T.C.
İSTANBUL
6. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO: 2021/238 Esas
KARAR NO: 2024/174
DAVA: İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ: 11/06/2020
KARAR TARİHİ: 07/03/2024
Mahkememizde görülmekte olan İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA : Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; İcra Takibine konu çek de dahil olmak üzere taraflarınca henüz tespit edilmiş olan 185 çek, Müvekkili şirketin muhasebe elemanı tarafından çalındığını ve bu durumla ilgili ... Cumhuriyet Başsavcılığının ..., ... ve ... Soruşturma numaralarıyla Savcılığa suç duyurusunda bulunulduğunu ve ... Cumhuriyet Başsavcılığınca soruşturma başlatıldığını, Savcılık tarafından bankalara bilgilendirme müzekkereleri yazıldığını, söz konusu çekin iptali için ise ... 21. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin... E. Sayılı dosyası ile dava açıldığını söz konusu çek için başkaları tarafından bankadan tahsil edilme tehlikesi bulunduğundan ... 18. Asliye Ticaret Mah. ...D.İş dosyası ile ödeme yasağı kararı da verildiğini, ancak alınan bu tedbirin kararı çeklerin ilgili bankalarca ödenmemesi bakımından verildiğini üçüncü kişileri bağlayıcı nitelikte olmadığını, alınan tedbir kararında çeklerin üçüncü kişiler tarafından icraya konmaması ile ilgili bir hüküm olmadığından çalınan çeklerden 22/09/2019 keşide tarihli ... Bankası ... Şubesi ... çek nolu, ...-...'ın keşidecisi bulunduğu 51.500,00 TL meblağlı çek davalı tarafından ... 28. İcra Dairesinde...E. Sayılı dosya ile icraya konduğunu, cebri icra tehdidi altında ki müvekkili işlemlerin devam etmemesi adına bu parayı icra dairesine yatırdığını, bu durumun müvekkilinin mağduriyetine neden olduğunu, müvekkilinin davalıya böyle bir borcu bulunmamasına rağmen ödeme yapmak durumunda kaldığını, borçlunun olumsuz tespit davası açmakta hukuki yararının bulunduğunun kabul edilebilmesi için "Davacının hakkının güncel bir saldırı ile tehdit edilmiş olması", tehdidin davacıya zarar verecek nitelikte bulunması ve "icraya yetki vermeyen tespit hükmünün tehlikeyi ortadan kaldırmaya elverişli durumda olması gerekir" dediğini, somut olayda müvekkilinin bünyesinde çalınan çekler sebebiyle mağdur durumda olduğunu, Faktoring sözleşmesi usulüne aykırı ve geçersiz bir temlik söz konusu olduğunu, Faktroring sözleşmesi tarihi ile fatura tarihi farkı göz önünde bulundurulduğunda ise uygulaması gereken hukuk normu ilgili yönetmeliğin doğacak alacakların devri başlıklı 4. Bölüm olduğunu, davalı faktoring şirketi sadece fatura almakla yetinmiş yönetmelikteki diğer yükümlülükleri ihlal ettiğini, faktoring şirketi ağır kusurlu ve kötü niyetli olduğunu, müvekkili şirketinin zararına hareket ettiğini, faktoring şirketinin basiretli bir tacir gibi davranmadığını, Davalı ... Ltd. Şti veya ...ile müvekkili şirket arasında ticari ilişki olmadığını, haklı davalarının kabulünü, ... 28. İcra Dairesinin ... E. Sayılı icra dosyasının iptaline ve müvekkili şirketin davalılara borçlu olmadığının tespitin, cebri icra tehdidi altında ödenen çek bedelinin istirdadını, alacağın yüzde yirmisinden az olmamak kaydıyla davalının kötü niyet tazminatına hükmedilmesine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin karşı tarafa tahmiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP: Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; Davanın ... 28. İcra Dairesi'nin ...Esas sayılı dosyasında ödenerek tahsil olunan paranın istirdatı istemine ilişkin olduğunu, takibe konu borcun dava dışı borçlu olan çekin keşidecisi Sadık Baran tarafından ödendiğini, yani dava dosyasının davacı firmanın icra dosyasına herhangi bir ödeme yapmadığını, davada taraf olarak gösterilen kişilerden birinin o davada gerçekten davacı veya davalı olmak sıfatı yoksa, dava konusu hakkın esasına ilişkin bir karar verilemeyeceğini, bu durumda davacı firmanın dosyada sıfat ehliyetinin olmadığını, müvekkili ... A.Ş. ile kendisinden önceki ciro olan ... Tic. Ltd. Şti. arasında faktoring sözleşmesi olduğunu ve faktoring işleminin de bu sözleşme kapsamında yapıldığını, çeklerinin tümünün faturalı olup ayrıca fatura karşılığı malların teslimini gösterir irsaliyelerin olduğunu, dava konusu çek de dahil olmak üzere müvekkil şirket uhdesine geçen tüm çeklerin faturaları olması, fatura karşılığı mal teslimlerini gösterir irsaliyelerin düzenlenmiş olması ve yine faktoring işlemleri yapılmadan önce teyitlerinin alınmış olması nedeniyle davacının alenen gerçek dışı iddialarda bulunduğunu, sonuç olarak davanın dava şartı yokluğu ve harç yatırılmamış olması nedeniyle reddini, davanın aktif husumet (sıfat) yokluğu nedeniyle reddini, davanın esas yönünden reddini, davacının alacağın %20'sinden aşağı olmamak üzere tazminata mahkum edilmesini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE :
Dosyada tarafların bildirdiği belgeler, ... 28. İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı dosyası, ... 21. Asliye Ticaret Mahkemesinin... Esas sayılı dosyası, ... CBS'nın... Soruşturma sayılı dosyası, ... 18. Asliye Ticaret Mahkemesinin... sayılı dosyası, ... 40. Asliye Ceza Mahkemesinin ... Esas sayılı dosyası ve bilirkişi raporu delil olarak değerlendirilmiştir.
HMK'nun 201. Maddesi ile davacı tarafın tanık dinleteceği vakıaları da bildirmemiş olması dikkate alınarak davacı tarafın tanık dinletme talebinin reddine karar verilmiştir.
HMK’nun 273/1. maddesi gereği mahkememizce toplanan deliller ve tüm dosya kapsamı incelenmek suretiyle; taraf defterlerinin açılış ve kapanış tasdiklerini olup olmadığı usulüne uygun tutulup tutulmadığı, dava konusu ... Bankası ... Caddesi şubesine ait keşidecisi ... olan ... numaralı 22/09/2019 tarihli 51.500,00 TL bedelli çekin taraf defterlerinde kayıtlı olup olmadığı, kayıtlı ise kaydın ne şekilde olduğu ve niteliği ve BA-BS formları da dikkate alınarak faktoring sözleşmesine kapsamındaki tevsik edici faturalar nedeniyle tarafların bildirimde bulunup bulunmadığı hususlarında hazırlanan 15/08/2022 tarihli bilirkişi raporunda; Davacı ...Paz. A.Ş. şirkete ait 2019 yılları ticari defterlerin TTK. İlgili hükümleri yönünden usulüne uygun tutulmuş olduğunu, davalı yan ... A.Ş. şirketine ait 2019 yılları ticari defterlerin TTK. İlgili hükümleri yönünden usulüne uygun tutulmuş olduğunu, davalı yan... Şti. incelemeye gelmemiş sonrasında da defter ve belge sunmadığını, davacı ... A.Ş.'nin 24.04.2019 tarihli muhasebe kaydında “.../... / ... CAD//...A.Ş.” açıklaması ile 51.500,00.-TL’lik işlem ile çek giriş kaydının yapıldığını, davacı ...A.Ş. Davalı ... Tic. Ltd. Şti. arasında ticari ilişkinin olduğu fakat dava konusu çek çıkış muhasebe kaydının davalı firma .... Ltd. Şti.’ne yapılmadığını, davacı yanın muhasebe kayıtlarına göre dava konusu çek çıkış kaydının 24.04.2019 tarihinde Ortaklara Borçlar hesabına yapıldığını, dava konusu... vadeli ... nolu 51.500,00.-TL’lik çekin incelenmesi neticesinde ;...şubesine ait çekin ... tarafından Dava dışı ... A.Ş. adına düzenlendiği ve çekin arkasındaki ilk ciroya ait kaşe ve imzanın da Dava dışı...A.Ş. adına olduğu, daha sonra sırasıyla çekin Davacı ...Tic.A.Ş. tarafından cirolandığı, sonra davalı .... Tic. Ltd. Şti. tarafından cirolandığı, en son olarak da davalı ... A.Ş. tarafından cirolandığı sonrasında ‘’... 18.Asliye Tic.Mahkemesinin 2019/1298sayılı karar gereği ödemeden men yasağı konulduğunu, iş bu çek hakkında işlem yapılmadığını, "... Bankası ... Cd.Şb. Vekaleten : 23/09/2019 ... A.Ş. açıklamasını içeren kaşenin bulunduğunu, davalı ...A.Ş. ile diğer davalı ... Tic. Ltd. Şti. arasında akdedilmiş olan 19.10.2017 tarihli 500.000,00 TL limitli Faktoring Sözleşmesi’nin mevcut olduğunu, davalı ...Tic. Ltd. Şti. tarafından tanzim edilen muhatabı davacı ...Tic. A.Ş. olan 16.04.2019 tarihli 209.580,45 TL ve 22.04.2019 tarihli 219.699,98 TL toplam 429.280,44 TL bedel faturalar , faktoring sözleşmesi kapsamında T...‘e 24.04.2019 tarihinde temlik edilmiş olduğu, 24.04.2019 tarihinde bu faturalara karşılık 268.382,51 TL bedel karşılığı dava konusu 51.500,00 TL bedelli çek ve dava konusu olmayan 35.000,00 TL, 70.000,00 TL, 56.630,51 TL ve 55.252,00 TL meblağlı çeklerin davalı ...’e teslim edildiğini, dava konusu çekin faktöring işlemine konu olduğunu, dava konusu çekin düzgün ciro silsilesi ile davalı ... A.Ş.‘ye verilmiş olduğu, davalı ... A.Ş. cari hesap ekstresine göre diğer davalı ...Tic. Ltd. Şti.’nden dava konusu çeki 23.10.2019 tarihinde muhasebe kayıtlarına aldığının görüldüğünü, davalı ...A.Ş.’nin 238.700,00 TL bedel ödemenin 24.04.2019 tarihinde ...Ltd. Şti. hesaplarına yapılmış olduğunu, Davacı ... A.Ş. ile Davalı ...Ltd. Şti.’nin karşılıklı 2019 yılına ait BA ve BS bildirimlerinin birbirini tuttuğunu, mütabık olduklarını, davalı ... A.Ş. ile diğer Davalı...Ltd. Şti.’nin karşılıklı 2019 yılına ait BA-BS bildirimlerinin birbirini tuttuğunu, mütabık olduklarını,
Dava dosyasına sunulan ... dönemine ait BA-BS formları incelendiğinde;
Davalı ...Ltd. Şti. 2019 /04 BS formları incelendiğinde;
BS formlarında ....A.Ş.’ne ait 3 adet belge bildirimi toplam 91.583,00-TL,
BA formlarında ... A.Ş.’ne ait 31 belge bildirimi toplam 28.269,00-TL,
Davacı ...Paz. A.Ş. 2019/04 BA formları incelendiğinde;
BA formlarında ...Ltd. Şti.’ne ait 3 belge bildirimi toplam 91.583,00-TL,
Davacı ... A.Ş. ile Davalı ....Ltd. Şti.’nin karşılıklı 2019/04 yılına ait BA ve BS bildirimlerinin birbirini tuttuğunu, davacı yan ... A.Ş. cari hesap ekstresi ve defter kayıtları incelendiğinde 2019/04 döneminde ... Tic. Ltd. Şti.’nin davacı yan ... Paz. A.Ş.’ne 3 adet fatura düzenlediğini, fatura tutarları toplamının108.069,04-TL olduğunu, Faturaların KDV‘siz toplamının 91.583,93-TL olduğunu, 2019/04 Dönemi BA/BS formları ile tutarlı olduğunu, Faktoring sözleşmesine konu .. A.Ş.’ne diğer davalı yan...Ltd. Şti.’nin düzenlenmiş olduğu 16.04.2019 tarihli 209.580,45 TL ve 22.04.2019 tarihli 219.699,98 TL toplam 429.280,44 TL bedel faturaların davacı ve davalı yan ... dönemi BA/BS formlarında görülmediğini bildirmiştir.
Dava, İİK.nun 72. maddesi hükmüne dayalı olarak açılmış olup ... 28. İcra Dairesi' nin ...E sayılı takip dosyasında davacının davalı tarafa dava/ takip konusu çekin bedelinin ve fer' ilerinin ödenmesi karşısında borcunun bulunmadığından bahisle istirdat istemine ilişkindir.
Somut uyuşmazlığın, TTK'nın kambiyo senetlerine ilişkin genel hükümlerine nazaran faktoring işlemleri bakımından özel bir hüküm niteliğinde olan ve uyuşmazlığın çözümünde öncelikle uygulanması gereken 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu ve buna ilişkin Yönetmelik ile BDDK Genelgeleri çerçevesinde değerlendirilip, çözüme kavuşturulması gerekmektedir. 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu’nun 9/2. maddesine göre, faktoring şirketi Kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde kambiyo senetlerine dayalı olsa bile, bir mal veya hizmet satışından doğmuş fatura ile tevsik edilemeyen alacaklar ile kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde tevsik edilemeyen mal veya hizmet satışına bağlı doğacak alacakları devir alamaz veya tahsilini üstlenemez. Aynı faturaya dayalı birden çok faktoring şirketine yapılan kısmi temliklerin toplam tutarı fatura tutarını aşamaz.
Aynı Kanun'un 9/2. maddesinin yollamasıyla somut olaya uygulanması gereken 29257 sayılı Faktoring İşlemlerinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 5/1. maddesi ise; “Kuruluş tarafından müşteriyi yeteri kadar tanıyacak şekilde istihbarat çalışmalarının yapılması, sadece müşterilerin beyanı veya sözlü teyidi ile işlem yapılmaması gerekir. İstihbarat çalışması; a) Öncelikle ilgili mevzuatta yer alan faturanın tarifi, şekli ve nizamına ilişkin düzenlemeler de dikkate alınarak faturadaki bilgilerin kontrol edilmesi, b) İç kontrol sisteminin devralınan faturalara ilişkin gerekli istihbarat ve araştırma yapılmasını sağlayacak ve merkezi fatura kaydı sisteminde bu faturaların mükerrer olmadığının kontrolü tamamlanmaksızın kullandırım yapılamayacak şekilde oluşturulması, c) Müşterilerin mali durumlarının değerlendirilerek bunların itibarı ve işlem geçmişleri de dikkate alınmak suretiyle gerektiğinde fatura borçlusu ve kambiyo senedi veya diğer senedin keşidecisine de başvurularak borcun teyit edilmesini sağlayacak yöntemler geliştirilmesi ve ulaşılabilmesi mümkün olan ilgili veritabanlarından yararlanılması yoluna gidilmesi hususları dâhil olmak üzere asgari olarak yukarıda belirtilen usul ve esasları içerecek şekilde yapılır ve bunların yetersiz kalması durumunda ilave yöntemlere başvurulur.” hükmünü haizdir.
Faktoring şirketleri finans kuruluşları olsalar da kendilerine kanunen yüklenen araştırma yükümlülüğünün hakkaniyet ve nesafet kurallarına uygun bir sınırı bulunmaktadır. Aksi halde faktoring şirketleri sınırsız ihtimalin bulunduğu ticari hayatta, sınırlı kaynağa rağmen sınırsız bir yükümlülük altına girmiş olacaktır. Bu sınırın tarafların TTK'nın 18. maddesi ile yakından ilişkilidir. Nitekim faktoring kuruluşuna araştırma yükümlülüğü yüklenmesi, bu kuruluş ile hukuki işleme giren tacirin TTK'dan kaynaklanan basiretli tacir gibi hareket etme yükümlülüğünü ortadan kaldırmayacaktır. Bu durum aynı zamanda Medeni Kanunumuzun 2. maddesinin de bir gereğidir.
Kendisine özgü veri tabanı olmayan faktoring şirketleri ancak kendi ulaşabildikleri ölçüde ve açık kaynaklardan bilgi toplayabilmekte, sınırlı kaynaklara ulaşabilmektedir. Nitekim Yargıtay da faktoring şirketinin istihbarat yükümlülüğünün açık kaynaklarla sınırlı olduğunu içtihat etmektedir.
Öncelikle belirtmek gerekir ki davacının kendisi meşru hamili olduğunu iddia ettiği çekte ciranta konumundadır. Çekin keşidecisi ... isimli dava dışı bir kişi olup çek bedeli icra veznesine bu kişi tarafından yatırılmıştır. ... tarafından çeke ilişkin herhangi bir itiraz bulunmamaktadır. Öte yandan faktoring sözleşmesi ve işlem dosyası içeriğine bakıldığında teslim alınan çekin diğer davalı tarafça faktoring şirketine verildiği, diğer davalı ... adlı şirketin cirantalar ile aralarında ticari ilişki bulunduğunu fatura ile tevsik ettiği, bu durumda davalı faktoring şirketinin araştırması gerektiği verilerin işlem dosyasında bulunduğu, ve faktoring şirketinin objektif araştırma yükümlülüğünü yerine getirdiği anlaşılmaktadır.
Öte yandan dosyaya sunulan faturalardan her ne kadar davacı firma inkar etse de davalı ...Limited Şirketi ile cirantalar aralarında ticari ilişki bulunduğu tespiti ve faturalara karşın davacı tarafça herhangi bir ispat vasıtası sunulmamış, iddiaları sübuta etki edebilecek delil yahut emarelerle ispat edilememiştir. Bu nedenlerle davanın reddine ,davacının davalıları zarara uğratmaya yönelik olarak hareket ettiği ve iş bu davayı kötüniyetle ikame ettiği de sabit olmadığından kötüniyet tazminatı talebinin yasal koşulları oluşmadığından reddine, karar verilerek aşağıdaki gibi hüküm tesis edilmiştir.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda izah olunduğu üzere;
1-Davanın REDDİNE,
2-Kötüniyet tazminatı talebinin yasal koşulları oluşmadığından REDDİNE,
3-Karar tarihinde yürürlükte bulunan Harçlar Tarifesi gereğince alınması gereken 427,60-TL maktu red harcının peşin alınan 1.188,00-TL harçtan mahsubu ile artan 760,40-TL harcın karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacıya iadesine,
4-Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin üzerinde bırakılmasına,
5-HMK 333.maddesi gereğince davacı tarafından yatırılan gider/delil avansından artan avans olması halinde, hüküm kesinleştiğinde ve talep edildiğinde davacıya iadesine,
6-Davalı kendisini vekille temsil ettirdiğinden, karar tarihinde geçerli A.A.Ü.T.'deki esaslara göre belirlenen 17.900,00-TL maktu vekalet ücretinin, davacıdan tahsili ile davalıya verilmesine,
7-... Arabuluculuk Bürosu tarafından ileride haksız çıkacak taraftan alınmak üzere suçüstü ödeneğinden karşılanan 1.320,00-TL arabuluculuk tarife bedelinin, davacıdan alınarak hazineye gelir kaydına, buna ilişkin harç tahsil müzekkeresi yazılmasına,
8-Davalı tarafından yapılan yargılama gideri ve yatırılan delil avansı bulunmadığından bu konuda hüküm kurulmasına yer olmadığına,
Dair, taraf vekillerinin yüzüne karşı, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içerisinde İstanbul Bölge Adliye Mahkemeleri nezdinde istinaf kanun yolu açık olmak üzere karar verildi.07/03/2024
Katip
¸e-imzalıdır
Hakim
¸e-imzalıdır
*Bu belge 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu kapsamında elektronik imza ile imzalanmıştır.*