T.C.
İSTANBUL
4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2020/537 Esas
KARAR NO : 2025/543
DAVA : İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 11/10/2021
KARAR TARİHİ : 09/09/2025
Mahkememizde görülmekte olan İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
ASIL DAVADA:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacı şirketin döşemelik kumaş üretimi gerçekleştiren ve yurtiçi ve yurtdışı satış gerçekleştiren bir firma olduğunu, davacı şirket yetkilisinin müşterilerden tahsilat amaçlı 17.01.2020 tarihinde davaya konu olan çek de dahil olmak üzere bir takım çekleri alındığını, cüzdanına koyduğunu, ardından cuma namazını kılmak için abdest alırken montunun içinde bulunan cüzdanı çalındığını, olup çekler de cüzdanın içinde birlikte çalındığını, davacı şirket yetkilisinin aynı gün ... verdiği ifade ile durumu bildirerek şikayetçi olduğunu, 20.01.2020 tarihinde olayın yaşandığını, olduğu ... Cumhuriyet Savcılığı’nda davacı şirket çalışanının yine şikayetçi olduğunu, konuyla ilgili olarak gerek keşideci gerekse de cirantalar açısından herhangi bir mağduriyet yaşanmaması için ... 1. Asliye Hukuk Mahkemesi ... Esas sayılı dosyası ile çalınan tüm çekler hakkında zayi ve iptal davası açıldığını, ... 1. Asliye Hukuk Mahkemesi ...Esas sayılı dosyası içeriğinde de yer alan ve davacı yetkilisinden çalınan çeklerden biri olan ...BANKASI AŞ, ..., ... keşide tarihli, 20.000 TL miktarlı, ... seri numaralı çek,' in bir şekilde davalı ...eline geçmiş olduğunu, çek ciro işlemlerinin ne şekilde ilerlediği taraflarınca bilinmemekle birlikte, ciro işelemleri yapıldığını, davalı tarafın söz konusu çek ile ilgili ... 28. İcra Müdürlüğü ... Esas sayılı dosyası ile İcra Takibi başlatmış olduğunu öğrendiklerini, açıklanan bu nedenlerle; davanın kabulü ile...Bankası A.Ş. ..., ...keşide tarihli, 20.000 TL miktarlı, ... seri numaralı çekin iadesine, ... 28. İcra Müdürlüğü ... Esas sayılı dosyasının durdurulmasına ve herhangi bir ödeme ve sair işlem yapıldı ise iadesine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; çekin 6361 sayılı yasaya uygun şekilde yapılan faktoring işlemi ile davalıya geçtiğinin açık olduğunu, faktoring işleminin usul ve yasaya uygun şekilde yapıldığından davalının iyi niyeti olduğundan ve davacının da kötü niyetle iktisap veya iktisapta ağır kusur iddiası da bulunmadığından TTK. Md.7925 ve yerleşmiş Yargıtay kararları gereğince davacının çek istirdatı talebinin hukuki dayanağının bulunmadığını, ticari defter ve kayıtlarının incelenmesi halinde faktoring işleminin usul ve yasaya uygun şekilde yapıldığının, müvekkilinin çeki iktisabında iyi niyetli hamil olduğunun görüleceğinin, her ne kadar ... 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin ... sayılı dosyasından çek iptali davasından ödeme yasağı kararı verilmiş ise de bu kararın verilmesi tarihinin 09/03/2020 tarihi olduğunu, ödeme yasağı kararının tarihinin çekin iktisap tarihinden sonra olduğunun açık olduğunu, açıklanan bu nedenlerle; hukuki dayanaktan yoksun davanın reddini, yargılama gideri ve vekalet ücretinin davacı üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.
BİRLEŞEN DAVADA:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; ... Bankası ... Şubesi, 31.08.2020 keşide tarihli, 20.000,00 TL miktarlı, ... seri numaralı çekin, cüzdanı ile birlikte çalındığını, .... 1. Asliye Hukuk Mahkemesi... Esas sayılı dosyası ile çalınan tüm çekler hakkında zayi ve iptal davası açıldığını, çekin ... elinde olduğundan bahisle ...' e karşı ... 4. Asliye Ticaret Mahkemesi ... Esas sayılı dosyası ile çek iade davası açılmış olduğunu, yargılama aşamasında çek aslının ...' e davalı ... firması tarafından ödeme yapıldığı ve ödeme akabinde ... firmasına iade edildiği tespit edildiğini belirterek, bu nedenle...Bankası ... Şubesi, 31.08.2020 keşide tarihli, 20.000,00 TL miktarlı, ... seri numaralı çekin davalıdan istirdadına, ... 4. Asliye Ticaret Mahkemesi ... Esas sayılı dosyasında görülmekte olan Çek İade davası ile huzurda açılmış olan iş bu dava konu birliği olması ve delillerin birlikte değerlendirilmesi ile karar çıkması halinde iki tarafı da etkileyecek nitelikte bir dava olduğundan davaların birleştirilmesini talep etmiştir.
Davalı cevap dilekçesinde özetle; davaya konu davacı şirket yetkilisi tarafından çaldırıldığı gerekçesi ile ... 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyası ile görülen çeklere ait zayi ve iptal davasına konu edildiğini, çekin kaybolmasının davacı şirketin çalışanının dikkatsizliği ve tedbirsizliği neticesinde gerçekleştiğini, davacı şirketin çeki kaybetmesinin hukuki sorumluluğunun ve mali külfetinin davalı ya yükletilmesinin kabul edilemeyeceğini, davalı hakkında davalı ve yetkili hamil olarak görülen ... A.Ş. Tarafından ödeme emri sunulan ... 28. İcra Müdürlüğü'nün ...Esas sayılı dosyası ile icra takibi başlatıldığını, herhangi bir haciz işlemi ile karşılaşmak istemeyen müvekkili tarafından dosya borcunun alacaklı davalı faktoring şirketine banka yoluyla ödendiğini, icra takip bedelinin ödeyen müvekkilinin çek aslını icra dairesinden teslim aldığını, daha sonra ödediği bedeli kendinden önceki ciranta olan ...Tic. A.Ş.'den tahsil etmek maksadıyla bu cirantaya teslim ettiğini, çek aslının davalı şirkette olmadığını, açıklanan bu nedenlerle; davanın reddine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
DELİLLER: Bilirkişi Kök ve Ek Raporları, ... 10. ATM'nin ...Esas sayılı dosyası, ... 6. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin... Esas sayılı dosyası, ... 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin ...Esas sayılı dosyası, ... CBS'nin ... soruşturma sayılı yazısı, ... 28. İcra Müdürlüğü'nün ... esas sayılı dosyası, taraf beyanları ve tüm dosya kapsamı.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ:
26/04/2022 Tarihli Bilirkişi Raporunda Özetle; "Dosyada mevcudu, davacı ve davalı şirketlere ait 2019-2020 yılına ait ticari defterlerş, dava dosyası ile yine bu kayıtların dayanağı belgelerin muhasebesel yönden tetkiki sonucunda ve raporu içinde açıklanan nedenlerle; incelenen davacı şirkete ait 2019-2020 yılı yevmiye ve kebir defterlerine ait beratların yasal sürelerde alındığı, envanter defterinin açılış tasdikinin yasal süresinde olduğu, bu anlamda sunulan ticari defterlerin usulüne uygun tasdik edildiği, incelenen birleşen dosya davalısı ...'a ait 2019-2020 yılı yevmiye ve kebir defterlerine ait beratların yasal sürelerde alındığı, envanter defterlerinin açılış tasdikinin yasal süresinde olduğu, bu anlamda sunulan ticari defterlerin usulüne uygun tasdik edildiği, incelene asıl dosya davalısı ... A.Ş.'ne ait 2019-2020 yılı yevmiye ve kebir defterlerine ait beratların yasal sürelerde alındığı, envanter defterinin açılış tasdikinin yasal süresinde olduğu, bu anlamda sunulan ticari defterlerin usulüne uygun tasdik edildiği, davacı şirketin incelenen 2019-2020 yılına ait ticari defterlerinde davaya konu...keşide tarihli ... numaralı 20.000,00 TL tutarlı çek ile ilgili herhangi bir muhasebe kaydının olmadığı, birleşen ... 6. ATM'nin ... Esas sayılı dosyasın davalısı ...'a (...) ait ve incelenen 2019-2020 yılına ait ticari defterlerinde dava konusu 31/08/2020 keşide tarihli 8879 numaralı çek yevmiye defterinde 13/01/2020 tarihinde ... nolu yevmiye maddesinde ... numaralı alınan çekler hesabında kayıtlı olduğu, asıl davada davalı faktoring şirketinin incelenen 2020 yılına ait ticari defterlerinde davaya konu... vadeli ... numaralı toplam tutarı 20.000,00 TL olan çekin 2020 yılına ait ticari defterlerinden yevmiye defterinde... tarihinde ... numralı yevmiye maddesinde kayıt altına alındığı, birleşen ... 6. ATM'nin ... Esas sayılı dava dosyası davalısı tarafından asıl davada davalı...Şirketi'ne 28. İcra Dairesi'ne... esas ödeme açıklaması ile davalı şirket vekilinin ... Bankası ... şubesindeli hesabına toplam 27.000,00 TL tutarlı ödeme yaptığı tarafından görüldüğünü, davalı ... şirketine çekin devir aldığı dava dışı ... Otomotiv İç ve Dış Ticaret Ltd. Şti'nin çek ile ilgili faktor işlemi yapılırken asıl dosya davalısının önceki cirantalara ait teşvik edici belge olarak ... tarih ... nolu toplam 28.123,20 TL fatura ibraz ettiği, davacı şirketin istirdat talebinin mahkeme taktiri içinde olduğu" sonuç ve kanaatine varıldığı bildirilmiştir.
01/06/2023 Tarihli Bilirkişi Ek Raporunda Özetle; "Dosya mevcudu, Davacı ve davalı şirketlere ait 2019-2020 yılına ait ticari defterleri, Dava dosyası ile yine bu kayıtların dayanağı belgelerin Muhasebesel yönden tetkiki sonucunda ve raporumuz içinde açıklanan nedenlerle; 8.1 İncelenen davacı şirkete ait 2019-2020 yılı yevmiye ve kebir defterlerine ait beratların yasal sürelerde alındığı, Envanter defterinin açılış tasdikinin yasal süresinde olduğu, bu anlamda sunulan ticari defterlerin usulüne uygun tasdik edildiği, 8.2 İncelenen birleşen dosya davalısı ...’a ait 2019-2020 yılı yevmiye ve kebir defterlerine ait beratların yasal sürelerde alındığı, Envanter defterinin açılış tasdikinin yasal süresinde olduğu, bu anlamda sunulan ticari defterlerin usulüne uygun tasdik edildiği, 8.3 İncelenen asıl dosya davalısı ... AŞ.ne ait 2019-2020 yılı yevmiye ve kebir defterlerine ait beratların yasal sürelerde alındığı, Envanter defterinin açılış tasdikinin yasal süresinde olduğu, bu anlamda sunulan ticari defterlerin usulüne uygun tasdik edildiği, 8.4 Davacı ... AŞ’nin incelenen 2019-2020 yılına ait ticari defterlerinde davaya konu.. keşide tarihli ... numaralı 20.000,00 TL tutarlı çek ile ilgili herhangi bir muhasebe kaydının olmadığı, 8.5 Birleşen ... 6. Asliye Ticaret Mahkemesinin ...E. Sayılı dava dosyası davalısı ...’a ( ...) ait ve incelenen 2019-2020 yılına ait ticari defterlerinde dava konusu... keşide tarihli ... numaralı çek yevmiye defterinde 13.01.2020 tarihinde 689 Nolu yevmiye maddesinde ...numaralı alınan çekler hesabında kayıtlı olduğu, 8.6 Asıl davada davalı ... AŞ.’nin incelenen 2020 yılına ait ticari defterlerinde davaya konu 31.08.2020 vadeli ... numaralı toplam tutarı 20.000,00 TL olan çek 2020 yılına ait ticari defterlerinden yevmiye defterinde ... tarihinde ... numaralı yevmiye maddesinde kayıt altına alındığı, 8.7 Birleşen ... 6. Asliye Ticaret Mahkemesinin ... E. Sayılı dava dosyası davalısı ... ( ...) tarafından asıl davada davalı ...AŞ. ye ... 28. İcra... esas ödeme açıklaması ile davalı şirket vekilinin ...Bankası ... Şubesindeki hesabına toplam 27.000,00 TL tutarlı ödeme yaptığı tarafımdan görülmüştür. 8.8 Davalı Faktoring şirketinin çeki devir aldığı dava dışı .... Şti. çek ile ilgili faktor işlemi yapılırken asıl dosya davalısı ... A.Ş. ye önceki cirantalara ait tevsik edici belge olarak, (fatura vb.) ... tarih ... nolu toplam 28.123,20 TL tutarlı fatura ibraz ettiği, Dava dosyasına ek rapor aşamasında 26.04.2022 tarihli kök raporu değiştirecek somut ve objektif bir belge sunulmadığından kök raporun özünün korunduğu, Davacının istirdat talebinin Sayın Mahkemenizin takdirinde olduğu," sonuç ve kanaatine varıldığı bildirilmiştir.
13/03/2025 Tarihli Bilirkişi Raporunda Özetle; "Sayın Mahkeme tarafından verilen görevlendirme çerçevesinde dava dosyası ve Davalı ... A.Ş.’nin ticari defterleri üzerinde yapılan görevlendirme ile sınırlı incelemeler sonucunda; TTK m. 792 uyarınca, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlü olduğu, hamilin senedi iyiniyetle devraldığının anlaşılması halinde, iade mükellefiyetinin bulunmadığı, Davalı ... A.Ş.’ye ait 2019 ve 2020 yılları ticari defterlerin tasdik işlemlerinin yasal süreleri içerisinde yapıldığı, Davalı ...A.Ş.’nin dava konusu çek ile ilgili faktoring işlemlerinin belgelerini ilgili yasaya uygun hazırladığı, Davacı tarafın ticari defterlerinin raporun C maddesinde açıklanan sebeplerden dolayı incelenemediği," sonuç ve kanaatine varıldığı bildirilmiştir.
02/06/2025 Tarihli Bilirkişi Raporunda Özetle; " Davalı faktoring şirketi ile dava dışı ... arasında akdedilen Faktoring Sözleşmesi kapsamında; davalı faktoring şirketine temlik edilen fatura borçlusunun dava dışı ... firması olduğu, fatura karşılığında davalı şirkete teslim edilen dava konusu çekin arka yüzünde fatura borçlusu davacı cirosu ile ... firmasına verildiği ve bu firma tarafından davalı faktöring şirketine teslim edildiği, buna göre dava konusu çekin faktoring işlemine konu edildiği, böylece faktoring sözleşmesi çerçevesinde dava konusu çekin düzgün ciro silsilesi ile davalı faktöring şirketine ulaştığı, Davalı şirketin ticari defter kayıtlarında; dava konusu 31.08.2020 tarihli 20.000,00 TL bedelli çekin ve dava konusu olmayan 25.09.2020 tarihli 32.939,00 TL bedelli çekin 20.01.2020 tarihinde Portföydeki Çekler hesabına giriş kaydının yapılmış olduğu, Faktoring sözleşmesi çerçevesinde; dava konusu çeke ait faktöring işlemine istinaden, davalı faktöring şirketi tarafından dava dışı ... firmasına 20.01.2020 tarihinde 45.000,00 TL ödeme yapılmış olduğu, davalı şirket tarafından incelemeye sunulan belgelerden; factoring işlemine konu edilen, davalı şirket tarafından temlik alınan ... tarih ... no.lu 28.123,20 TL tutarlı faturanın ve ... tarih ... no.lu 85.541,40 TL tutarlı faturanın Merkezi Fatura Kaydı Sistemine işlenmiş olduğu, Dava konusu ... Bankası A.Ş. ...tarihli ... no.lu 20.000,00 TL bedelli çek için istihbarat çalışması yapılmadığının, çek hakkında istihbarat teyidi alınmadığının davalı faktöring şirketi tarafından beyan edilmiş olduğu, Davacının çek istirdadı talebi hususunda, davalı factoring şirketinin kambiyo senedini iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket edip etmediğine ilişkin dosyadaki delillerin nihai takdirin Sayın Mahkemenize ait olduğu, Davacı şirket ile davalı ...şirketi arasındaki ticari ilişki çerçevesinde, rapor içerisinde açıklandığı üzere; davalı şirketin dava konusu çek bakımından davacıya borçlu durumda olduğu," sonuç ve kanaatine varıldığı bildirilmiştir.
GEREKÇE: Asıl ve birleşen dava, çekin istirdatı davasıdır.
Taraflar arasındaki uyuşmazlığın, ...Bankası A.Ş. ... Şubesi/... Şubesine ait keşidecisi ...Şti., lehtarı ... A.Ş olan, ... vadeli, ... seri numaralı, 20.000,00 TL bedelli çekin çalınması nedeniyle çekin yetkili hamil olduğunu iddia eden davacıya iadesinin gerekip gerekmediği hususunda olduğu anlaşılmaktadır.
Hak sahibinin tespiti şekline göre çek; nama, emre ve hamiline olarak düzenlenebilmektedir. Çekin devir şekli bu ayrıma göre farklılık göstermektedir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 824. (6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu (eTTK m. 736) maddesine göre; “Emre yazılı olan veya kanunen böyle sayılan kıymetli evrak, emre yazılı senetlerdendir.” Bu tanıma göre kıymetli evrak sayılan bir senedin emre yazılı olması için senedin emre olduğunun senetten anlaşılması, eş söyleyişle bu durumun senette belirtilmiş olması veya böyle bir beyan olmamakla beraber kanunen emre yazılı senetlerden birinin söz konusu olması gerekir.
Çek ise kanunen emre yazılı senetlerden olduğu için, emre düzenlenmek isteniyorsa bunun açıkça senede yazılmasına gerek yoktur (TTK m. 785/1-a; eTTK m. 697/I, b. 1). Emre yazılı çekler ciro ve teslim yolu ile devredilir (TTK m.788/I; eTTK m.700/I; TTK m. 647/I-II, eTTK m. 559/I,II). Kanun koyucu çeklerde cironun şeklini ve hükümlerini poliçe hükümlerine atıf yaparak düzenlemiş (TTK m. 818/I-d; eTTK m.730/I, b.4), hamilin hak sahipliğinin ispatını ise TTK’nın 790. (eTTK m. 702) maddesinde düzenlemiştir. Buna göre, çek üzerinde hem beyaz ciro hem de tam ciro yapılabilir (TTK m. 818/I-d, eTTK m. 730/I, b. 4; TTK m. 683/2, eTTK m. 595/2).
Nama yazılı senetlerin tanımı ise TTK’nın 654. (eTTK m. 566) maddesinde yapılmıştır. Buna göre; "Belli bir kişinin adına yazılı olup da onun emrine kaydını içermeyen ve kanunen de emre yazılı senetlerden sayılmayan kıymetli evrak nama yazılı senet sayılır".
Çek kanunen emre yazılı senetlerden olduğundan (TTK m. 785/1-a, eTTK m. 697/I, b. 1; TTK m. 788/I, eTTK m. 700/I), onu nama yazılı olarak düzenleyebilmek için menfi emre kaydına yer vermek gereklidir (TTK m. 785/1-b, eTTK m. 697/I, b. 2; TTK m. 788/II, eTTK m. 700/II). Menfi emre kaydını ihtiva eden çekte lehtar olarak gösterilen kişi senedi elinde bulunduruyorsa yetkili hamil sayılır. Nama yazılı bir çek üçüncü bir kişiye devredilmiş ise, yetkili hamilin tespiti yapılan devir işleminin geçerliliğine bağlıdır. Nama yazılı kıymetli evrak (çek) yazılı devir beyanı (alacağın temliki) ve senedin teslimi suretiyle devredilir (TTK m. 647/I-II, eTTK m. 559/I-II; TTK m.788/II, eTTK m. 700/II).
Hamiline yazılı senetlerin tanımına gelince; TTK’nın 658. (eTTK m. 570) maddesine göre; "Senedin metninden veya şeklinden, hamili kim ise o kişinin hak sahibi sayılacağı anlaşılan her kıymetli evrak, hamile veya hamiline yazılı senet sayılır". Hamiline yazılı senedin devri, senedin teslimi ile olur (TTK m. 647/1; eTTK m. 559/I). Buna göre hamiline yazılı çeki elinde bulunduran kişi yetkili hamildir ve çek bedelini talep etmeye yetkilidir.
Diğer taraftan yapılış amacı yönünden ciro; temlik, tahsil ve rehin cirosu olmak üzere üçe ayrılmaktadır. Kambiyo senedinin mülkiyeti ile birlikte senetten doğan hakları karşı tarafa devretmek amacıyla yapılan ciroya temlik cirosu denir. Temlik cirosu ile ciranta artık senedin nihai alacaklısı sıfatını kaybeder ve ciro yaptığı şahsa ve ondan sonra gelecek olanlara karşı sorumlu olur. Ciro şerhinde, cironun hangi amaçla yapıldığı anlaşılmıyor ise temlik için yapıldığı kabul edilir. Cironun temlik dışında, başka bir amaç için yapıldığını iddia eden taraf, iddiasını ispat ile mükelleftir. Ancak TTK’nın 688/1 ve 689/l. maddelerinde ciro şerhinin bulunmadığı durumlara ilişkin düzenlemeler de mevcut olup, anılan madde hükümlerine göre, tahsil veya rehin cirosu ile senedi devralan kişinin yaptığı ciro tahsil cirosu hükmündedir.
Kambiyo senedi alacaklısı, senet bedelini bizzat tahsil etmek zorunda değildir. Bu gibi durumlarda, alacaklı, kendisine bir temsilci atayarak senet bedelinin tahsilini sağlayabilir. Bu yolla yapılan ciroya tahsil cirosu denir (TTK m. 688). Tahsil cirosu açık veya örtülü (inançlı) yapılabilir. Açık tahsil cirosu, vekâlet kaydının açıkça yer aldığı cirodur. Bunun için ciro şerhinde “bedeli tahsil içindir”, “vekâleten”, “kabz içindir” veya vekâleti gösteren başka herhangi bir kaydın bulunması gereklidir (TTK m. 688/1). Açık tahsil cirosunun sadece teşhis fonksiyonu vardır. Senedin mülkiyetine ve senetten doğan alacaklara ciranta (tahsil cirosu ile devreden) sahip olduğundan, temlik fonksiyonu bulunmamaktadır (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 25.01.2022 Tarih, ... Esas ve ... sayılı kararı).
Dava konusu edilen çekin şeklen incelenmesinde davacının lehtar ya da hamil olduğunun anlaşılamadığı görülmektedir. Davacı yan, dava dilekçesinde çekin elinden rızası dışında elinden çıktığını ve çalındığını iddia etmektedir. Bu kapsamda ... 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin .... Esas sayılı dosyasında çekin zayi nedeniyle iptal davası açıldığı ve kayıp çek nedeniyle ... CBS'nin ... soruşturma sayılı dosyasının açıldığı görülmektedir.
Dava konusu; ... Bankası A.Ş. ... Şubesine ait ... no.lu 31.08.2020 keşide tarihli 20.000,00 TL bedelli çekin, keşidecisi dava dışı ...Şti. tarafından dava dışı ... A.Ş. adına keşide edilmiş olduğu, çekin arka yüzündeki ciro silsilesine göre; ... Tic. A.Ş., ..., ... Ltd. Şti., ... Ltd. Şti. cirosu ile davalı ... A.Ş. ne verilmiş olduğu, Dava konusu çekin, 13.01.2020 tarihli Çek Alındı Bordrosu ile; ... firması tarafından davacı şirkete teslim edilmiş olduğunun ve ... firmasının ticari defterlerinde kayıtlı olan davacı şirketin cari hesap alacağına istinaden dava konusu çek ile ödeme yapılmış olduğunun, davalı ... A.Ş. tarafından ... 28. İcra Dairesi ... E. sayılı dosyası ile dava konusu çek hakkında 17.09.2020 tarihinde Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yolu ile icra takibi yapılmış olduğu, Dosya borcuna istinaden; davalı ... tarafından 23.09.2020 tarihinde 27.000,00 TL olarak davalı ...A.Ş. ne ödeme yapılmış olduğu, İcra dosyasına istinaden haricen ödeme yapıldıktan sonra, dava konusu çekin; 23.09.2020 tarihli Çek Çıkış Bordrosu ile davalı ... tarafından dava dışı ... A.Ş. ne teslim edildiği görülmektedir.
6361 sayılı FKFFŞK'nun 9/2-3.bendi ile faktoring şirketlerine kambiyo senetlerine dayalı olsa bile bir mal ve hizmet satışından doğmuş fatura ile tevsik edilemeyen alacaklar ile kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde tevsik edilmeyen mal ve hizmet satışına bağlı doğacak alacakları devir alıp tahsilini sağlayamayacakları ve aynı faturaya dayalı olarak birden çok faktoring şirketine yapılan kısmi temliklerin toplam fatura miktarını aşamayacağı ve ancak bir kambiyo senedinin ciro yoluyla faktoring şirketine devri halinde kambiyo senedinden dolayı kendisine başvurulan kişi, düzenleyen ve önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan def'ileri faktoring şirketine karşı ileri süremeyeceği ve ancak bu def'ileri faktoring şirketinin kambiyo senedini iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olması halinde ileri sürebileceği öngörülmüştür.
Yargıtay 11. HD'nin 07/05/2018 tarih... Esas ve ... Karar sayılı kararında da belirttiği üzere; "6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu’nun 9/2. maddenin yollamasıyla 04.02.2015 tarih ve 29257 sayılı Faktoring İşlemlerinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik 5/1. maddesinde; "Kuruluş tarafından müşteriyi yeteri kadar tanıyacak şekilde istihbarat çalışmalarının yapılması, sadece müşterilerin beyanı veya sözlü teyidi ile işlem yapılmaması gerekir. İstihbarat çalışmasının; a) Öncelikle ilgili mevzuatta yer alan faturanın tarifi, şekli ve nizamına ilişkin düzenlemeler de dikkate alınarak faturadaki bilgilerin kontrol edilmesi, b) İç kontrol sisteminin devralınan faturalara ilişkin gerekli istihbarat ve araştırma yapılmasını sağlayacak ve Merkezi Fatura Kaydı Sisteminde bu faturaların mükerrer olmadığının kontrolü tamamlanmaksızın kullandırım yapılamayacak şekilde oluşturulması, c) Müşterilerin mali durumlarının değerlendirilerek bunların itibarı ve işlem geçmişleri de dikkate alınmak suretiyle gerektiğinde fatura borçlusu ve kambiyo senedi veya diğer senedin keşidecisine de başvurularak borcun teyit edilmesini sağlayacak yöntemler geliştirilmesi ve ulaşılabilmesi mümkün olan ilgili veri tabanlarından yararlanılması yoluna gidilmesi hususları dâhil olmak üzere asgari olarak yukarıda belirtilen usul ve esasları içerecek şekilde yapılır ve bunların yetersiz kalması durumunda ilave yöntemlere başvurulur." hükümleri düzenlenmiş olup, faktöring şirketlerinin gerekli istihbarat çalışmasını nasıl yapacağı ve çalışma usulleri açıkça düzenlemiştir.
Somut olayda davalı faktöring şirketi, müşterisi olan dava dışı .... Tic. Ltd. Şti.’den bir kısım faturalar ve bu faturalara istinaden bir kısım çekler aldığını ve bu şirkete ödemeler yaptığını, davacı taraf ise çeklerin yetkili hamili olduğunu, çeklerin çalınarak rıza dışı elinden çıktığını, davalının, çeklere istinaden almış olduğu faturaların sahte olduğunu ve faturaların tanziminden kısa bir sonra dava dışı ... Şti.’nin sicilden terkin edildiğini ileri sürmüştür. Bu durumda mahkemece anılan mevzuat hükümleri gereğince davalı faktöring şirketinin müşterisi olan dava dışı ... Tic. Ltd. Şti.’ne istinaden yukarıda açıklandığı üzere faturaları ve çekleri alırken gerekli istihbarat çalışmasını yapıp yapmadığı, bu şirketin mali durumlarına ilişkin değerlendirme yapıp yapmadığı hususlarında araştırma yapıldıktan sonra davacının ileri sürdüğü iddialarda değerlendirilerek sonucunda davalı faktöring şirketinin çekleri iktisabında ağır kusurlu veya kötüniyetli olup olmadığı, çekin istirdadına karar verilip verilmeyeceği değerlendirilerek sonucuna göre karar verilmesi gerekirken yanılgılı gerekçelerle ve eksik araştırma inceleme doğrultusunda karar verilmesi doğru görülmemiş, kararın davacı yararına bozulmasını gerektirmiştir."
Benzer şekilde Yargıtay 11. HD'nin 30/06/2020 tarih ... Esas ve... Karar sayılı kararı ile; "...Temlik eden davalı faktoring şirketinin dava konusu çekleri alırken gerekli istihbarat çalışmasını yapıp yapmadığı, dava dışı ...’ın ve önceki cirantaların mali durumuna ilişkin değerlendirme yapıp yapmadığı ve diğer yükümlülükleri yerine getirip getirmediği hususlarında araştırma yapılarak, temlik eden davalı faktoring şirketinin çeki iktisabında ağır kusurlu veya kötü niyetli olup olmadığının belirlenmesi ve sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken, anılan mevzuat hükümlerine dayalı olarak hiçbir araştırma yapılmaksızın salt TTK’nın kambiyo senetlerine ilişkin genel hükümlerine dayalı olarak karar verilmesi doğru görülmemiş, kararın bozulması gerekmiştir." şeklindeki gerekçe karşısında davalı temlik veren faktoring şirketinin gerekli istihbarat çalışması yapıp yapmadığı hususlarının ele alınması gerekmiştir.
Bu kapsamda Mahkememiz duruşma ara kararı gereği, asıl ve birleşen dava dosyamızda hazırlanan bilirkişi kök ve ek raporunun dava dosyamızdaki uyuşmazlığı çözmeye yeterli olmadığı anlaşılmakla; dava dosyamızda yer alan bilirkişi raporları, kayıtlar incelenerek ve gerekmesi halinde tarafların ticari kayıtlarının yerinde de incelenerek, tarafların ticari defter ve kayıtların usulüne uygun tutulup tutulmadığı, kapanış tasdiklerinin yasaya uygun yapılıp yapılmadığı, yapılan ticari iş ve işlemler bakımından tarafların usulüne uygun işlem yapıp yapmadıkları (fatura adresi/fiili adreslerin birbiri ile örtüşüp örtüşmediği, kayıtlı sermayesi ile işlem hacminin şirket potansiyeline uygun olup olmadığı, faturaların gerçek durumla örtüşüp örtüşmediği), tespiti mümkün ise faturaların ticari iş kapsamında mı yoksa tek taraflı mal teslimi olmaksızın yapılıp yapılmadığı, taraflar arasında (hamil ve cirantalar) gerçek bir ticari ilişkinin olup olmadığı, fatura konusu malların teslimine ilişkin kayıt olup olmadığı, dava konu çekin bir ticari ilişki kapsamında verilip verilmediği, çek ile ticari mal alım-satımı arasında bağlantı olup olmadığı, davalının çekleri teslim alırken gerekli araştırma ve özen yükümlülüğüne uygun hareket edip etmediği, davacının borcunun bulunup bulunmadığı ve davacının talebinin yerinde olup olmadığı hususlarında rapor hazırlanması için dosya bilirkişi heyetine tevdi edilmiştir.
13/03/2025 tarihli bilirkişi raporunda; "Dava dosyası ve Davalı ...A.Ş.’nin ticari defterleri üzerinde yapılan görevlendirme ile sınırlı incelemeler sonucunda; TTK m. 792 uyarınca, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlü olduğu, hamilin senedi iyiniyetle devraldığının anlaşılması halinde, iade mükellefiyetinin bulunmadığı, Davalı ... A.Ş.’ye ait 2019 ve 2020 yılları ticari defterlerin tasdik işlemlerinin yasal süreleri içerisinde yapıldığı, Davalı ... A.Ş.’nin dava konusu çek ile ilgili faktoring işlemlerinin belgelerini ilgili yasaya uygun hazırladığı, Davacı tarafın ticari defterlerinin raporun C maddesinde açıklanan sebeplerden dolayı incelenemediği," belirtilmiş ise de 26/04/2022 ve 01/06/2023 tarihli mali müşavir raporlarında incelendiği görülmekle bu hususta eksiklik olmadığı ve değerlendirmenin Mahkememizce yapılabileceği anlaşılmıştır.
İtiraz üzerine hazırlanan 02/06/2025 tarihli bilirkişi raporunda; " Davalı faktoring şirketi ile dava dışı ... arasında akdedilen Faktoring Sözleşmesi kapsamında; davalı faktoring şirketine temlik edilen fatura borçlusunun dava dışı ...Baskı firması olduğu, fatura karşılığında davalı şirkete teslim edilen dava konusu çekin arka yüzünde fatura borçlusu davacı cirosu ile ... firmasına verildiği ve bu firma tarafından davalı faktöring şirketine teslim edildiği, buna göre dava konusu çekin faktoring işlemine konu edildiği, böylece faktoring sözleşmesi çerçevesinde dava konusu çekin düzgün ciro silsilesi ile davalı faktöring şirketine ulaştığı, 4) Davalı şirketin ticari defter kayıtlarında; dava konusu 31.08.2020 tarihli 20.000,00 TL bedelli çekin ve dava konusu olmayan 25.09.2020 tarihli 32.939,00 TL bedelli çekin 20.01.2020 tarihinde Portföydeki Çekler hesabına giriş kaydının yapılmış olduğu, Faktoring sözleşmesi çerçevesinde; dava konusu çeke ait faktöring işlemine istinaden, davalı faktöring şirketi tarafından dava dışı ...firmasına 20.01.2020 tarihinde 45.000,00 TL ödeme yapılmış olduğu, davalı şirket tarafından incelemeye sunulan belgelerden; factoring işlemine konu edilen, davalı şirket tarafından temlik alınan... tarih ... no.lu 28.123,20 TL tutarlı faturanın ve ... tarih ... no.lu 85.541,40 TL tutarlı faturanın Merkezi Fatura Kaydı Sistemine işlenmiş olduğu, Dava konusu ... Bankası A.... tarihli ... no.lu 20.000,00 TL bedelli çek için istihbarat çalışması yapılmadığının, çek hakkında istihbarat teyidi alınmadığının davalı faktöring şirketi tarafından beyan edilmiş olduğu, Davacının çek istirdadı talebi hususunda, davalı factoring şirketinin kambiyo senedini iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket edip etmediğine ilişkin dosyadaki delillerin nihai takdirin Sayın Mahkemenize ait olduğu, Davacı şirket ile davalı ...şirketi arasındaki ticari ilişki çerçevesinde, rapor içerisinde açıklandığı üzere; davalı şirketin dava konusu çek bakımından davacıya borçlu durumda olduğu," belirtilmiştir.
Dava konusu çek davacı yanın ticari kayıtlarına işlenmemiş ise de ticari teamülde kişilerin/şirketlerin ticari ilişki kapsamında müşteri çeklerini aldıkları ve ciro işleminin yapılmadığı bilinmektedir. Buna karşın davacı yanca çeklerin iktisabına yönelik çek bordrolarının alındığı anlaşılmaktadır. Öyle ki dava konusu çekin yargılama aşamasında birleşen davanın davalısı tarafından ödenerek teslim alınmasına rağmen dava dosyamızda hiçbir savunmanın yapılmadığı ve hiçbir hukuki yola da başvurmamış olduğu anlaşılmaktadır.
Dosya kapsamıyla istirdadı talep edilen çekin davacının elinden rızası dışında çıktığı, asıl davada davalı faktoring şirketinin 6361 sayılı yasa ve ilgili mevzuat kapsamında yapılması gereken istihbarat çalışmalarını yerine getirmeden iktisap ettiği kabul edilmiştir (Yargıtay 11. HD'nin 11/12/2023 tarih ... Esas ve ... Karar sayılı kararı, Yargıtay 11. HD'nin 26/02/2020 tarih ... Esas ve ... Karar sayılı kararı, Yargıtay 11. HD'nin 20/03/2015 tarih ... Esas ve ...Karar sayılı kararı).
Asıl davada ödeme yoluyla dava konusu çekin birleşen davanın davalısı ... tarafından teslim alındığı ve bu anlamda asıl davanın konusu kaldığı, ancak asıl davada davalı faktoring şirketinin dava konusu çeki iktisap ederken 6361 sayılı yasa ve bu yasa kapsamında çıkarılan yönetmeliğin 5/1 maddesi kapsamında öngörülen istihbarat yükümlülüklerini ifa etmediği, dolayısıyla mali durumuna ilişkin istihbarat ve değerlendirme çalışması yapmadan çeki iktisap etmiş olduğu anlaşıldığından davacının asıl davayı açmakta haklı olduğu anlaşılmıştır. Birleşen dava yönünden davalının ticari ilişki kapsamında çalınmadan önce davacıya teslim edilen çeklerin açılan davalara rağmen yargılama aşamasında faktoring şirketine ödeme yapılmak suretiyle çekin iktisabında kötüniyetli olduğu görülmekle birleşen davanın kabulüne karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Açıklanan yasal gerektirici nedenlere göre;
1-Asıl dava konusuz kaldığından KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
2-Birleşen davanın KABULÜNE;
... Bankası A.Ş. ... Şubesine ait keşidecisi ....Şti., lehtarı ... A.Ş olan, ... vadeli, ... seri numaralı, 20.000,00 TL bedelli çekin davalıdan istirdadı ile davacıya verilmesine,
ASIL DAVADA
3-Alınması gereken 615,40 TL maktu karar harcından peşin yatırılan toplam 341,55 TL harcın mahsubu ile eksik kalan 273,85 TL harcın davalıdan alınarak hazineye gelir kaydına,
4-Davacı lehine karar tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT 6. maddesi gereğince reddolunan kısım üzerinden hesaplanan 20.000,00 TL nispi vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
BİRLEŞEN DAVADA
5-Alınması gereken 1.366,20 TL nispi karar harcından peşin yatırılan 341,55 TL harcın mahsubu ile eksik alınan 1.024,65 TL harcın davalıdan alınarak Hazineye İrad Kaydına,
6-Davacı vekili lehine karar tarihinde yürürlükte bulunan avukatlık asgari ücret tarifesi gereğince hesaplanan 20.000,00 TL nispi vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacı tarafa verilmesine,
7-Davacı tarafından yapılan 341,55 TL peşin harç, 59,30 TL başvuru harcı, 8,50 TL vekalet harcı, 23.750,00 TL bilirkişi ücreti ve 1.824,50 TL posta masrafı olmak üzere toplam 25.983,85 TL yargılama giderinin davalıdan tahsili ile davacı tarafa verilmesine,
8-Yargılama sırasında suç üstü ödeneğinden karşılanan 120,00 TL posta masrafının davalıdan tahsili ile Hazineye İrad Kaydına,
9-Kullanılmaya ve artan gider avansının karar kesinleştiğinde ve talep halinde ilgili tarafa iadesine,
Dair, asıl ve birleşen davada davacı vekilinin ve asıl davanın davalısı vekilinin yüzüne karşı, birleşen davanın davalısının yokluğunda verilen karara karşı, gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren 2 haftalık yasal süre içerisinde mahkememize veya başka bir yer Asliye Ticaret Mahkemesine verilecek istinaf dilekçesi ile İstanbul Bölge Adliye Mahkemesine istinaf yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı.09/09/2025
Katip
¸e-imzalıdır
Hakim
¸e-imzalıdır