T.C.
İSTANBUL
4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2021/841 Esas
KARAR NO : 2025/178
DAVA : İtirazın İptali (Ticari Satımdan Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 25/02/2016
KARAR TARİHİ : 05/03/2025
Mahkememizde görülmekte olan İtirazın İptali (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA VE TALEP :
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Tapuda ... İli ... İlçesi ... Mahallesi, ... Mevkii 191 Ada, 16 Parselde kayıtlı bulunan taşınmazın müvekkili tarafından akaryakıt istasyonu olarak işletilmesiyle ilgili olarak davalı şirket ile İstasyonlu Bayilik Sözleşmesi imzalandığını, taraflar arasındaki ticari ilişkinin teminatı olarak da davalıya ...Bankası A.Ş. ... Şubesi’ne ait ... tarih ... numaralı ve 50.000 TL bedelli teminat mektubunun verildiğini, taraflar arasındaki ticari ilişkinin 01.05.2013 tarihinde sonlanmış olup bu ticari ilişki sebebiyle müvekkilinin davalı şirkete hiçbir borcu bulunmamasına rağmen teminat mektubunun davalı şirket tarafından uhdesinde tutularak müvekkiline iade edilmediğini, bunun üzerine, davalıya ... 29. Noterliği’nin ... tarih ve ... yevmiye numaralı ihtarnamesinin keşide edilerek, ilgili teminat mektubunun iadesinin talep edildiğini, akabinde talep yerine getirilmediği için teminat mektubunun iadesi için ... 8. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin ... Esas sayılı dosyası üzerinden dava açıldığını, davadan haberdar olan davalının bu kez kötüniyetli olarak teminat mektubunu nakde çevirdiğini, bunun üzerine de davalı tarafından haksız olarak nakde çevrilen teminat mektubu bedelinin iadesi için 06.08.2015 tarihinde ... 20. İcra Müdürlüğü’nün ...Esas sayılı dosyası ile icra takibi başlatıldığını, davalının icra dosyasına 31.599 TL kısmi ödeme yaparak, bakiye takibe itiraz ettiğini, ... 8. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin ... Esas sayılı dosyasında ise teminat mektubunun nakde çevrilmiş olması nedeniyle davanın konusuz kaldığını, ayrıca ödeme yapılan tutar hakkında da vekalet ücreti ve yargılama giderlerinin davalı tarafından müvekkiline ödenmesi, bakiye talep edilen kısım ile ilgili olarak da dava konusu icra takibinin bulunması nedeniyle ilgili dosyada karar vermeye yer olmadığı şeklinde hüküm tesis edildiğini, ilgili dava dosyasında da ayrıntılı olarak izah edildiği üzere, müvekkilinin davalı şirkete hiçbir borcu bulunmadığını, bu nedenle teminat mektubu tutarının tamamının müvekkiline ödenmesi gerektiğini ileri sürerek davalı tarafın 18.401 TL'ye yönelik kısmi itirazının iptali ile takibin devamına, borçlu tarafından takibe sebebiyet verilmesi nedeniyle işleyen faizin kısmi mektubun nakde çevrildiği tarihten ödeme tarihine kadar tüm tutar üzerinden kısmi ödeme tarihinden sonrası için ise kalan bakiye üzerinden ödenmesine, borçlunun itiraz ettiği tutarın % 20’sinden az olmamak üzere icra inkâr tazminatına mahkûm edilmesine ve yargılama giderleri ile ücreti vekaletin davalı borçluya tahmiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP :
Davalı vekili davaya cevap dilekçesinde özetle; Nakde çevrilen teminat mektubunun davacı yan tarafından davalı şirkete verilme amacının, taraflar arasında akdedilmiş sözleşmenin gerek cari olduğu dönemde gerekse sözleşmenin sona ermesini müteakip dönemde müvekkilleri şirketin olası zarar ve alacaklarının teminat altına alınması olduğunu, teminat mektubunun davacı yanın iddiasının aksine müvekkilleri şirketin davacı şirkete ariyet olarak teslim ettiği malların sözleşmenin sona ermesini müteakip müvekkilleri şirkete iade edilmemiş olması sebebiyle tahakkuk ettirilmiş sabit kıymet satış faturalarından mütevellit alacağına karşılık olarak nakde çevrildiğini, davacının dava dilekçesinde aktardığı şekilde teminat mektubunun nakde çevrilmesinin akabinde müvekkilleri şirketin mevcut zararını aşan kısmın kendilerine iade edildiğini, davacı şirketin evvelce dava dışı ...A.Ş. ile bayilik sözleşmesi akdetmiş iken, bahsi geçen bayilik sözleşmesinin tarafların ortak iradeleri ile 14.09.2010 tarihli protokol ile sona erdirildiğini, aynı protokol ile davacı ile davalı şirket arasında 01.01.2011 ila 31.12.2011 tarihleri arasında bayilik ilişkisi kurulmasına karar verildiğini, protokoldeki düzenlemeye uygun olarak müvekkilleri şirketin davacı şirket ile "Ariyet Sözleşmesi" akdettiğini, taraflar arasında 31.12.2012 tarihinde yeni bir bayilik sözleşmesi akdedildiğini, taraflar arasındaki ilişkinin davacı yanın da arz ettiği üzere 01.05.2013 tarihinde sona erdiğini, davacı şirketin kendilerine ariyet olarak teslim edilen ekipmanları müvekkilleri şirkete iade etmediğini, müvekkilleri şirketin yukarıda bahsi geçen 14.09.2010 tarihli Protokol, Ariyet Sözleşmesi, 31.12.2012 tarihli yeni bayilik sözleşmesinin ortak paydasında yer alan karşı alacağını tahsil etme imkanı çerçevesinde; ... tarihli, ...numaralı "Sabit Kıymet Satış" açıklamalı ve 31.12.2013 tarihli, ... numaralı "Sabit Kıymet Satış" açıklamalı faturaları tanzim edip davacıya gönderdiğini, fatura tutarlarının davacı tarafından ödenmeyince teminat mektubunu nakde çevirdiğini ve teminat bedeli içerisinden müvekkilleri şirket alacağını tahsil ettiğini, müvekkili şirketin davacı yandan alacağı bulunduğu hususunun evvelce taraflar arasında görülen ... 8. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... E. sayılı dosyasında teferruatlı olarak izah edildiğini, davacı yanın bahsi geçen dava derdestken ... 20. İcra Müdürlüğü'nün ...E sayılı dosyası ile icra takibi başlattığını beyan ederek davanın reddi ile davacı yanın kötüniyet tazminatı ödemesine mahkum edilmesini, ayrıca yargılama gideri ve vekalet ücretinin davacıya tahmil edilmesini talep etmiştir.
DELİLLER :
... 20. İcra Müdürlüğünün ... E sayılı dosyası, ... 8. Asliye Ticaret Mahkemesinin ... E sayılı dosyası, davalı şirketin, davacı şirkete düzenlemiş olduğu “ Sabit Kıymet Satışı- Otomasyon Ekipman Satışı ” açıklamalı ... tarih ve ... nolu 1.180,00 TL tutarındaki faturası, Büberler Ltd. Şti. çalışanlarının düzenlemiş olduğu “Bu istasyonda kurumsal kimlik sökülp hurdaya verilmiştir.” açıklamalı 26.03.2013 tarihli Tespit Formu, Mekser Yetkili Servisinin ...tarih ve ... nolu Servis Formu, ...Yetkili Servisinin... tarih ve ... nolu Servis Formu, .... Şti.’nin 19.07.2010 tarihli 3.382,67 TL, 1.749,18 TL ve 12.826,52 TL tutarındaki faturaları, 01/12/2009 tarihli İstasyon Otomasyon Sistemi Servis Bakım, ... ve Lojistik Kart Satış Sözleşmesi, 05/02/2010 tarihli İstasyon Otomasyon-Pompa Ekipman Ariyet Sözleşmesi, 05/02/2010 tarihli İstasyon Otomasyon-Tank Ekipman Ariyet Sözleşmesi, 29/07/2010 tarihli İstasyon Otomasyon-Uydu Ekipman Ariyet Sözleşmesi, 05/02/2010 tarihli ... Otomasyonu Eğitim Formu, İstasyon Montaj Dosyası, 20/01/2010 Keşif Tarihli İstasyon Keşif Dosyası, İstasyon Altyapı Teslim Tutanağı, Pompa Otomasyonu Keşif Formu, 05/02/2010 tarihli Pompa Otomasyonu Montaj ve Devreye Alma Formu, Asis İstasyon Pompa Otomasyonu Eğitim Formu, İstasyon Tank Otomasyonu Montaj ve Devreye Alma Formu, Akaryakıt Servis İstasyon Sistemleri Oto Kalibrasyon Tank-Tabanca Eşleştirme Formu.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ KABUL VE GEREKÇE:
Davacı tarafından açılan dava, İİK 67.maddesine dayalı itirazın iptali davasıdır.
Mahkememizin 2016/196 Esas - 2018/1261 Karar sayılı 26/11/2018 tarihli kararı İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. HD.'nin ... E ...K sayılı 18/11/2021 tarihli kararında; Taraflar arasındaki arasındaki bayilik sözleşmesinin sona ermesi üzerine davacı davalının uhdesindeki teminat mektubunun iadesini talep etmiş, iade gerçekleşmeyince teminat mektubundan dolayı borçlu olmadığının tespiti talebiyle dava açmış, o dava sırasında davalı teminat mektubunu nakde çevirince davanın konusuz kaldığına hükmedilmiş, anılan dosyada karar verildikten sonra davacı, iş bu davaya konu takibi başlatmıştır. Davalı vekili takibe kısmen itiraz ederek itirazının dayanağı olarak bayilik ilişkisi kapsamında müvekkili tarafından keşide edilen sabit kıymet satışı-otomasyon ekipman satışı açıklaması ile düzenlediği 27/05/2013 tarihli 1.180,00 TL tutarındaki fatura ile 31/12/2013 tarihli sabit kıymet satışı açıklamasıyla düzenlemiş olduğu 17.561,94 TL tutarındaki iki adet faturayı göstermiştir. Davacı ise aradaki bayilik ilişkisi sona ermiş olduğundan davacı tarafın sabit kıymet adı altında herhangi bir karşı borç yaratamayacağı iddiasındadır. Davacı vekili yargılama aşamasında ibraz ettiği 27/03/2010 tarihli dilekçesinde, davalı tarafından keşide edilen 27/05/2013 tarihli 1.180,00 TL tutarındaki faturanın sabit değerlerin satın alınmasına ilişkin olduğu ve bu bedelin müvekkilince ödendiğini ileri sürmüş ancak ödeme belgesi ibraz edememiştir. Davalı davacı adına keşide edilen faturaların dayanağını taraflar arasında imzalanan varlığı ihtilafsız 14/09/2010 tarihli "Potokol" isimli belgenini 7. maddesine dayanmaktadır.
Davalının iddia ettiği sabit yatırımların, eğer bu yatırımlar taşınmazla birleştirilmiş ve teferruat ya da mütemmim cüz haline gelmiş ise bayinin istasyonunun bulunduğu taşınmazın değerinde bir artış/fayda sağlaması, bayi konumundaki davacının kalıcı nitelikteki bu yatırımları kullanarak ticari faaliyetinin devam ettiğinin sabit olmasına bağlıdır. İstasyonun faaliyete geçmesi için zaruri olmayan giderlerin geri istenmesi mümkün değildir. Ne var ki, istasyonun işletilmesi için zorunlu olup halen davacı bayiye fayda sağlayan (akaryakıt tankı, tank havuzu, hizmet binası, kanopi-tonoz, vb.) sabit yatırım bedelleri davalı tarafından talep edilebilir. Eğer bedeli istenen ariyet menkul nitelikte ve taşınmazla birleşmemiş ise iade tarihindeki kullanılmış değerlerinin belirlenerek sonuca gidilmesi gerekir.
Somut olayda mahkemece öncelikle, davalının davacı adına keşide ettiği iki adet faturaya konu sabit kıymet satışına ilişkin emtianın nelerden ibaret olduğu net olarak, davalı taraftan izahat alınmak suretiyle tespit edilmelidir. Sözkonusu emtianın, taşınmaz ile birleştirilmemiş menkul ariyet niteliğindeyse, sözleşme ilişkisi sona erdiğinde kullanılmış haldeki piyasa rayiç değerlerinin hesaplanması; bahsi geçen emtianın taşınmazla birleşmiş ve/veya sökülmesi halinde ekonomik değer taşımayacak hale gelmiş sabit yatırım olduğunun tespit edilmesi halinde ise taşınmaz üzerinde keşif yapılarak davalı tarafından yapılan yatırımların ( bina gibi ) neler olduğu ve bu yatırımların davacı yanca kullanılmaya devam edilip edilmediği ile ayrıca taşınmaza değer katıp katmadığı yönünde, konusunda uzman bilirkişi aracılığı ile inceleme yapılarak sabit yatırımlardan davacı bayinin ekonomik fayda sağlayıp sağlamadığının tespiti, fayda sağlıyorsa değerinin ne olduğunun tespiti gerekir. Hal böyle iken ilk derece mahkemesince taraflar arasındaki bayilik ilişkisi çerçevesinde imzalanan sözleşme ve davalının dayandığı protokolün ilgili yedinci maddesi irdelenerek somut uyuşmazlıkla bağlantısı ortaya konulmadan, bu şekilde bayilik sözleşmesinin ve eki niteliğindeki protokolün hukuksal sonuçları gözönünde bulundurularak davalı yanca keşide edilen faturaların tereddüte yer vermeyecek şekilde değerlendirilmesi yapılmadan, uyuşmazlığın salt salt taraflar arasındaki cari hesap ilişkisine özgülenerek ticari defterlerin denetlemesi suretiyle hukuka aykırı şekilde davanın reddi yoluna gidilmesi doğru olmamıştır. Açıklanan bu gerekçelerle, HMK'nın 356/1.a.6. maddesi uyarınca, ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının kaldırılmasına dair aşağıdaki karar verilmiştir. KARAR :Yukarıda açıklanan gerekçelerle; 1-HMK'nın 353/1.a.6. maddesi uyarınca, işin esasına dair istinaf nedenleri incelenmeksizin, ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının kaldırılmasına..." ifadelerine yer vererek mahkememiz kararını kaldırmıştır.
Mahkememizce istinaf mahkemesi kararı gereğince yargılamaya devam edilerek, ...İlçesinde keşif yapılarak akaryakıt uzmanı ve mali müşavir bilirkişilerden BAM kararı doğrultusunda rapor aldırılmıştır. Bilirkişiler akaryakıt uzmanı ...ve Mali Müşavir ...tarafından düzenlenen raporda bilirkişiler özetle, Yapılan incelemelerde raporda içeriğinde de izah edildiği üzere; A - davaya konu olan demirbaşların işletmede kullanıldığı ve rayiç değerleri tespiti için yapılan araştırma neticesinde ortalama fiyatının 11.714 $ olduğu, B- Davaya konu olan Demirbaşların davacı tarafından firmasında bulunduğu ve kullanıldığı tespit edilmiştir. C - Mevcut sistemin yerinden sökülmesi halinde başka bir istasyona entegrasyon sağlamayacağından hurda değeri taşıyacağı " kanaatinde varıldığı bildirmişlerdir.
Taraflarca rapora beyan ve itiraz dilekçeleri sunulmuştur. Dosyamız bu defa dava konusu dosyada mevcut istinaf kararı, beyan ve bilirkişi raporlarına itiraz dilekçeleri de dikkate alınmak sureti ile Davalının ileri sürdüğü faturadan anlaşılan kanopinin değerlendirilmesi, kanopinin akaryakıt istasyonunda mevcut olup olmadığının tespiti, mecut olması halinde davacı tarafından kullanımının ve yarar sağlanmasının devam edip etmediği hususunu tespiti ve kanopi yatırımının değeri bakımından rapor tanzim edilmesi bakımından tekrar bilirkişilere tevdi edilmiş, ... Asliye Hukuk Mahkemesi aracılığı ile aldırılan ve bilirkişi raporunda Akaryakıt ve Petrokimya Uzmanı ...ile Hesap Uzmanı ... 07/10/2024 tarihli raporlarında özetle; "...SONUÇ VE KANAAT: Davalının ileri sürdüğü kanopi, sözleşme gereği davalı şirket tarafından reklam panosu ve fiyat panosu sözleşmenin sona ermesi ile birlikte sökülüp alındığını ancak; ariyet sözleşmesi gereği kanopi iskeleti halen işletmede kullanıldığı ve kullanımdan kaynaklı yarar sağlanmasının devam ettiği, Davacı vekili 1.180,00TL tutarındaki faturayı ödediğini beyan etmişse de ödemeye ilişkin belge ibraz edememiştir. Davacının daha sonraki günlerde 1.180,00TL lik faturayı kabul ettiğinin anlaşıldığı, 14/08/2010 tarihli "Protokol" başlıklı sözleşmenin 8. Maddesi gereği ... A.Ş.'nin istediği takdirde ariyet malzeme ve teçhizatın tamamını veya bir kısmını, bu malların kendisine fatura bedelinden, malların BAYİ tarafından kullanıldığı fiili yıpranma payını düşmek suretiyle tespit edeceği bedel üzerinden BAYİ'ye fatura etmek hakkına sahip olması ve 14/09/2010 tarihli protokolün 7. Maddesi gereği davacı şirketin, ... ve ...'nun isterlerse ariyet malzeme ve teçhizatın tamamını veya bir kısmını, bu malların BAYİ tarafından kullanıldığı sürede oluşan fiili yıpranma payını düşmek suretiyle tespit edecekleri bedel üzerinden BAYİ'ye fatura etme hakkına sahip olmasını, bu durumda BAYİ'nin ... ve ...'nun belirleyeceği yıpranma payına ve faturaya itirazda bulunamayacağını, fatura bedelini derhal aidiyetine göre ... ve ...'ya ödeyeceğini peşinen kabul ve taahhüt etmesi, ve bu bedelin .. ve ...'nun istediği takdirde BAYİ'nin teminatından karşılayabileceğini protokol gereğince kabul ettiğinin sabit olması sebebiyle, Davalı şirketin, dava konusu istasyona yaptığı yatırımın giderleştirilemeyen tutarını talep edebileceğinden ve teminat mektubunu nakde çevirmesi ile tahsil ettiğinden davacının 18.401,00 TL alacak talebinde bulunamayacağı..." yönünde görüş ve kanaatlerini bildirmişlerdir. Bilirkişi raporu dosya kapsamına uygun, açıklayıca ve hüküm kurulmaya elverişlidir.
Tüm dosya kapsamı değerlendirilmekle; Bölge Adliye Mahkemesi bozma ilamına göre yapılan yargılamada; ariyet sözleşmesi gereği kanopi iskeletinin hala işletmede kullanıldığı ve kullanımdan kaynaklı yarar sağlanmasının devam ettiği, davacı vekili 1.180,00TL tutarındaki faturayı ödediğini beyan etmişse de ödemeye ilişkin belge ibraz etmemiş, davalı şirketin bozma öncesi alınan rapora göre ticari defterlerinde 1.180 TL’yi ...Bankası A.Ş. .... Şubesi’ne ait 04.01.2011 tarih ... numaralı ve 50.000 TL bedelli teminat mektubunu nakte çevirmesi ile tahsil ettiği tespit edilmiştir. Davacı vekilinin beyanından, davacı tarafın 1.180 TL faturayı kabul ettiği anlaşılmaktadır. 14/08/2010 tarihli "Protokol" başlıklı sözleşmenin 8. Maddesi gereği ... A.Ş.'nin istediği takdirde ariyet malzeme ve teçhizatın tamamını veya bir kısmını, bu malların kendisine fatura bedelinden, malların BAYİ tarafından kullanıldığı fiili yıpranma payını düşmek suretiyle tespit edeceği bedel üzerinden BAYİ'ye fatura etmek hakkına sahip olması ve 14/09/2010 tarihli protokolün 7. Maddesi gereği davacı şirketin, ...K ve...'nun isterlerse ariyet malzeme ve teçhizatın tamamını veya bir kısmını, bu malların BAYİ tarafından kullanıldığı sürede oluşan fiili yıpranma payını düşmek suretiyle tespit edecekleri bedel üzerinden bayi'ye fatura etme hakkına sahip olmasını, bu durumda bayi'nin erk ve po'nun belirleyeceği yıpranma payına ve faturaya itirazda bulunamayacağını, fatura bedelini derhal aidiyetine göre erk ve po'ya ödeyeceğini peşinen kabul ve taahhüt etmesi, ve bu bedelin erk ve po'nun istediği takdirde bayi'nin teminatından karşılayabileceğini protokol gereğince kabul ettiğinin sabit olması sebebiyle, davalı şirketin, dava konusu istasyona yaptığı yatırımın giderleştirilemeyen tutarını talep edebileceğinden ve teminat mektubunu nakde çevirmesi ile tahsil ettiğinden davacının 18.401,00 tl alacak talebinde bulunamayacağı anlaşıldığından davanın reddine, davacının kötü niyetli olduğu ispatlanamadığından davalının tazminat talebinin reddine karar verilerek aşağıdaki hüküm tesis edilmiştir.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davanın reddine,
2-Davacının kötü niyetli olduğu ispatlanamadığından davalının tazminat talebinin reddine,
3-Harçlar Kanununca alınması gerekli 615,40 TL ilam harcından peşin yatırılan 57,71 TL harcın mahsubu ile bakiye 557,69 TL harcın davacıdan alınarak HAZİNEYE GELİR KAYDEDİLMESİNE,
4-Karar tarihinde yürürlükte bulunan A.A.Ü.T gereğince hesaplanan 18.401,00 TL avukatlık ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
5-Davacı tarafından yapılan masrafların kendi üzerinde bırakılmasına, davalı tarafından yapılan 3.705,00 TL bilirkişi ücreti ve posta giderlerinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine, kullanılmayan bakiye gider avanslarının karar kesinleştiğinde taraflara iadesine,
Dair tebliğ tarihinden itibaren iki haftalık yasal süresi içerisinde İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde İstinaf yolu açık olmak üzere verilen karar tarafların yüzüne karşı açıkça okunup, usulen anlatıldı. 05/03/2025
Katip
¸e-imzalıdır
Hakim
¸e-imzalıdır