T.C.
İSTANBUL
5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/357 Esas
KARAR NO : 2025/675 Karar
DAVA : İtirazın İptali (Acentelik Sözleşmesinden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 24/05/2023
KARAR TARİHİ : 17/10/2025
Mahkememizde görülmekte olan İtirazın İptali (Acentelik Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili dava dilekçesinden özetle; Davalı şirket ile müvekkili ... arasında 22.05.2015 tarihli 5 yıl süreli Bayilik Sözleşmesi ve yine aynı tarihli Çerçeve Protokol akdedildiğini, müvekkilinin, davalı yanın bayilik sözleşmesine aykırı davranması suretiyle, tek taraflı beyanı ve uygulaması ile satış rakamlarının fahiş ölçüde arttırılmasından dolayı çok ciddi bir zarara ve mağduriyete uğratıldığını, davalı yanın ... 5. Noterliği ... tarihli ... yevmiyeli ihtarında ve 25.05.2018 tarihli yazısında görüleceği üzere, döviz kurundaki artış gerekçe gösterilerek; müvekkiline sözleşmede yer almayan biçimde haksız fiyat farkı (perakende alımlar için 60TL/m3, toptan alımlarda 120 TL/m3) uygulanmak istendiğini, sözleşme koşulları tek taraflı ve müvekkili aleyhine ağır biçimde değiştirildiğini, bu durumda sözleşmenin iktisadi yönden ifa edilebilmesi imkanı kalmadığını, işbu fiyatlar, anılan istasyonun bayilik faaliyeti gösterdiği çevre koşulları, satış kapasitesi gözetildiğinde, EPDK tavan fiyatlarını da aştığını, görüleceği üzere, sözleşmenin feshinde müvekkilinin kusuru bulunmadığını, davalı yanca tek taraflı uygulama ile sözleşme şartları müvekkili aleyhine değiştirilmek istendiğinden, fesihin haklı olduğunu, müvekkile ait teminat mektubundan "cezai şart" adı altında haksız tahsil edilen 78.884,97 TL lik kısmın istirdadı için ... 26. İcra Müdürlüğü ...E. Sayılı dosya ile icra takibi de başlatmış olmalarına rağmen davalı icra takibine dayalı borcunu ifa etmediğini ve borca itiraz ederek ilamsız icra takibini durdurduğunu, davalı aleyhine ... 26. İcra Dairesi ... E. Sayılı dosyası ile açılan icra takibine yapılan itirazin iptali ile takibin devamına, borçlu hakkında başlatılan icra takibinin, takip tarihinden itibaren talep edilen reeskont avans faiz oranıyla birlikte devamına; Likit alacağı kötü niyetli ve zaman kazanma amaçlı inkar eden davalı borçlunun %20’den aşağı olmamak üzere icra inkar tazminatına mahkum edilmesine, davanın kabulüne ve yargılama masrafları ve ücreti vekâletin karşı tarafa tahmiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; Davacı, 2021 yılında (... 26. İcra Md....E. ile) başlattığı takibe süresinde itiraz etmemize rağmen aradan geçen yaklaşık 2 yıldan sonra işbu itirazın iptali davasını açtığını, davanın süresinde açılıp açılmadığının re'sen incelenmesi gerektiğini, davacı, müvekkile verdiği 75.000 TL'lik banka teminat mektubunun haksız bir şekilde nakde çevrildiğinden bahisle önce icra takibi açtığını, itiraz üzerine ise işbu itirazın iptali davasını açtığını, davacının, müvekkilin eski akaryakıt bayisi olduğunu, taraflar arasında 22.05.2015 tarihinde, 5 yıl için imzalanan Bayilik Sözleşmesi davacı tarafından süresinden önce (... 25. Noterliğinin ... tarih ve ... yevmiye nolu ihtarnamesi ile) feshedildiğini, bu durumun dava dilekçesinde yazdığı üzere davacının da kabulünde olduğunu, Bayilik Sözleşmesi'nin eki olan Çerçeve Protokol'ün 13/c hükmüne göre (Ek-3: Çerçeve Protokol) Bayilik Sözleşmesi'nin süresinden önce fesheden davacı (Bayi) 50.000 USD cezai şart ödemekle mükellef olduğunu, davacının Bayilik Sözleşmesi'ni haksız bir şekilde feshettiği Mahkemenizin ... E,...Karar sayılı ilamı ile sabit olduğunu, zira bu konular zaten Sayın Mahkemenizin ... Esas ... Karar nolu dosyasında tartışıldığı, incelediği, değerlendirilmiş ve karara bağlandığını, bu hususların yeniden yargılama konusu Bu konuda yapılabilecek tek şey (halihazırda istinafta olan) mezkur hükmün kesinleşmesini beklemek olacağını, yukarıda izah olunan ve re'sen ele alınacak nedenlerle; işbu haksız ve mesnetsiz davanın reddini, ortada bir mahkeme ilamı olduğu halde aynı hususları dava konusu yapan davacının %20'den az olmamak üzere kötü niyet tazminatı ödemeye mahkum edilmesini, tüm yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacı üzerine bırakılmasını talep ve beyan etmiştir.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
Dava 2004 sayılı İİK 67/1 maddesi gereği açılmış itirazın iptali davasıdır. İİK 67/1 maddesine göre "Takip talebine itiraz edilen alacaklı, itirazın tebliği tarihinden itibaren bir sene içinde mahkemeye başvurarak, genel hükümler dairesinde alacağının varlığını ispat suretiyle itirazın iptalini dava edebilir".
Davacı taraf, davalı şirket ile davacı ... arasında 22.05.2015 tarihli 5 yıl süreli Bayilik Sözleşmesi ve yine aynı tarihli Çerçeve Protokol akdedildiğini, davalı yanın bayilik sözleşmesine aykırı davranması suretiyle, tek taraflı beyanı ve uygulaması ile satış rakamlarının fahiş ölçüde arttırılmasından dolayı çok ciddi bir zarara ve mağduriyete uğradığını, davalının sözleşmeyi feshetmesinin haklı olduğunu, davacıya ait teminat mektubundan "cezai şart" adı altında haksız tahsil edilen TL lik kısmın istirdadı için ... 26. İcra Müdürlüğü ... E. Sayılı dosya ile icra takibi başlattıklarını, davalının takibe itiraz ettiğini belirterek takibe yapılan itirazın iptalini talep etmiştir.
... 26. İcra Müd. ... esas sayılı dosyasının incelenmesinde alacaklının dosyamız davacısı ... borçlunun dosyamız davalısı ... AŞ. Olduğu, alacak tutarının 78.884,97 TL asıl alacak ile işlemiş faizlerle birlikte 123.378,25 TL olduğu davacının huzurdaki davayı 78.884,97 TL üzerinden açmış olduğu anlaşılmıştır.
Bir davada çekişmeli olguların kimin tarafından ispat edilmesi gerektiği konusuna, ispat yükü denir. Her iki taraf da ispat yükünün kime düştüğünü gözetmeden delil göstermişler ise bu halde hâkimin ispat yükünün hangi tarafa düştüğünü araştırmasına gerek yoktur. Çünkü hâkim, ilk önce tarafların gösterdikleri delilleri incelemekle yükümlüdür. İki tarafın (veya bir tarafın) gösterdiği deliller ile davaya ilişkin bütün çekişmeli olgular aydınlanmış ise yine ispat yükünün hangi tarafa düştüğünü araştırmakta bir yarar yoktur. Buna karşılık, gösterilen delillerin hâkime dava hakkında tam bir kanaat vermemesi halinde, ispat yükünün hangi tarafa düştüğünün tespit edilmesinde yarar vardır.
Delillerin davayı etkileyecek çekişmeli hususlarda gösterileceği ve ispat faaliyetinin çekişmeli vakıalar için söz konusu olduğu hususu göz önünde bulundurulmalıdır ( 6100 sayılı HMK m.187/1). TMK 6. maddesinde; "Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlüdür." denilmiştir. HMK'nun "İspat yükü" başlıklı 190. maddesinde ise bu düzenlemeye paralel bir düzenleme getirilmiştir. Anılan maddede "İspat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir." denilmiştir.
İspat yükü ilk önce kural olarak davacıya düşer; yani davacı davasını dayandırdığı olguları ispat etmelidir. Kendisine ispat yükünün düştüğü taraf, uyuşmazlık konusu olguyu ispat edemezse davayı kaybeder. O taraf davacı ise davası reddedilir, davalı ise mahkûm edilir. Kendisine ispat yükü düşmeyen taraf, karşı (kendisine ispat yükü düşen) tarafın iddiasını (olguyu) ispat etmesini bekleyebilir. Kendisine ispat yükü düşen taraf iddiasını ispat edemezse, diğer (kendisine ispat yükü düşmeyen) tarafın onun iddiasının aksini (hilafını) ispat etmesine gerek yoktur; o olgu ispat edilmemiş (yani dava bakımından yok) sayılır.
Somut olayda davalı yan icra dosyasına yapmış olduğu itirazda karşı tarafa herhangi bir borcu bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, fazlaya dair tüm haklarımız saklı kalmak üzere, takibe, borca, ferilerine, işlemiş faize ve faiz oranına ayrıca ve açıkça itiraz ediyoruz. Şeklinde itiraz etmiştir.
Somut olayda ispat külfeti davacı alacaklı üzerinde olup, davacı taraf sözleşmenin feshinin hukuka uygun olduğunu, davalının cezai şart talebinin yerinde olmadığını ve bu sebeple cezai şart adı altında kesilen bedel sebebiyle davalıdan alacaklı olduğunu ispatlamak durumundadır.
Dosya kimya mühendisi ve hukukçu bilirkişiden oluşan bilirkişi heyetine tevdi edilmiş ve bilirkişi heyeti dosyaya sunduğu 13/06/2024 tarihli raporda;
1. Davacı ... ile Davalı ...A.Ş. (...A.Ş.) 22/05/2015 tarihinde 40 Maddeden oluşan Standart Bayilik Sözleşmesinin imzalandığı ve 19 Maddeden oluşan çerçeve protokolün imza altına alındığı,
2. Taraflar arasında akdedilen Standart bayilik sözleşmesinin Davalı tarafça şartların yenilenmesine yönelik ... 5. Noterliğinin ... tarihli ... yevmiyeli ihtarında görüleceği üzere, Davalı tarafın ithal maliyetlerde yaşanan hammadde teminindeki zorlukların ve buna bağlı fiyat artışını davacı yana yansıtması sebebi ile standart bayilik sözleşmesinin tek taraflı olarak feshinin davacı tarafça gerçekleştiği. Diğer taraftan fesihe konu ... 25.Noterliğinin ... tarih ... yevmiye numaralı ihtarnamesinden anlaşılacağı üzere davalı tarafa fesih sebeplerinin net ve kesin olarak belirtildiği, ticari kaygıları gerekçe gösterdiği
3. Fesih tarihi 31/05/2018 göre Benzin 6,30 TL/LT Fiyat aralığında net kar hesaplaması ile; “1 litre Benzininin satışı ile elde edilecek kazanç arasında litrede “%11 oranında bir brüt kar marjının oluştuğu uyuşmazlık konusu 22/05/2020 ile 31/05/2018 tarihleri arasında 723 GÜNLÜK mahrum kalınan kar kaybının işletme, depolama, taşıma ve faaliyet gideri olarak hesaplanması durumunda maliyet gideri hesaplanacağı ve net kara ulaşılacağı bununda dava taraflarınca elde edilecek karın eşit paylaşımı durumunda yarı yarıya bir orana tekabül edeceği düşünüldüğünde net karın %5-%6 aralığında kalacağı tespit edilmiştir. Davalı tarafça kar mahrumiyeti talebinin yerinde olacağı, | litre Benzin, nin satışı sonucunda net olarak 35 kuruş (0,35TL) net kar marjı (045,5) hesaplanacağı,
4. Davacı işleten ... yanın davalı tarafça belirtilen fiyat marjı ve alım tonaj miktarlarının olumsuz etkisi sebebiyle serbest piyasa koşulları çerçevesinde rekabet etmesinin mümkün olamayacağı doğrultuda feshin gerçekleşme sebebi beyan edildiği,
5. Davalı tarafça talep edilen mahrum kalınan kar kaybının 22.05.2020 — 31/05/2018 tarihleri arasında çalışmanın fiiliyatta olmadığı 723 günlük fiili olarak rastladığı, davacı işleten ... tarafça da gerek akaryakıt mal alımı, gerekse de talep edilen destek, öneri vb. ihtar
6. Akaryakıt ve LPG otogaz kullanımı sebebi le dosya kapsamında düzenlenen ihtarname, duruşma tutanakları, davacı beyan ve itirazlarıyla diğer belgeler birlikte değerlendirildiğinde özellikle (motorin, benzin, pg otogaz) içeriğinde TSE STANDARTLARINDA VE EPDK İLE BELİRTİLEN ŞARTLARDA akaryakıt ve otogaz satışı ve temininin yapıldığı. İş bu akaryakıt ve otogaz LPG (Likit petrol gazları) kullanımı sonucu fiili kullanımın gerçekleştiği araçlarda maddi hasara yol açmadığı anlaşılmaktadır. Akaryakıt ve otogaz ile ilgili motorin, benzin ve LPG de standart dışı bir unsurunun bulunmadığı görülmektedir. Netice itibariyle TSE Standartlarına haiz olduğu kuvvetle muhtemel görülmektedir.
7. Taraflar arasında UYUŞMAZLIK KONUSU OLAYDA özetle: İtirazın İptali (Acentelik Sözleşmesinden Kaynaklanan) talep konusu bedelin davalı taraftan davacıya ödenmesi ve Davalının cezai şart ve diğer hususları talep ettiği görülmekle taleplerin yerinde olduğu anlaşılmakla birlikte davacı yanın taleplerinde oluşacak maddi tazminat ve kusur durumunun hukuki mütalaasının Sayın Mahkemenin takdirinde olacağı,
- Davacının işbu davadaki taleplerinin ... 5. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... E. sayılı dosyasıyla tartışılarak karara bağlandığı, Anılan mahkemenin kararı ve kararın dayanağını oluşturan bilirkişi raporları ile sektörel tespitler dikkate alındığında; davacının fesih bildirimin haklı nedene dayanmadığı, ceza şart miktarı tenkise tabi tutulmasına rağmen davacının cezai şart tazminatı nedeniyle 2.912,76 USD borcunun kaldığı, dolayısıyla teminat mektubu bedelinin iadesine ilişkin dava konusu talebin yerinde olmadığı yönünde rapor ibraz edilmiştir.
... 5. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... E. Sayılı dosyasının incelenmesinde dosyamız davalısı ... tarafından dosyamız davacısı ... aleyhine 2.963,87 USD yatırım katılım bedeli alacağının 19.08.2015 tarihinden itibaren işleyecek Libor+3 faizi ile birlikte, 15.533,15 USD eksik alımdan kaynaklanan alacak tutarının şimdilik 1.000,00 USD'si ve 39.939,00 USD tutarındaki cezai şart alacağının şimdilik 1.000,00 USD'sinin 13.06.2018 tarihinden itibaren yabancı paraya işleyecek en yüksek mevduat faizi ile birlikte davalıdan tahsil edilerek davacıya ödenmesinin talep edildiği, ... 5. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 19/04/2022 T... E... E sayılı kararı ile;
1-Davanın KISMEN KABULÜNE,
-Yatırım bedeli açısından; talebin kısmen kabulüne, 2.961,39 USD yatırım bedelinin 19/08/2015 tarihinden itibaren işleyecek yıllık libor+3 oranındaki faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine,
-Eksik alımdan kaynaklı alacak talebinin reddine,
-Cezai şart açısından talebin kabulüne, 1.000,00 USD cezai şartın 13/06/2018 tarihinden itibaren 3095 sayılı yasanın 4/a maddesi uyarınca işleyecek faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine, karar verildiği, bu kararın İstanbul BAM 13 HD'nin 15/05/2025 T ... E ... K sayılı kararı ile Tarafların istinaf başvurusunun 6100 sayılı HMK' nın 353/1-b1 maddesi gereğince ESASTAN REDDİNE karar verilerek kesinleştiği anlaşılmıştır.
... 5. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin... E. Sayılı dosyasının gerekçesinde taraflar arasında akdedilen Çerçeve Protokolün 13. maddesinde; bayi tarafından bayilik sözleşmesinin 5 yıllık süresinden önce feshedilmesi halinde 50.000,00 USD cezai şartın davacıya nakden veya defaten ödeneceğinin kararlaştırıldığı anlaşılmakla sözleşme süresinden önce feshedildiğinden davacının cezai şart talep edebileceği sonucuna varıldığı, davacının 28.06.2018 tarihinde davalı tarafından verilmiş 75.000,00 TL tutarlı teminat mektubunu cezai şart alacağına karşılık nakde çevirdiği ve tazmin tarihi itibariyle teminat mektubunun karşılığı olan 17.087,24 USD'nin cezai şart alacağından mahsup ettiği, yargılama sırasında davalının ticari kayıtlarının ve bilançolarının incelenmesinde cezai şarta hükmedilmesinin davalının iktisaden mahvına sebebiyet verebileceği tespit edildiği TBK m.182'de hakimin aşırı gördüğü cezai şartı kendiliğinden indirebileceği düzenlenmesi sebebiyle davalının borcunu yerine getirmemiş olması nedeniyle sağladığı menfaat, borcu ödeme kabiliyeti, akde aykırı davranışındaki kusur derecesi değerlendirildiğinde, talep edilen ceza miktarında hak, adalet ve nesafet kuralları uyarınca TBK 182 maddesi gereğince, indirim yapılması gerektiği sonucuna varılarak talep edilen 50.000,00 USD (50.000x%60 = 30.000, 50.000-30.000 = 20.000 ) cezai şart miktarında %60 tenkis yapılarak davacının cezai şart olarak 20.000,00 USD talep edebileceği sonucuna varılmıştır. Davacı tarafından tahsil edilen 17.087,24 USD'nin 20.000,00 USD'den mahsubu sonucunda davacının bakiye 2.912,76 USD cezai şart alacağı kaldığı sonucuna varıldığı, davacı tarafından 1.000,00 USD cezai şart talep edildiğinden ve ıslah yapılmadığından taleple bağlılık ilkesi gereğince; cezai şart açısından talebin kabulüne, 1.000,00 USD cezai şartın 13/06/2018 tarihinden itibaren 3095 sayılı yasanın 4/a maddesi uyarınca işleyecek faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine karar verildiği belirtilmiştir.
İstinaf denetiminden geçen kesinleşmiş mahkeme kararı ile davalının davacıdan cezai şart talep etmesinin yerinde olduğu ve dosyamız davacısının verdiği 75.000,00 TL tutarlı teminat mektubunu cezai şart alacağına karşılık nakde çevirmesi hususu mahkeme kararı ile kesinleşmiş olmakla davacının cezai şart olarak davalı tarafından nakde çevrilen tutarı davalıdan geri almasının hukuken mümkün olmadığı ve davacının davalı aleyhine icra takibi yapması hakkının olmadığı kanaatine varılmış ve davanın reddine karar verilmiş, davacının alacağının bulunup bulunmadığı yargılama neticesinde ortaya çıktığından davacı tarafın takip başlatmakta kötüniyetli olmadığı kanaatine varılarak davalı tarafın kötü niyet tazminatı talebinin reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM : Yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davanın REDDİNE,
2-Davalı tarafın kötü niyet tazminatı talebinin reddine,
3-Harçlar tarifesi uyarınca alınması gereken 615,40-TL karar ve ilam harcından peşin alınan 179,90-TL harçtan mahsubu ile bakiye 435,50-TL harcın davacıdan tahsili ile hazineye gelir kaydına,
4-Davacı tarafça yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,
5-Davalı tarafından yapılan yargılama masrafı bulunmadığından bu hususta karar verilmesine yer olmadığına,
6-Davalı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca 7.888,40-TL vekalet ücretinin davacıdan tahsili ile davalıya verilmesine,
7-Arabuluculuk ücreti olan 3.120,00-TL nin davacıdan alınarak hazineye irat kaydına,
8-Karar kesinleştiğinde kullanılmayacak olan avansın ilgili tarafa iadesine,
Dair, Taraf vekillerinin yüzlerine karşı HMK 341 maddesi uyarınca miktar itibariyle KESİN olmak üzere karar verildi. 17/10/2025
Katip ...
e-imzalıdır
Hakim ...
e-imzalıdır