T.C.
İSTANBUL
6. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO: 2023/347 Esas
KARAR NO: 2024/451
DAVA: Menfi Tespit
DAVA TARİHİ: 24/05/2023
KARAR TARİHİ: 18/07/2024
Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA : Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Müvekkili şirketin dava dışı ... Şirketi aralarındaki ticari ilişkiden kaynaklı borçları karşılığı keşide ettiği ... Şubesine ait ... nolu, 13.05.2023 tarihli ve 438.960,00 TL tutarlı çeki, çek lehdarı dava dışı lehtar firma ... Şirketi'ne teslim ettiğini, müvekkil şirket tarafından dava dışı ... Şirketi'nin alacakları karşılığı keşide edilerek zilyetliği devrolunan ... Şubesine ait ... nolu, 13.05.2023 tarihli ve 438.960,00 TL meblağlı çeke ilişkin olarak çek lehdarı dava dışı ... Şirketi tarafından ... 8. Asliye Ticaret Mahkemesi ... Esas sayılı dosyası ile çekin zayi ve iptali davası ikame edildiğini, dava dışı ... Şirketi tarafından ... 8. Asliye Ticaret Mahkemesi ... Esas sayılı dosyasından ikame olunan dava kapsamında bahse konu çek hakkında ödeme yasağı konulduğunu, ... 8. Asliye Ticaret Mahkemesi ... Esas sayılı dosyasına konu çekin zilyetliğinin ne şekilde davalıya geçtiğine dair bir bilgileri bulunmamakla birlikte müvekkili şirketin dava dışı ... Şirketi'ne olan borçları karşılığı keşide ettiği ... Şubesine ait ... nolu, 13.05.2023 tarihli ve 438.960,00 TL tutarlı bir çek daha keşide etmiş olup, söz konusu çekin bedelinin vadesi tarihinde çek lehdarı dava dışı şirket tarafından tahsil edildiğini, ... 13. İcra Müdürlüğünün... Esas sayılı icra takip dosyası dayanağı çek bedelinin müvekkil şirket tarafından keşide olunan başka bir çek karşılığı ödenmiş olması sebebi ile icra takibi dayanağı çekin bedelsiz kaldığı ve iş bu çekten kaynaklı müvekkilinin hukuki sorumluluğunun kalmadığını, dava dışı ... Şirketi ile yapılan şifahi görüşmelerde ... 13. İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı dosyası dayanağı çek üzerinde yer alan cironun şirket yetkilisine ait olmadığı, kaşenin kendilerine ait olmadığını, kendilerinden sonra gelen .... A.Ş. ile aralarında bir ticari ilişki bulunmadığını, iş bu suretle ciro silsilesinin bozulmasına rağmen hukuka aykırı olarak başlatılan icra takibine ilişkin olarak imza itirazında bulunulacağını, ayrıca ilgililer aleyhine suç duyurusunda bulunulacağı beyan edilmiş olup, ... 13. İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı icra takip dosyası dava dışı çek lehtarı ... Şirketi tarafından icra takibi dayanağı çeke ilişkin olarak ... 8. Asliye Ticaret Mahkemesi ... Esas sayılı dosyasından dava ikame edilmesi akabinde başlatılmış olup, söz konusu hususun takip dayanağı çekin kaybolması/çalınması akabinde çeki ele geçiren kişiler tarafından ... Şirketi adına sahte kaşe kullanılmak ve şirket yetkilisinin imzasını taklit etmek sureti ile ciro edildiğine işaret ettiğini, dava dışı üçüncü kişiler dahil olmak üzere çekte yer alan bütün tarafların ticari defterleri incelendiği takdirde anlaşılacaktır ki müvekkili şirket tarafından dava dışı ... Şirketi'nin alacaklarına istinaden keşide olunan ve ... Şubesine ait ... nolu, 13.05.2023 tarihli ve 438.960,00 TL meblağlı çekin gerek müvekkil şirketin gerek ise dava dışı çek lehtarı ... Şirketi ile arasında hiçbir ticari ilişki bulunmayan taraflarca kötü niyetli bir şekilde iktisap edildiğini, müvekkili şirketin karşılığı ödenmiş olan çekten kaynaklı olarak herhangi bir sorumluluğunun ve borcunun bulunmadığınin tartışmasız bir gerçek olup, icrai işlemlere devam edilmesi halinde müvekkili şirket nezdinde telafisi imkansız zararlar meydana geleceği hususunun tartışmasız olup, haklı davalarının kabulü ile müvekkili şirketin davalı tarafa ... 13. İcra Müdürlüğü ... Esas sayılı icra takip dosyası kapsamında borçlu olmadığının tespitine, ... 13. İcra Müdürlüğü ... Esas sayılı icra takip dosyasına konu ödeme emri ile takibin iptaline, karar verilmesini talep etmiştir.
CEVAP : Davalıya yasaya uygun olarak dava dilekçesi ve duruşma günleri tebligat edilmiş, cevap dilekçesi sunulmadığından, HMK'nın 128. maddesi hükmü gereğince davayı inkar ettikleri varsayılmıştır.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE : Dava, davacının ... 13. İcra Müdürlüğü'nün ...Esas sayılı icra takip dosyası kapsamında borçlu olmadığının tespitine ilişkindir.
Dosyada tarafların bildirdiği belgeler, ... 13. İcra Müdürlüğünün ... esas sayılı dosyası, çek örneği, ... 8. Asliye Ticaret Mahkemesinin ... esas sayılı dosyası, ... 21. İcra Hukuk Mahkemesinin... Esas sayılı dosyası ve bilirkişi raporu delil olarak değerlendirilmiştir.
HMK'nın 266/1. maddesi gereği dosyanın mali müşavir bir bilirkişiye tevdi ile mahkememizce toplanan deliller ve tüm dosya kapsamı incelenmek suretiyle; dosyaya ibraz edilen ve yerinde incelenen defter ve kayıtlarının usulüne uygun tutulup tutulmadığı, davaya konu ... Şubesine ait ... nolu, 13.05.2023 tarihli ve 438.960,00 TL meblağlı çek gereği davalının davacıdan alacaklı olup olmadığı, alacağı var ise miktarlarının denetime açık olarak tespiti, davaya konu çekin davacı tarafça keşide edilen ikinci bir çekle( ... Şubesine ait ... nolu, 13.05.2023 tarihli ve 438.960,00 TL meblağlı çek) ödenip ödenmediği, davaya konu çekin karşılıksız olup olmadığı, hususlarında hazırlanan 27/06/2024 tarihli bilirkişi raporunda; davacı ...Şirketi'ne ait 2023 yıllan ticari defterlerin TTK ilgili hükümleri yönünden usulüne uygun tutulmuş olduğu, davalı ... Şirketi'nin ticari defter ve belgelerini incelemeye sunmadığı, dava dışı ... şirketine ait dosyaya sunulmuş 2023 yılı ticari defter kayıtlarına ilişkin envanter defteri sunulmadığından usulüne uygun tutulup tutulmadığının tespit edilemediği, ... Şirketi'nin 2023 Yılı ticari defter ve belgelerinin incelemede, ... Şirketi'nin 2023 yılı ticari defter ve inceleme sunmadığı, davacı ... Limited Şirketi ile davalı ...Şirketi arasında ficari ilişki bulunmadığından davalının dava konusu çek sebebi İle davacıdan alacaklı olamayacağı, davacı ... Şirketi ile dava dışı ... Şirketi, arasında ticari ilişkinin bulunduğu, davacının ticari defterlerinde dava konusu 13.05.2023 vadeli ... nolu 438.960,00.-TL'lik çeki 18.01.2023 tarihinde dava dışı ...'ya fatura karşılığı düzenlediği ve kayıtlarına aldığı, dava dışı ... 'nin ticari defterlerinde dava konusu çekin alındığına dair kayıt bulunmadığı, davacının ticari defterlerinde 13.02.2023 tarihinde dava konusu 13.05.2023 vadeli ... nolu 438.960,00.TL'lik çekin ters kaydının yapıldığı (iade kaydı yapıldığı ) aynı tarihte dava dışı ... cari hesabına ... çek numaralı 438.960,00 TL (iade alınan çek yerine )ve ... çek numaralı 361.080,00 TL tutarlı 2 adet çek çıkış kaydının yapıldığı, 2 adet çek toplamının 800.040,00-TL olduğu, bu iki adet çek kaydının dava dışı ... cari hesaplarında da bulunduğu, davacının dava konusu çeki dava dışı .. cari hesabından iade kaydı yapması ve yerine yeni bir çek düzenlemiş olması (... numaralı çek) sebebi ile dava konusu çekin tarafların cari hesapları için bir karşılığının bulunmadığı, dava dosyasına sunulmuş olan ödeme dekontuna göre15.05.2023 tarihinde ...Şti.'nin "takasa ödenen çek tutarı” açıklaması ile ... numaralı 438.960,00 TL çeke ait ödeme dekontunun görüldüğü, davalının BS formunda, dava konusu çekin ciro silsilesine göre, davalıya çeki ciro eden ...A.Ş.'yecit satış faturası bildiriminde bulunduğu, davacı ...Ltd.Şti.'nin Ba formunda, çeki düzenlemiş olduğu dava dışı ... Şti.'ne ait alış faturası bildiriminde bulunduğu bildirilmiştir.
Davacı tarafından varlığı inkâr edilen bir hukukî ilişkinin mevcut olmadığının tespiti için açılan davaya menfî (olumsuz) tespit davası denir (Kuru, Baki: İcra ve İflâs Hukuku El Kitabı, İstanbul 2013, s. 346). Menfî tespit davası 2004 sayılı İİK'nın 72. maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddeye göre, borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfî tespit davası açabilir. Bu düzenlemeden de anlaşılacağı üzere menfi tespit davasında amaç bir hukukî ilişkinin veya bir hakkın gerçekten mevcut olmadığının tespitidir.
Menfi tespit davası, maddi hukuk ve usul hukuku bakımından genel hükümlere dayalıdır ve normal bir hukuk davası olarak açılır. Eş söyleyişle kendisine karşı icra takibi yapılmış olan borçlu, ödeme emrine itiraz edilmemiş veya itiraz edilmiş olmakla birlikte yerinde görülmemiş olması sebebiyle icra takibi kesinleşse dahi maddi hukuk bakımından borçlu olmadığını ileri sürebilir. Bunun için, takip devam ederken alacaklıya karşı menfi tespit davası açabileceği gibi, böyle bir menfi tespit davası açmamış ve borcu cebri icra tehdidi altında ödemiş ise, ödemiş olduğu paranın kendisine verilmesi için alacaklıya karşı istirdat davası açabilir (Kuru, B.: İcra ve İflâs Hukukunda Menfi Tespit Davası ve İstirdat Davası, Ankara 2003, s. 233).
Ayrıca, adi senette borçlu olarak gözüken kimse, senet altındaki imzanın kendisine ait olmadığının ve dolayısıyla, senet borçlusu konumunda bulunmadığının tespiti amacıyla, cebri icra tehdidi ile karşı karşıya ise, icra takibinin yapılmasından önce; süresi içinde ödeme emrine karşı imzaya itirazda bulunmayı ihmal etmiş ve takip kesinleşmişse, takibe başlanılmasından sonraki evrede sahtelik davası açabilir, böyle bir sahtelik davası hukukî niteliği itibariyle 2004 sayılı İİK 72’de düzenlenmiş olan menfi tespit davasıdır (Tanrıver, S.: Medenî Usul Hukuku, C.1, Ankara 2016, s. 844-845).
TMK'nun 6. maddesine göre "Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlüdür." HMK'nun 190. maddesi gereğince de, "İspat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir. Kanuni bir karineye dayanan taraf, sadece karinenin temelini oluşturan vakıaya ilişkin ispat yükü altındadır. Kanunda öngörülen istisnalar dışında, karşı taraf, kanuni karinenin aksini ispat edebilir."
Menfi tespit davasında ispat yükü, kural olarak davalı alacaklıya düşer; fakat davacıya (borçluya) düştüğü hâller de vardır; davacı (borçlu), davalının (alacaklının) varlığını iddia ettiği hukukî ilişkiyi (meselâ borcu) sadece inkâr etmekle yetinmekte ise, yani bu hukukî ilişkinin (borcun) hiç doğmadığını ileri sürmekte ise ispat yükü davalıya düşer. Çünkü hukukî ilişkinin (borcun) varlığını iddia eden davalı olduğu için, ispat yükü davalı alacaklıya düşer (6100 sayılı HMK m. 190; 4721 sayılı TMK m. 6). Fakat, alacaklının dayandığı senedin karşılıksız olduğunu ispat yükü, davacıya (borçluya) düşer. Bunun gibi, davacı (borçlu), davalının (alacaklının) iddia ettiği alacağın ödeme, ibra ve takas gibi bir nedenle son bulduğunu ileri sürerse, bu iddiayı ispat yükü de davacı borçluya düşer (Kuru, El Kitabı, s. 370 ilâ 372). 6100 sayılı HMK'nın 209. maddesi uyarınca; adi bir senetteki yazı veya imza inkâr edildiğinde, bu konuda bir karar verilinceye kadar, o senet herhangi bir işleme esas alınamaz. Öte yandan, sözleşmedeki imzanın borçluya ait olduğunu ispat külfeti bunu iddia eden alacaklıya aittir (Yargıtay HGK'nın 26/04/2006 tarih ve 2006/12-259 E., 2006/231 K. sayılı ilamı).
Davacı tarafın dava dilekçesi ile ileri sürdüğü imza itirazı ve dolayısıyla sahteciliğe ilişkin itiraz mutlak defi olup herkese karşı ileri sürülebilir. Dava konusu ... Şubesine ait ... nolu, 13.05.2023 tarihli ve 438.960,00 TL meblağlı çekte davacı şirket yetkililerine atfen atılı bulunan imzanın davacı şirket yetkilisine ait olup olmadığı konusunda çek aslı üzerinde yapılan inceleme sonucu düzenlenen 19/12/2023 tarihli bilirkişi raporunda çekteki imzanında davacı firma yetkililerinin eli ürünü olmadığı bildirilmiştir. ... 21. İcra Hukuk Mahkemesince aldırılan bilirkişi raporunun denetime açık, yeterli, objektif ve hüküm kurmaya elverişli olması ile itibar edilmiş ve anılan dava dosyası 16/05/2024 tarihinde kesinleşmekle işbu dava dosyası arasına alınmıştır. Ayrıca taraflar arasında ticari ilişki bulunup bulunmadığı, davaya konu ... Şubesine ait ... nolu, 13.05.2023 tarihli ve 438.960,00 TL meblağlı çek gereği davalının davacıdan alacaklı olup olmadığı, alacağı var ise miktarlarının denetime açık olarak tespiti, davaya konu çekin davacı tarafça keşide edilen ikinci bir çekle( ... Şubesine ait ... nolu, 13.05.2023 tarihli ve 438.960,00 TL meblağlı çek) ödenip ödenmediği, davaya konu çekin karşılıksız olup olmadığı, hususlarında hazırlanan 27/06/2024 tarihli bilirkişi raporu ile de taraflar arasında ticari ilişki bulunmadığı ve davacının davalıya borcunun bulunmadığı hususunun saptandığı, Mahkememizce aldırılan bilirkişi raporunun denetime açık, yeterli, objektif ve hüküm kurmaya elverişli olduğu kanaatiyle anılan bilirkişi raporuna itibar edilmiştir.
Davacı tarafın üzerinde bulunan ispat yükünü yerine getirdiği, dava konusu edilen çekin altındaki imzanın davacı şirket yetkililerinin eli ürünü olmadığı, taraflar arasında ticari ilişki bulunmadığı ve davacının davalıya borcunun bulunmadığı hususlarını ispat ettiği kanaatine varılmıştır.
Bu nedenlerle davanın kabulü ile, ... 13. İcra Müdürlüğü’nün ... esas sayılı icra takibi nedeniyle davacının davalıya karşı borçlu olmadığının tespitine, ... 13. İcra Müdürlüğü’nün ...esas sayılı icra takip dosyasının davacı yönünden iptaline, karar verilmiştir.
Davacı tarafın tazminat talebi yönünden ise davalının davacıya atfen atılı bulunan imzanın sahte olduğunu çeki iktisab ettiğinde bilebilecek durumda değildir. Dosya kapsamında davalının kötüniyetli olduğuna dair bir belge veya delil de bulunmamaktadır. Bu nedenlerle de davacı tarafın davalı hakkındaki tazminat talebinin İİK'nun 72/4-5. maddesindeki koşulları oluşmadığından reddine karar verilmiştir.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda izah olunduğu üzere;
1-Davanın KABULÜ ile, ... 13. İcra Müdürlüğü’nün ... esas sayılı icra takibi nedeniyle davacının davalıya karşı borçlu olmadığının tespitine, ... 13. İcra Müdürlüğü’nün ... esas sayılı icra takip dosyasının davacı yönünden İPTALİNE,
2-Davacının kötü niyet tazminat talebinin İİK'nın 72/4-5. fıkralarındaki koşullar oluşmadığından reddine,
3-Karar tarihinde yürürlükte bulunan Harçlar Tarifesi gereğince alınması gereken 33.126,83-TL nispi karar ve ilam harcından peşin olarak alınan 8.281,71-TL peşin harcın mahsubu ile bakiye 24.845,12-TL harcın davalıdan tahsili ile hazineye gelir kaydına,
4-Davacı tarafından yapılan 8.281,71-TL peşin harç, 179,90-TL başvurma harcı 2.500,00-TL bilirkişi ücreti, 656,00-TL posta giderleri olmak üzere toplam 11.617,61-TL yargılama giderinin davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine,
5-Davacı taraf kendisini vekille temsil ettirdiğinden kabul edilen miktar üzerinden, karar tarihinde geçerli A.A.Ü.T.'deki esaslara göre belirlenen 73.892,80-TL vekalet ücretinin davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine,
6-Artan gider/delil avansından artan avans olması halinde, hüküm kesinleştiğinde ve talep edildiğinde yatırana iadesine,
Dair, davacı vekilinin yüzüne karşı, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içerisinde İstanbul Bölge Adliye Mahkemeleri nezdinde istinaf kanun yolu açık olmak üzere karar verildi.18/07/2024
Katip
¸e-imzalıdır
Hakim
¸e-imzalıdır
*Bu belge 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu kapsamında elektronik imza ile imzalanmıştır.*