T.C.
İSTANBUL
5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO: 2017/1126 Esas
KARAR NO: 2019/392
DAVA: Alacak (Ticari Satımdan Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ: 19/12/2017
KARAR TARİHİ: 10/04/2019
Mahkememizde görülmekte olan Alacak davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davalının müvekkili ile olan bayilik mukavelesi kapsamında bayiliğinin üstlendiğini, davalının işyerinde ve devraldığı işyeri ile depolarında ... Sulh Hukuk Mahkemesinin ... D.iş. sayılı dosyası il yapılan tespit işleminde davalının ... ilçesindeki şubesinde ve ... plakalı servis aracında ... markalı çok sayıda dolu tüpler tespit ettiğini, davalının sözleşmeye aykırı iş bu eylemleri nedeniyle ... 54. Noterliğinin ... tarih ve ... yevmiye sayılı ihtarnamesi ile feshedildiğini, fesih ihtarının davalıya tebliğ edildiğini, sözleşmenin 27. Maddesi uyarınca müvekkili şirkete sözleşme sonuna kadar hesap edilecek mahrum kalacağı kar mahrumiyeti tazminatının şimdilik 100,00 TL ‘sini talep ettiklerini, davalı sözleşmenin 28.maddesi uyarınca akdin feshine sebep olduğu için 50.000 Euro cezai şart tazminatı ödemekle yükümlü olduğunu belirterek, 100,00 TL kar mahrumiyeti tazminatının dava tarihinden itibaren işleyecek reeskont avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesini 49.000,00 TL cezai şart tazminatı alacağına temerrüt tarihinden itibaren işleyecek reeskont avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesini, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesini talep ve etmiştir.
Davalıya usulüne uygun olarak yapılan tebligata rağmen davaya cevap vermediği gibi duruşmalara da davalı yandan gelen olmamıştır.
Mahkememizce dava konusu celp edilen ... Sulh Hukuk Mahkemesinin ... D.İş. Sayılı dosyasında ... LPG tarafından 07.12.2017 talep tarihli 2017/8 D.iş dosyası üzerinden alınan 08.12.2017 tarihli tespit raporunda; “07.12.2017 günü tespite konu ...’a ait Tüp bayiliğinin bulunduğu yerde yapılan tespit ile .. markalı tüpler yerine iş yerinde ve nakil vasıtasında rapor içersinde liste halde verilen ... gaz marka boş tüpler, ... marka Boş tüp ve ... marka dolu tüplerin bulunduğu" tespit edilmiştir.
Davacının iddiaları ile celp edilen delillerin dosya kapsamında değerlendirilmesi amacıyla dosya Mali Müşavir ... ile Kimya Yüksek Mühendisi ...'e tevdii edilen dosyaya 19/10/2018 tarihinde tanzim olunan bilirkişi raporunda özetle; davacı tarafından ibraz edilen yasal ticari defterlerin incelenmesi neticesinde; davacı tarafın 2013, 2014 yılı ticari defterlerinin 6102 SY 64. maddesinin 3.fıkrası son cümlesi kapsamında 06 Haziran 2013 Tarihli Resmi Gazete Sayı: 28669 ile yapılan değişikliğin 15/a md.si kapsamında tasdiklerinin süresi içersinde yapıldığı, davacı şirketin, 2015 ,2016,2017 yıllarında e.defter uygulamasına geçtiği, T.C. Maliye Bakanlığının (1) Sıra No’lu Elektronik Defter Genel Tebliğine göre; Gerçek ve Tüzel kişiler için “Elektronik defter tutma sürecinde hesap döneminin ilk ayının beratının alınması açılış onayı, son ayının beratının alınması ise kapanış onayı yerine geçecektir.” hükmü bulunmaktadır. Berat yükleme süresi, ilgili olduğu ayın takip eden üçüncü ayın son gününe kadar olduğundan, bu süreler içerisinde yapılan hesap döneminin ilk ayına ait berat yüklemeleri açılış onayı yerine geçecektir. Aynı tebliğe göre, Gerçek ve Tüzel kişiler için “Elektronik defter tutma sürecinde hesap döneminin son ayının beratının alınması kapanış onayı yerine geçecektir.” Hükmü bulunmaktadır. Buna göre davacı şirketin 2015 , 2016 ve 2017 yıllarına ait ticari defterlerinin açılış ve kapanış tasdikleri yasal süresinde yaptırılmış olduğu ve usulüne uygun tutulduğu, HMK. 222./2 maddesi kapsamındaki koşulları taşıdığı belirlenmiştir.
Davacı tarafından sunulan 120 059 410 006 ... hesabına ilişkin 2013-2017 yıllarını içeren 19 sayfalık döküm incelendiğinde, taraflar arasındaki ticari ilişkin neticesinde en son kayıt tarihi 28.11.2017 tarihi itibariyle borç alacak mevcut olmadığı, ... tarafından davacıdan alınan gaz alımlarının tonaj bilgileri yıllar itibariyle sunulduğu, ... ile ... arasında 30.05.2013 tarihli 5 yıl süreli, Tüplü LPG Bayilik Sözleşmesi akdedildiği, sözleşmenin 3/b maddesinde; “Bayi sözleşme süresince, Muvazaa oluşturacak biçimde sair LPG şirketlerinin tüplü bayiliğini, tali bayiliğini veya tali satıcılığını deruhte edemez, aracı ve temsilci acenteliğini, komisyonculuğunu ve nakliyeciliğini yapamaz, bayi hükmi şahıs ise bu hüküm ortakları için geçerlidir.
Sözleşmenin 4. Maddesinde;
a) Bayi, ... LPG’nin hususi markasını taşıyan ve taşımadığı halde ... LPG’ye aidiyeti taraflarca bilinen çeşitli hacimde depozitolu LPG tüplerinden başka bir LPG kabını kullanamaz, bu tüplerde LPG tevzii ve satışı yapamaz, tüpleri ... LPG’nin tesislerinden başka bir dolum tesisinde doldurtamaz, kendisi dolum yapamaz,
b) Bayi, diğer LPG Dağıtım firmalarının tüplerini, işyerlerinde, depolarında ve mülkiyetinde olan veya üçüncü şahıslardan,bayilik faaliyeti için kiraladığı araçlarda bulunduramaz,
c) Bayi, LPG depozitolu tüp ve diğer emtianın ... LPG’ de bulunmadığı veya yeteri kadar verilmediği ve benzeri gerekçelerle de başka firmaların gazını, gaz tüpü ve emtiasını satamaz, sattıramaz ,aracılığıyla yapamaz.”
Sözleşmenin 26. maddesi : “Bu sözleşme ve ayrılmaz belgeleriyle bayiye yüklenen borç ve mükellefiyetlerinden birinin ihlali halinde ... LPG bayilik sözleşmesini derhal feshedebilir veya derhal fesih hakkı saklı kalmak kaydı ile diğer müeyyidelerin uygulanmasını isteyebilir. ... LPG’nin bu sözleşmede yazılı ihtarsız fesih haklarıyla, sözleşmeyi feshetmeksizin,diğer müeyyideleri uygulama hakları saklıdır…”
Sözleşmenin 27. Maddesi : “... LPG akdin ihlali sebebiyle sözleşmeyi feshettiği takdirde veya bayilik sözleşmesi ile belirlenen sürenin bitiminden önce bayi tarafından sözleşmenin feshi halinde ... LPG, bayiden maruz kaldığı zarar ziyan ve sözleşme süresinin sonuna kadar hesap edilmek üzere mahrum kaldığı kar karşılığı tazminatını talep edebileceğini, bayi peşinen kabul ve taahhüt eder, kar mahrumiyetinin hesaplanmasında Fesih tarihine kadar olan döneme ilişkin bayinin aylık ortalama LPG alımı esas alınacaktır, 1 aylık kar mahrumiyeti tutarının ise taraflar arasındaki son fatura tarihindeki ... A.Ş.'nin dağıtıcı bayinin firmalara uyguladığı satış fiyatı ile ... LPG’nin bayiye uyguladığı satış fiyatı arasındaki tutarın , tespit edilen ortalama satış miktarı ile çarpımı olarak hesaplanacağını, bakiye kar mahrumiyeti tutarının ise hesap edilen 1 aylık kar mahrumiyetinin bakiye sözleşme suresi ile çarpılarak hesap edileceğini,hesaplamaya vergiler dahil tutar esas alınacağını, taraflar peşinen kabul, beyan ve taahhüt etmişlerdir….”
Sözleşmenin 28. Maddesi; “Yine bayinin akde muhalefeti dolayısıyla, aktin feshine sebebiyet vermesi veya bayilik sözleşmesi ile belirlenen sürenin bitiminden önce bayi tarafından sözleşmenin feshi halinde 27 maddeden ayrı olarak 50.000 euro ... LPG’ye cezai şart ödemeyi peşin kabul eder.” şeklindedir.
... tarafından ...’e keşide edilen ... 54. Noterliği ... tarih ... yevmiye numaralı ihtarnamesi ile taraflar arasında akdedilen bayilik mukavelesi devam etmekte iken bayinin iş yerinde ve ... plaka sayılı servis aracında ... Sulh Hukuk Mahkemesi ... D.İş sayılı dosyası ile yapılan tespit ile ... marka tüplerinin bulunduğunu ve iş yerinde sair markalı tüplerin pazarlandığının tespit edildiğini, bayilik sözleşmesine aykırı eylemler sebebiyle sözleşmenin tek taraflı haklı olarak feshedildiğini, Sözleşmenin 27. Madde uyarınca kar mahrumiyeti tazmini için dava açılacağını,28. maddede belirlenen 50.000 Euro'nun İhtar tebliğinden derhal ödenmesini aksi takdirde dava açılacağını ve diğer hususların İhtar edildiği, ihtarnamenin 08.12.2017 tarihinde tebliğ edildiği tebliğ şerhinde görülmüştür.
Sıvılaştırılmış petrol gazı (Liquified Petroleum Gas) anlamına gelen LPG, bütan ve propan gazlarının karışımıdır. Petrolün rafinerilerde işlenmesiyle ya da doğal gaz yataklarından üretilir. Dünyada doğal gaz üretimindeki artışa bağlı olarak LPG üretimi de her yıl ortalama %2 oranında artış gösterir. LPG, normal şartlar altında gaz fazında bulunur. Fakat basınç altında ve sıvı halde saklanır. Taşıma ve depolama için sıvı hale getirilen LPG, gaz fazında tüketilir. Yanıcı ve parlayıcı özelliğe sahiptir. Suda çok az çözünür. Renksiz ve kokusuzdur. Bu nedenle gaz kaçağı durumunda fark edilebilmesi için merkaptanlar veya kükürt bileşenleriyle kokulandırılır. Hava içinde %2 ila %9 arasında bulunması patlama riskini doğurur. Kaçak hissedildiği zaman patlama riski nedeniyle elektrik düğmelerine dokunmamak gerekir. LPG, Ülkemizde Ticari Mutfak Gaz (%30 propan ve %70 bütan), olarak piyasaya sürülür. LPG Dağıtım şirketlerinin örnek sözleşmelerine göre, dağıtım şirketleri sadece bir üreticinin mamullerini pazarlayabilir.
Sözleşmenin 27. Maddesi Uyarınca Kar Mahrumiyeti: “... LPG akdin ihlali sebebiyle sözleşmeyi feshettiği takdirde veya bayilik sözleşmesi ile belirlenen sürenin bitiminden önce bayi tarafından sözleşmenin feshi halinde ... LPG, bayiden maruz kaldığı zarar ziyan ve sözleşme süresinin sonuna kadar hesap edilmek üzere mahrum kaldığı kar karşılığı tazminatını talep edebileceğini, bayi peşinen kabul ve taahhüt eder, kar mahrumiyetinin hesaplanmasında Fesih tarihine kadar olan döneme ilişkin bayinin aylık ortalama LPG alımı esas alınacaktır, 1 aylık kar mahrumiyeti tutarının ise taraflar arasındaki son fatura tarihindeki ... A.Ş.'nin dağıtıcı bayinin firmalara uyguladığı satış fiyatı ile ... LPG’nin bayiye uyguladığı satış fiyatı arasındaki tutarın , tespit edilen ortalama satış miktarı ile çarpımı olarak hesaplanacağını, bakiye kar mahrumiyeti tutarının ise hesap edilen 1 aylık kar mahrumiyetinin bakiye sözleşme suresi ile çarpılarak hesap edileceğini,hesaplamaya vergiler dahil tutar esas alınacağını, taraflar peşinen kabul, beyan ve taahhüt etmişlerdir….” şeklinde olup, sözleşme kapsamında; bayinin sözleşmenin ayakta kaldığı 59 aylık süre içersinde toplam 2.614.423 kg ürün alımı olduğu ve 1 aylık ortalamasının 44.312,25 kg olduğu hesaplanmıştır.
... tarafından Sayın Mahkemeye vermiş olduğu müzekkereye cevap yazısı ekinde 23.11.2017 tarihinde LPG Rafineri Satış fiyatları ile davacının sunulan fatura dökümlerinde mevcut 23.11.2017 tarihli fatura içeriği uyarınca birim fiyatları raporda ayrıntılı olarak dökümü yapılmış olup, Sözleşmenin 27. Maddesi kapsamında, davacının son ürün satışı yapmış olduğu dönemdeki satış birim fiyatı 4,512012 TL / kg, ... tarafından bildirilen ... Rafineri Satış birim fiyatı 3,99661 TL / kg ,Sözleşmenin başlangıç tarihi olan 30.05.2013 – Sözleşmenin feshi tarihi arasındaki ortalama 1 aylık alım miktarı 44.312,25 kg olarak yukarıdaki şekilde belirlenmiş olup, sözleşme fesih tarihi 07.12.2017 tarihinden , sözleşmenin bitiş tarihi olan 30.05.2018 tarihine kadar olan kısım olan yaklaşık 6 aylık dönem için satış - rafineri alış farkı 132.464,11 TL olarak hesaplanmıştır.
Davacının 3 aylık süre içersinde yeni bir bayi tesis edebileceği heyetimizce değerlendirilmiş olup,bu görüş Sayın Mahkemece değerlendirildiğinde bu defa Sözleşmenin 27. Maddesi kapsamında Satış – ... Farkı esas alındığında 68.515,92 TL'dir.
Sözleşmenin 28. Maddesi Uyarınca Cezai Şart Bedeli; “Yine bayinin akde muhalefeti dolayısıyla, aktin feshine sebebiyet vermesi veya bayilik sözleşmesi ile belirlenen sürenin bitiminden önce bayi tarafından sözleşmenin feshi halinde 27 maddeden ayrı olarak 50.000 euro ... LPG’ye cezai şart ödemeyi peşin kabul eder.” şeklindedir.
Yapılan tespit neticesinde sözleşmeye aykırı tespit neticesinde sözleşmenin 28. Maddesi kapsamında cezai şart talep edebileceği, talep edilen cezai şart bedelinin davalının iktisaden mahvına neden olup olmayacağı hususunda belirleme yapılması istendiğinde, davalının mali durumuna ilişkin dosyada veri bulunmadığı, dosya kapsamında davalı bayinin aylık cirosu sözleşme döneminde 44.312,25 kg olması ve bu tutara karşılık aylık ortalama %10 kazanç 10.000 TL (199.937,44 davalının LPG alımı üzerinden satış tutarı ile alım tutarı arasındaki fark ve bir kısım gider sonucu değerlendirilmiştir) takribi değerlendirilmiş olup, bu veri dışında veri bulunmadığı tespit edilmiştir.
Sonuç olarak; dosya, davacı ticari defterleri, sözleşme, ihtarnameler incelenmiş olup, sözleşmenin 27. Maddesi kapsamında Sözleşme fesih tarihi olan 07.12.2017 tarihinden, sözleşmenin bitiş tarihi 30.05.2018 tarihine kadar kar mahrumiyeti 132.464,11 TL olarak hesaplandığı, davacının 3 aylık süre içersinde yeni bir bayi tesis edebileceği görüşümüz kapsamında değerlendirildiğinde bu defa 68.515,92 TL olarak hesaplanacağı, davacının sözleşmenin 28. Maddesi kapsamında 50.000 Euro cezai şart hükmü mevcut olup, davacı talebi 49.000 TL bildirilmiş olup, davalının davacıdan alım nispeti ve aylık yukarıda tespit edilen takribi kazanç tutarı kapsamında talep edilen cezai şart bedelinin davalının iktisaden mahvına sebebiyetinin değerlendirilerek bir kısım tenkis hususunda mahkeme takdirinde olduğu yönünde görüş ve kanaat bildirilmiştir.
Tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Dava; taraflar arasındaki tüplü LPG bayilik sözleşmesinin feshi nedeniyle uğranılan kar mahkumiyeti alacağı ile cezai şart alacağının tahsiline ilişkin davadır.
... Sulh Mahkemesinin ... D.iş. sayılı dosyası ve ... A.Ş.'den 28/11/2017 tarihi itibariyle bugüne kadar yapılan 1 ton LPG'nin ana depo satış fiyatının ne kadar olduğu, satış fiyat listesi ile ilgili belgeler dosyamız kapsamına alınmış daha sonra dosyamız mali müşavir ve sektörel bilirkişi tevdii edilmiş olup, davacı tarafça ticari defter ve kayıtlar sunulmuş olup davalı tarafça cevap dilekçesi sunulmadığı gibi inceleme günü tebliğ edilmesine rağmen herhangi bir ticari kayıt ve belgede dosyaya sunulmadığında davacı kayıtları üzerinden yapılan inceleme ve taraflar arasındaki sözleşmenin 3/b, 4., 26., 27. ve 28. maddeleri uyarınca yapılan teknik değerlendirme ve davacı tarafından davalı bayiinin işyerinde değişik dosyası üzerinden yaptırılan tespitte başka markalara ait tüplerin bulunduğu ve pazarlandığının tespit edildiği, bayilik sözleşmesine aykırılık nedeniyle kar mahrumiyetinin ve ceza-i şartın talep edileceğinin davalıya 08/12/2017 tarihinde tebliğ edildiği, değişik iş dosyası içeriğindeki tespitlere göre davalı işyerinde ve nakil vasıtasında anlaşmalı şirketler haricindeki ... gaz marka boş tüplerin ... marka tüpün ve Bizimgaz marka dolu tüplerin bulunduğunun tespit edildiği, sözleşmenin 27. Maddesi kapsamında bayiinin sözleşmenin ayakta kaldığı 59 aylık süre zarfındaki 1 aylık ortalama satın ürünün 44.312, 25 kg olduğu, sözleşmenin fesih tarihi olan 07/12/2017 tarihinden bitiş tarihi olan 30/05/2018 tarihine kadar olan dönem için satış - rafineri alış farkının 132.464,11 TL olarak hesaplandığı, davacı tarafça 3 aylık süre içerisinde yeni bir bayiiliğin tesis edebileceği sektörel bilirkişi tarafından belirlenmiş olup, sözleşmenin 27. Maddesi kapsamında yapılan hesaplama neticesinde satış - ... farkı esas alındığında ise kar mahrumiyetinin 68.515,92 TL olarak hesaplandığı, sözleşmenin 28. Maddesi kapsamında yapılan değerlendirmede değişik iş dosyası üzerinden yapılan tespitler doğrultusunda sözleşmenin davacı tarafça haklı olarak fesih edildiği anlaşılmakla, sözleşmede belirlenen 50.000 EURO ceza-i şart alacağına davacı tarafça hak kazanıldığı, bu ceza-i şart miktarının davalının ekonomik olarak mahvına neden olup olmadığına dair davalı tarafça herhangi bir bilgi ve belgenin dosyaya sunulmadığı ve zaten davacı tarafça da sözleşmede belirlenen ceza-i şart miktarından daha az miktarda talepte bulunulduğu (49.900 TL) anlaşılmakla ceza-i şart miktarında herhangi bir indirime gidilmeyerek hükme elverişli teknik bilirkişi heyet raporu dikkate alınarak davanın kabulüne, 68.515,92 TL kar mahrumiyeti alacağının 100 TL sine dava tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle, 68.415,92 TL sine ıslah tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, 49.900 TL ceza-i şart alacağının 08/12/2017 tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine dair aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
H Ü K Ü M : Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1-Davanın KABULÜNE,
a-68.515,92 TL kar mahrumiyeti alacağının 100 TL sine dava tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle, 68.415,92 TL sine ıslah tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
b-49.900 TL ceza-i şart alacağının 08/12/2017 tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
2-Harçlar tarifesi uyarınca alınması gereken 8.088,99 TL karar ve ilam harcından peşin alınan 853,88 TL + 233,68 TL ıslah harcından oluşan toplam 1.087,56 TL harçtan mahsubu ile bakiye 7.001,43 TL harcın davalıdan tahsil edilerek Hazineye irat kaydına,
3-Davacı tarafından yatırılan 853,88 TL peşin harç, 233,68 TL ıslah harcı, 1.371,50 TL müzekkere, posta, tebligat, bilirkişi ücretlerinden oluşan toplam 2.459,06 TL yargılama giderinin davalıdan tahsil edilerek davacı tarafa verilmesine,
4-Davacı taraf duruşmalarda vekil ile temsil edildiğinden kabul edilen dava değeri itibariyle AAÜT uyarınca hesap olunan 12.223,27 TL vekalet ücretinin davalıdan tahsil edilerek davacı tarafa verilmesine,
5-Davalı tarafından belgelendirilen bir yargılama masrafı olmadığından bu hususta karar verilmesine yer olmadığına,
6-Bakiye gider avansının karar kesinleştiğinde talep halinde yatıran tarafa iadesine,
Dair, davacı vekilinin yüzüne karşı davalı tarafın yokluğunda karşı tebliğden itibaren 2 haftalık sürede HMK. 341. maddesi uyarınca istinaf yolu açık olmak üzere karar verildi. 10/04/2019
Katip ...
¸e-imzalıdır
Hakim ...
¸e-imzalıdır
"Bu belge 5070 Sayılı Kanun hükümlerince elektronik imza ile imzalanmıştır."