği görülmüştür. Temlik Edenin ... Factoring A.Ş. temlik alanın ... AŞ olduğu alacak temlik beyannamesi ile ... İcra Müdürlüğünün 2018/... E. Sayılı dosyasındaki alacakların temlik edildiği görülmüştür.
Yargıtay ... HD'nin 2023/... Esas - 2024/... Karar sayılı ilamında: "..davacının davaya konu çeklerin keşidecisi olduğu, çeklerin lehtarının ise dava dışı .... olduğu, çeklerin lehtar tarafından faktoring sözleşmesi kapsamında davalıya temlik edildiği, davacının lehtar ile aralarında ticari ilişki bulunmadığı ve çeklerin hileli işlemlerle lehtara verildiği yönündeki bedelsizlik iddiası bulunduğu, 6361 sayılı Kanun'un 9 uncu maddesinin üçüncü fıkrası dikkate alındığında çek keşidecisi olan davacı ile lehtar arasındaki defilerin davalı faktoring şirketine karşı da ileri sürülebileceği, davalı tarafça dava konusu çeklerin kendisine tesliminde gerekli istihbarat çalışmasının yapıldığının ispatlanamadığı, davalının çekin keşidecisi ile lehtar arasında gerçek bir ticari ilişki bulunduğu yönünde gerekli araştırmayı yapmadığının anlaşılması karşısında davacının asıl ve birleşen davaya konu çekler nedeniyle davalıya borçlu olmadığının tespitine karar verilmesi yerinde olduğu..." belirtilmiştir.
Her ne kadar yetkisiz Mahkeme kapsamında defter incelemesine yönelik bilirkişi raporu alınmış ise de; bu raporların faktoring konusuna değinmemeleri ve hükme elverişli olmaması sebebiyle dikkate alınmamıştır.
Mahkememizce re'sen görevlendirilen Mali Müşavir ... , Bankacı ... ve Nitelikli Hesap uzmanı ... marifetiyle hazırlanan 30/10/2024 tarihli bilirkişi raporunda özetle;"...huzurdaki davada davacı, takip konusu çek sebebiyle borçlu olmadığı iddiasında iken; davalı faktoring şirketi çekin kanuna uygun bir şekilde alındığını, ödemenin yapıldığını bu nedenle de alacaklı olunduğunu ileri sürdüğünün müşahede edildiği, bu itibarla bu noktadan itibaren yüksek mahkeme kararları nazara alınmak suretiyle müstekar kararlarda işaret edilen şekilde sonuca ulaşılması gerektiğinin düşünüldüğü, davacı tarafından ... Asliye Hukuk Mahkemesinin 2018/... E. sayılı dosyasına ait gerekçeli kararında davacı ... Ltd. Şti.'nin Davalı ... Ltd. Şti.'ne borçlu olmadığı, dava konusu olan 100.000,00 TL tutarlı ve sıralı olan başka çeklerinde iptaline karar verildiğinin müşahede edildiği, bununla birlikte Mali Müşavir ... tarafından sunulan bilirkişi raporunda 2 adet faturanın davacı kayıtlarında yer almadığının tespit edildiği, ancak söz konusu faturaların hangi iş için düzenlendiği, ihbar olunan ... Ltd. Şti. kayıtlarına alınıp alınmadığının tespit edilebilmesi için ihbar olunan ... Ltd. Şti.'nin yasal defterlerinde inceleme yapılmasının gerektiği, bu yönü ile somut ihtilafta faktoring şirketinin müşterinin ve çekin işlem geçmişi de dikkate alınmak suretiyle fatura borçlusu ve kambiyo senedi veya diğer senedin keşidecisine de başvurarak borcun teyit edilmesi yoluna başvurup başvurmadığının takdirinin Muhterem Mahkemeye ait olduğu, tüm bu açıklamalardan sonuçla davalı şirketinin dava konusu çeki alırken gerekli istihbarat çalışmasını yapıp yapmadığı, şirketin mali durumlarına ilişkin değerlendirme yapıp yapmadığı ve diğer yükümlülükleri yerine getirip getirmediği hususlarında takdirin Muhterem Mahkemeye ait olduğu: a. Şayet Mahkemece faktoring yönünden yapılan incelemeler başlığı altında ifade edildiği üzere Davalı ... A.Ş.'nin, devir alma aşamasında çek için mahkeme kararıyla konan ödeme yasağını bilmesi gerektiği dolayısıyla davalı faktoring şirketinin çeki iktisabında ağır kusurlu veya kötüniyetli olduğu kanaatinde olunması durumunda davacının takip konusu çek sebebiyle borçlu olduğundan bahsetmenin mümkün olmayacağının, b. Buna karşın Sayın Mahkemece davalı faktoring şirketinin çeki iktisabında ağır kusurlu veya kötüniyetli olmadığı kanaatinde olunması durumunda ise davacının takip konusu çek sebebiyle borçlu olduğundan bahsetmek mümkün olabileceğinin, ifade edilebileceği,..." yönünde kanaat bildirilmiştir.
Somu olayda; her ne kadar dava dışı Faktoring şirketi davaya konu çeki faktoring Sözleşmesi uyarınca alındığını, aradaki alışverişin fatura ile tevsik edildiğini, çeklerin üzerinde davacının imzasının olduğunu, faktoring mevzuatına uygun olarak çeki aldığını ve iyiniyetli hamil olduğunu savunmuş ise de; Mevzuat hükümleri ve Yüksek Mahkeme Kararı da dikkate alındığında, dava konusu çeklerin kendisine tesliminde gerekli istihbarat çalışmasının yapıldığını iddia ve ispatlayamadığı gibi kanunda sayılan yükümlülüklerin yerine getirilmediği; diğer bir anlatımla çekin keşidecisi ile lehtar arasında gerçek bir ticari ilişki bulunduğu yönünde gerekli araştırmayı yapmadığı gibi kendisine temlik yapan lehtarın gerçekte bir alacağının bulunduğu konusunda yeterli kanıt sunmadığı, buna bağlı olarak faktoring mevzuatına uygun bir alacağın temlikinin sözkonusu olmadığı kanaatine varıldığından davanın kabulü ile davacının borçlu olmadığının tespitine karar verilmiştir. Bunun yanında İİK 72/5 maddesi uyarınca kötü niyet tazminatına hükmedilebilmesi için takibin haksız olarak yapılması yeterli görülmemekte aynı zamanda alacaklının kötü niyeti aranmaktadır. Yani alacaklı takibin yapıldığı anda ya borçlunun kendisine hiç borcu olmadığını bilmesi ya da talep ettiği kadar borcu olmadığını bilmesi gerekmektedir. ... Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2018/... E sayılı dosyası üzerinden 04.10.2018 tarihinde konan ödeme yasağı, çekin ... Faktoring A.Ş. tarafından işleme alınmasından sonra olduğundan davalının kötü niyeti açıkça ortaya konulmadığından davacının kötü niyet tazminatının reddine dair aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-)Davanın KABULÜ ile;
Davacının ... Şubesine ait 30/10/2018 keşide tarihli, ... seri numaralı, 100.000,00TL bedelli çek nedeni ile davalıya BORÇLU OLMADIĞININ TESPİTİNE,
2-)Davalının kötü niyeti sabit olmadığından kötü niyet tazminat talebinin reddine,
3-)Alınması gereken 6.831,00TL harçtan peşin alınan 1.707,75TL harcın mahsubu ile bakiye 5.123,25TL harcın davalıdan alınarak Hazineye irat kaydına,
4-)Davacı tarafça yapılan 54,40TL başvurma harcı, 1.707,75TL peşin harç, 12.400,00TL bilirkişi ücreti, 1.255,80TL tebligat ve posta masrafından oluşan toplam 15.417,95‬TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
5-)Davacı yargılamada kendilerini vekil ile temsil ettirdiğinden AAÜT'ne göre tespit olunan 30.000,00TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya ödenmesine,
6-)Arabuluculuk ücreti olan 1.320,00TL'nin davalıdan alınarak Hazineye irat kaydına,
7-)Kullanılmayan gider avansının hükmün kesinleşmesi halinde ödeyen tarafa iadesine,
Dair, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 345. maddesi uyarınca gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 hafta içerisinde mahkememize sunulacak yahut mahkememize gönderilmek üzere bir başka mahkemeye verilecek bir dilekçe ile ... Mahkemesinde istinaf yasa yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı.
20/01/2025

Katip ...
¸e-imzalıdır

Hakim ...
¸e-imzalıdır

Full & Egal Universal Law Academy