T.C.
İSTANBUL
4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO: 2022/299 Esas
KARAR NO: 2023/1078
DAVA: Alacak (Kıymetli Evraktan Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ: 28/04/2022
KARAR TARİHİ: 15/12/2023
Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Kıymetli Evraktan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili 28.04.2022 tarihli dava dilekçesinde özetle; davacı bankanın ... Şubesi'ne ait görünen ve keşidecisi ... (...) olan ... numaralı ve 30.08.2019 keşide tarihli ve 20.750,00 TL tutarlı olan sahte çek, diğer davalı ... T.A.Ş. ... Şubesi tarafından gereken dikkat ve özen göstermeden, çek yaprağı fiziken kontrol edilmeden-ışık altında tutulmadan takas işlemlerine kabul edildiğini ve davacı bankaya takastan ibraz edildiğini, çekin takastan ibraz edildiği için çek aslı davacı bankanın uhdesinde olmayıp, elektronik olarak çek bilgileri takas sisteminden davacı bankaya iletildiğini, çek aslının davacı bankaya ibraz edilmediği için çek yaprağının fiziki olarak davacı banka personelleri tarafından kontrol edilmesine olanak olmadığını, ... T.A.Ş. ... Şubesi'nin basiretsiz ve özensizliği nedeniyle-çek yaprağı fiziken veya elle kontrol dahi edilmeden çek takas işlemlerine alındığını, akabinde davacı bankaya işbu sahte çek elektronik olarak ibraz edildiğini, davacı banka yetkilileri, çekin takastan ibraz edilmesi üzerine çekin bilgileri üzerinden sorgulama yaparak çek bedelini keşideci ...(...) hesabından hamil ...'e ödendiğini, ...'in, sahte çek bedelini tahsil ettiğini, davacı bankanın ... Şubesi'ne ait olan ve keşidecisi ... (...) olan ve ... numaralı orijinal (gerçek) çek aslı, keşide tarihi 30.04.2020 olup 8.750,00 TL bedellidir. İşbu gerçek çekin müvekkilim bankaya 30.04.2020 tarihinde ibraz edilmesi üzerine ve ardından keşideci ... (...) davacı bankaya 28.07.2020 tarihli dilekçesi ile başvurması üzerine yapılan kontrolde ... numaralı görünen ve keşide tarihi 30.08.2019 olarak görünen çek yaprağının sahte olduğu ortaya çıktığını, açıklanan bu nedenlerle; davanın kabulüne karar verilmesini ve 20.750,00 TL'nin 06.07.2020 tarihinden itibaren işleyecek ticari faiziyle birlikte tahsil edilerek davacı bankaya ödenmesine karar verilmesini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalılar üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı ... Vekili 11.05.2022 tarihli cevap dilekçesinde özetle; davayı kabul anlamına gelmemek üzere işbu davada davacı davayı gerçekleştirilen takar sebebi ile menfaat elde eden kişi veya kişilere yöneltmesi gerektiğini, davacının davasını davalı banka yönünden somutlaştırmadığını, davacının talepleri yönünden zamanaşımı defi talep ettiklerini, davaya konu ... Bankası'nın 30.08.2019 tarihli 20.750,00 TL'lik çekin davalı bankanın ... Şubesine diğer davalı tarafından takasa verildiğini, davalı banka tarafından çekin şekil şartlarına haizliği kontrol edildikten sonra takas merkezine sunulduğunu, bankalar arası takas odaları merkezi sisteminden alınan tahsil onayına istinaden işlemler gerçekleştirildiğini, çek hesabı ... Bankasında olup ... tarafından verilen onay akabinde onay bilgisi ... Merkezi aracılığıyla şubeye iletildiğini, çeki tahsile veren müşteriye ödeme yapıldığını, söz konusu çek üzerinde mevcut imza kontrolünün takasa verilen çeklerde vekaleten işgören banka tarafından yapılmasının maddi imkansızlık taşıdığını, çek hesabına ait hiçbir bilginin davalı banka sisteminde yer almadığını, zira davalı banka çeke dair işlemi muhatap banka olan davacı bankasına vekaleten gerçekleştirdiğini, çek takas işleminin gerçekleştirilmesinin çok sonrasında davacının 26.06.2020 tarihli ihtarname ile çekin sahte olduğunu belirttiğini, bu tarihe kadar davalı bankaya takas işlemine sunulduğunu, davacı tarafından tahsiline onay verildiğini, çekin üzerinde bulunan imzanın sıhhatini değerlendirememekte ve değerlendirebilecek durumda da olmadığını, davalı bankanın mudilerinin hesapları üzerinde bilgileri ve muvafakatları dışında işlem yapabilmesinin mümkün olmadığını, açıklanan bu nedenlerle; davanın reddini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesini talep etmiştir.
Davalı ... vekili 13.06.2023 tarihli dava dilekçesinde özetle; işbu davanın açıldığı mahkemenin yetkisiz olduğunu, yetkisizlik nedeni ile davanın reddine karar verilmesi gerektiğini, davaya konu talebin zamanaşına uğradığını, müvekkilinin çeki tahsil ettiğinin doğru olduğunu, müvekkilinin düz bir vatandaş olup her gün çekle iş yapan bir kişi olmadığını, müvekkilinin çeki aslında ...'den aldığını, aldığı çekin hamiline olduğu için kendisi ciro etmediğini, çeki aldıktan sonra bizzat ... şubesine gittiğini, çekin teyidini yaptığını, çekin karşılığının olduğunu, çekin geçerli olduğunun beyan edilmesi üzerine çeki aldığını, çekin ciro günü gelince de tahsili için bankaya gidip çeki tahsil ettiğini, iki bankanında hem imza noktasında hemde sahtelik konusunda müvekkiline sorun yoktur demesi üzerine müvekkilinin ticaretini yaptığını, çeki tahsil ettiğini, burada bankalın kontrol yükümlülüğünde bir hatası olduğunu, müvekkilinin mağdur olduğunu, açıklanan bu nedenlerle; haksız ve yasal dayanaktan yoksun davanın reddini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesini talep etmiştir.
DELİLLER: Bilirkişi Raporu, ... 2. Asliye Ceza Mahkemesi'nin ... Ceza sayılı dosyası, Kriminal Raporu, ... Bankası Yazı cevabı, ... CBS...Soruşturma sayılı dosyası, Arabuluculuk Anlaşamama Tutanağı, taraf beyanları ve tüm dosya kapsamı.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ:
02.06.2023 tarihli Bilirkişi Raporunda Özetle; "Sayın mahkemenize ait olmak üzere davalı banka ve gerçek kişiye bir kusur bulunmadığı, davalı gerçek kişinin haksız fiile katılımını gösterir bir delile rastlanmadığından davalıların sorumlu bulundukları sonucuna varılmıştır." sonuç ve kanaatine varıldığı bildirilmiştir.
GEREKÇE: Dava, davacı banka tarafından sahteliği ve tahrif edilmiş olduğu iddia edilen çekin bedelinin tahsil edilmesi nedeniyle hesap sahibi keşideciye ödemek zorunda kalması nedeniyle uğramış olduğu zararı çeki ibraz eden davalı şahıstan ve çekin takasa ibraz olunduğu bankadan tahsili amacıyla başlatılan icra takibine yapılan itirazın iptali istemine ilişkindir.
Davalı bankanın sahte çeki kontrol etmeden davalıya ödemesi nedeniyle Çek Takası, ..., Mutabakat ve Risk Yönetimi Sistem Kuralları'nın 14. maddesi gereği sorumlu olduğunu diğer davalınında haksız yere sahte çek bedelini tahsil etmesi nedeniyle zarardan sorumlu olduğunu iddia etmektedir.
Davalı banka ise davanın işlemi gerçekleştirilen takas sebebi ile menfaat elde eden kişi veya kişilere yöneltmesi gerektiğini, söz konusu çeki tahsil amacıyla bankaya ibraz ettiğini işlemlerin yasaya uygun gerçekleştiğini, davaya konu çekin elektronik ortamda takas odasına ibraz edildiğini davacının tahsil kodu bildirimi çerçevesinde işlemlerin gerçekleştirildiğini, müvekkili bankaya bir kusur atfedilemeyeceğini, diğer davalı ... vekili tarafından yapılan savunmada, dış görünüş itibariyle tam olan çeki bankaya ibraz ettiğini ve tahsil ettiğini, bu nedenle hiçbir kusuru olmadığını beyan etmiştir.
...CBS ... Soruşturma sayılı dosyasının incelenmesinde; "... Laboratuvarı Müdürlüğü... numaralı Uzmanlık raporunda; soruşturmaya konu çekin ,orjinal boş vaziyetteki bir çek yaprağının kullanılması suretiyle sahte olarak tanzim edildiği,çekin aldatma kabiliyetine haiz olduğu hususlarının belirtildiği, soruşturma evrakının incelenmesi sonucunda, söz konusu çekin ilk kez ...bank ... Şubesine ...isimli şahıs tarafından ibraz edildiğinin anlaşıldığından," iddianame düzenlenmiş olduğu anlaşılmaktadır.
... 2. Asliye Ceza Mahkemesi'nin ...Ceza sayılı dosyasının incelenmesinde; "...her ne kadar sanıkların eylem ve iştirak iradesi içerisinde hareket ederek ... Bankası ... Şubesine ait ... seri nolu 30/08/2019 keşide tarihli ve 20.750 TL bedelli çeki sahteliğini bilerek kullandıkları, çekin ilk olarak sanık ... tarafından bir şekilde ele geçirilek bu özelliği bilinmek suretiyle kullanıldığı, akabinde çekin yine sahte özelliği bilinerek sanık ... tarafından kullanıldığı, takas ve ödeme işlemleri sonucu çekin sahteliğinin anlaşıldığı... bilgi sahibi Şehmus'un hazırlık beyanında söz konusu çeki sanık ...'ten aldığını ifade ettiği anlaşılmakla sanık ...'in aşamalarda çekin temini ile ilgili çelişkili beyanlarda bulunduğu sanık...'in çekin sahte olduğunu bilmemesinin dosyadaki mevcut delilleri itibari ile mümkün olmadığı bu şekilde sanığın sahte çek oluşturup kullamak suretiyle üzerine atılı resmi evrakta sahtecilik suçunu işlediğine mahkememizce kanaat getirilerek sanık hakkında mahkumiyet hükmü kurulmuş diğer sanık ... hakkında 5237 sayılı TCK'nın 204/1.maddesine muhalefetten kamu davası açılmış ise de sanık ...'in kovuşturma aşamasında alınan beyanı ile dosyada yer alan kriminal rapor ile tüm dosya kapsamı kül halinde değerlendirildiğinde sanığın üzerine atılı suçu işlemediği sabit olmakla sanığın 5271 sayılı CMK'nın 223/2-b maddesi gereğince beraatine karar verildiği," anlaşılmaktadır.
TTK ve Çek Kanunu hükümlerine göre muhatap bankanın keşideciye karşı kendisine ibraz edilen çekleri kontrol etme yükümlülüğü bulunduğu, somut olayda muhatap bankaya ibraz olmadığı fiili bir bilgi aktarımının söz konusu olduğu, başka bir deyişle çekin bankaya takas sistemi yardımı ile ibrazının söz konusu olduğu, bilinmektedir.
Bu kapsamda öncelikli olarak takas işlemine tabi çekin, hangi yasal mevzuat kapsamında yapıldığı, tüm bankalar arasındaki çek takas işlemlerinde geçerli olacak şekilde bir takas protokolünün olup olmadığı, dava dosyasında taraf olan ... Bankası A.Ş. ve ... A.Ş. arasında geçerli bir takas protokolü olup olmadığı, bu kapsamda bankalar arasın çek takas işleminin nasıl yapıldığı, varsa bu işleme dayanak kanun, yönetmelik ya da buna benzer sözleşme olup olmadığı, sahte ya da geçersiz çek tahsil edildiğinde sorumluluğun nasıl belirleneceğine ilişkin düzenleme olup olmadığı ile varsa ilgili kayıtların gönderilmesi ... Bankasından istenilmiştir.
... Bankasının 23/11/2023 tarihli cevabi yazısında; "..., 5941 sayılı Çek Kanunu, 6493 sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat istemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun, Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemlerinin Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik, Çek Takas Faaliyetleri ve... A.Ş. Çek Takası, Takas, Mutabakat ve Risk Yönetim Sistem Kuralları ve ilgili diğer mevzuat uyarınca Çek Takas hizmeti vermektedir....
...Katılımcı şubelerine çek hamilleri tarafından fiziken ibraz edilen çekler, şekil şartları, ciro silsilesi, ibraz süresi, çekte tahrifat olup olmadığı, imza dışında sahtelik, çek hamilinin yetkisi v.s. açısından kontrol edildikten sonra, elektronik ortamda muhatap katılımcıya ibraz edilmek üzere takas paketlerine dahil edilmektedir.
İşleyiş kurallarında "katılımcı şubelerine çek hamilleri tarafından fiziken ibraz edilen çekler, şekil şartları, ciro silsilesi, ibraz süresi, çekte tahrifat olup olmadığı, imza dışında sahtelik, çek hamilinin yetkisi v.s. açısından kontrol edildikten sonra, elektronik ortamda muhatap katılımcıya ibraz edilmek üzere takas paketlerine dahil edilerek bu Sistem Kurallarının 20 nci maddesinde belirlenen süre içerisinde takas odasına gönderilir." Denilmektedir.
Çeklere ilişkin bilgiler takas odası aracılığıyla bu Sistem Kurallarının 14 üncü maddesinde belirtilen usul ve esaslara göre elektronik ortamda muhatap katılımcılara ibraz edilir. Çek bilgilerinin zamanında muhatap katılımcıya ibrazından çekin fiziken ibraz edildiği katılımcı sorumludur. Takas ve mutabakat yükümlülüklerinin süresi içerisinde tamamlanmasından katılımcılar sorumlu olup ...'ın herhangi bir garantisi bulunmaz.
...Sonuç itibariyle ... çek takas sistemi işleticisi olarak Bankalar ile akdettiği sistem katılım sözleşmesi uyarınca Katılımcılara fiziken ibraz edilen muhatap katılımcılara ait çeklere ilişkin bilgilerin elektronik ortamda takas odasına iletilmesi, provizyon alınmasına aracılık edilmesi ve netleştirme işlemlerini yerine getirmektedir, Katılımcı şubelerine çek hamilleri tarafından fiziken ibraz edilen çekler, şekil şartları, ciro silsilesi, ibraz süresi, çekte tahrifat olup olmadığı, imza dışında sahtelik, çek hamilinin yetkisi v.s. açısından kontrol edildikten sonra katılımcılar paket halinde çekleri elektronik ortamda takas için ...'a iletilmektedir. Çekler ...'a fiziken gelmediği gibi ... çeki ödeyen merci de değildir.
Özetle, çeklerin şekil şartları, ciro silsilesi, ibraz süresi, çekte tahrifat olup olmadığı, imza dışında sahtecilik v.b. kontrolünden çekleri fiziken ibraz edildiği katılımcılar sorumludur." şeklinde belirtildiği anlaşılmaktadır.
Somut olayda; davacı banka müşterisi ...'ın keşidecisi olduğu ... çek numaralı, 30.04.2020 keşide tarihli ve 8.750,00 TL bedelli çekin ibrazında davacı banka tarafından çek bedelinin ödendiği, ancak aynı çek numarasını haiz çekin sahte üretilmek suretiyle 30.08.2019 keşide tarihli, 20.750,00 TL bedelli olarak düzenlenerek, daha önce takas bankası olan davalı ... T.A.Ş. ... Şubesine 02.09.2019 tarihinde ibraz edildiği, davalı banka tarafından çek bedelinin ibraz eden diğer davalıya ödendiği, aynı çek numarasını haiz çek bedelinin ikinci kez ibrazı üzerine davacı tarafından ödendiği anlaşılmaktadır.
Çekle ilgili olarak açılan ... 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Ceza davasında 20.750,00 TL bedelli çekin, çek keşidecisinin ... çek sureti esas alınarak sahte olarak üretildiği tespit edilmiş olup, soruşturma aşamasında alınan ...raporunda; soruşturmaya konu çekin ,orjinal boş vaziyetteki bir çek yaprağının kullanılması suretiyle sahte olarak tanzim edildiği, çekin aldatma kabiliyetine haiz olduğu mütalaa edilmiştir.
Ancak dava konusu sahte çekin incelenmesinde mersis numarasının "..." olarak yazıldığı görülmektedir. 5941 sayılı Çek Kanununun 2/7 maddesinde;
"Çek defterinin her bir yaprağına;
a) Çek hesabının numarası,
b) Çek hesabının bulunduğu banka şubesinin adı,
c) Çek hesabı sahibi gerçek kişinin adı ve soyadı, tüzel kişinin adı,
ç) Çek hesabı sahibi gerçek veya tüzel kişinin vergi kimlik numarası,
d) (Ek: 31/1/2012-6273/1 md.) Çekin basıldığı tarih,
e) (Ek: 15/7/2016-6728/61 md.) Çek hesabı sahibi gerçek kişi ise Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası; tüzel kişilerde ise varsa Merkezi Sicil Kayıt Sistemi (MERSİS) numarası,
f) (Ek: 15/7/2016-6728/61 md.) Çek hesabı sahibi ile düzenleyenin farklı kişiler olması hâlinde, ayrıca düzenleyenin Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, yazılır." olarak düzenlenmiş olmakla çekte bulunması gerekli zorunlu unsurlar açıkça belirtilmiştir.
TTK'nın 812. maddesine göre, keşidecinin çek defterini iyi saklamamış olmasından doğan kusuru hariç, sahte ve tahrif edilmiş çeki ödemekten doğan zarar kural olarak muhataba aittir. Muhatap banka, ... Bankası olup, davalı ibraz bankasının çek üzerindeki imzanın keşideciye ait olup olmadığını denetleme yükümlülüğü bulunmamaktadır. Ne var ki sahtelik iddiası mutlak defi olup herkese karşı ileri sürülebilir. Çekteki imzanın sahteliği ve diğer tahrifat iddialarının davacı tarafından kanıtlanması halinde ibraz bankasının da sorumlu olduğu anlaşılmaktadır (Yargıtay 19. Hukuk Dairesinin 12.03.2015 Tarih, 2015/23 Esas ve 2015/3524 Karar sayılı kararı). Bu kapsamda sahte çek nedeniyle ödeme yapan bankanın sorumlu olan ibraz bankası ve sahte çekin tahsili ile sebepsiz zenginleşen davalı ...'ten alacağını talep edebileceği anlaşılmakla davanın kabulü gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Açıklanan yasal gerektirici nedenlere göre;
1-Davanın KABULÜNE,
20.750,00 TL alacağın temerrüt tarihi olan 06/07/2020 tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faizi ile birlikte müştereken ve müteselsilen davalılardan alınarak davacıya verilmesine,
2-Alınması gereken 1.417,43 TL nispi karar harcından peşin yatırılan 354,36 TL harcın mahsubu ile fazla alınan 1.063,07 TL harcın davalılardan müştereken ve müteselsilen alınarak Hazineye İrad Kaydına,
3-Davacı vekili lehine karar tarihinde yürürlükte bulunan avukatlık asgari ücret tarifesi gereğince hükmolunan kısım üzerinden hesaplanan 17.900,00 TL nisbi vekalet ücretinin davalılardan müştereken ve müteselsilen alınarak davacı tarafa verilmesine,
4-6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu 18/A-13 ve 14. Maddeleri ile Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği 26.maddesi gereğince Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanan 1.360,00 TL arabuluculuk ücretinin davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsili ile HAZİNEYE irad kaydına,
5-Davacı tarafından yapılan 354,36 peşin harç, 80,70 TL başvuru harcı, 11,50 TL vekalet harcı, 3.500,00 bilirkişi ücreti ve 115,25 TL posta ücreti olmak üzere toplam 4.061,81 TL yargılama davalılardan müştereken ve müteselsilen alınarak davacı tarafa verilmesine,
6-Taraflar tarafından yatırılan, kullanılmayan bakiye gider avansının kararın kesinleşmesi halinde yatıran tarafa iadesine,
Dair, davacı vekilinin ve davalı Banka vekilinin yüzüne karşı, davalı ...'in yokluğunda verilen karara karşı, gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren 2 haftalık yasal süre içerisinde mahkememize veya başka bir yer Asliye Ticaret Mahkemesine verilecek istinaf dilekçesi ile İstanbul Bölge Adliye Mahkemesine istinaf yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 15/12/2023
Katip
¸e-imzalıdır
Hakim
¸e-imzalıdır