T.C. İstanbul Anadolu 12. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO: 2023/539
KARAR NO: 2024/76
TALEP: Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız))
TALEP TARİHİ: 09/08/2023
KARAR TARİHİ: 26/01/2024
Mahkememizde görülmekte olan Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız)) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ :
TALEPTalep eden vekili talep dilekçesinde özetle; Müvekkil ---- babası -----17.05.2023 tarihinde vefat ettiğini, bunun üzerine müvekkili----- talebi üzerine -----. Noterliği'nin 22.05.2023 tarihli ----- yevmiye no.lu mirasçılık belgesi düzenlendiğini, terekede bulunması gereken -----Şubesi---- no.lu hesaba bağlı ----- numaralı çek,-----Şubesi ------ no.lu hesaba bağlı ------ numaralı çekler, ----- Şubesi ----- no.lu hesaba bağlı ----çek ile ----- no.lu hesaba bağlı-------numaralı çekler müvekkilimiz tarafından bulunamadığını, anılan kayıp çeklerin kötü niyetli kişilerin eline geçmesi halinde, gerek müvekkil gerek 3. kişiler durumdan açıkça zarar göreceklerini tüm bu nedenlerle açılan davanın kabulüne, talep konusu çekler hakkında ihtiyati tedbir kararı verilerek tedbiren ödenmesinin yasaklanmasına ve zayi nedeniyle iptaline karar verilmesini beyan ve talep etmiştir
İNCELEME VE GEREKÇE: Talep, TTK.nun 818/s,757-765. madde hükümlerine göre zayii nedeniyle çek iptali isteğine ilişkindir.Mahkememizce dava konusu çeklere yönelik bankalara müzekkere yazıldığı gelen yazı cevabında çeklerin müteveffa -----ait olduğu ve ibraz edilmediği tespit edilerek mahkememize bildirilmiştir.Dava, zayi nedeniyle çek iptali istemine ilişkindir.Davanın dayanağı, 6102 sayılı T.T.K'nun 818. maddesi delaletiyle aynı Kanunun 757, 762, 763, 764. maddeleridir.
TTK nun 780.madde de çek'in senet metninde "çek" kelimesini, kayıtsız şartsız belirli bir bedelin ödenmesi için havaleyi, muhatabın ticaret unvanını, ödeme yerini, düzenleme tarihini ve yerini, düzenleyenin imzasını taşımak zorundadır. TTK nun 781. madde de bu unsurları taşımayan senedin çek sayılmayacağı düzenlenmiştir. Tamamen boş çek yaprağı çalınması halinde çek doldurularak ibraz edildiği takdirde, keşidecinin hak talep eden hamile karşı İİK.72.maddesi uyarınca olumsuz tespit davası açma imkanı mevcut bulunmaktadır. Hukuki yararının bulunması HMK.114/h maddesi uyarınca dava şartıdır. Yine TTK.651/2. maddesi uyarınca iptal davasını açmakta hukuki menfaati olan kişi senede bağlı alacak hakkı olan hamildir.TTK. 757-764. maddelerinde yer alan yasal düzenlemelere göre çek keşidecisinin zayi nedeniyle iptal davası açma hakkı bulunmamaktadır. Zayi nedeniyle kıymetli evrakın iptalini isteme hakkı TTK.651/2.maddesi uyarınca senet üzerinde hak sahibi bulunan hamile aittir. Kıymetli evrakta hakkın senede bağlı olması nedeniyle, senedin zayi olması halinde hak sahibi hamile iptal kararı alarak, hakkını senetsiz olarak ileri sürme, ya da yeni bir kıymetli evrak tanzimini isteme olanağı tanınmak istenmiştir. (TTK.652.m)Çek imzalı ise, doldurulması mümkün olduğundan iptali talep edilebileceği, yargı uygulamasında kabul edilmektedir. Ancak, imzalı çekin de iptalini yine hamil isteyebilecektir. Davacı keşideci ve çek hesabı sahibi olduğunu, çeklerin halen beş adedinin tamamen boş çek yaprakları, ikisinin imzalı ancak boş olduğu açıkça bildirildiğinden kıymetli evrak vasfı taşımayan boş çek yapraklarının ve imzalı olanlarında da keşidecisi davacı olduğundan davacı hamil sıfatını haiz olmadığından ilgili ilamların somut olayda uygulanmasının mümkün görülmemiştir.
Kural olarak bir hakkı dava etme yetkisi o hakkın sahibine ait olup, buna aktif husumet denilir. Bir hakkın kendisinden istenebilecek durumunda olan yani hakka uymakla yükümlü kişi ise borçlu kişi olup, buna da pasif husumet denilir. Bir davada gerek aktif ve gerekse pasif husumet ehliyetinin bulunup bulunmadığı mahkemece öncelikle ve resen gözetilecek hususlardandır ve şayet husumet ehliyeti yok ise, dava bu sebep ile reddedilir.Dava dilekçesi içeriğinden anlaşıldığı üzere iptali istenilen çeklerin davacının murisinin sahibi olduğu şahıs şirketin ve murisinin banka hesapları üzerinden aldığı çekler olduğu anlaşılmakla;. halefiyet ilkesi gereğince uyarınca davacının murisinin keşideci olduğu hususu gözetilerek ve zayi nedeniyle iptal davası açma hakkı, TTK'nin 651.maddesi uyarınca, çeke bağlı alacağı olan hamile ait olmakla keşideci sıfatındaki davacının, zayi davası açma hakkı bulunmamaktadır. Zayi nedeniyle iptal davası açma hakkı, TTK'nin 651.maddesi uyarınca, çeke bağlı alacağı olan hamile aittir. Yukarıda izah edilen yasal nedenler uyarınca talep edenin aktif husumet ehliyeti bulunmadığından açılan davanın usulden reddine karar vermek gerekmiştir.
HÜKÜM : Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Talebin talep edenin aktif husumet ehliyeti bulunmadığından REDDİNE,
2-Karar harcı 427,60 TL 'den davacı tarafça peşin olarak yatırılan 269,85 TL harcın mahsubu ile bakiye 157,75 TL harcın davacıdan tahsili ile hazineye irad kaydına,
3-Talep edenin yaptığı yargılama giderlerinin kendisi üzerinde bırakılmasına,
4-Talep eden tarafından yatırılan ve sarf edilmeyen gider avansının karar kesinleştiğinde talep eden tarafa iadesine,Dair talep eden vekilinin yüzüne kararın tebliğinden itibaren 2 haftalık süre içinde-----Bölge Adliye Mahkemesinde istinaf yolu açık olmak üzere verilen karar, açıkça okunup, usulen anlatıldı.