T.C.
İSTANBUL
4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO: 2023/658 Esas
KARAR NO: 2024/360
DAVA: İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ: 18/09/2014
KARAR TARİHİ: 04/06/2024
Mahkememizde görülmekte olan İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; 11.03.2014 günü davacı şirkete ait iş yerinde hırsızlık olayı gerçekleştiğini,bu olay sırasında davacı şirkete ciro yolu ile gelen çeklerin, senet ve boş çek yapraklarının davacının kasası ile birlikte çalındığını, hırsızlık olayı ile ilgili şikayette bulunduğunu, çalınan çek yaprakları çekler ve senet için ödeme yasağı istemli olarak ... 7 ATM'sinin ... Esas ... 14 ATM'sinin...Esas Sayılı dosyası ve ... 10.Asliye Ticaret Mahkemesinin... Esas Sayılı dosyası ile davalar açıldığını, bahse konu çekler üzerine ... 14.Asliye Tİcaret Mahkemesinin ...Esas Sayılı dosyası ile ödeme yasağı konulduğunu, davalı tarafın ... Şubesine ulaşan ... Bankası A.Ş ... şubesine ait 14.4.2014 vadeli, ... nolu, 10.412,00 TL bedelli çekin davalı tarafından ... Şubesine takasa verildiğini bahse konu çekle ilgili olarak ödeme yasağı olduğu öğrenilince ... şubesine gönderildiğini, davalının söz konusu çeklerin çalıntı olduğunu bilmesine rağmen ... 14. Asliye Tcaret Mahkemesinin...esas Sayılı dosyasında müdahil olduğunu, ayrıca davalı taraf ... şubesine çalışan ve bahse konu çekleri alan ... bu konu ile ilgili olarak davalı firma tarafından sorumlu olarak görüldüğünü ... Cumhuriyet Başsavcılığınca ... hakkında ... Soruşturma Numarası ile tahkikat başlatıldığını, dava konusu çeklerin davacı şirketin elinden rızası dışında çıktığını belirterek 1 adet ...Bankası A.Ş ...Şubesine ait, ... numaralı, 30.04.2014 vadeli, 2.000 TL bedelli ve .. Ltd Şti adına kayıtları davacı şirkete ciro yolu ile gelen ve yine 1 adet ...Bankası A.Ş...Şubesine ait ... numaralı, 30.04.2014 vadeli 10.900 TL bedelli ve ...Ltd Şti dına kayıtlı davacı şirket adına düzenlenmiş çeklerin istirdadına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı ... A.Ş. vekili dilekçesinde özetle; Dava konusu çeklerin faktoring sözleşmesi kapsamında yasal düzenlemelere uygun olarak müvekkili şirketin müşterisi ... ...- ... arasında yasal düzenlemelere uygun olarak akdedilen Faktoring Sözleşmesi gereğince verildiğini, ciro silsilesinin düzgün olduğunu, davalının çeklerin meşru hamili haline geldiğini, müvekkili şirketin davacı ile hiçbir münasebetinin bulunmadığını, bu nedenle şu aşamada hırsızlık konusundaki iddiaların gerçek olup olmadığının bildirilmesi gerektiğini, çekteki imzaların sahte olması ihtimalinde dahi müvekkilinin söz konusu çeki yasal düzenlemelere uygun olarak elinde bulundurduğunu, çekin çalıntı olup olmadığının müvekkili tarafından bilinmediğini, müvekkili şirketin iyiniyetli ve kusursuz olduğunu beyan ederek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
DELİLLER: ... CBS'nin ... Soruşturma Sayılı dosyası, ... 7 ATM'nin... Esas sayılı dosyası, ... 14 ATM'nin ... Esas sayılı dosyası, ... 10 ATM'nin ... Esas sayılı dosyası, ... CBS'nin ...Esas sayılı dosyası, Bilirkişi Kök ve Ek Raporu, kaldırma ilamı, taraf beyanları ve tüm dosya kapsamı.
Mahkememizde davanın ... A.Ş. Aleyhine ikame edilmiş, dava sürecinde alacak ... A.Ş. Tarafından temlik alınmıştır.
13.09.2017 Tarihli Bilirkişi Raporunda özetle; "1.Dava dışı şirketler tarafından davacıya verilen çeklerin, davacı şirket adresinde 13.03.2014 tarihinde 19.45'den sonra gerçekleşen hırsızlık olayı sonucu çalınmış olduğu, davacı şirketin hırsızlık olayım 12.03.2014 tarihinde karakola bildirdiği, 14.03.2014 tarihinde ... Ticaret mahkemesine başvurarak ödemeden men yasağı aldırdığı, 2.Davacı şirketin adresinden hırsızlık yapılarak elde edilen çeklerin en son dava dışı ... -...'a ciro edildiği, dava dışı şahıs şirketinin ise 12.03.2014 tarihinde davalı şirket ile 100.000-TL tutarında faktoring sözleşmesi yapmış olduğu, 3.Davalı şirket cevap dilekçesinde, dava konusu iki çeki dava dışı şahıs firması ile yaptığı sözleşme çerçevesinde teslim aldığım beyan ettiği, ancak dava dosyasına sunulmuş temlik edilmiş çek ve fatura teslim belgesi sunulmadığı gibi, davalı tarafından dava dışı firmaya ne zaman ne kadar ödeme yapıldığına ilişkin belgelerin de dosyaya ibraz edilmediği, bu durumda dosyadaki mevcut belge ve bilgilere ve 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunun 9/2. maddesine göre dava konusu iki çeki davalıda şirket tarafından usulüne uygun temlik almadığının anlaşıldığı, 4. Davalının çekleri iade etmesi gerekmesine rağmen, bu çeklerin ... 2.Asliye Ticaret Mahkemesinin ... sayılı dosyasına ibraz edilmiş olması sebebiyle huzurdaki dava konusuz kaldığı,'' sonuç ve kanaatine varıldığı bildirilmiştir.
03.05.2024 Tarihli Bilirkişi Ek Raporunda Özetle; "Dava dosyasına kök rapor sonrasında sunulu belgeler ve davacı şirket kayıtları üzerinde yapılan inceleme sonucu; 1. Dava dışı şirketler tarafından davacıya verilen çeklerin, davacı şirket adresinde 11.03.2014 tarihinde 17:45'den sonra gerçekleşen hırsızlık olayı sonucu çalınmış olduğu, davacı şirketin hırsızlık olayını 12.03.2014 tarihinde saat 15:12'de karakola bildirdiği, 14.03.2014 tarihinde ... Ticaret mahkemesine başvurarak ödemeden men yasağı aldırdığı, 2. Davacı şirketin adresinden hırsızlık yapılarak elde edilen çeklerden işbu davanın konusu olan 2 adet çek, dava dışı şirketlerin borçlarına mahsuben davacıya ciro edildiği, işbu çeklerde son ciranta olan dava dışı ... ile davacı arasında 2013 ve 2014 yılında herhangi bir ticari ilişkinin bulunmadığı, 3. Dava dişi ... tarafından davacı adına düzenlenmiş ve tahrif edilmiş... tarih, ... sayılı ve 21.900.-TL. tutarlı satış faturasının davacı şirketin usulüne göre tutulmuş ve lehe delil olabilecek ticari defterlerine kayıtlı olmadığı ve bu fatura ile ilgili vergi müdürlüğüne davacı tarafından verilmiş BA formunun beyan edilmediği, ayıraca dava dışı dava dışı ... Basit Usulde vergi mükellefi olduğundan 21.900.-TL. tutarlı satış faturası için BS formu verme zorunluluğu bulunmadığı, 4. Davacının dava konusu yaptığı 2 adet çekin tacir olan davalı tarafından TİK hükümlerine göre temlik alındığı, ancak basiretli tacir olan davalının temlik aldığı çek, satış faturası ve dava dışı ....'un ticari geçmişi ve diğer hususların istihbaratında gerekli dikkat ve özeni göstermediğinden, davacının 2 çek ile ilgili talebinin yerinde olduğu," sonuç ve kanaatine varıldığı bildirilmiştir.
Mahkememizin 2014/788 esas 2020/154 karar sayılı kararının İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi'nin...esas ...karar sayılı ilamı ile kaldırılmakla Mahkememiz esasına kaydının yapıldığı görüldü.
GEREKÇE: Dava, ticari satımdan kaynaklı istirdat davasıdır.
Taraflar arasındaki uyuşmazlığın, 1 adet ...Şubesine ait ... Nolu 30/04/2014 vadeli 2.000,00-TL bedelli, Keşidecisi ...olan çek ile, 1 adet ... Bankası ...Şubesine ait ... Nolu 30/04/2014 vadeli 10.900,00-TL bedelli Keşidecisi ...olan çekin kaybolmasından / zayi olmasından dolayı davalı eline geçmesi ve davalının bu çekleri haksız olarak elinde bulundurup bulundurmadığı, haksız olarak elinde bulunduruyorsa davacının bu çeklerin geri alma hakkı bulunup bulunmadığı hususlarında toplanmış olduğu görülmektedir.
Mahkememizin ...esas ...karar sayılı kabul kararının davalı yanca istinaf edilmesi üzerine, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi'nin ... esas ... karar sayılı kararı ile; "...Davalının çek karşılığında, çekleri aldığı dava dışı ...yapmış olduğu ödeme belgesi, komisyon ya da gider faturalarının dosyada bulunmadığı belirtilmişse de, dosyanın incelenmesinde; temlik eden davalı faktoring şirketi tarafından dava dışı ...'a yapılan ödemeyi gösteren 12/04/2014 tarihli banka dekontu, 12/03/2014 tarihli çek teslimat bordrosu ve 2 adet faturanın ibraz edilmiş olduğu anlaşılmakta olup, dosyadaki mübrez belgelerin incelenerek sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, söz konusu belgelerin dosyada bulunmadığı gerekçesiyle eksik inceleme," nedeniyle kaldırıldığı anlaşılmaktadır.
Rıza dışı elden çıkan bir çekin istirdadı için, 6102 sayılı TTK.nun 792. Maddesi gereği; "Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790 ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür." davacının, hamilin meşru hamil olduğunu ispat etmek yanında iktisap edenin kötüniyetli olduğunu veya ağır kusuru olduğunu ispat etmesi gerekir. Aksinin kabulü kıymetli evrakın mücerretlik ilkesini ortadan kaldırır. (Yargıtay 11. HD. 08.02.2016 tarih ... Esas ve... Karar sayılı kararı).
6361 sayılı FKFFŞK'nun 9/2-3.bendi ile faktoring şirketlerine kambiyo senetlerine dayalı olsa bile bir mal ve hizmet satışından doğmuş fatura ile tevsik edilemeyen alacaklar ile kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde tevsik edilmeyen mal ve hizmet satışına bağlı doğacak alacakları devir alıp tahsilini sağlayamayacakları ve aynı faturaya dayalı olarak birden çok faktoring şirketine yapılan kısmi temliklerin toplam fatura miktarını aşamayacağı ve ancak bir kambiyo senedinin ciro yoluyla faktoring şirketine devri halinde kambiyo senedinden dolayı kendisine başvurulan kişi, düzenleyen ve önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan def'ileri faktoring şirketine karşı ileri süremeyeceği ve ancak bu def'ileri faktoring şirketinin kambiyo senedini iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olması halinde ileri sürebileceği öngörülmüştür.
Yargıtay 11. HD'nin 07/05/2018 tarih... Esas ve ... Karar sayılı kararında da belirttiği üzere; "6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu’nun 9/2. maddenin yollamasıyla... tarih ve ... sayılı Faktoring İşlemlerinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik 5/1. maddesinde; "Kuruluş tarafından müşteriyi yeteri kadar tanıyacak şekilde istihbarat çalışmalarının yapılması, sadece müşterilerin beyanı veya sözlü teyidi ile işlem yapılmaması gerekir. İstihbarat çalışmasının; a) Öncelikle ilgili mevzuatta yer alan faturanın tarifi, şekli ve nizamına ilişkin düzenlemeler de dikkate alınarak faturadaki bilgilerin kontrol edilmesi, b) İç kontrol sisteminin devralınan faturalara ilişkin gerekli istihbarat ve araştırma yapılmasını sağlayacak ve Merkezi Fatura Kaydı Sisteminde bu faturaların mükerrer olmadığının kontrolü tamamlanmaksızın kullandırım yapılamayacak şekilde oluşturulması, c) Müşterilerin mali durumlarının değerlendirilerek bunların itibarı ve işlem geçmişleri de dikkate alınmak suretiyle gerektiğinde fatura borçlusu ve kambiyo senedi veya diğer senedin keşidecisine de başvurularak borcun teyit edilmesini sağlayacak yöntemler geliştirilmesi ve ulaşılabilmesi mümkün olan ilgili veri tabanlarından yararlanılması yoluna gidilmesi hususları dâhil olmak üzere asgari olarak yukarıda belirtilen usul ve esasları içerecek şekilde yapılır ve bunların yetersiz kalması durumunda ilave yöntemlere başvurulur." hükümleri düzenlenmiş olup, faktöring şirketlerinin gerekli istihbarat çalışmasını nasıl yapacağı ve çalışma usulleri açıkça düzenlemiştir.
Somut olayda davalı faktöring şirketi, müşterisi olan dava dışı ... Dış. Tic. Ltd. Şti.’den bir kısım faturalar ve bu faturalara istinaden bir kısım çekler aldığını ve bu şirkete ödemeler yaptığını, davacı taraf ise çeklerin yetkili hamili olduğunu, çeklerin çalınarak rıza dışı elinden çıktığını, davalının, çeklere istinaden almış olduğu faturaların sahte olduğunu ve faturaların tanziminden kısa bir sonra dava dışı ... Dış. Tic. Ltd. Şti.’nin sicilden terkin edildiğini ileri sürmüştür. Bu durumda mahkemece anılan mevzuat hükümleri gereğince davalı faktöring şirketinin müşterisi olan dava dışı ... Ltd. Şti.’ne istinaden yukarıda açıklandığı üzere faturaları ve çekleri alırken gerekli istihbarat çalışmasını yapıp yapmadığı, bu şirketin mali durumlarına ilişkin değerlendirme yapıp yapmadığı hususlarında araştırma yapıldıktan sonra davacının ileri sürdüğü iddialarda değerlendirilerek sonucunda davalı faktöring şirketinin çekleri iktisabında ağır kusurlu veya kötüniyetli olup olmadığı, çekin istirdadına karar verilip verilmeyeceği değerlendirilerek sonucuna göre karar verilmesi gerekirken yanılgılı gerekçelerle ve eksik araştırma inceleme doğrultusunda karar verilmesi doğru görülmemiş, kararın davacı yararına bozulmasını gerektirmiştir."
Benzer şekilde Yargıtay 11. HD'nin 30/06/2020 tarih ... Esas ve ... Karar sayılı kararı ile; "...Temlik eden davalı faktoring şirketinin dava konusu çekleri alırken gerekli istihbarat çalışmasını yapıp yapmadığı, dava dışı ...’ın ve önceki cirantaların mali durumuna ilişkin değerlendirme yapıp yapmadığı ve diğer yükümlülükleri yerine getirip getirmediği hususlarında araştırma yapılarak, temlik eden davalı faktoring şirketinin çeki iktisabında ağır kusurlu veya kötü niyetli olup olmadığının belirlenmesi ve sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken, anılan mevzuat hükümlerine dayalı olarak hiçbir araştırma yapılmaksızın salt TTK’nın kambiyo senetlerine ilişkin genel hükümlerine dayalı olarak karar verilmesi doğru görülmemiş, kararın bozulması gerekmiştir." şeklindeki gerekçe karşısında davalı temlik veren faktoring şirketinin gerekli istihbarat çalışması yapıp yapmadığı hususlarının ele alınması gerekmiştir.
Bu kapsamda Mahkememiz tensip ara karar gereği, davalının çek karşılığında, çekleri aldığı dava dışı ... Ticarete yapmış olduğu ödeme belgesi, komisyon ya da gider faturalarının dosyada bulunmadığı belirtilmişse de, dosyanın incelenmesinde; temlik eden davalı faktoring şirketi tarafından dava dışı ...'a yapılan ödemeyi gösteren 12/04/2014 tarihli banka dekontu, 12/03/2014 tarihli çek teslimat bordrosu ve 2 adet faturanın ibraz edilmiş olduğu anlaşılmakta olup, dosyadaki mübrez belgelerin incelenmesi için dosyanın ek rapor için rapor veren heyete tevdiine, karar verilmiştir.
Bilirkişi heyetince hazırlanan 03.05.2024 tarihli bilirkişi ek raporunda; "Dava dışı şirketler tarafından davacıya verilen çeklerin, davacı şirket adresinde 11.03.2014 tarihinde 17:45'den sonra gerçekleşen hırsızlık olayı sonucu çalınmış olduğu, davacı şirketin hırsızlık olayını 12.03.2014 tarihinde saat 15:12'de karakola bildirdiği, 14.03.2014 tarihinde ... Ticaret mahkemesine başvurarak ödemeden men yasağı aldırdığı, davacı şirketin adresinden hırsızlık yapılarak elde edilen çeklerden işbu davanın konusu olan 2 adet çek, dava dışı şirketlerin borçlarına mahsuben davacıya ciro edildiği, işbu çeklerde son ciranta olan dava dışı ... ile davacı arasında 2013 ve 2014 yılında herhangi bir ticari ilişkinin bulunmadığı, dava dışı ... tarafından davacı adına düzenlenmiş ve tahrif edilmiş 05.03.2014 tarih, 12246 sayılı ve 21.900 TL tutarlı satış faturasının davacı şirketin usulüne göre tutulmuş ve lehe delil olabilecek ticari defterlerine kayıtlı olmadığı ve bu fatura ile ilgili vergi müdürlüğüne davacı tarafından verilmiş BA formunun beyan edilmediği, ayıraca dava dışı dava dışı ... Basit Usulde vergi mükellefi olduğundan 21.900 TL tutarlı satış faturası için BS formu verme zorunluluğu bulunmadığı, davacının dava konusu yaptığı 2 adet çekin tacir olan davalı tarafından TİK hükümlerine göre temlik alındığı, ancak basiretli tacir olan davalının temlik aldığı çek, satış faturası ve dava dışı ...'un ticari geçmişi ve diğer hususların istihbaratında gerekli dikkat ve özeni göstermediğinden, davacının 2 çek ile ilgili talebinin yerinde olduğu," rapor edilmiştir.
Dosya kapsamıyla istirdadı istenen çeklerin davacının elinden rızası dışında çıktığı, davalı faktoring şirketinin 6361 sayılı yasa ve ilgili mevzuat kapsamında yapılması gereken istihbarat çalışmalarını yerine getirmeden iktisap ettiği bu nedenle istirdadı talep edilen çekin davalı faktoring şirketinden istirdat edilmesi gerektiği tespit edilmiştir (Yargıtay 11. HD'nin 11/12/2023 tarih ...Esas ve ... Karar sayılı kararı, Yargıtay 11. HD'nin 26/02/2020 tarih ... Esas ve ... Karar sayılı kararı, Yargıtay 11. HD'nin 20/03/2015 tarih ... Esas ve ...Karar sayılı kararı).
Tüm dosya kapsamı ve Yargıtay bozma ilamında da belirtildiği üzere davalı dava konusu çekleri iktisap ederken 6361 sayılı yasa ve bu yasa kapsamında çıkarılan yönetmeliğin 5/1 maddesi kapsamında öngörülen istihbarat yükümlülüklerini ifa etmediği dolayısıyla davalı faktoring şirketinin dava dışı dava dışı ...'un mali durumuna ilişkin istihbarat ve değerlendirme çalışması yapmadan çeki iktisap etmiş olduğu anlaşıldığından davanın kabulü ile çeklerin davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar vermek gerekmiştir.
HÜKÜM: Açıklanan yasal gerektirici nedenlere göre;
1-Davanın KABULÜNE,
...Şubesine ait keşidecisi ...Ltd. Şti., lehtarı ... olan ... Nolu 30/04/2014 vadeli 2.000,00 TL bedelli çek ile ... Bankası ... Şubesine ait keşidecisi ...Ltd. Şti. ve lehtarı ...Şti. olan ... Nolu 30/04/2014 vadeli 10.900,00 TL bedelli çeklerin istirdadı ile davacıya verilmesine, çekin istirdadının mümkün olmaması halinde çek bedellerinin dava tarihi olan 18/09/2014 tarihten itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
2-Alınması gereken 881,20 TL peşin harçtan peşin yatırılan 220,30 TL harcın mahsubu ile eksik kalan 660,90 TL harcın davalıdan tahsili ile Hazineye İrad Kaydına,
3-Davacı vekili lehine karar tarihinde yürürlükte bulunan avukatlık asgari ücret tarifesi gereğince hesaplanan 12.900,00 TL nispi vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacı tarafa verilmesine,
4-Davacı tarafından yapılan 220,30 TL peşin harç, 25,20 TL başvuru harcı, 3,80 TL vekalet harcı, 4.000,00 TL bilirkişi ücreti ve 276,00 TL posta masrafı olmak üzere toplam 4.525,30 TL yargılama giderinin davalıdan tahsili ile davacı tarafa verilmesine,
5-Davacı tarafından yatırılan teminatın karar kesinleştikten sonra talep halinde davacı yana iadesine,
6-Kullanılmaya ve artan gider avansının karar kesinleştiğinde ve talep halinde ilgili tarafa iadesine,
Dair, davacı vekilinin ve davalı vekilinin yüzüne karşı verilen karara karşı, gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren 2 haftalık yasal süre içerisinde mahkememize veya başka bir yer Asliye Ticaret Mahkemesine verilecek istinaf dilekçesi ile İstanbul Bölge Adliye Mahkemesine istinaf yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı.04/06/2024
Katip
¸e-imzalıdır
Hakim
¸e-imzalıdır