T.C.
İSTANBUL
3. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/142 Esas
KARAR NO : 2025/172
DAVA : Menfi Tespit
DAVA TARİHİ : 24/02/2023
KARAR TARİHİ : 06/03/2025
Mahkememizde açılan davanın yapılan yargılaması sonunda;
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili dava dilekçesinde ve aşamalardaki beyanlarında özetle; müvekkili şirketin gıda ticareti yapan ... Bölgesinde üretim yapan davalılardan ... Ltd. Şti'den mal temin ettiğini, taraflar arasında uzun süreli ticari ilişki bulunduğunu, ticari ilişki kapsamında müvekkili şirketin davalılardan ... Şti lehine mal alımı için ileri tarihli olarak keşide ettiği ...bank ... Şube Müdürlüğü’nün ...IBAN nolu numaralı hesabına ait ... numaralı, 15.01.2023 tarihli ve 250.000 TL bedelli, ... numaralı, 22.01.2023 tarihli ve 250.000 TL bedelli, ... numaralı, 12.02.2023 tarihli ve 500.000 TL bedelli, ... numaralı, 19.02.2023 tarihli ve 500.000 TL bedelli çeklerin düzenlendiğini, anılan çekleri aradaki ticari ilişkiye istinaden avans olarak lehtar ... Ltd. Şti'ye teslim ettiğini, çeklerin tesliminden kısa bir süre sonra ... Tic. Ltd. Şti yetkilileri tarafından müvekkili şirket yetkililerinin telefon ile arandığını ve çeklerin ...'dan ...'e kargo ile gönderimi sırasında kargoda kaybolduğu/çalındığı, ... Asliye Ticaret Mahkemesinin ...E. sayılı dosyalı dosyasından çek iptal davası açıldığı ve mahkemeden ödeme yasağı alındığı bilgisinin verildiğini, 20/02/2023 tarihinde ... 13. İcra Müdürlüğünün... esas sayılı dosyasından müvekkili şirkete Örnek:10 ödeme emri tebliğ edildiğini, takibe dayanak çeklerin davalılardan .... Ltd. Şti.'ye teslim edilen ve lehtar tarafından kargoda kaybolduğu/çalındığı bilgisi verilen 4 adet çek içerisinden ... numaralı, 15.01.2023 tarihli ve 250.000 TL bedelli ve ... numaralı 22.01.2023 tarihli ve 250.000 TL bedelli çekler olduğunu, ciro silsilesinde ise lehtarın kaşesi/imzası birlikte 4 farklı firmanın daha ciranta olarak yer aldığının görüldüğünü, müvekkil şirket yetkilileri tarafından derhal ... Tic. Ltd. Şti. Yetkililerinin aranması neticesinde çek arkasındaki imzanın ve kaşenin kendilerine ait olmadığı, sahte/taklit olduğu, kendilerinden çekin ciro edildiği gözüken ...Şti. ile aralarında hiç bir ticari ilişki bulunmadığı, yaptıkları araştırmada çek arkasında ciranta olarak yer alan şirketlerden çekleri takibe koyan ... A.Ş. hariç diğer tüm şirketlerin aktif ticaret yapan faal şirketler olmadıkları bilgisine ulaştıklarının öğrenildiğini, çek üzerindeki taklit edilen imzaya karşı ... 1. İcra Hukuk Mahkemesinde ...esas sayılı imzaya itiraz davası açtıklarını ve çek üzerinde bulunan tüm cirantalar hakkında ... Cumhuriyet Başsavcılığına dolandırıcılık/resmi belgede sahtecilik/hırsızlık suçlarından suç duyurusunda bulunduklarını müvekkili şirket yetkililerine bildirdiklerini, çeklerin kargoda çalınması sebebiyle davalı tarafından müvekkili şirkete herhangi bir ürün teslim edilmediğini, takibe konu edilen her iki çekin bedelsiz olduğunu, faal olmayan şirketlerin ticari faaliyette bulunmalarının mümkün olmadığını belirterek takibe konu edilen her iki çekin de bu sebeple bedelsiz olduğunu belirterek ... 13. İcra Müdürlüğü'nün ... esas sayılı dosyasından dolayı müvekkilinin davalılara borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı ...A.Ş. vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının, dava konusu çekin keşidecisi olduğunu ve çekteki imzasına bir itirazı bulunmadığını, davacı iddiasının; çekin lehtar şirkete avans olarak verildiği ancak lehtar firma tarafından mal teslim edilmediği bu nedenle çekin bedelsiz kaldığı yönünde olduğunu, çekin avans olarak verildiği iddiasının yazılı delillerle ispat edilemediğini, davacının zararına hareket ettiğini; yetkili hamile karşı ileri sürülemeyeceğinin hüküm altına alındığını, çekteki imzanın ... Nakliye şirketi yetkilisine ait olmadığı iddia edilmiş ise de; bu durumun ispatlanmadıkça şahsi defilerin iyi niyetli keşideciyi sorumluluktan kurtaran bir sebep olmadığını, dava konusu çekin müvekkili ile ... şirketi arasındaki ticari ilişkiye istinaden alındığını, çekte ödeme yasağı bulunması sebebiyle tahsil edilemediğini ve ... şirketi ile yetkilisi hakkında suç duyurusunda bulunduğunu belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
... 21. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ...E.K. sayılı 24/04/2023 tarihli kararı ile mahkememiz dosyasıyla birleşen davanın dava dilekçesinde özetle; müvekkili şirketinin Kırkkale bölgesinde üreticiden aldığı gıda ürünlerinin tüketiciye ulaştırmasına aracılık eden bir limited şirketi olduğunu, gıda ticareti yapan ... bölgesinde üretim yapan davalılardan ... Şirketinden mal temin ettiğini, aralarında uzun süreli ticari ilişki olduğunu, bu ticari ilişki kapsamında müvekkili şirketin davalılardan ... Şirketi lehine mal alımı için ileri tarihli keşide ettiği çekler düzenleyerek avans olarak lehtar ... Ltd. Şirketine teslim ettiğini, çeklerin tesliminden kısa bir süre sonra ...Tic. Ltd. Şti. Yetkilileri tarafından müvekkili şirket yetkilileri ile görüşüldüğünü çeklerin ... dan ...' e kargo ile gönderimi sırasında kargoda kaybolduğunu ... Asliye Ticaret Mahkemesinin ...esas sayılı dosyasından çek iptal davası açıldığını ve mahkemeden ödeme yasağı alındığı bilgisinin verildiğini, ayrıca ... numaralı 250.000,00 TL bedelli ve ... numaralı 250.000,00 TL bedelli çekler de ... 13. İcra Müdürlüğünün ... esas sayılı dosyası ile takibe konulduğunu, takip için taraflarınca ... 3. Asliye Ticaret Mahkemesinin ...esas sayılı dosyası ile menfi tespit davası açıldığını, takip için ihtayiti tedbir kararı verildiğini ve takibin durdurulduğunu, bu davanın ... 3. Asliye Ticaret Mahkemesi ile birleştirilmesini talep ettiklerini, ... 11. İcra Müdürlüğünün ... esas sayılı dosyasından müvekkili şirketine ödeme emri tebliğ edildiğini, takip dayanağının davalılardan ... Şirketine teslim edilen ve lehtar tarafından kargoda kaybolduğu bilgisinin verilen 4 adet çek içesinden ... numaralı, 12/02/2023 tarihli 500.000,00 TL bedelli ve ... numaralı 19/02/2023 tarihli ve 500.000,00 TL bedelli çekler olduğunu, ciro silsilesinde ise lehtarın kaşesi imzası birlikte 4 farklı firmanın daha ciranta olarak yer aldığının görüldüğünü, ardından müvekkili şirket yetkilileri tarafından derhal ... Nak. Şirketi yetkilileri ile görüşmeler yapıldığını, çek arkasındaki imzanın ve kaşenin kedilerine ait olmadığını, sahte olduğunu, kendilerinden çekin ciro edildiği gözüken ... şirkeit ile aralarında hi bir ticari ilişki olmadığını, imzaya itiraz için dava açtıklarını ve suç duyursunda bulunduklarını bildirdiklerini, takibe konu edilen çekler, müvekkili şirket tarafından davalılardan ... Nak. Şirketine ileri tarihli mal alımı için avans olarak verilmiş ancak çeklerin kargoda çalınması sebebiyle davalı tarafından vekil eden şirkete herhangi bir ürün teslim edilmediğin, takibe konu edilen her iki çekin de bu sebeple bedelsiz olduğunu belirterek ... 11. İcra Müdürlüğünün ... esas sayılı dosyasından dolayı müvekkilinin davalılara borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Dava ve birleşen dava, icra takibinden sonra açılan menfi tespit davasıdır.
Davalı ...Şirketi'nin ticaret sicilinden terkin edilmiş olması nedeniyle bu davalı aleyhine açılan asıl ve birleşen dava yönünden tefrik kararı verilerek mahkememizin 2025/177 ve 2025/178 esas sayılı dosyaları üzerinden yargılamaya devam edilmiştir.
Uyuşmazlığın çözümü için asıl ve birleşen davaya dayanak icra takip dosyaları kapsamında asıl ve birleşen davada davacı şirketin davalı şirketlere borcu bulunup bulunmadığının tespiti hususunda bilirkişi incelemesi yapılmasına karar verilmiştir. 04.08.2024 tarihli bilirkişi raporunun sonuç kısmında "...Davacı şirket ile davalı .... Ltd. Şti. arasında ticari ilişki bulunduğu, Davalı ...Ltd. Şti. ile davalı ... Ltd. Şti. arasında herhangi bir ticari ilişki olmadığı, Davalı ... Malz. San. Tic. Ltd. Şti. İle .... Ltd. Şti. ve ... ilişki olmadığı, Davalı ... A.Ş. nin 30.11.2017 tarihi itibarıyla re'sen terk durumda olduğu, buna göre; A.Ş. arasında herhangi bir ticari şirketin 2022 yılında faal olmadığının anlaşıldığı, Dava konusu icra takiplerinin alacaklısı olan davalı ...Tic, A.Ş. tarafından 2022 yılında toplam 6 adet fatura bedeli olarak KDV hariç 26.677.488,63 TL tutarında davalı ...Tic. A.Ş. adına fatura tanzim edilmiş olduğunun anlaşıldığı, 4) ... 4. Asliye Hukuk Mahkemesi ... Talimat sayılı dosyası ile davacı şirketin 2022 yılına ait ticari defter ve kayıtları üzerinde inceleme yapılarak dosyaya sunulan Bilirkişi Raporu ile; davacı şirketin davalı ... Ltd. Şti. ile ticari ilişkisi olduğunun ve halen devam ettiğinin, davacı şirketin diğer davalı şirketler ile herhangi bir ticari ilişkisi bulunmadığı, davacı tarafından verilen çeklerin bir kısmının borcuna mahsup edilmiş olduğu, 2023 yılı itibarıyla alacaklarının kalmadığının tespit edildiği..." şeklinde görüş belirtilmiş, davacıya ait ticari defter ve kayıtların ...adresinde olduğu belirtildiğinden ilgili birime yazılan talimat neticesinde mali müşavir bilirkişi tarafından tnazim olunan 15.11.2024 tarihli raporun sonuç kısmında "...Limited şirketi ile dosyada davalı olan şirketlerden sadece ... Şirketi ile Ticari ilişkisi olduğu, halen devam ettiği, vermiş olduğu çeklerin (1.500.000,00.-TL) bir kısmının borcuna mahsup (608.355,09 TL), kalan kısmının (891.644,91.-TL) 2023 yılı itibari ile alacaklarının kalmadığı..." şeklinde görüş belirtilmiş, bilirkişi raporları denetime uygun, kanaat oluşturmaya ve hüküm kurmaya elverişli kabul edilmiştir.
Tüm dosya kapsamının değerlendirilmesi sonucunda; uyuşmazlığa konu çekler yönünden ... Cumhuriyet Başsavcılığı'nın .... soruşturma sayılı dosyasına sunulan belgelerde; davalı ... Tic. A.Ş. tarafından tanzim edilen 13.12.2022 tarihli ... nolu 5.553.353,76 TL tutarlı e-Arşiv Fatura muhatabının davalı ...Tic. A.Ş. olduğu, davalı ... Tic. A.Ş. tarafından düzenlenen 16.01.2023 tarihli Tahsilat Makbuzu ile; toplam 530.000,00-TL tutarının 3 adet çekle davalı ... International Mağ. Ve Tic. A.Ş.'den tahsil edilmiş olduğu, çeklerin; asıl dava konusu ..bank ...Şubesi 15.01.2023 tarihli ... nolu 250.000,00-TL bedelli ve 22.01.2023 tarihli ... no.lu 250.000,00 TL bedelli, dava konusu olmayan ... Şubesi 30.01.2023 tarihli ... no.lu 30.000,00 TL bedelli çekler olduğu tespit edilmiş, asıl dava ve birleşen dava konusu çeklerin; davacı şirket ile davalı ... Ltd. Şti. arasındaki ticari ilişki kapsamında, davacı şirket tarafından keşide edilerek davalı ... Ltd. Şti.'ne verilmiş olduğu ve davacı şirketin diğer davalı şirketler ile herhangi bir ticari ilişkisi bulunmadığı, davalı ... Ltd. Şti.'nin 2023 yılı itibarıyla davacıdan alacağının kalmadığının belirtildiği anlaşılmıştır.
Dava konusu çeklerin hamili konumunda olan ...A.Ş.nin cevap dilekçesi incelendiğinde, dava konusu çeklerin ticari ilişki kapsamında diğer bir davalı ...A.Ş.den ciro yoluyla alındığı ifade edilmektedir. Ayrıca davacının dava konusu çekler üzerindeki imzayı inkar etmediğini, imzaların istiklali ilkesi gereği meşru hamil konumunda olduğunu, davacının menfi tespit/istirdat isteminde bulunamayacağını ve çek bedelini ödemek zorunda olduğunu belirtmiştir. Davacı başta dava konusu çekler olmak üzere çok sayıda çekin davalılardan .... Tic. Ltd. Şti. lehine mal alımı için ileri tarihli olarak avans çeki mahiyetinde verildiğini, çeklerin kendisine iade edilmesi gerekirken kargoda kaybolduğunu ve sahte cirolarla tekrar piyasaya sürüldüğünü iddia etmiştir. Bir başka deyişle, davacı tarafından bedelsizlik iddiasında bulunulmaktadır. Davalılardan,... Tic. Ltd. Şti. tarafından da bu iddia doğrulanmaktadır. davacının benzer mahiyette çok sayıda dava bulunduğunu ve aynı kişiler tarafından çeklerin piyasaya sürüldüğünü belirtmesi üzerine yapılan UYAP sorgusu sonucunda, İstanbul Böle Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesinin, aynı uyuşmazlığa ilişkin 26/09/2024 tarihli ve ... Esas ve ... Karar sayılı ilamında "Dava çek keşidecisi tarafından lehtar ve cirantalara karşı açılmış menfi tespit davası olup, ilk derece mahkemesince davacının çeklerdeki imzasını inkar etmediği, lehdara ait imzanın inkar edilmesinin ciro zincirini koparmayacağı, imzaların istiklali ilkesi gereği davacının sorumluluğunun devam ettiği, çek zayi sebebiyle ödeme yasağı ve iptal kararının tek başına çekin icra takibine konmasına bir engel de teşkil etmediği gerekçeleriyle aktif husumet yokluğu nedeniyle reddine karar verilmiştir. Çeklerin keşidecisi olan davacının, lehdar ve cirantalara karşı borçlu olmadığını ileri sürerek menfi tespit davası açmasında yasal bir engel bulunmayıp, ilk derece mahkemesince davanın esası hakkında bir karar verilmesi gerekirken, aktif husumet yokluğu nedeniyle davanın usulden reddine karar verilmesi doğru görülmemiştir." şeklinde görüş bildirilmiştir. Dolayısıyla, davalının bu yöndeki savunmasına itibar edilmemiş; davacının huzurdaki davayı yürütmekte hukuki yararının bulunduğu değerlendirilerek işin esasına girilmiştir.
Bilindiği üzere, kambiyo hukukunda mücerretlik ilkesi geçerlidir. Bir başka ifadeyle, kambiyo senedi, kayıtsız şartsız bir borç ikrarını ve ödeme taahhüdünü içermektedir. Bu nedenle, senet hamilinin alacağını ya da bunun kaynağını ispat etme yükümlülüğü bulunmamaktadır. Tam aksine, senet borçlusunun bunun soyut borç ikrarı içermediğini, teminat veya avans senedi olduğunu ya da bedelsiz olduğunu yazılı belgeyle ispat etmesi gerekmektedir. Bu nedenle, kambiyo senetlerinde ispat külfeti yer değiştirdiği kabul edilmektedir. Buna ek olarak, imzaların istiklali ilkesi gereği, görünüşte ciro silsilesi kopuk olmayan senedin meşru hamiline karşı keşidecinin veya lehtarın kişisel defilerini ileri sürebilmesi için hamilin bu durumdan haberdar olduğunu ya da kötü niyetli olduğunu ispat külfeti yine davacıya aittir. Bu açıklamalar ışığında somut olay değerlendirildiğinde, kural olarak davacının, senedin meşru hamili olan ... A.Ş.nin kötü niyetli olarak senetleri elinde bulundurduğunu, gerçek bir alacağının olmadığını ispatlaması gerekmektedir. Davalı ...A.Ş. ise savunmasında, söz konusu çeklerin ...A.Ş. ile arasındaki "ticari ilişkiye" istinaden alındığını belirtmiştir. Dolayısıyla davalı, somut olay bağlamında kambiyo senedinin mücerretlik prensibine dayanmamış; alacağının ticari ilişki bağlamında olduğunu savunmuştur. Mahkememizce, bu savunma kapsamında yapılan değerlendirme neticesinde, ticari ilişkiye dayalı olarak çekleri ciro ettiği belirtilen ...A.Ş.nin ... Vergi Dairesi başkanlığından alınan yazıya göre 30.11.2017 tarihinde resen terkin edildiği tespit edilmiştir. Buna ek olarak, Ticaret Bakanlığı Mersis sisteminden yapılan sorguda, ...A.Ş.nin temsil yetkilisinin bulunmadığı, bir başka ifadeyle organsız olduğu görülmektedir. Nitekim, davalı cirantalara yapılan tebligatların tamamı da iade edilmiş; belirtilen adreslerinde fiilen faaliyet göstermedikleri anlaşılmıştır. Yukarıda yer verilen bilirkişi raporu ve davalılardan ...A.Ş.nin ticari kayıtlarından da anlaşılacağı davalının vergi sisteminden sekiz yıl önce resen terkin edilen ve o tarihten itibaren kaydı bulunmayan, dahası yetkili temsilcisi olmayan bir şirketten ticari ilişki karşılığı çek teslim aldığı yönündeki savunmanın kabulü mümkün değildir. Zira söz konusu çekleri ciro etmeye yetkili bir şirket temsilcisi bulunmamaktadır. Basiretli tacir konumunda olan davalının söz konusu şirketin organsız olduğunu herkese açık ticaret sicil kayıtları nedeniyle bildiği veya bilebilecek durumda olduğu ve bu nedenle somut uyuşmazlıkta anılan çekler nedeniyle gerçek bir ticari ilişkisinin veya alacağının bulunmadığı ve çekleri kötü niyetli olarak iktisap ettiği sonucuna ulaşılmıştır. Dolayısıyla, davalıların görünüşte ciro zinciri oluşturmak suretiyle kötü niyetli olarak dava konusu çekleri iktisap ettiklerinin kabulü gerekmiş; asıl ve birleşen davada davaya konu çekler nedeniyle davacı şirketin davalı şirketlere borçlu olmadığının tespitine, asıl dava yönünden 100.000,00-₺ ve birleşen dava yönünden 200.000,00-₺ kötüniyet tazminatının icra takiplerini başlatan davalı ... Şirketi'nden alınarak davacıya verilmesine, ... San. ve Tic. Ltd. Şti.nin dava açılmasında kusuru bulunmaması nedeniyle aleyhine yargılama giderine hükmedilmemesine dair aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM / Ayrıntısı ve gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
A)1-Asıl davanın kabulüne,
Davaya konu ... numaralı 15.01.2023 tarihli ve 250.000,00-₺ bedelli, ... numaralı 22.01.2023 tarihli ve 250.000,00-₺ bedelli çeklere dayalı ... 13. İcra Müdürlüğü'nün ...esas sayılı dosyası yönünden davacının davalılara borçlu olmadığının tespitine,
Takibe konu çek bedelleri toplamının %20'si oranında (100.000,00-₺) kötüniyet tazminatının davalı ...Şirketi'nden alınarak davacıya verilmesine,
2-Harçlar Kanunu uyarınca alınması gereken 34.155,00-₺ harçtan peşin alınan 9.469,80-₺ harcın mahsubu ile bakiye 24.685,20-₺ karar harcının davalıdan tahsili ile hazineye gelir kaydına,
3-Davacı tarafından yapılan 19.000,00-₺ bilirkişi ücreti, 1.870,00-₺ tebligat posta gideri olmak üzere toplam 20.870,00-₺ ile 9.675,30-₺ harç gideri olmak üzere toplam 30.545,30-₺ yargılama giderinin (davalı .... Ltd. Şti. Hariç) davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacıya verilmesine,
4-Avukatlık asgari ücret tarifesi uyarınca kabul edilen dava değeri üzerinden davacı vekili lehine hesaplanan 79.000,00-₺ nispi vekalet ücretinin (davalı ... Şti. hariç) davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacıya verilmesine,
B)1-Birleşen davanın kabulüne,
Davaya konu .. numaralı 12.02.2023 tarihli ve 500.000,00-₺ bedelli, ... numaralı 19.02.2023 tarihli ve 500.000,00-₺ bedelli çeklere dayalı ... 11. İcra Müdürlüğü'nün ... esas sayılı dosyası yönünden davacının davalılara borçlu olmadığının tespitine,
Takibe konu çek bedelleri toplamının %20'si oranında (200.000,00-₺) kötüniyet tazminatının davalı ...Şirketi'nden alınarak davacıya verilmesine,
2-Harçlar Kanunu uyarınca alınması gereken 68.310,00-₺ harçtan peşin alınan 18.964,74-₺ harcın mahsubu ile bakiye 49.345,26-₺ karar harcının davalıdan tahsili ile hazineye gelir kaydına,
3-Davacı tarafından yapılan 998,00-₺ tebligat posta gideri ile 19.170,24-₺ harç gideri olmak üzere toplam 20.168,24-₺ yargılama giderinin (davalı ...Ltd. Şti. hariç) davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacıya verilmesine,
4-Avukatlık asgari ücret tarifesi uyarınca kabul edilen dava değeri üzerinden davacı vekili lehine hesaplanan 152.000,00-₺ nispi vekalet ücretinin (davalı ...Tic. Ltd. Şti. hariç) davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacıya verilmesine,
5-Davacı tarafından yatırılan gider avansından arta kalan kısmın karar kesinleştiğinde HMK'nın 333. maddesi uyarınca davacıya iadesine,
Dair; davacı vekilinin yüzüne karşı davalı tarafın yokluğunda kararın taraflara tebliğinden itibaren 2 haftalık süre içinde İstanbul Bölge Adliye Mahkemesine istinaf yolu açık olmak üzere oybirliği ile karar verildi. 06/03/2025
Başkan
e-imza
Üye
e-imza
Üye
e-imza
Katip
e-imza