T.C.
İSTANBUL
8. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2017/232
KARAR NO : 2025/513
DAVA : Menfi Tespit ve İstirdat
DAVA TARİHİ : 09/03/2017
KARAR TARİHİ : 09/09/2025
Mahkememizde görülmekte olan menfi tespit ve istirdat davasının yapılan açık yargılaması sonunda;
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili dava dilekçesi ile; müvekkili şirket çalışanı ... kullandığı aracı bankanın karşısına kilitlemeden park ettiğini, aracın torpidosunun içinde olan dava konusu çekin de içinde bulunduğu 6 adet çekin çalındığını, müvekkili şirketin maddi olarak telafisi zor zararlara uğramaması için ... Cumhuriyet başsavcılığının ...numaralı soruşturma dosyasından çek yaprakları için el koyma kararı çıktığını, yazının bankalara gönderildiğini, davaya konu çalınan çek yaprağı müvekkili şirketin aracından çalındıktan sonra sırasıyla ... Şirketi,... Şirketi ve ... Şirketi firmaları tarafından ciro edildiğini, 03.01.2017 tarihinde çalınan çek yaprağının ... Bankası Anonim Şirketi ... Şubesine ibraz edildiğini, söz konusu çekin teminat olarak uhdesine alan bankanın hukuka aykırı olarak ... 14. İcra Müdürlüğünün ... esas nolu dosyasından çeki takibe koyduğunu, çekin arkasındaki ciro silsilesine bakıldığında müvekkili şirketin kendinden sonra gelen cirantalar ile hiçbir ticari bağının bulunmadığını, borçtan müştereken sorumlu olacak tüm cirantalardan birinin ayrılması hayatın olağan akışına aykırı olduğu, açıklanan nedenlerle dava ve takip konusu çekten dolayı borçlu olmadığının tespitine, takibin iptaline, çekin istirdatına, davalının %20'den aşağı olmamak üzere icra tazminatına mahkûm edilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı ... Bankası Anonim Şirketi vekili cevap dilekçesi ile; dava konusu çeki kredi müşterisi... Şirketi'nden borcuna karşılık mahsup edilmek üzere aldığını, iyi niyetli 3. kişi olduğunu, kötü niyetleri varsa ispat edilmesi gerektiğini, bu konuda Yargıtay’ın içtihat kararları olduğunu, ...Şirketinin takip borçlusu olarak gösterilmemesinin yetkileri dahilinde olduğunu, zaten icra takibi başladığında ilgili firmanın toplam borçları üzerinden .. 37. İcra Müdürlüğünün ..., ..., ..., ... ve ... 7. İcra Müdürlüğü... esas dosyalarıyla takip açıldığını ve davacının tedbir talebinin ve davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir,
Davalı ... Şirketi vekili cevap dilekçesi ile; dosyaya konu çek hakkında ... 14. İcra Müdürlüğünün ...esas nolu dosya ile aleyhlerine başlatılan icra takibinin tebliği kendilerine ulaşmadan çalıştıkları bankalarca aranıp haberdar edildiklerini, çekteki cironun sahte olduğunu, ... Cumhuriyet Başsavcılığının ... hazırlık dosyası ile şikayetçi olduklarını, ayrıca ... 16. İcra Hukuk Mahkemesinin...esas sayılı dosya ile imzaya itiraz ederek takibin iptali talepli dava açtıklarını, icra tehdidi ile karşı karşıya bırakıldıkları için mağdur olduklarını ileri sürdüğünü, davacının davasının reddi ile yargılama giderleri ve ücreti vekaletin karşı tarafa tahmiline karar verilmesini talep etmiştir.
DELİLLER, DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE/
Dava; Dava konusu ... 14. İcra Müdürlüğünün ...esas sayılı takip dosyası ve dayanağı çekten dolayı dolayı menfi tespit, takibin iptali ve çekin istirdatı istemlerine ilişkin bulunmaktadır.
Mahkememizce taraf delilleri toplanmış, ... 14. İcra Müdürlüğünün ... esas sayılı dosyası, CBS dosyası ve ilgili diğer dava ve takip dosya kayıtları dosyamız arasına alınmış ve bilirkişi heyetinden rapor temin edilmiştir.
Dava konusu ... 14. İcra Müdürlüğünün ... esas sayılı dosyasının incelenmesinden, alacaklı ...Bankası A.Ş tarafından borçlular ... Ltd. Şti. ... Ltd Şti. ... Şti. Ve... Şti. aleyhine 50.000-TL asıl alacak, 5.000,00-TL çek tazminatı, 454,11-TL faiz, 150,00-TL komisyon olmak üzere toplam 55.604,11-TL'lik alacak üzerinden 03.02.2017 tarihinde kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile icra takibi başlatıldığı, takibin dayanağının ...Bankası ... Şubesinin ... seri numaralı 31.12.2016 keşide tarihli 50.000,00 TL bedelli çek olduğu anlaşılmıştır.
Davaya ve davaya konu takip dosyasına konu dava konusu çekin, ... Bankası ...Şubesinin ... seri numaralı 31.12.2016 keşide tarihli 50.000,00 TL bedelli çek olduğu, keşidecisinin ... Ltd. Şti., lehtar cirantanın ...Şti., 2. Cirantanın ...Tic. Ltd. Şti., 3. cirantanın ... Şti., 4. cirantanın ... Ltd. Şti. ...Bankası A.Ş. Tarafından 03.01.2017 tarihinde ibraz edildiği, ... CBS'nin 16.03.2016 tarih ve... Soruşturma sayılı yazısına istinaden çekin ibraz eden ... Bankası A.Ş. 'ye iade edildiği anlaşılmıştır.
... 16. İcra Hukuk Mahkemesinin ... Esas sayılı dosyanın incelenmesinden, davacıların ... ve ... olduğu, davalının ... Bankası olduğu, davanın ... 14. İcra Müdürlüğünün ... esas sayılı dosyası ile başlatılan icra takibine itiraz olduğu, mahkemece, yapılan imza incelemesi sonucunda çekteki davacı şirkete ait ciranta imzasının davacı şirket yetkilisine ait olmadığından bahisle, imzaya itirazın kabulü ile takibin davacı borçlu yönünden durdurulmasına karar verildiği, kararın taraflarca istinaf edilmemesi üzerine 23.07.2018 tarihinde kesinleştiği anlaşılmıştır.
Dava konusu çekinde aralarında bulunduğu çeklerin çalınması olayı kapsamında başlatılan ... CBS'nin ... Soruşturma sayılı dosyasının incelenmesinde, dosyamız davacısı ... Ltd Şti.'nin müşteki, ... (...Yetkilisi)'ın ve ...'ın şüpheli olduğu, suçun Resmi Belgede Sahtecilik, Bilişim Sistemleri Banka veya Kurumlarının Araç Olarak Kullanılması Suretiyle Dolandırıcılık olduğu, suç tarihinin 04.03.2016 tarihi olduğu, soruşturma sonunda şüpheliler hakkında yukarıda açıklanan suçlardan iddianame düzenlendiği, iddianame sonrasında ... 11. Ağır Ceza Mahkemesi ve ... 5. Ağır Ceza Mahkemelerince karşılıklı yetkisizlik kararları verildiği anlaşılmıştır.
Bilirkişi ... tarafından düzenlenerek mahkememiz dosyasına sunulan 06/06/2023 tarihli rapor ile; keşidecinin ...Tic. Ltd. Şti. olduğu, birinci cirantanın ...Tic. Ltd Şti. olduğu. çek üzerinde ikinci ciranta olarak görülen, ... Şti. sahibi ...'ın ...’nin çek ile ilgili kayıtlarına ve/veya ciro silsilesi ile ticari ilişkisi olup olmadığına dair veriye ulaşılamadığını, çek üzerinde üçüncü ciranta olarak görülen; ... Şti. vekili ile bilgi ve belge temini için görüşüldüğü, dolayısıyla ...’nin çek ile ilgili kayıtlarına ve/veya ciro silsilesi ile ticari ilişkisi olup olmadığına dair veriye ulaşılamadığını, çek üzerinde dördüncü ciranta olarak görülen ... Ltd. Şti. iş bu çeki müvekkili bankaya cirolayarak verdiğini, ciro silsilesinden bu hususun anlaşıldığını, dolayısı ile ... ile müvekkili Banka arasında kredi ilişkisi dışında bir ticari cari hesabı olmadığını, Genel Kredi Sözleşmesi incelenmiş ... Ltd. Şti. ile ...Bankası A.Ş. arasında kredi ilişkisi olduğu, ciranta silsilesinde kopukluk olduğu, cirantaların somut bilgi ve belge ibraz edemediği, cirantalar arasında ticari ilişki tespit edilemediği, ...Tic. Ltd. Şti. İle ...Bankası A.Ş. arasında kredi ilişkisi olduğu tespit edilmiştir.
Mahkememizin 14/05/2024 tarihli celsesinin 4 numaralı ara kararı gereği "Dosyanın bankacı bilirkişiye tevdii ile, davalı banka kayıtları üzerinde yerinde inceleme de yapılmak suretiyle, dava konusu icra takibine konu çekin davalı bankaya nasıl geçtiği, kredi ilişkisi kapsamında takip ve dava tarihi itibari ile var ise talep edilebilecek alacak miktarının tespitinin istenilmesine" karar verildiği, bankacı bilirkişi ... tarafından düzenlenerek mahkememiz dosyasına sunulan 19/12/2024 tarihli rapor ile; davacı ... Şti. ile çek keşidecisi ... Tic. Ltd. Şti. arasında ticari ilişki söz konusu olduğu, gerek dava konusu çalıntı olduğu iddia edilen bu çek, gerekse de dava konusu olmayan aynı keşideci ve lehdara ait 2 çekte aynı ilişki söz konusu olduğu, davalılardan ... Bankası Anonim Şirketi ile ... Şirketi arasında müşteri-ticari kredi ilişkisi olduğu, ... Bankası Anonim Şirketi ... Şubesi ile ...Şirketi arasında 07.03.2013 tarihinde ... numaralı 2.000.000-TL tutarlı Genel Kredi Sözleşmesi imzalanarak çalışılmaya başlandığını, dava konusu bu çeki de 05.05.2016 tarihli çek bordrosu ile kabul ettiğini, davalılardan ... Bankası Anonim Şirketi yukarıda bilgileri bulunan ödemeden men yasağı olan 50.000-TL'lik çeki 03.01.2017 tarihinde takastan işlemsiz olarak aldıktan sonra 03.02.2017 tarihinde ... 14. İcra Müdürlüğünden ...E. dosya ile, ... Ltd. Şti., ... Ltd. Şti., ... Şti.,... Şti., aleyhine 50.000 TL asıl alacak, 5.000-TL çek tazminatı, 454,11 TL faiz, 150 TL komisyon olmak üzere toplam 55.604,11-TL lık kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile icra takibi başlatıldığını, davacının lehine 14.03.2017 tarihinde ihtiyati tedbir talebi çıktığı için de hakkında haciz işlemi infaz edildiğini, ancak öncesinde 09.03.2017 tarihinde yapılan takibin durdurulmasına yönelik sözkonusu menfi tespit davası da açıldığını, dava konusu çek ile ilgili gelişmeler; 04.3.2016 tarihinde davacı çalışanı ...’ın kullandığı ... plakalı aracın ...’de bulunan ... ġubesi karşısına park ettiği esnada kilitlenmemesinin de etkisiyle torpido gözünden çalındığı iddiasıyla aynı gün ... Merkezi’ne Şikayette bulunması, ... Cumhuriyet Savcılığı’dan...tarihinde ... numaralı dosya ile çek yapraklarına el koyma kararı çıkmış, yazı bankalara gönderildiğini, olay sonrasında çekin arka yüzü ... Tic. Ltd. Şti., ... Şti., ... Şirketi tarafindan cirolanarak 05.05.2016 tarihli çek bordrosu ile .... Bankası A.Ş. ... Şubesine teslim edilmiş ve Bankaca kabul edilmiş, 03.01.2017 tarihinde ise bu çek takas merkezine ibraz edilmiş, işlemsiz olarak iade alınmış olduğu, 05.05.2016 tarihinde ...Şirketi tarafından Bankaya verilen çek ile ilgili olarak yapılan incelemede; çeki çaldırdığını ileri süren davacıdan sonraki ilk ciranta ... Tic. Ltd. Şti.'nin halen gayrifaal bir firma olduğu, dosya içerisinde yer aldığı üzere yetkilisi olan ...’ın 14.9.2018 tarihinde ... Cumhuriyet Başsavcılığına verdiği ifadede 2016 yılında muhasebecisi olan ...’e firmayı kapatması için vekalet verip ...’ya geldiğini, davacı firmayı hiç tanımadığını, ticari ilişkisi olmadığını beyan etmiş olduğu, Takip eden ciranta ve davalı olan ... Şti. 05.05.2017 tarihli cevap dilekçesinde; konudan aleyhlerine başlatılan icra takibinin tebliği kendilerine ulaşmadan çalıştıkları bankalarca aranıp haberdar olduklarını, çekteki cironun sahte olduğunu, ... Cumhuriyet Başsavcılığının ...hazırlık dosyası ile şikayetçi olduklarını, ... 16.İcra Hukuk Mahkemesi ... E sayılı dosya ile imzaya itiraz ederek takibin iptali talepli dava açtıklarını, imzaya itirazlarının kabul edildiğini, çekin arka yüzündeki imzanın kendilerine ait olmadığının belirlendiğini, icra tehdidi ile karşı karşıya bırakıldıkları için mağdur olduklarını, ...Bankası Anonim Şirketinden talep edilen ve incelenen yasal kayıt ve defterlerin usulüne uygun olduğu, dava konusu çekte kendinden önceki son ciranta olan ... Şirketinin kredi müşterisi olması nedeniyle söz konusu çeki, bankadan müşterisinin tüm vadesiz ticari mevduat, ... ve kredi çalışmalarına ait hesap hareketlerinin dökümü talep edilmesine rağmen sadece TL ve USD C/H bilgileri sunulduğu, bunların incelemesi yapıldığında da ... IBAN nolu TL nolu hesap ekstresinde 06.05.2016 tarihinde teslim alınan bu çeklerle ilgili olarak 40.000-TL lık kredi kullandırıldığı, yapılan inceleme ve araştırmada ciro zincirinin kopuk olması nedeniyle ... Şirketinin dava konusu çeki kayıt dışı olarak aldığı, ... Cumhuriyet Başsavcılığının el koyma kararı verdiği 16.3.2016 tarihinde durum bankalara bildirilmiş olup ... sistemine aktarılmış olması gerekmekte olduğunu, Çalıntı olduğu iddia edilen çek el koyma kararından 51 gün sonra 05.05.2016 tarihli çek bordrosu ile banka kayıtlarına intikal ettiğinden “... Çek Durum Sorgulama” ekranından sorgulansa durumu öğrenilebilecek olup kısıtlılığı bilinebilecek durumda olduğunu, ... Bankası Anonim Şirketi de dava konusu çeki aldığında istihbaratı yapmış, ancak çekin arka yüzündeki cirantalarıyla ilgili ve kısıtlılık konusuyla ilgili istihbarat çalışması yapmadığını, kredi müşterisi olan ... Şirketi ile ilgili 2015 yılı banka borçları toplamının 23.187 bin TL, cirosunun 1.619 bin TL, 2016 yılı banka borçları toplamının 16.969 bin TL, cirosunun 5.552 bin TL, yani aşırı borçlu bulunduğu, cirosunun tamamının kar bile olsa borçlarını ödeme kabiliyeti bulunmadığı, 2015 yılı birikmiş zararının 1.808 bin TL, finansman oranının %1381 gibi aşırı yüksek, cari ve likidite oranlarının çok yetersiz, 31.3.2017 tarihli TCMB memzuç kayıtlarında ise toplam 10.280 bin TL tasfiye olunacak alacak olduğu, önemli miktarda karşılıksız çekinin bulunduğu belirtilmekte, banka ve piyasa istihbaratı olumsuz görünmekte olduğunu, 14.7.2017 tarihli M.Tahlil Rraporu (10.4.2018 tarihli revizyonu) olan sayfalarına bakıldığında raiting notu ...- iflasa yakın, en kötünün bir üstü firma olduğu, Gerek çalıntı çekin keşidecisi olan .... Ltd. Şti gerekse de lehdarı ve davacı olan ...Tic. Ltd. Şti.'nin olayın yaşandığı dönemde bankalarla ve finans kuruluşları ile olan kredi çalışmalarında sorunsuz olduğu, karşılıksız çek ve kredi gecikmelerinin bulunmadığı ... bilgileri ile teyit edildiğini, dava konusu çekin arka yüzündeki... Bankası Anonim Şirketi ciroları müşteri-kredi ilişkisinden kaynaklanmakta olup aralarında borç-alacak bağlantısı bulunduğunu, Banka, firmanın zaten sorunlu olduğunu, çekin icra takibine konulmasının yetkileri dahilinde olduğunu, 03.02.2017 tarihinde ... 14. İcra Müdürlüğünün ... E. nolu dosyasıyla icra takibi başladığında ilgili firmanın toplam borçları üzerinden ... 37. İcra Müdürlüğü ..., ..., ..., ... ve ... 7. İcra Müdürlüğü ... E. dosyalarıyla takip yapıldığını, Davacı .... Ltd. Şti. ile gerek Banka gerekse de diğer davalı şirketler arasında kredi ve ticari borç-alacak ilişkisi bulunmadığını, dolayısıyla kambiyo senedine dayalı olarak başlatılan takipte ise banka ile keşideci ... Tic. Ltd. Şti. ve davacı arasında kredi ve ticari borç-alacak ilişkisi olmadığı, yine davacı ile keşideci arasındaki ticari ilişki söz konusu olup dava kapsamında herhangi bir alacak ileri sürülmediğini, davalı Bankanın tutmuş olduğu defter ve kayıtların usulüne uygun olduğu, çekin davalı bankaya kredi müşterisi olan ... Şirketi tarafından çek bordrosu ile teslim edildiği, ancak önceki cirantaların BA-BS formu kayıtları incelendiğinde ticari bir ilişkiden kaynaklanmadığı, ciro silsilesinin kopuk olduğu, kayıt dışı yoldan elde edildiği, bankanın çalıntı olan ve el koyma kararı bulunan bu çekin kabul etmesi esnasında sınırlı istihbarat yaptığı, kısıtlılığı bilebilecek durumda bulunduğu, kredi ilişkisi kapsamında takip ve dava tarihi itibari ile davacıdan talep edilebilecek alacak miktarı bulunmadığı tespit edilmiştir.
İddia, savunma, dosya kapsamında toplanan tüm deliller ve alınan bilirkişi raporları bir bütün olarak değerlendirilmiştir. Buna göre;
Davacı tarafça, dava konusu ... 14. İcra Müdürlüğünün ... esas sayılı takip dosyası ve dayanağı çekten dolayı dolayı menfi tespit, takibin iptali ve çekin istirdatı istemlerinde bulunulmuştur.
Davalı ... Bankası Anonim Şirketi tarafından, mahkemenin yetkisiz olduğu, dava konusu çekin kredi müşterisi ... Şirketi'nden borcuna karşılık mahsup edilmek üzere alındığı, iyi niyetli 3. kişi olduğu, kötü niyetleri varsa ispat edilmesi gerektiği savunularak davanın reddine karar verilmesi talep edilmiştir.
Davalı ... Şirketi tarafından, çekteki imzanın kendilerine ait olmadığı, Bu kapsamda ... 16. İcra Hukuk Mahkemesinin ... esas sayılı dosyası ile imzaya itiraz ederek takibin iptali talepli davası açtıklarını belirterek davanın reddine karar verilmesi talep edilmiştir.
Öncelikli olarak; dava şartları, ilk itirazlar ve süreler yönünden değerlendirme yapılmıştır.
Davalı banka tarafından, mahkememizin yetkisine yönelik itirazda bulunulmuş ise de, İİK'nın 72/8 maddesi uyarınca, icra takibinden sonra açılan menfi tespit ve istirdat davalarının takibin yapıldığı yer mahkemesinde de açılabileceğinden ve bu davalarda kesin yetkininde bulunmamasından dolayı, davalı bankanın yetki ilk itirazının reddine karar verilmiştir.
Dava şartlarının tam olduğu, incelenecek başkaca bir bir ilk itiraz veya süreler yönünden bir itiraz olmadığından davanın esasına geçilmiştir.
Uyuşmazlığın çözümü açısından öncelikle konuyla ilgili yasal düzenlemelere ilişkin detaylı açıklamaların yapıldığı Yargıtay Hukuk Genel Kararının ... Esas Karar sayılı ve 30.11.2021 tarihli kararında da vurgulandığı üzere, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun kambiyo senetlerine ilişkin hükümleri poliçe esası üzerine kurulmuştur. Kanun, kambiyo senetlerinin ortak olan hükümlerine poliçe başlığı altında yer vermiş; bono ve çek hakkında ise ortak hükümlere yollama yapmakla yetinmiştir.
Çek, 6102 sayılı TTK’nın üçüncü kitabı ile 5941 sayılı Çek Kanunu ve bu Kanun uyarınca çıkarılan tebliğlerle düzenlenen bir kıymetli evraktır. 6102 sayılı TTK’nın 670 vd. düzenlemelerine göre çek de poliçe ve bono gibi bir kambiyo senedidir. 6102 sayılı TTK’nın üçüncü kitabında 780-823. maddeleri arasında düzenlenen çeke 818. maddenin yaptığı atıflar çerçevesinde poliçeye ilişkin hükümlerin uygulanması kabul edilmiştir (Bozer, Ali /Göle, Celal: Kıymetli Evrak Hukuku, Ankara, 2018, s. 221).
Çek, 6102 sayılı TTK’da tanımlanmamıştır. Çeke ait hükümler göz önüne tutularak çek şöyle tarif edilebilir: Çek, Kanun’un öngördüğü belirli şekil şartlarına bağlı, soyut ve kayıtsız şartsız bir bedelin ödenmesi konusunda sadece bankalar üzerine düzenlenebilen, kıymetli evraktan sayılan özel bir havaledir (Tuna, Ergun/ Göç Gürbüz, Diğdem: Ticaret Hukuku Prensipleri Kıymetli Evrak, Ankara 2018, s. 268).
Bu havalenin yazılı şekilde yapılması, belli şekil şartlarını içermesi ve kayıtsız şartsız bir ödeme yetkisi biçiminde olması gerekir. Çek düzenleyen, muhataba belirli bir bedeli lehtara ödeme, lehtara da tahsil yetkisi veren bir kambiyo senedidir. Çek bir ödeme aracıdır. Ancak poliçe ve bonodaki gibi kredi işlevine haiz değildir. Ticarî hayatta yaygın olarak ileri tarihli çek düzenlenerek çekin kredi veya teminat aracı olarak kullanıldığı görülmektedir. Bu kullanım şeklinin dahi çekin ödeme aracı olma özelliğini ortadan kaldıramayacağı unutulmamalıdır. Çek muhatap banka tarafından görüldüğünde meşru hamil olan kişiye nakden ödenir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 757/1. maddesine göre, iradesi dışında çek elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden, muhatap bankayı çeki ödemekten menedilmesini isteyebilir. Aynı Kanun’un 759. maddesi uyarınca, çeki eline geçiren kişi bilinmiyorsa, çekin iptaline karar verilmesi istenebilir. İptal isteminde bulunan kişi, çek elinde iken zıyaa uğradığını inandırıcı bir şekilde gösteren delilleri mahkemeye sağlamak ve senedin bir suretini ibraz etmek veya senedin esas içeriği hakkında bilgi vermekle yükümlüdür.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 764. maddesi uyarınca elden çıkan çek, verilen süre içinde mahkemeye sunulmazsa, mahkemece çekin iptaline karar verilir. Çekin iptaline karar verilmiş olmasına rağmen, iptal talebinde bulunan keşideciye karşı çekten doğan istem hakkı ileri sürebilir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 687. maddesine göre, çekten dolayı kendisine başvurulan kişi, düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan def’îleri başvuran yetkili hamile karşı ileri süremez. Ancak hamil, çeki iktisap ederken çekin keşidecinin rızası dışında elinden çıktığını ya da çekin karşılığının daha önce çeki elinde bulunduran kişiye keşideci tarafından ödendiğini bile bile keşidecinin zararına hareket etmiş olması durumunda keşideci hamile karşı kötü niyet def’înde bulunabilir.
Çek hakkında iptal kararı verilerek bu karara dayalı olarak keşidecinin lehtara ödeme yapmış olması yetkili hamile karşı 6102 sayılı TTK’nın 687. maddesi gereği ileri sürülemeyeceğinden keşidecinin çekin lehtar tarafından iptal ettirilmesi ve buna dayalı olarak lehtara ödemede bulunması def’ini ancak lehtara karşı ileri sürebilir. Bunu yanında çeki elinde bulunduran yetkili hamile karşı ileri süremez.
Çeklerin devrinin nasıl yapılacağı 6102 sayılı TTK’nın 788. maddesinde poliçeden ayrı ve özel olarak düzenlenmiştir. Bu maddeye göre açıkça “emre yazılı” kaydıyla veya bu kayıt olmadan belirli bir kişi lehine ödenmesi şart kılınan bir çek, ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle devredilebilir. Keza 6102 sayılı TTK’nın 818. maddesinin göndermesi ile aynı Kanun’un 684. maddesine göre, ciro ve zilyetliğin geçirilmesi ile çekten doğan bütün haklar devrolunur.
Bu düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde çekin bir başka anlatımla çek üzerindeki hakkın bir başkasına devri için ciro ve kişiye çekin zilyetliğinin geçirilmesi gerekir. Ciro ise 6102 sayılı TTK’nın 683. maddesine göre, çek arka yüzüne veya çeke bağlı olan ve “alonj” denilen bir kâğıt üzerine yazılması ve ciranta tarafından imzalanması ile mümkündür. Bu nedenle cirantanın imzasını taşımayan ciro geçerli ciro sayılmaz. Böyle bir ciro ise çek üzerinde bulunan hakkın devrini sağlamaz.
Çekte hak sahibi olabilmek için yetkili hamil olmak gerekir. 6102 sayılı TTK’nın 790. maddesine göre, cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır. Bu maddeden de anlaşıldığı üzere bir çeki elinde bulunduran kişi yetkili hamil olduğunu yani çek üzerindeki hakkın kendisine ait olduğunu çek üzerinde bulunan birbirini takip eden geçerli ciro zinciri ile ispat edebilir. Çek üzerindeki cirolar birbirini takip etmiyor veya ciro zincirinde bulunan cirolardan biri geçersiz veya sahte olması dolayısı ile ciro zincirinde kopukluk olması durumunda çekteki hak, kopukluktan sonraki kişilere geçmeyeceği için ciro zincirinde kopukluk olan çeki elinde bulunduran hamil yetkili hamil sayılamaz. Yetkili hamil olmadığı için de ciro zincirinin koptuğu kişiden itibaren ciranta ve keşideciden talepte bulunamaz.
Her ne kadar çeki elinde bulunduran kişi yetkili hamil olduğunu ispat edememiş olması nedeniyle yani ciro zincirinde kopukluk olması durumunda kopukluktan önceki lehtar ve keşideciye gidemez ise de, 6102 sayılı TTK’nın 677. maddesinde ki; “Bir poliçe, poliçe ile borçlanmaya ehil olmayan kişilerin imzasını, sahte imzaları, hayali kişilerin imzalarını veya imzalayan ya da adlarına imzalanmış olan kişileri herhangi bir sebeple bağlamayan imzaları içerirse, diğer imzaların geçerliliği bundan etkilenmez.” düzenlemesi karşısında “imzaların istiklali (bağımsızlığı) ilkesi” gereği ciro zincirinin kopmasından sonraki cirantalara başvurabilir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 792. maddesindeki, “Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790 ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.” şeklindeki düzenlemeden, çeki elinde bulunduran kişinin geçerli ve birbirini takip eden cirolarla yetkili hamil olduğunu ispat etmesi durumunda ancak çeki kötü niyetli veya ağır kusurlu olarak iktisap etmesi durumunda iade ile mükellef olduğu ortaya çıkmaktadır.
Uyuşmazlığın çözümü noktasında SMMM ve Bankacı Bilirkişilerden ayrı raporlar alınmış, raporların ayrıntılı ve denetime elverişli olması nedeniyle, hukuki değerlendirmeler mahkememize ait olmak üzere dosya kapsamında karar vermeye uygun olduğu değerlendirilmiştir.
Tüm bu açıklamalar ışığında somut olayın değerlendirilmesinde;
Dava konusu ... 14. İcra Müdürlüğünün ... esas sayılı dosyası ile, alacaklı ... Bankası A.Ş tarafından borçlular ....Ltd. Şti. .. Şti., ...Ltd. Şti. Ve ... Ltd. Şti. aleyhine 50.000-TL asıl alacak, 5.000,00-TL çek tazminatı, 454,11-TL faiz, 150,00-TL komisyon olmak üzere toplam 55.604,11-TL'lik alacak üzerinden 03.02.2017 tarihinde kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile icra takibi başlatıldığı; Dava ve takip konusu dava konusu çekin, ... Bankası ... Şubesinin ... seri numaralı 31.12.2016 keşide tarihli 50.000,00 TL bedelli çek olduğu, keşidecisinin ... Ltd. Şti., lehtar cirantanın ... Ltd Şti., 2. Cirantanın ... Ltd. Şti., 3. cirantanın ... Şti., 4. cirantanın ...Ltd. Şti. ... Bankası A.Ş. Tarafından 03.01.2017 tarihinde ibraz edildiği, ... CBS'nin 16.03.2016 tarih ve ... Soruşturma sayılı yazısına istinaden çekin ibraz eden ...Bankası A.Ş. 'ye iade edildiği; ... 16. İcra Hukuk Mahkemesinin ... Esas sayılı dosyası ile, dosyamız davalısı ... ve yetkilisi ...tarafından yine dosyamız davalısı ... Bankası aleyhine ... 14. İcra Müdürlüğünün ... esas sayılı dosyası ile başlatılan icra takibine itiraz davası açıldığı, mahkemece yapılan imza incelemesi sonucunda çekteki davacı şirkete ait ciranta imzasının davacı şirket yetkilisine ait olmadığından bahisle, imzaya itirazın kabulü ile takibin ...Merkezleri yönünden durdurulmasına karar verildiği, kararın taraflarca istinaf edilmemesi üzerine 23.07.2018 tarihinde kesinleştiği; Dava konusu çekinde aralarında bulunduğu çeklerin çalınması olayına ilişkin ... CBS'nin ...Soruşturma sayılı dosyasının başlatıldığı, soruşturma sonunda, şüpheliler ... (dosyamız davalısı ...Yetkilisi)'ın ve ... hakkında, Resmi Belgede Sahtecilik, Bilişim Sistemleri Banka veya Kurumlarının Araç Olarak Kullanılması Suretiyle Dolandırıcılık suçlarından iddianame düzenlendiği, iddianame sonrasında ... 11. Ağır Ceza Mahkemesi ve ... 5. Ağır Ceza Mahkemelerince karşılıklı yetkisizlik kararları verildiği, yargılamanın halen derdest olduğu anlaşılmıştır.
Dosya kapsamı toplanan deliller ve alınan bilirkişi raporlarına göre; Dava konusu çekin 04.03.2016 tarihinde davacı elinde iken çalındığı, davacı tarafın şikayeti üzerine başlatılan ... CBS'nin ... Soruşturma sayılı dosyası kapsamında, dava konusu çek hakkında 16.03.2016 tarihinde el koyma tedbir kararı verildiği, aynı tarihte durumun bankalara bildirilmiş ve ... sistemine aktarılmış olduğu, dava konusu çekin el koyma kararından 51 gün sonra 05.05.2016 tarihli çek bordrosu ile davalı banka kayıtlarına intikal ettiği, dava konusu çekin “...” ekranından sorgulansa durumu öğrenilebilecek, kısıtlılığı bilinebilecek durumda olduğu; Dava konusu çekin davacı elinden veya keşideci elinden davalı taraflara ticari ilişki veya başka yasal yolla geçtiğine dair bir delil ve tespitin olmadığı, davacı veya keşideci ile davalılar arasında ticari bir ilişki olmadığı, dava konusu çekin davalı bankaya, müşterisi ...şirketinden kredi teminatı olarak geçtiği, ancak dava konusu çekin ...'e nasıl geçtiğine dair bir belge bir delil bulunmadığından kayıt dışı geçtiği, kaldı ki bu şirketin yetkilisi hakkında soruşturma sonunda iddianame hazırlandığı, ...şirketinin borca batak durumda olduğu, önemli miktarda karşılıksız çekinin bulunduğu; Davalı bankanın çekin iktisabında istihbarı çalışmaları eksik yaptığı, tam yapmış olsaydı çekin çalıntı olduğunu, çek hakkında savcılık tarafından el koyma kararı verildiğini öğrenebilecek olduğu, davalı bankanın istihbarı çalışmaları tam yapmadığı gibi, dava konusu çekin ibrazında savcılık tedbir kararı kapsamında banka tarafından işlem yapılmamasına rağmen sonrasında dava konusu icra takibine başladığı, bu kapsamda davalı bankanın iktisabında kötü niyetli ve ağır kusurlu olduğu; Dava konusu çekin, lehtar ciranta olan davacı şirketin elinden rızası dışında çıktığı, 3. Ciranta olan ... şirketin lehtar ciranta imzasınında sahte olduğunun kesinleşen ... 16. İcra Hukuk Mahkemesinin kararı ile sabit olduğu, bu kapsamda dava konusu çekteki ciro zincirinin koptuğu ve birbirini takip eden geçerli ciro zinciri olmadığı anlaşılmakla ve değerlendirilmekle, yukarıda açıklanan yasal düzenlemeler ışığında çeki elinde bulunduran davalı banka, çekteki ciro silsilesinin kopması nedeniyle çekteki hakkın geçerli ve birbirine bağlı ciro zinciri ile hak sahibi olduğunu ispat edemediğinden, davacı taraftan çeke dayalı talepte bulunamayacaktır. Yine davalı diğer şirketlerde davacı taraftan çeke dayalı talepte bulunamayacaklardır.
Bu nedenler ile davacı şirketin menfi tespit talebinde ve takibin iptalini istemekte haklı olduğu sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.
Her ne kadar çeki elinde bulunduran kişi yetkili hamil olduğunu ispat edememiş olması nedeniyle yani ciro zincirinde kopukluk olması durumunda kopukluktan önceki ciranta, lehtar ve keşideciye gidemez ise de, 6102 sayılı TTK’nın 677. maddesinde ki; “Bir poliçe, poliçe ile borçlanmaya ehil olmayan kişilerin imzasını, sahte imzaları, hayali kişilerin imzalarını veya imzalayan ya da adlarına imzalanmış olan kişileri herhangi bir sebeple bağlamayan imzaları içerirse, diğer imzaların geçerliliği bundan etkilenmez.” düzenlemesi karşısında “imzaların istiklali (bağımsızlığı) ilkesi” gereği ciro zincirinin kopmasından sonraki cirantalara başvurabilir. Bu kapsamda davalı bankanın ciro zincirinin kopmasından sonraki cirantalara başvurabileceği, davacı tarafın, dava konusu çekin istirdatı talebinin yerinde olmadığı sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.
Davacı tarafın kötü niyet tazminat talebi bulunmakla, davalı bankanın icra takibinde haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılmakla, davacı lehine, davalı banka aleyhine kötü niyet tazminatına hükmedilmesi gerekmiştir.
Davalılardan ... Ltd. Şti.'nin cirosunun İcra Hukuk Mahkemesince sahte olduğunun tespit edilmesi karşısında, davanın açılmasına sebebiyet vermemiş olduğu değerlendirilerek aleyhine yargılama gideri ve vekalet ücretine hükmedilmemiştir.
Tüm bu nedenler ile aşağıdaki şekilde hüküm kurularak yargılama sonuçlandırılmıştır.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-DAVACI TARAFÇA AÇILAN DAVANIN KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİ İLE;
1-Davacının, tüm davalılara, keşidecisi ...Ltd. Şti. olan dava konusu ... Bankası ... Şubesinin ... seri numaralı 31.12.2016 keşide tarihli 50.000,00 TL bedelli çekten dolayı BORÇLU OLMADIĞININ TESPİTİNE,
2-Davacının, davalı ... Bankası A.Ş.'ye, dava konusu ... 14. İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı takip dosyasından dolayı BORÇLU OLMADIĞININ TESPİTİNE,
-... 14. İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı takip dosyasının davacı yönünden İPTALİNE
3-Davacının, dava konusu çekin davalı ... Bankası A.Ş.'den istirdatı talebinin REDDİNE,
4-Dava ve takip konusu 55.604,11 TL alacağın %20'si oranında takdir edilen 11.120,82 TL kötü niyet tazminatının davalı ... Bankası A.Ş.'den alınarak davacıya ÖDENMESİNE,
5-Harçlar Kanunu gereğince alınması gerekli 3.798,31-TL karar ve ilam harcından, davacı tarafından peşin olarak yatırılan 853,88-TL harç ile 95,70-TL tamamlama harcı olarak yatırılan toplam 949,58-TL harcın mahsubu ile bakiye 2.848,73-TL harcın, ... Ltd. Şti. dışındaki davalılardan alınarak HAZİNEYE GELİR KAYDINA,
-Davacı tarafından peşin ve tamamlama harcı olarak yatırılan toplam 949,58-TL harcın, ... Ltd. Şti. dışındaki davalılardan alınarak davacı tarafa VERİLMESİNE,
6-Davacı tarafından yapılan 31,40-TL başvurma harcı, 6.000,00-TL bilirkişi ücreti ve 1.409,75-TL posta ve tebligat gideri olmak üzere toplam 7.441,15-TL yargılama giderinin, ... Ltd. Şti. dışındaki davalılardan alınarak davacı tarafa VERİLMESİNE,
7-Davacı taraf kendisini vekille temsil ettirdiğinden, karar tarihi AAÜT gereğince davanın kabul edilen kısmı üzerinden belirlenen 30.000,00-TL vekâlet ücretinin, ... Ltd. Şti. dışındaki davalılardan alınarak davacı tarafa VERİLMESİNE,
8-Davalı ... Bankası Anonim Şirketi kendisini vekille temsil ettirdiğinden, reddedilen istirdat talebi bakımından, karar tarihi AAÜT gereğince takdir edilen 30.000,00-TL vekâlet ücretinin, davacıdan alınarak davalı ... Bankası Anonim Şirketine VERİLMESİNE,
9-6100 Sayılı HMK'nun 333. maddesi gereğince, davacı ve davalı tarafından yatırılan ve bakiye kalan gider avansının kararın kesinleşmesi sonrası talep halinde yatıran tarafa İADESİNE,
Dair, taraf vekillerinin yüzüne karşı, gerekçeli kararın tebliğ tarihinden itibaren iki haftalık yasal süre içerisinde, mahkememize ya da mahkememize gönderilmek üzere her hangi bir Asliye Ticaret Mahkemesine verilecek bir dilekçe ile İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde İSTİNAF kanun yolu açık olmak üzere verilen karar, açıkça okunup usulen anlatıldı.
09/09/2025
Katip
¸
Hakim
¸