T.C.
İSTANBUL
8. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/115
KARAR NO : 2025/583
DAVA : Bankalarca Kullandırılan Ticari Kredilerden Ve Ticari Kredili Mevduatlardan Kaynaklanan Davalar (İstirdat)
DAVA TARİHİ : 07/02/2024
KARAR TARİHİ : 30/09/2025
Davacı tarafından davalı aleyhine açılan Bankalarca Kullandırılan Ticari Kredilerden Ve Ticari Kredili Mevduatlardan Kaynaklanan Davalar (İstirdat) davasının mahkememizde yapılan açık yargılaması sonunda dosya incelendi.
D A V A /
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Davanın, ... 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin ... E. sayılı çek iptal davasına konu ... tarafından keşide edilen ... Bankası ... Şubesi’nin ... seri numaralı, 31.03.2023 keşide tarihli, keşide yeri ... olan 100.000,00 TL bedelli çek yaprağının kötü niyetli ve ağır kusuru ile iktisap edip, çek bedelini tahsil eden ... Anonim Şirketi'den çek bedelinin istirdadına karar verilmesi talepli dava olduğunu, dava konusu çekin davacı tarafından ...'dan yapmış oldukları ticaret kapsamında alındığını, çekin müvekkili tarafından cirolanmadan... Ltd. Şti'ne gönderilmek üzere kargoya veririldiğini ancak kargoda kaybolduğunu, davalının dava konusu çekin yetkili hamili olmadığını, çeki iktisabında kötü niyetli ve ağır kusurlu olduğunu, çeke ödeme yasağı konulmasına rağmen çeki icra takibine koyarak keşideciden bedelini tahsil ettiğini belirterek, davanın kabulüne, davaya konu ... Bankası ... Şubesi 100.000,00 TL bedelli , ... seri numaralı, 31.03.2023 keşide tarihli, keşide yeri İnegöl olan, çek bedelinin davalı ... Anonim Şirketi'nden istirdadına, bütün yargılama giderlerinin ve ücreti vekaletin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
S A V U N M A /
Davalı vekili cevap dilekçesin de özetle; Davacının işbu tespit davasını açmakla hukuki yararı olduğunu ispat etmekle mükellef olduğunu, davacının huzurdaki davaya konu çekte cirosu bulunmamakta olduğunu, davacı dava konusu çeke ilişkin ... 1. Asliye Ticaret Mahkemesi ...E. Sayılı dosyasından Kıymetli Evrak İptali davası ikame ettiğini, tarafınca başlatılan icra takibi akabinde huzurdaki dava ikame edildiğini, davaya konu çek incelendiğinde davacının davaya konu çekte cirosunun olmadığı görüleceğini, dava konusu çekte cirosu dahi olmayan davacı şirket işbu davada hukuki yararı olduğunu ispatlayamadığını, yine davaya konu çekte cirosu dahi bulunmayan davacı tarafın; çek bedelinin istirdatını talep ederek müvekkile husumet yönlendiremeyeceği de vaki olduğunu, izah olunan nedenlerle davacı işbu davada hukuki menfaati olduğunu kanıtlayamadığından işbu davanın hukuki yarar yokluğundan ve aktif husumet yokluğundan usulden reddi gerekmekte olduğunu, müvekkili şirketin takip konusu çeke ilişkin alacağı usul ve yasaya uygun bir şekilde Faktoring Sözleşmesi , Alacak Bildirim Formu , fatura tavsik edilerek ... Şirketi' nden ciro yolu ile iktisap ettiğini, müvekkili şirket dava konusu çeke ilişkin alacağı devralırken ... Şirketi'ne Ciro Eden... Limited Şirketi ile aralarındaki ticari ilişkiyi gösterir fatura ile tavsik edildiğini, müvekkili şirket alacağı usul ve yasaya uygun olarak üstlenmiş olup alacaklı sıfatını kazandığını, müvekkili iyiniyetli son meşru hamili olduğunu, davacının mesnetsiz ve hukuki dayanaktan yoksun iddialarının reddi gerekeceğini, davacının çekte cirosunun bulunmadığını, icra takip dosyasında borçlu sıfatını haiz olmadığı ve icra dosyası borcunun dava dışı borçlu keşideci ... tarafından icra müdürlüğüne ödendiğini, icra dosyasının infazen kapalı olduğunu, İİK md 72 hükmü gereğince istirdat davasının maddi unsurları olan cebri icra tehdidi altında borçlu olmadığı halde ödenen borcun iadesi şartlarının somut olayda vücut bulmadığı gözetilerek, işbu davanın hukuki yarar yokluğundan ve aktif husumet yokluğundan usulden reddine, davacı şirket işbu davada taraf ehliyetine haiz olduğunu ispat edemediğinden işbu davanın Hmk M.114 uyarınca usulden reddine, haksız ve kötü niyetli olarak ikame edilen işbu davanın esastan reddine, huzurdaki dava kötü niyetle ikame edildiğinden davacı aleyhine %20 den aşağı olmamak üzere kötü niyet tazminatına hükmedilmesine, yargılama gideri ve vekalet ücretinin davacı yana hükmedilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
G E R E K Ç E /
Dava; Dava konusu "... Bankası ... şubesi ... seri numaralı, 31/03/2023 keşide tarihi, keşide yeri İnegöl olan 100.000,00 TL bedelli" çekin bedelinin davalı şirketten istirdatı istemine ilişkindir.
Dava dosyası, ...bul 18. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 19/02/2024 tarihli ...Esas ve... karar sayılı gönderme kararı üzerine mahkememize tevzi edilmiştir.
Taraf delilleri toplanmış, ... 1. ATM'nin... esas, ... CBS'nin ... soruşturma sayılı dosyasının uyap kayıtları celp edilmiş, dava konusu çekin ibraz belgeleri celp edilmiş, Mahkememizce bilirkişi incelemesi yaptırılmıştır.
Mahkememizce uzman bilirkişi ...'tan alınan 13/03/2025 tarihli bilirkişi kök raporunda özetle; İnceleme, Tespit ve Değerlendirme: Davacı Tarafın Ticari Defter ve Kayıtları: İncelenen ticari defterlere ilişkin mükellefiyetlerin tam ve eksiksiz yerine getirilmiş olduğu anlaşılmakta olduğunu, icra takibine davaya konu olan çek ... Bankası ... Şubesi ... seri numaralı, 31.03.2023 vade/keşide tarihli, keşide yeri .... olan 100.000,00 TL bedelli çekin keşidecisi ... Mobilya Seti olduğu, ilk cirantanın ise ... olduğunu, davacı firma ...ŞTİ. firmasının kayıtlarında yer alan dava konusu 31.03.2023 tarihli 100.000,00TL.lık çek incelendiğinde davacı şirketin çekte cirosunun olmadığı bulunmadığı dava konusu çekte bulunan ilk cirantanın ise dava dışı firma ...’ın olduğu bu firmanın ise davacı firmanın müşterisi olduğu görüldüğünü, davacı ...ŞTİ. firmasının çekte ilk cirantası olan dava dışı firma ... firması davacı firmanın müşterisi olduğu ve yapılan iş karşılığında dava konusu çek davacı firmaya verildiği ve müşterisi olduğunu gösterir. “CARİ HESAP EKSTRESİ” aşağıdaki gibi olduğunu, davacı ...ŞTİ firması tarafından yapılmış olan ticaret karşılığı alınan 31.03.2023 tarihli dava konusu çek (ve ayrıca dava dışı farklı çek) 17.01.2023 tarihinde ... Şubesinden ... takip numarası ile teslim edilerek alacak taraf, adresine kargo edilmiş olduğu, ancak 18.01.2023 tarihinde alacak taraf olan ... LTD. ŞTİ. Yetkilileri tarafında gelen kargo içeriğinde çeklerin olmadığının/çalındığının görüldüğünü, davacı tarafından konusu olan 31.03.2023 Keşide tarihli ... Seri Numaralı 100.000,00 TL.lık çalınan çek ile ilgili ... Cumhuriyet Başsavcılığının ...E. şikayetçi olunduğunu, dava konusu olan 31.03.2023 Keşide tarihli ... Seri Numaralı 100.000,00 TL'lik çalınan çek ile ilgili davacı ...ŞTİ firması tarafından ... 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin....E. dosyası ile çalınan çeklerin iptali ve ödeme yasağı konulduğu ve 31.01.2023 tarihinde yayınlandığını, dava konusu olan 31.03.2023 Keşide tarihli ... Seri Numaralı 100.000,00 TL'lik çek, bankaya ibraz edilmiş olup ödeme yasağı sebebiyle ... Bankası tarafından ödeme yapılmadığını, davalı... A.Ş. tarafından Dava konusu çek 7. İcra ...E. icra takibine konu edilmiş olup dava konusu çekte keşideci konumunda olan ...tarafından çek tutarı ve borç ödendiği, söz konusu icra dosyası kapatıldığını, davacı ... A.Ş. şirketi ile dava dışı ...Tic. Ltd. Şti. Firması dava konusu olan çek cirantası olup 29.11.2022 tarihinde ... Sözleşmesi imzalamış olduğunu, davalı faktöring şirketi ile dava dışı ... Tic. Ltd. Şti. Firması arasında yapılan sözleşmesine istinaden temlik olarak alınan ...Bankası ... Şubesi - ... seri numaralı, 31.03.2023 vade tarihli, keşide yeri ... olan 100.000,00 TL çek karşılığında 18.01.2023 tarihinde 120.000,00TL Faktöring işlemi yapıldığını, Faktoring hizmet bedeline ve faktöring işlemine ilişkin olarak 30.12.2022 tarihli, ... FATURA düzenlenmiş olduğu dava dosyasına sunulan sözleşme ve faktöring işlem evraklarından görüldüğünü, dava konusu olan ...Bankası ... Şubesi - ... seri numaralı, 31.03.2023 vade tarihli, keşide yeri İnegöl olan 100.000,00 TL çek davalı ...A.Ş. firmasına faktöring sözleşmesine istinaden dava dışı ...Ltd. Şti. Firması tarafından davalı... A.Ş. firmasına ciro yoluyla geçmiş olduğu anlaşıldığını, dava dışı ... Şti. Firması tarafından ...A.Ş. verdiği ödeme talimatı ile 18.01.2023 tarihinde 120.000,00TL ödemenin yapıldığını, ancak, dava konusu çekin davalı faktöring şirketi tarafından teslim alındığı/ iktisap edildiği tarihin 18.01.2023 tarihi olduğu aynı çekin kayıp tarihinin ise 18.01.2023 tarihi olduğunu, dava konusu çekin davalı faktöring şirketi tarafından dava dışı kişi ile aralarında yapmış oldukları faktöring sözleşmesi uyarınca alındığı ancak davalı faktöring şirketinin, faktöring mevzuatı uyarınca alacağı temlik alırken alınan çekin çalıntı hırsızlık malı olup olmadığının yada çekin sahte olup olmadığı v.b gibi istihbarat bilgilerinin yapılması gerektiğini, dava dosyasında istihbarat yapılıp yapılmadığına dair belge bulunmadığı, takdirinin mahkemeye ait olduğunu, dava konusu 100.000,00TL tahsil için ibraz edilen çek incelenmiş olup yer alan ciranta döngüsü aşağıda dökümü yapılmış olduğunu, dava konusu çek ile ilgili olarak davacı tarafından savcılıkta suç duyurusu olan ayrıca ödemeden men kararı olan 31.03.2023 keşide tarihli 100.000,00TL.lık kayıp çek dava dışı ...Tic. Ltd. Şti. Son ciro sahibi olduğu ve bu çekin dava dışı firmanın eline nasıl geçtiğinin bağlantısı tarafımızca anlaşılamadığından değerlendirme yapılamamış olup hukuki değerlendirme ve nihai takdirin mahkemeye ait olduğunu, SONUÇ: Davacı firma ...ŞTİ. firmasının kayıtlarında yer alan dava konusu 31.03.2023 tarihli 100.000,00TL.lık çek incelendiğinde davacı şirketin çekte cirosunun olmadığı bulunmadığı dava konusu çekte bulunan ilk cirantanın ise dava dışı firma ...’ın olduğu bu firmanın ise davacı firmanın müşterisi olduğunu, davacı tarafından dava konusu 31.03.2023 keşide tarihli, 100.000,00 TL bedelli çekin ... kargo tarafından taşındığı esnada çalınmış olması sebebiyle ... Cumhuriyet Başsavcılığının ...E. Soruşturma no'su ile soruşturma başlatıldığını ve ... 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin ...E. dosyası ile çalınan çeklerin iptali ve ödeme yasağı konulduğu dava dosyası incelemelerinde görüldüğünü, dava konusu 31.03.2023 keşide tarihli, 100.000,00 TL bedelli çekin kaybolduktan sonra dava dışı ...şti firması eline nasıl geçtiği anlaşılamadığını, dava dosyası ve bu dosyaya sunulmuş kayıtlarında yapılan incelemeden görüldüğü dava konusu olan ... Bankası ... Şubesi - ... seri numaralı, 31.03.2023 vade tarihli, keşide yeri ... olan 100.000,00 TL çek Keşideci ... olduğunu, kayıp çekin son cirosu ve lehtarı ... Tic. Ltd. Şti olduğunu, davalı ... Faktoring A.Ş. tarafından tahsile verildiğinin görüldüğü, Faktöring hizmet bedeline ve faktöring işlemine ilişkin olarak 30.12.2022 tarihli, ... FATURA düzenlenmiş olduğu dava dosyasına sunulan sözleşme ve faktöring işlem evraklarından görüldüğü, dava konusu olan ... Şubesi - ... seri numaralı, 31.03.2023 vade tarihli, keşide yeri ... olan 100.000,00TL çek davalı ...A.Ş. firmasına faktöring sözleşmesine istinaden dava dışı ... Tic. Ltd. Şti. Firması tarafından davalı ... A.Ş. firmasına ciro yoluyla geçmiş olduğu anlaşıldığını, dava konusu 100.000,00TL tahsil için ... A.Ş. ibraz edilen çek incelenmiş olup yer alan ciranta döngüsü aşağıda dökümü yapıldığını, ... Firması,....şti.. Firması, ... Şti.. Firması olarak görüldüğünü, davacı tarafından dava konusu olan çek ile ilgili savcılıkta suç duyurusu yapılan ve ödemeden men kararı olan dava konusu 31.03.2023 keşide tarihli 100.000,00TL'lik kayıp çekin ne suretle dava dışı ...Tic. Ltd. Şti. firmasının elinde bulunduğu ve davalı Faktoring Şirketine tahsile verildiği yapılan incelemelerden anlamamış olup değerlendirme yapılamamış olduğunu, hukuki değerlendirme ve nihai takdirin mahkemeye ait olduğunu, dava konusu çek ile ilgili olarak davacı tarafından savcılıkta suç duyurusu olan ayrıca ödemeden men kararı olan 31.03.2023 keşide tarihli 100.000,00TL'lik kayıp çek dava dışı ...Ltd. Şti. son ciro sahibi olduğunu ve bu çekin dava dışı firmanın eline nasıl geçtiğinin bağlantısı tarafınca anlaşılamadığından değerlendirme yapılamadığını, Takdir Yüce Mahkmenin olduğunu, tarafların diğer taleplerinin Mahkemenin takdirlerinde olduğu bildirilmiştir.
Mahkememizce uzman bilirkişi ...'tan alınan 01/09/2025 tarihli bilirkişi ek raporunda özetle; SONUÇ: Davacı firma ....ltd.şti. firmasının kayıtlarında yer alan Dava konusu 31.03.2023 tarihli 100.000,00TL.lık çek incelendiğinde davacı şirketin çekte cirosunun olmadığı bulunmadığı dava konusu Çekte bulunan ilk cirantanın ise dava dışı firma ...’ın olduğu bu firmanın ise davacı firmanın müşterisi olduğunu, davacı tarafından dava konusu 31.03.2023 keşide tarihli, 100.000,00 TL bedelli çekin ... kargo tarafından taşındığı esnada çalınmış olması sebebiyle ... Cumhuriyet Başsavcılığının ...E. Soruşturma no'su ile soruşturma başlatıldığını ve ... 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin ....E. dosyası ile çalınan çeklerin iptali ve ödeme yasağı konulduğu dava dosyası incelemelerinde görülmüş olup dava konusu 31.03.2023 keşide tarihli, 100.000,00 TL bedelli çekin kaybolduktan sonra dava dışı ...Tic. Ltd. Şti firması eline nasıl geçtiği anlaşılamadığını, dava dosyası ve bu dosyaya sunulmuş kayıtlarında yapılan incelemeden görüldüğü, dava konusu olan ... Bankası ... Şubesi - ... seri numaralı, 31.03.2023 vade tarihli, keşide yeri İnegöl olan 100.000,00 TL çek Keşideci ... olduğunu, kayıp çekin son cirosu ve lehtarı ... Ltd. Şti olduğunu, davalı ... Faktoring A.Ş. tarafından tahsile verildiğinin görüldüğünü, Faktöring hizmet bedeline ve faktöring işlemine ilişkin olarak 30.12.2022 tarihli, ... FATURA düzenlenmiş olduğu dava dosyasına sunulan sözleşme ve faktöring işlem evraklarından görüldüğü, dava konusu olan... Bankası ... Şubesi - ... seri numaralı, 31.03.2023 vade tarihli, keşide yeri ... olan 100.000,00TL çek davalı ... A.Ş. firmasına faktöring sözleşmesine istinaden dava dışı ...Tic. Ltd. Şti. Firması tarafından davalı ... A.Ş. firmasına ciro yoluyla geçmiş olduğu anlaşıldığını, dava konusu 100.000,00TL tahsil için ... A.Ş. ibraz edilen ÇEK incelenmiş olup yer alan ciranta döngüsü aşağıda dökümü yapılmış olduğunu, ... Firması, ...şti.. Firması, ... Tic. Ltd. Şti.. Firması olarak görüldüğünü, davacı tarafından dava konusu olan çek ile ilgili savcılıkta suç duyurusu yapılan ve ödemeden men kararı olan dava konusu 31.03.2023 keşide tarihli 100.000,00TL.lık kayıp çekin ne suretle dava dışı ...Tic. Ltd. Şti. firmasının elinde bulunduğunu ve davalı ... Şirketine tahsile verildiği yapılan incelemelerden anlamamış olup değerlendirme yapılamamış olup hukuki değerlendirme ve nihai takdirin mahkemeye ait olduğunu, dava konusu çek ile ilgili olarak davacı tarafından savcılıkta suç duyurusu olan ayrıca ödemeden men kararı olan 31.03.2023 keşide tarihli 100.000,00TL.lık kayıp çek dava dışı ... Ltd. Şti. Son ciro sahibi olduğunu ve bu çekin dava dışı firmanın eline nasıl geçtiğinin bağlantısı tarafınca anlaşılamadığından değerlendirme yapılamadığını, Takdir Mahkemenin olduğunu, tarafların diğer taleplerinin Mahkemenin takdirlerinde olduğu bildirilmiştir.
İddia, savunma, dosya kapsamında toplanan tüm deliller ve alınan bilirkişi raporları bir bütün olarak değerlendirilmiştir. Buna göre;
Davacı tarafça, dava konusu "... Bankası ... şubesi ... seri numaralı, 31/03/2023 keşide tarihi, keşide yeri ... olan 100.000,00 TL bedelli" çekin rızası dışında elinden çıktığı, davalı ... Şirketinin çekin iktisabında kötü niyetli ve ağır kusurlu olduğu ileri sürülerek, keşideci tarafından davalı şirketi ödenen çek bedelinin davalı şirketten istirdatı talep edilmiştir.
Davalı tarafça, davacının dava konusu çekte cirosunun bile bulunmadığı, icra takibinde taraf olmadığı, davacının hukuki yararının ve aktif husumet ehliyetinin bulunmadığı, çekin yasal mevzuata uygun olarak faktoring sözleşmesi kapsamında iktisap edildiği, çekin iyi niyetli yetkili hamili olduğu, kötü niyetleri ve ağır kusurları varsa ispat edilmesi gerektiği savunularak davanın usulden ve esastan reddine karar verilmesi talep edilmiştir.
Öncelikli olarak; dava şartları, ilk itirazlar ve süreler yönünden değerlendirme yapılmıştır;
Davacı tarafın çekte cirosu olmasa ve icra takibinde adı geçmese de, davacı tarafça, dava konusu çekin rızası dışında elinden çıktığının ileri sürülmesi ve eldeki davanın, dava konusu çekin zayi nedeniyle iptali davası kapsamında verilen ara karar kapsamında açılmış olması, davacı tarafça dava konusu çekin yetkili hamili olduğunun ileri sürülmesi nedenleriyle, davacının işbu istirdat davasını açmakta aktif husumet ehliyetine haiz olduğu ve hukuki yararının bulunduğu değerlendirilerek, davalı tarafın, davacının hukuki yararının ve aktif husumet ehliyetinin bulunmadığı yönündeki savunmalarına itibar edilmemiştir.
Dava şartlarının tam olduğu, incelenecek başkaca bir bir ilk itiraz veya süreler yönünden bir itiraz olmadığından davanın esasına geçilmiştir.
Uyuşmazlığın çözümü açısından öncelikle konuyla ilgili yasal düzenlemelere ilişkin detaylı açıklamaların yapıldığı Yargıtay Hukuk Genel Kararının ... Esas ... Karar sayılı ve 30.11.2021 tarihli kararında da vurgulandığı üzere, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun kambiyo senetlerine ilişkin hükümleri poliçe esası üzerine kurulmuştur. Kanun, kambiyo senetlerinin ortak olan hükümlerine poliçe başlığı altında yer vermiş; bono ve çek hakkında ise ortak hükümlere yollama yapmakla yetinmiştir.
Çek, 6102 sayılı TTK’nın üçüncü kitabı ile 5941 sayılı Çek Kanunu ve bu Kanun uyarınca çıkarılan tebliğlerle düzenlenen bir kıymetli evraktır. 6102 sayılı TTK’nın 670 vd. düzenlemelerine göre çek de poliçe ve bono gibi bir kambiyo senedidir. 6102 sayılı TTK’nın üçüncü kitabında 780-823. maddeleri arasında düzenlenen çeke 818. maddenin yaptığı atıflar çerçevesinde poliçeye ilişkin hükümlerin uygulanması kabul edilmiştir (Bozer, Ali /Göle, Celal: Kıymetli Evrak Hukuku, Ankara, 2018, s. 221).
Çek, 6102 sayılı TTK’da tanımlanmamıştır. Çeke ait hükümler göz önüne tutularak çek şöyle tarif edilebilir: Çek, Kanun’un öngördüğü belirli şekil şartlarına bağlı, soyut ve kayıtsız şartsız bir bedelin ödenmesi konusunda sadece bankalar üzerine düzenlenebilen, kıymetli evraktan sayılan özel bir havaledir (Tuna, Ergun/ Göç Gürbüz, Diğdem: Ticaret Hukuku Prensipleri Kıymetli Evrak, Ankara 2018, s. 268).
Bu havalenin yazılı şekilde yapılması, belli şekil şartlarını içermesi ve kayıtsız şartsız bir ödeme yetkisi biçiminde olması gerekir. Çek düzenleyen, muhataba belirli bir bedeli lehtara ödeme, lehtara da tahsil yetkisi veren bir kambiyo senedidir. Çek bir ödeme aracıdır. Ancak poliçe ve bonodaki gibi kredi işlevine haiz değildir. Ticarî hayatta yaygın olarak ileri tarihli çek düzenlenerek çekin kredi veya teminat aracı olarak kullanıldığı görülmektedir. Bu kullanım şeklinin dahi çekin ödeme aracı olma özelliğini ortadan kaldıramayacağı unutulmamalıdır. Çek muhatap banka tarafından görüldüğünde meşru hamil olan kişiye nakden ödenir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 757/1. maddesine göre, iradesi dışında çek elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden, muhatap bankayı çeki ödemekten menedilmesini isteyebilir. Aynı Kanun’un 759. maddesi uyarınca, çeki eline geçiren kişi bilinmiyorsa, çekin iptaline karar verilmesi istenebilir. İptal isteminde bulunan kişi, çek elinde iken zıyaa uğradığını inandırıcı bir şekilde gösteren delilleri mahkemeye sağlamak ve senedin bir suretini ibraz etmek veya senedin esas içeriği hakkında bilgi vermekle yükümlüdür.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 764. maddesi uyarınca elden çıkan çek, verilen süre içinde mahkemeye sunulmazsa, mahkemece çekin iptaline karar verilir. Çekin iptaline karar verilmiş olmasına rağmen, iptal talebinde bulunan keşideciye karşı çekten doğan istem hakkı ileri sürebilir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 687. maddesine göre, çekten dolayı kendisine başvurulan kişi, düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan def’îleri başvuran yetkili hamile karşı ileri süremez. Ancak hamil, çeki iktisap ederken çekin keşidecinin rızası dışında elinden çıktığını ya da çekin karşılığının daha önce çeki elinde bulunduran kişiye keşideci tarafından ödendiğini bile bile keşidecinin zararına hareket etmiş olması durumunda keşideci hamile karşı kötü niyet def’înde bulunabilir.
Çek hakkında iptal kararı verilerek bu karara dayalı olarak keşidecinin lehtara ödeme yapmış olması yetkili hamile karşı 6102 sayılı TTK’nın 687. maddesi gereği ileri sürülemeyeceğinden keşidecinin çekin lehtar tarafından iptal ettirilmesi ve buna dayalı olarak lehtara ödemede bulunması def’ini ancak lehtara karşı ileri sürebilir. Bunu yanında çeki elinde bulunduran yetkili hamile karşı ileri süremez.
Çeklerin devrinin nasıl yapılacağı 6102 sayılı TTK’nın 788. maddesinde poliçeden ayrı ve özel olarak düzenlenmiştir. Bu maddeye göre açıkça “emre yazılı” kaydıyla veya bu kayıt olmadan belirli bir kişi lehine ödenmesi şart kılınan bir çek, ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle devredilebilir. Keza 6102 sayılı TTK’nın 818. maddesinin göndermesi ile aynı Kanun’un 684. maddesine göre, ciro ve zilyetliğin geçirilmesi ile çekten doğan bütün haklar devrolunu
Bu düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde çekin bir başka anlatımla çek üzerindeki hakkın bir başkasına devri için ciro ve kişiye çekin zilyetliğinin geçirilmesi gerekir. Ciro ise 6102 sayılı TTK’nın 683. maddesine göre, çek arka yüzüne veya çeke bağlı olan ve “alonj” denilen bir kâğıt üzerine yazılması ve ciranta tarafından imzalanması ile mümkündür. Bu nedenle cirantanın imzasını taşımayan ciro geçerli ciro sayılmaz. Böyle bir ciro ise çek üzerinde bulunan hakkın devrini sağlamaz.
Çekte hak sahibi olabilmek için yetkili hamil olmak gerekir. 6102 sayılı TTK’nın 790. maddesine göre, cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır. Bu maddeden de anlaşıldığı üzere bir çeki elinde bulunduran kişi yetkili hamil olduğunu yani çek üzerindeki hakkın kendisine ait olduğunu çek üzerinde bulunan birbirini takip eden geçerli ciro zinciri ile ispat edebilir. Çek üzerindeki cirolar birbirini takip etmiyor veya ciro zincirinde bulunan cirolardan biri geçersiz veya sahte olması dolayısı ile ciro zincirinde kopukluk olması durumunda çekteki hak, kopukluktan sonraki kişilere geçmeyeceği için ciro zincirinde kopukluk olan çeki elinde bulunduran hamil yetkili hamil sayılamaz. Yetkili hamil olmadığı için de ciro zincirinin koptuğu kişiden itibaren ciranta ve keşideciden talepte bulunamaz.
Her ne kadar çeki elinde bulunduran kişi yetkili hamil olduğunu ispat edememiş olması nedeniyle yani ciro zincirinde kopukluk olması durumunda kopukluktan önceki lehtar ve keşideciye gidemez ise de, 6102 sayılı TTK’nın 677. maddesinde ki; “Bir poliçe, poliçe ile borçlanmaya ehil olmayan kişilerin imzasını, sahte imzaları, hayali kişilerin imzalarını veya imzalayan ya da adlarına imzalanmış olan kişileri herhangi bir sebeple bağlamayan imzaları içerirse, diğer imzaların geçerliliği bundan etkilenmez.” düzenlemesi karşısında “imzaların istiklali (bağımsızlığı) ilkesi” gereği ciro zincirinin kopmasından sonraki cirantalara başvurabilir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 792. maddesindeki, “Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790 ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.” şeklindeki düzenlemeden, çeki elinde bulunduran kişinin geçerli ve birbirini takip eden cirolarla yetkili hamil olduğunu ispat etmesi durumunda ancak çeki kötü niyetli veya ağır kusurlu olarak iktisap etmesi durumunda iade ile mükellef olduğu ortaya çıkmaktadır.
Uyuşmazlığın çözümü noktasında bilirkişiden rapor ve ek rapor alınmış, raporların ayrıntılı ve denetime elverişli olması nedeniyle, hukuki değerlendirmeler mahkememize ait olmak üzere dosya kapsamında karar vermeye uygun olduğu değerlendirilmiştir.
Tüm bu açıklamalar ışığında somut olayın değerlendirilmesinde;
Davaya konu olan çekin, ...Bankası ... Şubesi ... seri numaralı, 31.03.2023 vade/keşide tarihli, keşide yeri İnegöl olan 100.000,00 TL bedelli olduğu, çekin keşidecisinin ... olduğu, lehtarı ve ilk cirantanın ise ... olduğu, daha sonra sırasıyla ... Şti. ile ... Tic. Ltd. Şti.'nin cirolarının bulunduğu, ... Tic. Ltd. Şti.'nden de davalı faktoring şirketine geçtiği, davalı şirket tarafından 31.03.2023 tarihinde bankaya ibraz edildiği, banka tarafından ... 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin ....E. dosyasından verilen 09.02.2023 tarihli ödeme yasağı kararına istinaden çeke işlem yapılmamış olduğu, çekteki ciro zincirinin düzgün olduğu, ciro zincirinde bir kopukluk olmadığı; Dava konusu çekte davacı şirketin adının geçmediği, cirosunun bulunmadığı, kendi ticari defter ve kayıtlarına göre davacı şirket ile dava dışı ... firması arasındaki iş karşılığında dava konusu çekin davacı firmaya verildiği, dava konusu çekin cirolanmadan davacı tarafından ... Şti.'ne gönderilmek üzere kargoya verildiği ve kargoda alıcı firmaya ulaşmadan kaybolduğu; Dava konusu çekin kaybolması-çalınması ile ilgili olarak şikayetçi olunması üzerine ile ilgili ... Cumhuriyet Başsavcılığının ... soruşturma sayılı dosyasında soruşturma başlatıldığı, soruşturmanın derdest olduğu, soruşturmada doğrudan davalı faktoring şirketine yönelik bir şikayet bulunmadığı; Davacı tarafından ... 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin ....E. dosyası ile açılan çek iptali davasında 31.01.2023 tarihli tensip zaptı ile ödeme yasağı konulduğu ve 11.01.2024 tarihli duruşma zaptı ile de, davacı vekiline istirdat davası açması bakımından 2 haftalık kesin süre verildiği; Dava konusu çekin mahkeme tedbir karar kararına istinaden ödenmemesi üzerine davalı ...A.Ş. tarafından dava konusu çeke dayalı olarak ... 7. İcra Müdürlüğünün...E. icra takibinin başlatıldığı ve çekin keşidecisi konumunda olan ...tarafından çek tutarı ve borcun icra dosyasına ödendiği; Davalı ... A.Ş. şirketi ile dava dışı ... Ltd. Şti. Firması arasında 29.11.2022 tarihinde Faktoring Sözleşmesi imzalamış olduğu ve dava konusu çekin de bu faktoring sözleşmesi kapsamında davalı faktoring şirketine geçtiği, faktoring işlemlerinin yasal mevzuata uygun olarak yapıldığı; Dava konusu çekteki ciro zincirinde bir kopukluk olmadığından, davacının çekte cirosunun dahi bulunmadığından, davalı faktoring şirketinin dava konusu çekin yetkili hamili olduğu, hasımsız çek iptali dosyası kapsamında çeke istinaden verilen ödeme yasağı kararının davalı şirketin yetkili hamil olmasını ve çekin icra takibine konu edilmesine engel bir durum olmadığı, davalı faktoring şirketinin çekin iktisabında ağır kusurlu veya kötü niyetli olduğuna dair bir delil bulunmadığı, davalı şirket tarafından çek hakkında istihbari çalışmaların eksik ve gereği gibi yapılıp yapılamadığı tespit edilememekle birlikte, bir an için eksik yapıldığı değerlendirilse bile bu hususun tek başına davalı şirketin çekin iktisabında kötü niyetli ve ağır kusurlu olduğunu ispatlamayacağı anlaşılmakla ve değerlendirilmekle, davacı tarafın, dava konusu çekin bedelin istirdatı talebinin yerinde olmadığı sonuç ve kanaatine ulaşılmış, davacı tarafça açılan davanın reddine karar verilmiştir.
Tüm bu nedenler ile aşağıdaki şekilde hüküm kurularak yargılama sonuçlandırılmıştır.
H Ü K Ü M / Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1-Davacı tarafça açılan açılan davanın REDDİNE,
2-Alınması gerekli 615,40-TL karar ve ilam harcının davacı tarafından peşin olarak yatırılan 1.707,75-TL harçtan mahsubu ile fazladan alınan 1.092,35-TL harcın karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacı tarafa İADESİNE,
3-Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde BIRAKILMASINA,
4-Davalı tarafından masraf yapılmadığından bu hususta hüküm kurulmasına YER OLMADIĞINA,
5-Davalı kendini vekille temsil ettirdiğinden karar tarihi AAÜT gereğince belirlenen 30.000,00-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı tarafa VERİLMESİNE,
6-6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu ve Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği Tarife hükümleri uyarınca Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenen 3.800,00-TL arabuluculuk giderinin, davacıdan alınarak HAZİNEYE GELİR KAYDINA,
7-Taraflarca yatırılan gider ve delil avansından sarfedilmeyen kısmın karar kesinleştiğinde ilgilisine İADESİNE,
8-Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmeliğin 67/1. maddesi gereğince taraflardan birinin talebi üzerine kararın tebliğe ÇIKARTILMASINA,
Dair, taraf vekillerinin yüzüne karşı, gerekçeli kararın tebliğ tarihinden itibaren iki haftalık yasal süre içerisinde, mahkememize ya da mahkememize gönderilmek üzere her hangi bir Asliye Ticaret Mahkemesine verilecek bir dilekçe ile İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde İSTİNAF kanun yolu açık olmak üzere verilen karar, açıkça okunup usulen anlatıldı. 30/09/2025
Katip
e-imzalıdır
Hakim
e-imzalıdır