T.C.
İSTANBUL
4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2021/327 Esas
KARAR NO : 2024/484
DAVA : Menfi Tespit (Alım Satım)
DAVA TARİHİ : 25/10/2018
KARAR TARİHİ : 17/09/2024
Mahkememizin 2018/1000 Esas, 2020/97 Karar, 20.02.2020 tarihli kararının İstanbul BAM 12.H.D'nin 2020/1012 Esas sayılı 2021/509 Karar 02.04.2021 tarihli kararı ile kaldıran ve Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Alım Satım) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili 25.10.2018 tarihli dava dilekçesinde özetle; Davalı ... ile Müvekkilimizle 30/06/2018 tarihlerinde imza etmiş olduğu ...ile ( ek-1 ) daha önce kendileri tarafından işletilen iki adet markete ilişkin peştemaliye konusunda anlaştıklarını, buna göre birinci işyeri olarak; ... adresinde mülk sahibi ..., ..., ... ait bulunan market yeri için, ve ikinci işyeri olarak; ...adresindeki ... ait işyerine ait market yeri alımı için, her iki yer için toplam 257.500,00 TL (İki-Yüz -Elli-Yedi-Bin-Beş- Yüz-Türk-Lirası) bedel ile anlaştıklarını, Müvekkili tarafından alımı gerçekleşen market yerine ilişkin ödemeleri müvekkili tarafından işbu dilekçe ekinde de sunulan sözleşme planına göre aylık sıralı çekler halinde ödenmektedir ve müvekkil üzerine düşen tüm yükümlülükleri eksiksiz bir şekilde yerine getirdiğini, Bugüne denk ödenmesi gereken tüm yükümlülüklerini eksiksiz ifa ettiğini, Davalı tarafın üzerine düşen edimi yerine getirmediğini ve müvekkilini büyük maddi zarara uğrattığını ve her geçen müvekkil zarara uğramaya devam ettiğini, Öncelikle davalı ile aktedilen ve işbu dilekçemiz ekinde sayın mahkemenize sunulan sözleşmenin 4. Maddesi ; "Sözleşmede yazılı market yerlerinin Alıcı ... A.Ş. kendi kusuru dışında her hangi bir nedenle açılmasına imkan tanınmayacak haller olması halinde iş bu sözleşme kendiliğinden fesih olacaktır. Yapılan ödemeler aynen iade edileceğini satıcı kabul beyan ve taahhüt etmiştir." Hükmüne havi olduğunu, Sözleşmenin konusunu oluşturan marketlerden ...adresindeki işyeri müvekkilin herhangi bir kusuru olmaksızın ve dahi davalı tarafın bilgisi olmasına rağmen müvekkile söylemeyerek MARKET olarak idari sebeplerden ötürü kullanılamamaktadır ve davalı taraf bu bilgiyi bilmesine karşın müvekkilden kasten saklandığını, Zira davalılar tarafından , ilgili mecurun ...ait olduğu belirtilmiş, kendilerinin işbu dernekle yapmış olduğu kira kontratı gösterilmiş ve tarafımızdan iş bu dernekle, 5-4-5 yıllık aylık 6.250,00 TL bedelli kira kontratı imza edildiğini, açıklanan bu nedenlerle; müvekkili ile davalı arasındaki 30.06.2018 tarihlerinde imza edilen Market yeri peştemallık sözleşmesinin davalının teslim yükümlülüğüne uymaması sonucu öncelikle ...adresindeki işyerine ilişkin peştemallık bedelinin tespitine akabinde bu işyerine ilişkin bu sözleşmeye göre müvekkilin borçlu olup olmadığının tespitine, müvekkilin daha fazla geri dönülmez bir şekilde zarara uğramaması ve hakkında başlatılacak haksız ve hukuka uygun olmayan yasal takiplerin başlatılmasının önlenmesi için ve takdir sayın mahkemeniz de olmak kaydıyla kanaatimizce tedbire konu delillerimizin hmk mad. 389 ve 390. madde de belirtilen delillerden olmuş olması nedeniyle müvekkil tarafından sunulan ve halen davalılar uhdesinde bulunan; işbu dilekçemiz ekinde bulunan çeklerin ödenmemesi için dava sonuna dek tedbir kararı verilmesine yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalılara yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı vekili 03.12.2018 tarihli cevap dilekçesinde özetle; taraflar arasında 30.06.2018 tarihli değil, 20.06.2018 tarihli emtia-demirbaş alım ve peştemallık sözleşmesi akdedildiğini, tarafların tüm konularda anlaştıklarını, davacının sunmuş olduğu sözleşme ile davalı ile yapılan gerçek sözleşmenin tamamen birbirinden farklı olduğunu, davalıya verilen ödeme şekilleri ve sözleşmenin tüm kapsamının belirlendiğini, davacı tarafın resmiyette rakamları düşük göstermek için iki ayrı sözleşme yaptığını, rakamları düşük sözleşmeyi mahkemeye sunarak müvekkilinin haklarını vermemeye çalıştığını, davacının sonradan sunmuş olduğu sözleşmenin tarihinin sonradan atıldığını, davalı ile varılan mutabakata ve yapılan sözleşmeye aykırı olduğunu, müvekkilinin tüm yükümlülükleri yerine getirdiğini, her iki marketi de zamanında şirkete teslim ettiğini, davacı yanın söz konusu sözleşmede geçen iş yerlerinden sadece Bağcılar Belediyesi ile bir sorun yaşadığını, davalının hangi edimini yerine getirmediği sözleşme kapsamında kusurunun ne olduğu delilleriyle hukuki dayanaklarıyla birlikte davacı tarafından izah edilemediğini, yine müvekkilinin sözleşmedeki iş yerleri ile ilgili olarak herhangi bir şey saklandığı iddiasının gerçek dışı olduğunu, tarafların sözleşme çerçevesinde tüm konularda mutabık kaldığını, davacı şirket yetkililerinin ilgili belediyelerde araştırma ve soruşturma yaptıktan sonra bu sözleşmeyi davalı ile imzaladığını, yine davacı tarafın basiretli tacir gibi davranma yükümlülüğünü ihlal etmekte olduğunu, davacının açmış olduğu davanın sözleşmeye dayalı olduğunu, rakamının belli, likit ve kesin olduğundan belirsiz alacak veya kısmi alacak şeklinde açılmasının mümkün olmadığını, davacının açmış olduğu davanın kanuna, adalete, yargıtay kararlarına, yasa ve mevzuat hükümlerine de aykırılık teşkil ettiğini, açıklanan bu nedenlerle; 20.06.2018 tarihli işyeri emtia-demirbaş alım ve peştemallık sözleşmesine göre davanın değeri 607.280,00 TL olduğundan öncelikle davacıya eksik harcın tamamlattırılmasını, aksi taktirde davanın usulden reddini, davacının haksız ve hukuka aykırı ihtiyati tedbir talebinin reddini, davacının kötü niyetli, haksız ve hukuka aykırı olan davasının reddini, davacının ... 2. İcra Müdürlüğü'nün ...Esas sayılı dosyasından davalıya 108.280,00 TL borçlu olduğunun tespitin, alacak likit ve kesin olduğundan hakkın kötüye kullanımı niteliğindeki dayanaksız işbu davayı açan davacının davaya konu alacağın %20'sinden az olmamak üzere mahkum edilmesini, yargılama gideri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesini talep etmiştir.
DELİLLER: Bilirkişi Raporu, ... Belediye Başkanlığı yazı cevabı, Sözleşmeler, Kira Kontratı, ... Bankası yazı cevabı, taraf beyanları ve tüm dosya kapsamı.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ:
04.04.2021 Tarihli Bilirkişi Raporunda Özetle; "Dosya mevcudu, Dava dosyası ile yine bu kayıtların dayanağı belgelerin tetkiki sonucunda ve raporumuz içinde açıklanan nedenlerle; 4.1 Davalı ... tarafından davacı ... Tic. A.Ş.'ne 30.06.2018 tarihli 535890 sıra numaralı 167.375,00 TL, 30.06.2018 tarihli 535891 seri numaralı 90.125,00 TL tutarlı toplam tutarları 257.500,00 TL tutarlı faturalar düzenlediği, bu faturalar 30.06.2018 tarihli sözleşmede kararlaştırılan bedel ile birebir aynı bedel olduğu, 4.2 Davacı yan tarafından davalı yana toplam 275.000,00 TL tutarlı çek keşide edildiği, 4.3 işyerinin market yeri olarak kullanılamamasının davacı ... Tic. A.Ş'nin kusurundan kaynaklanmadığının tespiti halinde, imzalanan her iki sözleşmede de bulunan “market yerlerinin davacının kusuru dışında herhangi bir nedenle açılmasının imkanı olmadığı durumlarda sözleşmenin kendiliğinden fesih edileceği ve yapılan ödemelerin aynen iade edileceği” hükmü gereğince, HMK Madde 389 ve 390 ışığında davacı tarafın çeklerin ödenmemesine ilişkin tedbir kararının kabulüne ve vadesi gelecek çeklerin iptaline, 2 işyeri için toplam olarak belirlenen 257.500,00 TL'lik bedelden, ...adresli işyerinin peştemallik bedelinin tespitine ve belirlenen bedelin ödenen kısmının iadesine, vadesi gelmeyen kısmın ise ödenmemesine karar verilmesinin yerinde olacağı, 4.4 Kiralanan işyerinin Market Yeri olarak kullanılamamasının, davalı tarafın öne sürdüğü üzere davacının basiretli bir tacir gibi davranma yükümlülüğünü ihlal ederek belediye ile sorun yaşaması bebebiyle ruhsat alamamasından kaynaklı olduğunun tespiti halinde davalının bir yükümlülüğünün bulunmadığı, davacının kiraladığı işyerini Market Yeri olarak kullanmasında kendi kusuru mevcut ise keşide edilerek davalıya teslim edilen toplam 257.500,00 TL tutarlı çek bedellerinin davacı tarafından davalıya ödenmesinin devam edilmesi gerektiği, 4.5 Davacı yanın Menfi tespit talebinin değerlendirilmesinin Sayın Mahkemenizin takdirleri içinde kaldığı," sonuç ve kanaatine varıldığı bildirilmiştir.
13.02.2023 Tarihli Bilirkişi Ek Raporunda Özetle; "Dosya mevcudu, Dava dosyası ile yine bu kayıtların dayanağı belgelerin tetkiki sonucunda ve raporumuz içinde açıklanan nedenlerle kök raporumuzda belirtmiş olduğumuz kanaatin aynen korunması gerektiği," sonuç ve kanaatine varıldığı bildirilmiştir.
02.01.2024 Tarihli Bilirkişi Raporunda Özetle; "Dava konusu taşınmazların bulunduğu yörede yapılan araştırmalarda ve bölgede faaliyete bulunan emlakçılarla ve çevre esnafla yapılan görüşmelerde Haziran 2018 yılı ve rapor tarihinde taşınmazların bulunduğu adreslerde (HAVA PARASI) PEŞTEMALLIK bedelinin oluşmadığı tespit edilmiştir." sonuç ve kanaatine varıldığı bildirilmiştir.
GEREKÇE: Dava kambiyo senedine dayalı hazırlanan sözleşmeye dayalı senedin yasada yeri bulunmayan hava parası olarak düzenlendiği iddiasına dayalı çeklerin yerine getirilmeyen bir kısım edimlerden ötürü kısmen borçlu olmadıkları iddiasıyla açılan menfi tespit ve ödenen paranın istirdatı istemine ilişkindir.
Davacı yanca sunulan 30/06/2018 tarihli sözleşme ve davalı yanca sunulan 20/06/2018 tarihli sözleşmelere bakıldığında davalı tarafından davacıya devrinin sağlanacağı ... adresli işyerinin ve...adresli işyerlerine ait peştemaliye (satış destek bedeli/hava parasının) bedelinine davalının hak kazanıp kazanmadığı, çek ile ödemeye bağlanan hususların kısmen yerine getirilip getirilmediği hususlarında uyuşmazlığın çıktığı ve sözleşme içeriğinde bulunan çeklerin tahsil edildiği görülmektedir.
Davacı yanca sunulan 30/06/2018 tarihli sözleşme ve davalı yanca sunulan 20/06/2018 tarihli sözleşmelere bakıldığında içerik olarak kısmen benzemekle birlikte ödenecek bedellerin farklı olduğu ve atılan imzaların farklı olduğu görülmektedir. Bu hususta sözleşmede imzası bulunan davacı şirket yetkilisi ve davalı ...’ün uyuşmazlık konusunda 2 farklı sözleşme olması nedeniyle kendilerine isticvap davetiyesi çıkarılmasına, gönderilecek davetiyeye; “30/06/2018 ve 20/06/2018 tarihli sözleşmede yer alan imzalar ve içerikleri” hususlarında beyanlarının alınacağı ve isticvap edildiği duruşmaya geçerli bir özrü olmaksızın gelmediği veya gelip de sorulara cevap vermediği takdirde, gelmeyen yönünden diğer tarafça sunulan sözleşme içeriği ve imzasının kabul edileceği ve isticvap konusu vakıaları ikrar etmiş sayılacağı (md.171) hususunun şerh düşülerek ihtar edilmiş ve dinlenilmiştir.
Tarafların isticvabından da anlaşılacağı üzere sözleşmenin esasen davacı yanca sunulan 30/06/2018 tarihli sözleşme gibi anlaşmaya varıldığı, davalı yana sonradan imzasız olarak verildiği, davalı yanca dosyaya sunulan sözleşmede bulunan imzaların çıplak gözle dahi sonradan atıldığı ve sözleşme içeriğinde sonradan fotokopi ile ekleme yapıldığı görülmekle bu hususta ayrıca inceleme yapılmamıştır.
Davalı taraf, davacı tarafından taşınmazların tüm teçhizatı ve müşterileriyle birlikte devrinin yapıldığı, davacının yaptığı ödemenin peştemaliye bedeli olduğunu ve bu bedele hak kazandığını savunarak davanın reddini istemiştir.
Tarafların da kabulünde olduğu üzere sözleşme konusu taşınmazlardan birinin devrinin yapıldığı, diğerinin devrinin ise davacıdan kaynaklı olmayan sebeplerle Belediye tarafından işyeri açma ruhsatının verilmemesi nedeniyle devrinin gerçekleşmediği görülmektedir. Taraflar arasında düzenlenen sözleşmenin 4.maddesi gereği herhangi bir nedenle taşınmazların davacının kusuru olmaksızın devredilememesi halinde sözleşmenin fesh olacağı ve ödenen bedelin iadesine karar verileceği anlaşılmaktadır. ... Belediyesinin ...tarihli yazısında dava konusu edilen ve sözleşmede yer alan ...altında yer alan taşınmazın Diyanet İşleri Başkanlığının tasarrufunda olduğundan bahisle ruhsatın verilemeyeceğinin belirtildiği anlaşılmakla, davacının devir hususunda hiçbir kusurunun olmadığı Mahkememizce kabul edilmiştir.
Taraflar arasında 30/06/2018 tarihinde imzalanan “Market Yeri – Peştemallik Sözleşmesi” kapsamında verilen ...Bankas... Şubesine ait keşidecisi ... A.Ş., lehtarı ... olan; ... Çek Numaralı, 31/10/2018 keşide tarihli 51.500,00 TL bedelli çekin, ... Çek numaralı, 30/11/2018 keşide tarihli 51.500 TL bedelli çekin, ... Çek Numaralı, 31/12/2018 keşide tarihli 51.500 TL bedelli çekin, ... Çek numaralı, 31//01/2019 keşide tarihli 51.500 TL bedelli çekin, ... Çek numaralı, 10/07/2018 keşide tarihli 51.500 TL bedelli çekin ödenmiş olduğu banka cevabi yazılarından anlaşılmaktadır.
Peştemallık/satış destek bedeli/hava parası yasalarımızda düzenlenmemiş ise de ticari hayat uygulamalarında ülkemizde uygulandığı ve tarafların da bu hususta anlaştıkları ve geçersiz olduğu hususunda hiçbir itirazın olmadığı görülmektedir. Dolayısıyla artık burada tarafların birbiri üzerine sunmuş oldukları edimleri hangi noktada tam ve eksik yaptıkları hususunun tespiti gerekmekle sözleşme gereğince belirtilen ve davalı yanca tahsil edilen bedelin “...” adresindeki taşınmaz yönünden yerine getirilmediğinden, davacının bu taşınmaz yönünden sözleşme kapsamında borçlu olmadığı ve bu taşınmaz için verilen bedelin aidesinin gerektiği anlaşılmakla davanın kabulü yönünde aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Açıklanan yasal gerektirici nedenlere göre;
1-Davanın KABULÜNE,
A-Taraflar arasında 30/06/2018 tarihinde imzalanan “Market Yeri – Peştemallik Sözleşmesinde” yer alan “...” adresindeki marketin devri nedeniyle davacının davalıya BORÇLU OLMADIĞININ TESPİTİNE,
B-...Bankası ... Şubesine ait keşidecisi ...Tic. A.Ş., lehtarı ... olan;
a-... Çek Numaralı, 31/10/2018 keşide tarihli 51.500,00 TL bedelli çekin davacı tarafından ödenmiş olması nedeniyle ödenen 33.475,00 TL’nin ödeme tarihi olan 31/10/2018 tarihinden itibaren işleyecek ticari faizi ile birlikte,
b-... Çek numaralı, 30/11/2018 keşide tarihli 51.500 TL bedelli çekin davacı tarafından ödenmiş olması nedeniyle ödenen 33.475,00 TL’nin ödeme tarihi olan 31/11/2018 tarihinden itibaren işleyecek ticari faizi ile birlikte,
c-... Çek Numaralı, 31/12/2018 keşide tarihli 51.500 TL bedelli çekin davacı tarafından ödenmiş olması nedeniyle ödenen 33.475,00 TL’nin ödeme tarihi olan 31/12/2018 tarihinden itibaren işleyecek ticari faizi ile birlikte,
d-... Çek numaralı, 31//01/2019 keşide tarihli 51.500 TL bedelli çekin davacı tarafından ödenmiş olması nedeniyle ödenen 33.475,00 TL’nin ödeme tarihi olan 30/01/2019 tarihinden itibaren işleyecek ticari faizi ile birlikte,
e-.... Çek numaralı, 10/07/2018 keşide tarihli 51.500 TL bedelli çekin davacı tarafından ödenmiş olması nedeniyle ödenen 33.475,00 TL’nin ödeme tarihi olan 10/07/2018 tarihinden itibaren işleyecek ticari faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
2-Alınması gereken 17.589,83 TL nispi karar harcından peşin+tamamlara yatırılan 2.858,35 TL harcın mahsubu ile eksik alınan 14.731,48 TL harcın davalıdan alınarak Hazineye İrad Kaydına,
3-Davacı vekili lehine karar tarihinde yürürlükte bulunan avukatlık asgari ücret tarifesi gereğince hesaplanan 40.625,00 TL nispi vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacı tarafa verilmesine,
4-Davacı tarafından yapılan 2.858,35 TL peşin harç, 35,90 TL başvuru harcı, 5,20 TL vekalet harcı, 6.500,00 TL bilirkişi ücreti ve 321,70 TL posta masrafı olmak üzere toplam 9.721,15 TL yargılama giderinin davalıdan tahsili ile davacı tarafa verilmesine,
5-Kullanılmaya ve artan gider avansının karar kesinleştiğinde ve talep halinde ilgili tarafa iadesine,
Dair, davacı vekilinin ve davalı vekilinin yüzüne karşı verilen karara karşı, gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren 2 haftalık yasal süre içerisinde mahkememize veya başka bir yer Asliye Ticaret Mahkemesine verilecek istinaf dilekçesi ile İstanbul Bölge Adliye Mahkemesine istinaf yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 17/09/2024
Katip
¸e-imzalıdır
Hakim
¸e-imzalıdır