T.C. İstanbul Anadolu 1. FİKRÎ VE SINAÎ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ
ESAS NO: 2019/54 Esas
KARAR NO: 2021/185
DAVA: Eski Hale Getirme
DAVA TARİHİ: 12/03/2012
KARAR TARİHİ: 04/11/2021
Davacılar vekili tarafından davalı aleyhine açılan eski hale getirme davasının yapılan açık yargılama sonucunda;
İSTEM / Davacı---- yapılacak binanın ----projesinin hazırlanması için eser sözleşmesi imzaladığını, müvekkilinin -----projeyi çizdiğini ve bu -----projeye göre ------gerçekleştirildiğini, sonrasında müvekkilinin eserin önünden geçerken cephesinde eserin mahiyet ve hususiyetini bozan ve kendisinden izin alınmadan yapılan esaslı değişiklikler yapıldığını gördüğünü, davalıya ---- tarihli eser üzerinde yaratıcı eser sahibinin izni olmadan yapılan değişikliklerin durdurulması ve ------eserin eski haline getirilmesi için ihtarname gönderildiğini, ancak bir sonuç alınamadığını, hukuka aykırı yapılan bu değişikliklerin eski hale iadesinin ----- müvekkiline verdiği bir temel hak olduğunu, müvekkilinin ---- yapılan binanın da bir ------niteliğinde olduğunu, binanın müvekkilinin kişiliğinden aldığı özellikleri yansıttığını ve müvekkilinin ---- bulduğunu, ------ yapılan değişikliklerin binanın doğrudan karakterine etki ettiğini ve eserin mahiyet ve özelliğini bozduğunu, müvekkilinin tasarladığı binanın ----- olması nedeniyle ----uyarınca ---- olduğunu, müvekkilinin----- olması yerine---- kullandığını----daha ağır olan ------ kullanmak--- kullanılarak ----- şekilde tasarlandığını, dava konusu binada --- kullanılan--- içeriye alınabildiğini, ------------- malzeme olduğunu, müvekkilinin eser sahibi olarak eserde değişiklik yapılmasını engelleme hakkına sahip olduğunu, --- zedelendiğini, --- müvekkilinin fikri yaratıcılığını gösterdiği---- başında geldiğini, ------- yapılan değişikliklerin belediyesinden tadilat ruhsatı alınarak yapılması gerektiğini, ancak davalıların ruhsatsız bir şekilde bu değişiklikleri yaptığını, bu nedenle de yapılan değişikliklerin ------ aykırı bir değişiklik olduğunu, bu sebeplerle müvekkiline -----uygulanmasıyla oluşan -----eserin eski hale getirilmesini talep ve dava etmiştir.
Yargılama sırasında davacı ----vefat etmesi üzerine, mirasçıları olduğu veraset ilamı ile tespit edilen ---davaya devam etmişlerdir.
DAVAYA CEVAP / Davalı vekili cevap dilekçesini duruşmada tekrarla; müvekkilinin mülkiyetinde---- olan binanın dış cephesindeki camların farklı tarihlerde kırılarak çevreye savrulduğunu ve can ve mal güvenliği konusunda ciddi sorunlara yol açtığını, bu -----nedeniyle müvekkiline ve davacıya binadaki kiracılar tarafından --- farklı ihtarname gönderilerek gerekli tedbirlerin ivedilikle alınmasının talep edildiğini, davacının müvekkiline gönderdiği ihtarnamenin-------------- kullanılarak araştırılmasını, araştırma sonucunda ortaya çıkacak bulguya göre ilerde bu kırılmaların devam etmemesi için gerekli uygulamanın yapılmasını, aksi durumda doğacak mal ve can kaybı ile zararların sorumluluğunun müvekkil şirkete ait olacağını, bu konuda tarafından yapılacak bir şeyin olmadığını ve tarafına atfedlecek bir kusur
bulunmadığını” belirttiğini, davacı tarafından müvekkiline gönderilen bu ihtarnamenin binanın cephesinde yapılacak değişikliklere ilişkin açık onay niteliğinde olduğunu, müvekkilinin-----nedeninin anlaşılması için konusunda uzman yerli ve yabancı kişilerden görüşler alındığını ve bedel ödenerek çeşitli önlemler alındığını ve bu yapılanların davacının da bilgisi dahilinde olduğunu, ancak -----devam etmesi üzerinde üçüncü kişilerin ------ kırılmalara neden olan------- değiştirilmesine karar verilmiş olduğunu, aksi halde müvekkillerinin cezai müeyyidelerle karşılaşacağını, davacı tarafından oluşturulduğu beyan edilen mimarı projede davacının ------ hiç birinin görünmediğini, dava dilekçesinde belirtilen ---- ilişkin özelliklerin dava dışı cephe üreticisi firma tarafından oluşturulduğunu ve bu nedenle davacının aktif husumet ehliyetinin bulunmadığını, ----- göre eserin eski haline iadesinin mümkün olması için eserin haksız bir şekilde değiştirilmiş olması ve eserin eski haline iadesinin mümkün olması gerektiğini, eserin cephesinde haksız bir şekilde yapılmış değişiklik bulunmadığını, müvekkilinin yapılan değişikliklerden davacıyı ihtarname ile bilgilendirdiğini, davacının dava konusu binanın -----bulunduğunu ispat etmesi gerektiğini ve iddia cdilenin aksine ----- olmadığını ve bu nitelikteki pek çok binada olduğu gibi ---------- olduğunu, yapıldığı ---- haiz olsa bile, şu an etrafında pek çok farklı yüksek bina olması nedeniyle----olmadığını, yapılan değişikliklerin anlam ve amacına uygun olarak zaruri olması nedeniyle yapıldığını, ----- sayılı dosyasına alınan bilirkişi raporunda ----yapılan değişikliğin zorunlu olduğunun tespit edildiğini, ayrıca binada zamanla ortaya çıkan ihtiyaçlar doğrultusunda teknolojik şartların el verdiği ölçüde yapının ruhuna dokunmadan değişiklik yapılabileceğini, bir projede değişiklik yapıldığından söz cdebilmek için değişikliklerin bizzat proje üzerinde yapılması gerektiğini ve projeye göre yapılan binada gerçekleştirilen değişikliklerin projenin değiştirildiği anlamına gelmeyeceğini, dava konusu binanın ----yapılan işlemlerin ----- yapıldığını ve davacının şikayeti üzerine ------tarafından yapılan kontrol sonucunda cephede yapılan tadilatın verilen izne uygun olarak yapıldığının anlaşıldığını, bu sebeplerle açılan davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
D E L İ L L E R V E G E R E K Ç E / Dava, ölen davacı ---- ait ait ----kullanıldığı binada izinsiz yapıldığı iddia edilen değişikliklerin eski hale getirilmesi talebine ilişkindir.
Ölen davacı --- davalı aleyhine Mahkememizin --- sayılı dosyası ile açılan davada Mahkememizce davanın kabulüne, eski hale getirme talebinin kabulü ile bu çerçevede---- değiştirilmesi, yenilenmiş ---- kullanılmış olan ---- -----kullanılmasına, ve yine ------hazırlanması aşamasında orijinal projeye uygun olan değişikliklerin yapılması gerektiğinin tespitine karar verildiği, kararın davalı tarafça temyiz edilmesi üzerine ---- nedeniyle -----eserin eski hale getirilmesi istemine ilişkindir. Mahkemece, ------eserin eski hale iadesine karar verilmiştir. Ancak -------- eser sahibi asıldaki değişikliğin kendisi tarafından yapılmadığını veya eserdeki adının kaldırılmasını yahut değiştirilmesini talep edebilir. Eski halin iadesi mümkün ise değişikliğin izalesi ammenin veya malikin menfaatlerini esaslı surette haleldar etmiyorsa eser sahibi eseri eski hale getirebilir.----bilirkişi heyet raporunda; bina cephesinde, maddi zarar ve hayat tehlikeye yol açabilecek teknik sorunlar olduğu kabul edildiği halde, mahkemece dava konusu --------eserin ------- yapılan değişikliğin tamamen eski hale iadesine karar verilmesi doğru olmamıştır. Bu durumda, mahkemece öncelikle eski halin iadesi durumunda yapılacak değişikliğin kamunun veya malikin menfaatlerini esaslı surette haleldar edip etmediği hususunda mevcut bilirkişi heyetinden veya gerekiyorsa içinde ---- de bir bilirkişinin de olduğu yeni bir bilirkişi heyetinden görüş alınarak karar verilmesi gerektiği halde eksik inceleme ile yazılı şekilde hüküm tesisi doğru görülmemiş, kararın davalı yararına bozulması gerekmiştir." denilerek kararın bozulduğu, davalı tarafça karar düzeltme yoluna gidilmesi üzerine yine ----- ilamı ile karar düzeltme talebinin reddine karar verildiği anlaşılmıştır.
Mahkememizce usul ve yasaya uygun --- ilamına uyularak yargılamaya devam edilmiştir.
Mahkememizce bozma kararından önce alınan ----tarihli bilirkişi raporunda; somut olayda özgün bir -------eserin söz konusu olduğu, dava konusu eserin önemli hususiyetinin dış cephe kaplaması olduğu, dava konusu eserin davacıya ait olduğu, dış cephe kaplamasının can ve mal güvenliğinin tehdit edici sonuçlara yol açması sebebiyle eser sahibinden yazılı izin alınmaksızın eserin dış kaplamalarının değiştirildiği, bu hususun ---- değişiklik yapılmasını men etme hakkını ihlali anlamına geldiğine dair görüş bildirilmiştir.
Mahkememizce------- ilamında belirtilen hususların tespiti için bilirkişi incelemesi yaptırılmış olup, bilirkişiler----oluşan bilirkişi heyeti ----- raporda; dava dosyası kapsamında dava konusu edilen binanın cephesinin davacı mimarın hususiyetini taşıdığına dair net bir bilgi bulunmadığı, davacıya ait -------projede dava konusu edilen ön cephe tasarımına ilişkin sistem detaylarının yer almadığı, davacının davalıya gönderdiği cephedeki hasarlara ilişkin ihtarnamede cephenin danışmanlığını dava dışı başka bir mimarın -----yaptığına dair beyanda bulunması nedeniyle cephe tasarımında en azından bu mimarın da hususiyeti bulunduğu, dava konusu binanın eski haline getirilmesinin hem malikin menfaatlerini esaslı surette haleldar edeceği, hem de yapılacak bu değişikliğin halihazırda sorunsuz bir şekilde çalıştığı anlaşılan bu cephenin yenilenmesinin milli servet ve dünya kaynaklarının gereksiz yere harcanması anlamına geleceğinin değerlendirildiği yönünde görüş bildirilmiştir.
Mahkememizce davacı vekilinin itirazları doğrultusunda önceki bilirkişi heyetinden eski hale getirme halinde malikin ve kamunun menfaatlerinin zarara uğrayacağına dair görüşlerinin maliyet yönünden de incelenerek ayrıntılı olarak açıklanması için ek rapor alınmasına karar verilmiş olup, aynı bilirkişi heyeti --- tarihli ek raporda; --------- kullanıldığı, bu haliyle dünyanın sonraki kuşaklara sağlıklı şekilde aktarılabilmesi için binaların önemli ve belirleyici bir rol oynadıkları, bina elde etme sürecinin bina yaşam döngüsü olarak adlandırıldığı ve yaşam döngüsünün adımlarının da----- sürecinde sadece bakım ve onarım yapılarak ---- alanına sahip cephede kullanılan tüm malzemelerin üretim yerine yerleştirilme sürecinde harcanan enerjinin karbon eşleniğinin küresel iklim değişikliği ile mücadele eden dünyadaki mücadeleyi etkileyen önemli bir belirleyici olduğu, bu haliyle öncelikle halihazırda sorunsuz bir şekilde çalıştığı anlaşılan söz konusu cephenin yenilenmesinin teknik olarak bir gereklilik bulunmamasına rağmen ------- salınımına neden olacağından hem ------- tüm insanlığın küresel iklim değişikliği ile mücadelesinde önemli zararlar oluşturarak kamunun menfaatinin olumsuz yönde etkileneceği, bunun yanında mevcut cephenin sökülmesi durumunda cepheden çıkacak atık malzemenin ne şekilde bertaraf edileceğinin üzerinde düşünülmesi gereken önemli bir unsur olduğu, genellikle atık malzemelerin döküm sahalarına döküldüğü, halihazırda sorunsuz çalışmakta olan söz konusu cephenin döküm sahalarında gereksiz yer kaplayarak yine çevresel sürdürülebilirlik açısından umumun menfaatini olumsuz yönde etkileyeceği, malikin menfaatleri açısından ise; dava dosyasındaki ------proje incelendiğinde dava konusu edilen cephenin yaklaşık olarak ---- olduğu, dava konusu binadaki mevcut -------bedelinin birim alan başına yaklaşık olarak --- olabileceği, yerine --- sisteminin yapılması bedelinin ise yaklaşık --- olabileceği, sonuç olarak mevcut cephe sisteminin sökülerek yeni cephe sisteminin yapılmasının birim ----- olabileceği, heyette davalı şirketin mali açıdan değerlendirmesini yapabilecek bir bilirkişi bulunmaması nedeniyle bu bedelin malikin menfaatlerini ne ölçüde etkilediğine ilişkin ayrıca bir değerlendirme yapılamadığına dair görüş belirtilmiştir.
Her ne kadar davacı taraf, davalı şirketin mali yapısının da uzman bir bilirkişi tarafından incelenerek, tespit edilen eski hale getirme giderinin davalının menfaatini önemli ölçüde haleldar edip etmeyeceğine dair yeniden rapor alınmasını talep etmişse de, bilirkişi raporunda kamunun menfaatinin olumsuz şekilde etkileneceğine dair ayrıntılı açıklamalar, ayrıca eski hale getirme bedelinin -----gerektirmesi nedeniyle, davalı şirketin bu maliyeti karşılayacak sermaye birikimi mevcut olsa dahi, davalı şirkete yüklenecek yüksek mali yük ile korunmaya çalışılan davacıya ait menfaat arasında hakkaniyete uygun bir denge bulunmadığı, kaldı ki kamunun da çevre kirliliği ve kaynakların gereksiz tüketilmesinden dolayı zarara uğrayacağı, ayrıca davalı şirketin eski hale getirme için inşaat faaliyetlerinin devam ettiği süre boyunca binayı tam kapasiteyle kullanamayacak olmasının da binanın büyüklüğü göz önüne alındığında davalı için ayrıca mali bir külfet yaratacağı kanaatine varıldığından, davalı şirketin mali yapısının araştırılmasına gerek duyulmamıştır.
Alınan bilirkişi raporları, davacı tarafın reddedilen temyiz ve karar düzeltme talepleri ve tüm dosya kapsamı ile, davaya konu edilen binanın -------projesinin özgün nitelikte -----eser olduğu, bu nedenle yapılacak değişiklikler için davacının muvafakatının alınması gerektiği, ancak davaya konu binanın özgün nitelik taşıyan ön cephesindeki ------ kırılmaları nedeniyle can ve mal güveliği için tehlike yaratması nedeniyle davacı mimara ihtarname gönderilerek durumun bildirilmesinden sonra ön cephenin değiştirildiği, bu değişikliğin binanın özgün niteliğini bozduğu sabit olmuştur. Her ne kadar alınan son bilirkişi raporlarında, binanın ön cephe tasarımının özgün yapısının detaylarının davacı mimara ait ---------projede yer almadığı, ayrıca davacı---- gönderilen ihtarnameye verdiği cevapta ön cepheyle ilgili başka bir mimardan danışmanlık alındığını beyan etmesi nedeniyle, davaya konu edilen---------hak sahibi olmadığına dair görüş bildirilmişse de, daha önce davacı--- hak sahibi olduğu kabul edilerek verilen Mahkeme kararına karşı davacı tarafça bu yönde bir temyiz başvurusu yapılmadığı, --- ilişkin bir bozma nedeni bulunmadığı, bu durumun ----- sözü edilen ve dava şartı olan taraf ehliyeti ile ilgisi bulunmadığı, davanın esası içinde çözümlenmesi gereken bir konu olduğu, bu nedenle bu hususla ilgili davacı mimar lehine usuli kazanılmış hak doğduğu kanaatine varıldığından, buna ilişkin davalı tarafın itirazları kabul edilmemiştir.
Toplanan deliller ve tüm dosya kapsamı ile, davacı ------- olan dava konusu binanın-----uygun olarak yapıldığı, ön cephesindeki ------ tasarımında değişiklik yapıldığı, bu değişikliğin binanın ----- yapılmadığı, bu durumun davacı mimarın ----eserde değişiklik yapmayı men etme hakkının ihlali niteliğinde olduğu, ancak zorunluluk nedeniyle yapılan bu değişikliğin kaldırılarak ----- yeniden eski hale iade edilmesi halinde, gerek çevre kirliliği, gerek kaynakların ve malzemelerin boşuna kullanılacak olması, gerekse davalı şirkete yükleyeceği yüksek maliyet nedeniyle kamunun ve davalının menfaatlerinin esaslı surette haleldar olacağı anlaşılmakla, davanın reddine karar vermek gerekmiştir.
H Ü K Ü M /Yukarıda açıklanan nedenlerle ;
Davanın REDDİNE,
Alınması gereken 59,30 TL harçtan peşin alınan 21,15 TL harcın mahsubu ile bakiye 38,15 TL harcın davacılardan tahsili ile Hazine'ye gelir kaydına,
Davalı vekiline Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereğince takdir olunan 5.900,00 TL vekalet ücretinin davacılardan tahsili ile davalıya ödenmesine,
Davacılar tarafından yapılan yargılama giderlerinin üzerlerinde bırakılmasına,
Davalı tarafından yapılan 121,00 TL yargılama giderinin davacılardan tahsili ile davalıya ödenmesine,
Kullanılmayan gider avansının karar kesinleştiğinde ve talep halinde ilgililere iadesine,
Dair; davacı vekili ile davalı vekilinin yüzüne karşı, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren yasal 2 haftalık süre içersinde Yargtay yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 04/11/2021