T.C.
İSTANBUL
7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2022/168 Esas
KARAR NO : 2025/905
DAVA : İstirdat
DAVA TARİHİ : 09/03/2022
KARAR TARİHİ : 03/12/2025
Mahkememizde görülmekte olan İstirdat davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle;Arabuluculuk dosyası ve eklerinde yer alan belgeler ile yapılan değerlendirmeler sonucunda, müvekkilin son yetkili hamili olduğu ancak ciro yetkisini devredemediği üç adet çekin, Ağustos 2021 tarihinde müvekkilin işyerinden çalınmak suretiyle kaybolduğu tespit edilmiştir. Söz konusu çekler, müvekkilin işyerinin bulunduğu ... adresinde kaybolmuş ve yapılan tüm aramalara rağmen bulunamamıştır. Bunlar arasında, ... A.Ş. tarafından keşide edilen ve müvekkil tarafından son hamili olunan... tarihli, 7.414,00 TL bedelli ... seri numaralı çek ile .. tarafından keşide edilen 30/12/2021 tarihli, 30.000,00 TL bedelli ... seri numaralı çek vadesi geçmiş çeklerdir. Ayrıca, vadesi henüz gelmemiş ... tarafından keşide edilen ve müvekkilin son hamili olduğu 30/03/2022 tarihli, 25.000,00 TL bedelli ... seri numaralı çekin de davalı şirketin elinde olduğu ve faktoring işlemi yapıldığı müvekkilce öğrenilmiştir. Bu çekler, müvekkile ...Ltd. Şti.’nden alınan ticari alım faturaları karşılığı devredilmiş olup, ilgili fatura ve cari hesap ekleri dosya kapsamında sunulmuştur. Söz konusu çekler için ... 4. Asliye Ticaret Mahkemesi’nde 10/08/2021 tarihinde çek zayi ve iptal davası açılmış, ilgili bankalara ödemeden men talimatları gönderilmiş ve çek zayi ilanları yapılmıştır. Dava halen derdest olup, duruşma tarihi 28/03/2022 olarak belirlenmiştir. Vadesi gelmiş iki çek için ödemeden men kararları alınmış ve çeklerin arka yüzünde gerekli açıklamalar yapılmıştır. Müvekkil, çalınan çekler nedeniyle oluşabilecek zararlara karşı tüm haklarını saklı tutmakta ve ayrıca, vadesi henüz gelmemiş olan ...’e ait çek için de ileride her türlü hukuki işlem ve dava açma hakkını muhafaza etmektedir yukarıda açıklanan ve resen dikkate alınacak diğer nedenlerle, müvekkilin yetkili ve son hamili olduğu, işyerinden çalınan çekler nedeniyle oluşan hak ve alacaklarının korunması ve fazlaya ilişkin tüm dava ve taleplerin saklı tutulması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle;Davacı ... tarafından açılan istirdat davasında, davacının dava ve taraf ehliyetine sahip olmadığı tespit edilmiştir. Dosya kapsamına göre, davacı istirdatını talep ettiği ödemeyi kendisi yapmamış olup, söz konusu ödemeler ... 33. İcra Müdürlüğü... ve ...Esas sayılı icra dosyalarındaki borçlular tarafından gerçekleştirilmiştir. Davacı bu icra dosyalarında taraf olmadığından, müvekkile yapılan geri ödemeye ilişkin herhangi bir hukuki dayanak bulunmamaktadır. Bu nedenle, dava şartı noksanlığı sebebiyle HMK’nın 114/d maddesi gereğince davanın usulden reddi gerekmektedir. Müvekkil, dava konusu çekleri usul ve yasaya uygun şekilde ...’dan devralmış olup, çeklerin son meşru ve iyi niyetli hamili konumundadır. ... 7. ve 9. Asliye Ticaret Mahkemeleri’nden alınan ihtiyati haciz kararları ve ilgili icra dosyaları çerçevesinde, borçlular tarafından yapılan ödemeler yasal prosedürlere uygun olarak gerçekleştirilmiş ve bu ödemeler davacı tarafından yapılmamıştır. Dosya borçlularının ödemeleri henüz itiraz ve tebligat aşamasında gerçekleştiği için, ödemelerin geri alınması talebine dayanak oluşturacak kesinleşmiş bir icra işlemi mevcut değildir. Davacı, işbu davayı açarken çekler üzerinde herhangi bir ciro yetkisine sahip olmamış ve çekler üzerinde meşru hak sahibi değildir. Müvekkil, çekleri faktoring sözleşmesi, alacak bildirim formu ve faturalar ile usulüne uygun olarak iktisap etmiş, yasal haklarını kullanmak suretiyle borçlular aleyhine icra takibi başlatmıştır. Yargıtay içtihatlarına göre, ödemeden men kararları iyi niyetli hamilin haklarını kullanmasına engel teşkil etmemekte ve çekin son hamiline icra takibi yapma hakkı tanımaktadır. Bu çerçevede, müvekkil iyi niyetli ve son meşru hamildir; takip konusu çekler üzerinde işlem yapmasında ve alacağını tahsil etmesinde hukuki herhangi bir engel bulunmamaktadır. Sonuç olarak, davacı Mehmet Aslan’ın dava ve taraf ehliyeti bulunmadığından, işbu davanın HMK’nın 114/d maddesi uyarınca usulden reddine, ayrıca davanın hukuki dayanaktan yoksun olması ve müvekkilin iyi niyetli son hamil konumunda bulunması nedeniyle esastan reddine, yargılama gideri ve vekalet ücretinin davacıya yükletilmesine karar verilmesi gerekmektedir. Hukuki sebepler: İİK, TTK, TBK, HMK ve ilgili mevzuat. Hukuki deliller: Bilirkişi incelemesi, faktoring sözleşmesi, alacak bildirim formu, çek tevdi bordrosu, yemin, tanık, keşif, çek sureti, ... 33. İcra Müdürlüğü... ve... Esas sayılı dosyalar, ... 7. ve 9. Asliye Ticaret Mahkemesi... Değişik İş sayılı dosyalar ve diğer tüm yasal delillerin sunulduğu talep etmiştir.
Taraflar arasında uyuşmazlık bulunan hususların;yetkili hamil olarak cirolanmadan çeklerin çalındığı, ciro silsilesinin bozuk olduğu ve icra baskısı altında ödenen çek bedellerinin istirdatı isteminden ibaret olduğu görüldü.
DELİLLER;
... Cumhuriyet Başsavcılığı Zamanaşımı Bürosu'na müzekkere yazılarak ...Soruşturma sayılı dosyası celp edilmiştir.
... 33. İcra Dairesine müzekkere yazılarak ...Esas sayılı dosyası uyap üzerinden celp edilmiştir.
.... 33. İcra Dairesine müzekkere yazılarak ... Esas sayılı dosyası uyap üzerinden celp edilmiştir.
... Cumhuriyet Başsavcılığı Hazırlık Bürosu'na müzekkere yazılarak ... Soruşturma sayılı dosyası uyap üzerinden celp edilmiştir.
... Cumhuriyet Başsavcılığı Sahtecilik ve Dolandırıcılık Bürosu'na müzekkere yazılarak ... Soruşturma sayılı dosyası uyap üzerinden celp edilmiştir.
... Vergi Dairesi Başkanlığına müzekkere yazılarak ... hakkında 2021 yılına ait BS formu celp edilmiştir.
... 4. Asliye Ticaret Mahkemesine müzekkere yazılarak ... Esas sayılı dosyası uyap üzerinden celp edilmiştir.
... Vergi Dairesine müzekkere yazılarak ...'ın 2024 yılı 7,8,9. Aylara ilişkin karşılaştırmalı alış satış analizleri celp edilmiştir.
Mahkememizce verilen ara karar gereğince bilirkişi raporu alınmasına karar verilmiş olup 08/12/2022 tarihli bilirkişi raporunda özetle; " Davalı Faktoring Şirketinin; Faktoring İşlemlerinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik in 5 madde sindeki; Öncelikle ilgili mevzuatta yer alan faturanın tarifi, şekli ve nizamına ilişkin düzenlemeler de dikkate alınarak faturadaki bilgilerin kontrol edilmesi, Sözleşme veya Sipariş Formunun ve taraflar arasındaki Ticari İlişkiyi ortaya koyacak olan belgeleri araştırmamış olduğu, faturalar borçlusunun aranmadığı, borcun teyit edilmediği, müşteri beyanına istinaden işlem yapılmış olduğu, Davalı Faktoring Şti nin; Davaya konu çekleri ciro yoluyla devir alırken, çekin keşidecisine müracaat etmediği, çekin durumu hakkında bilgisine baş vurmadığı ve dolayısıyla Davalı .... Şti nin ... işlemi 03.08.2021 tarihinde yapılmış olmakla birlikte, kayıp olayı birkaç gün evvel yaşanmış olmakla, keşideciye sorma halinde; kayıp ve çalıntı olayından haberdar olunup, çekler teminata/ işleme alınmayacak ..idi ... Ki; çeklerin durumu hakkında keşideciler bilgisine baş vurulmamış ve dolayısıyla davalı Faktoring Şti 03.08.2021 tarihi itibariyle- keşidecisinin bilgisi dahilinde olacak olan- çalıntı çekleri iktisap ettiği, ... nin söylenebileceği, Faturaların ve eki Çeklerin iktisabında gereken dikkat ve özeni göstermeyen, bu konuda kusurlu olan davalı (Faktoring Şti nin), davaya konu çekleri aynen iade etmesi veya çek bedelleri tahsil olunmuş ise; Ki Çeklerle ilgili olmak üzere davalı ... Şirketine (İcra Dosyalarına ve elden olmak üzere) 81.659,06 TL ödemelerde bulunulmuş olup; Ödenen bu bedellerin (ödeme tarihlerinden itibaren) işleyecek avans faizi ile birlikte istirdadının talep edilebileceği, olmakla birlikte, kayıp olayı birkaç gün evvel yaşanmış olmakla, keşideciye sorma halinde; kayıp ve çalıntı olayından haberdar olunup, çekler teminata/ işleme alınmayacak ..idi ... Ki; çeklerin durumu hakkında keşideciler bilgisine başvurulmamış ve dolayısıyla davalı Faktoring Şti 03.08.2021 tarihi itibariyle- keşidecisinin bilgisi dahilinde olacak olan- çalıntı çekleri iktisap ettiği, ... nin söylenebileceği, 113-) Faturaların ve eki Çeklerin iktisabında gereken dikkat ve özeni göstermeyen, bu konuda kusurlu olan davalı (Faktoring Şti nin), davaya konu çekleri aynen iade etmesi veya çek bedelleri tahsil olunmuş ise; Ki Çeklerle ilgili olmak üzere davalı Faktoring Şirketine (İcra Dosyalarına ve elden olmak üzere) 81.659,06 TL ödemelerde bulunulmuş olup; Ödenen bu bedellerin (ödeme tarihlerinden itibaren) işleyecek avans faizi ile birlikte istirdadının talep edilebileceği" sonuç ve kanaatine varılmıştır.
Mahkememizce verilen ara karar gereğince bilirkişi raporu alınmasına karar verilmiş olup 20/09/2023 tarihli bilirkişi raporunda özetle; "6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 64/3 üncü maddesinde, fiziki ortamda tutulan yevmiye defterinin kapanış onayının, izleyen faaliyet döneminin altıncı ayın sonuna kadar notere yaptırılması gerektiği belirtilmiştir. Buna göre yevmiye defteri kapanış tasdikinin her yıl Haziran ayının sonuna kadar yapılması kanuni bir zorunluluktur. TTKnın 82. Maddede defterlerin delil teşkil edebilmesi için gerekli şartlardan biri de defterlerin Kanuna uygun suretle tutulmuş olmasıdır. Kanuna uygun şekilde tutulmasından anlaşılması gereken hususlardan biri de tasdikin zamanında yapılması gelir. Ticari defterlerinin T.T.K.'na göre ve usulüne uygun tutulmuş olup, ancak yine T.T.K.na göre kapanış tasdiki zorunlu olan Yevmiye Defteri kapanış tasdikinin yaptırmadığı tarafımca tespit edilmiştir. Defter kayıtlarının birbirini doğruladığı, ancak sahibi lehine delil olma özelliği taşımadığı tarafımca tespit edilmiştir...Ltd. Şti.nin Yevmiye defter Kayıtlarında da görüleceği üzere;... ( ...) ...Şti ne 2021 yılı 8 Adet fatura düzenlemiş olup toplamda 211.919,74 TL satış yapmıştır. Bu satışlarına istinaden de muhtelif tarih ve vadelerde çek ve diğer ödeme türlerine göre toplam 114.399,36 TL tahsilatlarda bulunmuştur. Buna göre .... (...), ...Ltd. Şti.n den 2021 yılı sonu itibari ile 97.520,38 TL cari alacağı mevcuttur. Dava konusu çekler ile ilgili tespitlerim ise şöyledir; ...bank ...Şubesine ait ... vade tarihli, ... seri numaralı 7.414,00 TL bedelli çek ...Ltd. Şti defter kayıtlarında mevcuttur. ... Bankası ... Şubesine ait 30/12/2021 vade tarihli, ... seri numaralı 30.000,00 bedelli çek ... Ltd. Şti defter kayıtlarında mevcuttur.... Bankası ... Şubesine ait 30/03/2022 vade tarihli ...seri numaralı 25.000,00 TL bedelli çek ...Ltd. Şti defter kayıtlarında mevcut değildir.... Ticaret Limited Şirketi resmi kayıtları incelendiğinde ... (...)'a ait cari ismine rastlanmamıştır. Ancak ... Ltd. Şti. yetkili ve S.M.M.M. ile görüşmem sonucu ... ünvanlı cari olarak kayıtlara aldıklarını ifade etmişlerdir. Bilgi amaçlı ve takdiri mahkemenize ait olmak üzere ... ile ilgili verileri yukarıdaki raporun 2. Bölümündeki ekstre de görüldüğü gibi olduğu tarafımca Tespit edilmiştir. ... Limited Şirketi 2021 yılı Defter kayıtları incelendiğinde 03/08/2021 tarihli ... numaralı 25.000,00 TL bedelli ve 03/08/2021 tarihli ... numaralı 37.414,00 TL bedelli bu iki faturanın kayıtlarda yer almadığı" sonuç ve kanaatine varılmıştır.
Mahkememizce verilen ara karar gereğince bilirkişi ek raporu alınmasına karar verilmiş olup 14/07/2023 tarihli bilirkişi raporunda özetle; "Sayın Mahkemenizin ek görevlendirmesinde; bilirkişi heyetince e-arşiv faturası olarak düzenlenen davalı tarafça temlik alınan faturaların sahte olup olmadığının değerlendirilmesi istenilmiştir. Sahte olduğu iddia edilen, dava dışı ... tarafından davacıya düzenlenmiş 03.08.2021 tarihli ... nolu KDV Dahil 25.000,00.TL tutarındaki ofis mobilyası faturası, davacı yasal defterlerinde kayıtlı değildir. Söz konusu faturanın e-arşiv faturası olduğu, dolayısıyla, Gelir İdaresi Başkanlığının e-arşiv portalında oluşturulmuş olması gerektiği için, faturanın sistem kayıtlarında mevcut olup/olmadığı, davacıya düzenlenip/düzenlenmediği hususunda ilgili kurumdan bilgi alınması sonrasında, ancak sahte olup/olamayacağı tespitinin yapılabileceğini. Davacının, işletme esasına göre vergi mükellefi olması sebebiyle BA-BS mükellefiyetinin olamayacağı, dava dışı .... “ın BA-BS mükellefiyeti olup/olmadığı hususunda, mahkemenizce mükellefi olduğu vergi dairesinden, varsa yapılmış bildirimlerin celp edilebileceğini, Sayı Mahkemenizin bir diğer görevlendirmesinde; raporun 11. Sayfasında 08/07/2021 tarihli ... Ltd. Şti. 'nin cari hesap ekstresinden dava konusu çeklerin davacıya verildiği tespit edilmiş ise de söz konusu tespite dayanak ...Şti. 'nin ticari defterlerinin ilgili bölümlerinin rapor içeriğinde ya da ekinde bulunmadığı anlaşılmakla bu eksikliğin de giderilmesi istenilmiştir. Fakat, dava dışı ... Ltd. Şti. 'nin İstanbul dışında yerleşik olması sebebiyle yasal defter kayıtlarının incelenebilmesi için, mahkemenizin ya talimat mahkemesini görevlendirmesi ya da söz konusu şirketin, yasal defter ve belgelerini mahkemenize ibraz etmesi gerekmektedir. Davalı, kök rapora itirazında 03.08.2021 tarihli 47.614,66.TL tutarındaki garanti bankası dekontunun incelemeye sunulduğunu beyan etmiş, yapılan kontrolde davalının beyanının doğru olduğu ve söz konusu dekonta göre, davalı tarafından dava dışı ... 'a47.614,66.TL ödeme yapıldığı" sonuç ve kanaatine varılmıştır.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE;
Mahkememizce yapılan yargılama sonucunda; tarafların beyanları, deliller ve tüm dosya kapsamına göre;
Dava istirdat davası olup, davacı yetkili hamili olduğu henüz kendisi tarafından cirolanmayan çeklerin çalındığı, çeklerde ciro silsilesinin bozuk olduğu iddiasıyla dava dışı keşideci tarafından davalıya icra baskısı altında ödenen çek bedellerinin davalıdan istirdatını talep etmiştir.
Dava konusu çekler, ...bank ... Şubesine ait ... seri numaralı 7.414,00 TL bedelli çek, ...Bankası ... Şubesine ait ... seri numaralı 30.000,00 TL bedelli çek ve dava dilekçesinde bahsi geçen ve ıslah dilekçesiyle dava konusu edilen ... Bankası A.Ş ... Şubesine ait ...seri numaralı, 30/03/2022 tarihli 25.000,00 TL bedelli çeklerdir.
Dava konusu ... Şubesine ait ... seri numaralı 7.414,00 TL bedelli çekin davalı tarafından, çekteki keşideci ile cirantalar aleyhine, ... 33. İcra Dairesinin ... sayılı icra takibine konu edildiği, çekte keşidecinin... Şirketi olduğu, cirantaların ise sırasıyla ...(...), ... Şirketi,...(...) ve en son davalı hamil ... A.Ş olduğu, dava dışı keşideci ... Şirketi tarafından icra dosyasına yapılan 11/02/2022 tarihli ödeme ile dosyanın kapatıldığı görülmüştür.
Dava konusu ...Bankası ... Şubesine ait ... seri numaralı 30.000,00 TL bedelli çekin davalı tarafından, çekteki keşideci ile cirantalar aleyhine, ... 33. İcra Dairesinin ... sayılı icra takibine konu edildiği, çekte keşidecinin Halil Uyanıkça olduğu, cirantaların ise sırasıyla ..., ..., ...,...Şirketi, ... (...) ve en son davalı hamil... A.Ş olduğu, dava dışı keşideci ...tarafından icra dosyasına yapılan 17/02/2022 tarihli ödeme ile dosyanın kapatıldığı görülmüştür.
Islah ile dava konusu edilen ... Bankası A.Ş ... Şubesine ait ... seri numaralı, 30/03/2022 tarihli 25.000,00 TL bedelli çekin ise keşidecisinin ..., cirantaların ise sırasıyla .., davacı ...,... (..) ve en son davalı hamil ... A.Ş olduğu, çekin ibraz edilmesiyle 04/04/2022 tarihinde ödendiği bankanın 30/05/2025 tarihli yazı cevabından anlaşılmıştır.
Yargıtay 11 HD.nin ... Esas-...Karar sayılı içtihadında da belirtildiği üzere somut uyuşmazlığın, TTK'nın kambiyo senetlerine ilişkin genel hükümlerine nazaran faktoring işlemleri bakımından özel bir hüküm niteliğinde olan ve uyuşmazlığın çözümünde öncelikle uygulanması gereken 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu ve buna ilişkin Yönetmelik ile BDDK Genelgeleri çerçevesinde değerlendirilip, çözüme kavuşturulması gerekmektedir.
6361 sayılı Yasanın 9/2. maddesi ve buna bağlı olarak TBK'nın 188. maddesine göre bedelsizlik iddiasının faktoring şirketine karşı ileri sürülebilmesi için davacının üçlü faktoring ilişkisi içerisinde yer alması gerekir. Kanun ve Yönetmelikte açıkça, faktoring şirketlerinin kambiyo senedine dayalı olsa bile, bir mal satışından veya hizmet arzından doğmayan alacakları devralamayacakları düzenlenerek, kambiyo senedinin içerdiği hakkın soyutluğu ilkesi ortadan kaldırılmıştır. Buna göre faktoring şirketleri, ancak bir mal satışından ya da hizmet arzından doğan alacağın ifası için verilen kambiyo senetlerini, ciro ve teslim yolu ile devralabilmektedirler. Burada kambiyo senedindeki hakkın devri için yapılan ciro ve teslim, alacağın devrinin hukukî sonuçlarını doğurmaktadır. Senet borçlusu, faktoring işleminden haberdar olduğu andan itibaren, faktoring müşterisine karşı ileri sürebileceği şahsî defileri, faktöre karşı da ileri sürebilmektedir.
Fakat şahsî defilerin faktoring şirketine karşı ileri sürülebilmesi, işlemin taraflarının, kambiyo ilişkisinin sıralı tarafları olmasına bağlıdır. Buna göre, senette düzenleyen ya da keşideci, lehtar ile faktoring şirketi arasında faktoring sözleşmesinin bulunması ve senedin de ciro ve teslim yolu ile lehtardan faktoring şirketine geçmesi hâlinde, lehtar ile arasındaki temel ilişkiden kaynaklanan şahsî defıleri, faktoring şirketine karşı ileri sürebilmektedir. Ciro ve teslim yoluyla devraldığı bir senedi, aradaki temel ilişki nedeniyle devreden borçlu, senedi kendisinden devralan ile faktoring şirketi arasında faktoring sözleşmesinin bulunması ve senedin, ciro ve teslim yoluyla kendisinden devralandan faktoring şirketine geçmesi hâlinde, temel ilişkiden kaynaklanan şahsi defileri faktoring şirketine karşı ileri sürebilecektir.
Somut olayda dava konusu edilen ...bank ... Şubesine ait ... seri numaralı 7.414,00 TL bedelli çek ve ... Bankası ... Şubesine ait ... seri numaralı 30.000,00 TL bedelli çek yönünden davacının çekte herhangi bir imzasının bulunmadığı görülmüştür. Buna göre davacı bu çekler yönünden davalı faktoring şirketinin müşterisi olmadığı gibi faktoring şirketi müşterisine çeki cirolayan, müşteriden önceki ciranta da olmadığından 6361 sayılı Yasanın 9/2. Maddesi uyarınca şahsi defileri faktoring şirketine karşı ileri süremez, ancak davalının bile bile davacının zararına hareket ettiğinin ispatı halinde davacı bu iddialarını ileri sürebilecektir....Bankası A.Ş ... Şubesine ait .. seri numaralı, 30/03/2022 tarihli 25.000,00 TL bedelli çek yönünden ise davacının, çekte davalı faktoring şirketinin müşterisinden önceki ciranta olduğu, bu haliyle üçlü ilişkinin tarafı olması sebebiyle 6361 sayılı Yasanın 9/2. Maddesi uyarınca şahsi defileri faktoring şirketine karşı ileri sürebilecektir.
Davalı tarafça çeklerin devralınmasına dayanak faktoring işleminin incelenmesinde ise, davalının müşterisi dava dışı ... (...) ile 09/04/2021 tarihinde faktoring sözleşmesi imzaladığı, 03/08/2021 tarihli faktoring işlemi ile müşterisi ... (Aysima Fuar) tarafından dava dışı ...Şirketi'ne düzenlenen 03/08/2021 tarihli, ... seri numaralı, 37.414,00 TL bedelli e-arşiv faturasını ve ... (...) tarafından davacı...'a düzenlenen 03/08/2021 tarihli, ... seri numaralı, 25.000,00 TL bedelli e-arşiv faturasını devralmak suretiyle ile dava konusu çekleri devraldığı anlaşılmıştır.
Mahkememizce Gelir İdaresi Başkanlığına faktoring işleminin konusu yapılan dava dışı ...Şirketi'ne düzenlenen 03/08/2021 tarihli, ... seri numaralı, 37.414,00 TL bedelli e-arşiv faturasını ve ... (...) tarafından davacı ...'a düzenlenen 03/08/2021 tarihli, ... seri numaralı, 25.000,00 TL bedelli e-arşiv faturasının iptal edilip edilmediği, edildi ise hangi tarih/saatte iptal edildiğinin, iptal edilmedi ise sistemde geçerli faturalar olup olmadığının sorulmasına dair müzekkereye, 21/07/2023 ve 15/08/2025 tarihli müzekkere cevapları ile söz konusu faturaların veri tabanında kayıtlı olarak yer aldığının tespit edildiğinden bahisle cevap verildiği görülmüştür.
Mahkememizce Finansal Kurumlar Birliği Başkanlığına dava konusu çekler hakkında birliğinize ulaşmış bir çalıntı bildirimi olup olmadığı, varsa bildirim üzerine üyelerinize bildirimde bulunup bulunmadığınız, bulunmuş iseniz bildirime dair örneğin bir suretinin mahkememize gönderilmesi için müzekkere yazılmış, 16/05/2024 tarihli müzekkere cevabında, dava konusu çek ile ilgili olarak herhangi bir kayda rastlanılmadığı bildirilmiştir.
... 4. Asliye Ticaret Mahkemesinin ...esas sayılı dosyasında davacının mahkememiz dava konusu edilen çekin de içinde bulunduğu bir kısım çekler hakkında çek iptali ve ödeme yasağının talep edildiği, dava konusu çekler hakkında 27/08/2021 tarihinde ödeme yasağı konulması için müzekkere yazıldığı anlaşılmıştır.
Her ne kadar bilirkişi raporunda faktoring şirketinin faturanın ve çekin iktisabında gereken dikkat ve özeni göstermediği için kusurlu olduğu, bu sebeple davaya konu çeki iade etmesi veya bedeli tahsil etmesi halinde iade etmesi gerektiği belirtilmiş ise de bilirkişi delili takdiri delil mahiyetinde olup aşağıda açıklanan gerekçelerle bilirkişi raporuna itibar edilmemiştir.
...bank ... Şubesine ait ... seri numaralı 7.414,00 TL bedelli çek ve ...Bankası ... Şubesine ait ... seri numaralı 30.000,00 TL bedelli çekler yönünden talebin incelenmesinde;
Takip dayanağı çek ve dosya içeriğinde bulunan faktoring sözleşmesi, faturalar ve ödeme araçları tevdi bordrosu içeriği incelendiğinde,...bank ... Şubesine ait ... seri numaralı 7.414,00 TL bedelli çekte keşidecinin ... Şirketi olduğu, cirantaların ise sırasıyla ... (...), ...Şirketi, ... (...) ve en son davalı hamil ...A.Ş olduğu, ... Bankası ... Şubesine ait ... seri numaralı 30.000,00 TL bedelli çekte keşidecinin Halil Uyanıkça olduğu, cirantaların ise sırasıyla ..., ..., ..., ...Şirketi, ... (...) ve en son davalı hamil ... A.Ş olduğu görülmekte olup, davacı görüldüğü üzere üçlü faktoring ilişkisi içerisinde yer almamaktadır. 6361 sayılı Kanunun 9/3. maddesinde ise "Bir kambiyo senedinin ciro yoluyla faktoring şirketine devri hâlinde, kambiyo senedinden dolayı kendisine başvurulan kişi, düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan def’ileri faktoring şirketine karşı ileri süremez; meğerki, faktoring şirketi kambiyo senedini iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olsun." düzenlemesi yer almaktadır. Bu durumda, davacı keşideci, hamile karşı bedelsizlik iddiasını ancak faktoring şirketinin bilerek zararına hareket ettiğini kanıtlaması ile ileri sürebilir.
Somut olayda davacı yukarıda sayılı çekler yönünden davalının kötü niyeti ispatlanmadığı sürece keşideci tarafından davalı hamile yapılan ödemenin kendisine verilmesini talep edemez. Bunu talep edebilmesi için çekin meşru hamili olduğunu ispatlaması yanında davalının kötü niyetli ya da ağır kusurlu olduğunu da ispatlamalıdır. Dava ve takip konusu çek karşılığında ...'a finansman sağlayan ... şirketi, TTK 801.maddesindeki " Cirosu kabil bir çeki ödeyecek olan muhatap, cirolar arasında düzenli bir teselsülün var olup olmadığını incelemekle yükümlü ise de, cirantaların imzalarının geçerliliğini araştırmak zorunda değildir." düzenleme uyarınca sadece cirolar arasındaki teselsülü incelemekle yükümlüdür. Yasa temelindeki hukuki ilişkiden ayrık olarak bir ödeme aracı olan çekin bu kambiyo vasfı sebebiyle çeki ciro ve temlik sözleşmesi ile temlik alana başka araştırma külfeti yüklememiştir. TTK 818/1-c maddesi ile atıf yapılan TTK 677. maddesinde bir poliçe, poliçe ile borçlanmaya ehil olmayan kişilerin imzasını, sahte imzaları, hayali kişilerin imzalarını veya imzalayan yada adlarına imzalanmış olan kişileri herhangi bir sebeple bağlamayan imzaları içerirse, diğer imzaların geçerliliği bundan etkilenmez şeklindeki imzaların istiklali prensibi uyarınca, geçersiz bir imza sahibini bağlamaz ise de ciro zincirini koparmayacağından (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun ... esas ve ... karar sayılı kararı) cirantaların gerçekte var olup olmadığı, hayali isimler veya paravan şirketler olması, çekin kambiyo vasfını ve şeklen ciro silsilesindeki teselsülü etkilemeyeceğinden, çek ...tarafından, usulüne temlik alındığından, yasaların külfet yüklemediği bir konuda araştırma yapılmaması kötü niyet olarak kabul edilemeyeceğinden, bu durum ... Şirketi'nin kötü niyetli olduğunu göstermez. Kötü niyetin varlığını ve bile bile borçlunun zararına hareket edildiğini kanıtlamak davacı tarafa aittir. Çeklerin incelenmesinde şeklen ciro silsilesinin düzgün olduğu anlaşılmıştır. Davalı ... şirketinin dava konusu çeki 03/08/2021 tarihli ödeme araçları tevdi bordrosu ile devraldığı, çeki almasına dayanak gösterdiği 09/04/2021 tarihli faktoring sözleşmesinin dosyaya sunulduğu, sözleşmenin geçerli bir sözleşme olduğu, yapılan ödemelerin sözleşmenin ve çeklerin tevdinden sonra yapıldığı, çeklerin fatura ile tevsik edildiği, davalı faktoring şirketi müşterisi, çekte davalı faktoring şirketinden önce son ciranta olan dava dışı ...'ın, çekte kendisinden önceki ciranta olan dava dışı ...Şirketi'ne düzenlenen 03/08/2021 tarihli, ... seri numaralı, 37.414,00 TL bedelli e-arşiv faturası ile alacağın tevsik edildiği, mahkememizce Gelir İdaresi Başkanlığı'na yazılan müzekkereye verilen 21/07/2023 tarihli müzekkere cevabı ile söz konusu faturanın veri tabanında kayıtlı olarak yer aldığının tespit edildiği yine mahkememizce Finansal Kurumlar Birliğine yazılan müzekkereye verilen 16/05/2024 tarihli müzekkere cevabında, dava konusu çek ile ilgili olarak herhangi bir kayda rastlanılmadığı bildirilmiştir. Davacı tarafından şikayetçi olunan savcılık dosyasında davalı faktoring şirketi ya da çalışanları hakkında herhangi bir şikayet bulunmayışı göz önüne alınarak ilgili dosyanın sonucunun mahkememiz dosyasını etkilemeyeceği anlaşılmakla kesinleşmesi beklenilmemiştir. ... 4. Asliye Ticaret Mahkemesinin ... esas sayılı dosyasından dava konusu çek hakkında verilen ödeme yasağı kararının bankaya yazılan 27/08/2021 tarihli müzekkere ile bildirildiği, buna karşılık davalının faktoring işlemini 03/08/2021 tarihinde gerçekleştirdiği anlaşıldığından, faktoring işlem tarihi itibariyle davalı şirkete ulaşmış herhangi bir çek kayıp/çalıntı bildiriminin olmayışı, tevsik edici faturaların faktoring işlem tarihinde geçerli faturalar oluşu, ödeme yasağının faktoring işleminden sonraki tarihlere ilişkin olması birlikte gözetildiğinde davalı faktoring şirketinin kötü niyetin varlığı ve bile bile borçlunun zararına hareket ettiği ispatlanamadığından davacının ... 33. İcra Dairesinin ... sayılı icra dosyasına konu ...bank ... Şubesine ait ... seri numaralı 7.414,00 TL bedelli çekten ve ... Bankası ... Şubesine ait ... seri numaralı 30.000,00 TL bedelli çekten kaynaklı dava dışı keşideci tarafından yapılan ödemenin istirdatı talebinin reddine karar verilmiştir.
... Bankası A.Ş ... Şubesine ait ...seri numaralı, 30/03/2022 tarihli 25.000,00 TL bedelli çek yönünden yapılan incelemede;
Dava konusu çekin incelenmesinde, çekin ...Bankası A.Ş ... Şubesine ait ...seri numaralı, 30/03/2022 tarihli 25.000,00 TL bedelli çekin ise keşidecisinin ..., cirantaların ise sırasıyla ..., davacı ..., ...(...) ve en son davalı hamil ... A.Ş olduğu, çekin ibraz edilmesiyle 04/04/2022 tarihinde ödendiği görülmüştür.
Şahsî defilerin faktoring şirketine karşı ileri sürülebilmesi, işlemin taraflarının, kambiyo ilişkisinin sıralı tarafları olmasına bağlıdır. Buna göre, senette düzenleyen ya da keşideci, lehtar ile faktoring şirketi arasında faktoring sözleşmesinin bulunması ve senedin de ciro ve teslim yolu ile lehtardan faktoring şirketine geçmesi hâlinde, lehtar ile arasındaki temel ilişkiden kaynaklanan şahsî defıleri, faktoring şirketine karşı ileri sürebilmektedir. Ciro ve teslim yoluyla devraldığı bir senedi, aradaki temel ilişki sebebiyle devreden borçlu, senedi kendisinden devralan ile faktoring şirketi arasında faktoring sözleşmesinin bulunması ve senedin, ciro ve teslim yoluyla kendisinden devralandan faktoring şirketine geçmesi hâlinde, temel ilişkiden kaynaklanan şahsi defileri faktoring şirketine karşı ileri sürebilecektir.
Bu durumda davacı ciranta, kendisinden sonraki cirantaya karşı ileri süreceği şahsi def'ileri davalı faktoring şirketine karşı da ileri sürebilir. Anılan yönetmelik maddesi gereğince faktoring şirketi ciro suretiyle aldığı çekin dayanağı olan mal ve hizmet satışına dair fatura ve teslim belgesini mahkemeye sunmak zorundadır.
Somut olayda davalı ... şirketi tarafından, bahse konu çekin devralınmasına dayanak ... (...) tarafından davacı ...'a düzenlenen 03/08/2021 tarihli, ... seri numaralı, 25.000,00 TL bedelli e-arşiv faturasına dayanak malların davacıya teslim edildiğini ispat edemediği gibi mahkememizce davalı faktoring şirketi müşterisi ...'dan ticari defterleri sunması istenilmiş ise de ticari defterler mahkememize sunulmadığından çekin temlik alınmasına dayanak fatura konusu ticari işlemin gerçekten var olup olmadığı mahkememizce denetlenememiştir. Nitekim dosyaya sunulan bilirkişi raporunda da davacının ticari defterleri incelenmiş, davacı ile faktoring şirketi müşterisi ... arasında faturaya konu ticari işlemin mevcut olmadığı tespit edilmiştir.
Tüm bu açıklamalar doğrultusunda, davalı faktoring şirketinin, müşterisi diğer davalı ...'ın davacıya düzenlediği faturayı ve faturanın karşılığı çeki devraldığı görülmekle, davacı cirantanın, kendisinden sonraki cirantaya karşı ileri süreceği şahsi def'ileri davalı faktoring şirketine karşı da ileri sürebileceği sabittir. Bu bağlamda davacı ticari defterlerinde yapılan incelemede, faktoring işlemine konu faturanın ticari defterlerde kayıtlı olmaması, davacı ile davalı ... arasında bir ticari ilişkinin bulunmaması, davalı faktoring şirketi tarafından sunulan bilgi ve belgeler itibariyle faktoring işleminin konusu faturadaki malların davacıya teslim edildiğini ispata yarar delil mevcut olmaması birlikte değerlendirildiğinde, yukarıda açıklandığı üzere, Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketlerinin Kuruluş ve Faaliyet Esasları Hakkındaki Yönetmeliğin 22/2. maddesi hükmü uyarınca Faktoring şirketleri kambiyo senetlerine dayalı olsa bile, bir mal veya hizmet satışından doğmuş ve doğacak fatura veya benzeri belgelerle tevsik edilemeyen alacakları satın alamayacakları veya tahsilini üstlenemeyecekleri, davacı, davalı ...ile davalı factoring şirketinin faktoring işleminin tarafı ve köşesi oldukları ve bu sebeple dava konusu işlemin alacağın temliki hükümlerine tabi olduğu, davacı cirantanın, davalı ...'a karşı ileri sürebileceği şahsi defilerini davalı factoring şirketine karşı da ileri sürebileceği, davalı faktoring şirketi tarafından faturanın geçerli bir fatura olduğunun ve fatura konusu malların teslim edildiğinin kanıtlanmak zorunda olduğu, bu konuda ispat yükünün 6100 Sayılı Kanunun 190. maddesi uyarınca davalı faktoring şirketinde olduğu, fakat davalının bu hususu kanıtlayamadığı anlaşılmakla davacının ... Bankası A.Ş ... Şubesine ait ... seri numaralı, 30/03/2022 tarihli 25.000,00 TL bedelli çek yönünden dava dışı keşidecinin davacıya yaptığı ödemenin istirdatı talebinin KABULÜ ile 25.000,00 TL'nin ödeme tarihi olan 04/04/2022 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine dair aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Gerekçesi Yukarıda Açıklandığı Üzere;
Davanın KISMEN KABULÜNE,
1-Davacının ... 33. İcra Dairesinin ...sayılı icra dosyasına konu ...bank ... Şubesine ait ... seri numaralı 7.414,00 TL bedelli çekten kaynaklı dava dışı keşideci tarafından yapılan ödemenin istirdatı talebinin REDDİNE,
2-Davacının ... 33. İcra Dairesinin ... sayılı icra dosyasına konu ...Bankası ... Şubesine ait ... seri numaralı 30.000,00 TL bedelli çekten kaynaklı dava dışı keşideci tarafından yapılan ödemenin istirdatı talebinin REDDİNE,
3-Davacının ... Bankası A.Ş ... Şubesine ait ... seri numaralı, 30/03/2022 tarihli 25.000,00 TL bedelli çek yönünden dava dışı keşidecinin davacıya yaptığı ödemenin istirdatı talebinin KABULÜ ile 25.000,00 TL'nin ödeme tarihi olan 04/04/2022 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
4-Davacının kötüniyet tazminatı talebinin şartları oluşmadığından reddine,
5-Karar tarihinde yürürlükte bulunan Harçlar Tarifesi gereğince hesaplanan 1.707,75 TL nispi karar harcının, peşin ve ıslah ile alınan 1.394,60 TL harcın mahsubu ile geri kalan 313,15 TL harcın davalıdan tahsili ile HAZİNEYE GELİR KAYDINA,
6-Kabul edilen miktar üzerinden, karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Ücret Tarifesi gereğince hesap olunan 25.000,00 TL nispi vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
7-Reddedilen miktar üzerinden karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Ücret Tarifesi gereğince hesap olunan 45.000,00 TL nispi vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
8-Davacı tarafından yapılan dava açılırken yatırılan toplam 1.486,80 TL (80,70 TL BHV, 11,50TL VSH, 967,60 TL peşin harç, 427,00 ıslah harcı) harcın davalıdan alınarak, davacıya verilmesine,
9- Davacı tarafından yargılama aşamasında yapılan toplam 4.568,25 TL (668,25 TL tebliğler ve posta, 3.900,00TL bilirkişi ücreti) yargılama giderinin davadaki kabul ve red oranına göre hesaplanan 1.398,57 TL yargılama giderinin davalıdan alınarak, davacıya verilmesine bakiye yargılama giderinin davacı üzerine bırakılmasına,
10-Arabuluculuk ücreti olan 1.560,00 TL'nin davadaki kabul ve red oranına göre; 1.082,40TL'sının davacıdan, 477,60 TL'sının davalıdan alınarak, HAZİNEYE GELİR KAYDINA,
11-Taraflarca yatırılan ve kullanılmayarak artan gider avansının karar kesinleştiğinde ilgili tarafa iadesine,
Dair, taraf vekillerinin yüzüne karşı gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren 2 hafta içinde İstinaf kanun yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 03/12/2025
Katip
e-imzalıdır
Hakim
e-imzalıdır