T.C. İstanbul Anadolu 13. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO: 2022/603
KARAR NO: 2023/924
DAVA: Menfi Tespit (Haksız Fiilden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ: 26/08/2022
KARAR TARİHİ: 14/12/2023
Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Haksız Fiilden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda, dosya incelendi.
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ/
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; -
---mevkinde 06/05/2022 tarihinde dava dışı ---- maliki olduğu ve sevk ve idaresindeki----plakalı aracın davacı müvekkile ait ----- plakalı araçla çarpışması sonucu maddi hasarlı trafik kazası meydana geldiğini, işbu kaza neticesinde Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi'nin tutanağına göre ---- plakalı aracın kazada %100 kusurlu olduğu tespit edilmişse de ---- alınan kusur raporunda----plakalı araç %25 kusurlu bulunduğunu, bu halde ancak mahkemece alınacak kusur bilirkişisi raporuna göre gerçek kusur oranları belli olacağını, bu olaya ilişkin olmak üzere dava dışı ---- aracı davalı şirket ----tarafından kasko poliçesiyle sigortalanmıştır. kaza sonucunda----- aracında 67.323,24 TL hasar tespit edildiğini, bu hasarın davalı kasko şirketi tarafından giderildiğini, davalı kasko şirketinin gidermiş olduğu hasar tutarı olan 67.323,24 TL ' nin 50.000 tl' sini davacı müvekkilin zmmm poliçesi gereğince trafik sigortasından tahsil ettiğini, geriye 17.323,24 TL kalmış olup bu kalan tutar için davalı kasko şirketi davacı müvekkiline müraacat ederek bu bakiyenin kendisine ödenmesi için 20/07/2022 tarihli borç muhtırası gönderdiğini, davacı müvekkilinin ZMMM poliçesi gereğince trafik sigortası tarafından davalı sigorta şirketine 50.000 TL ödendiğini, 50.492,43 TL ' den 50.000 TL çıkartıldığında 492,43 TL kalmakta olup davalı sigorta şirketince davacı müvekkilden borç muhtırasıyla 17.323,24 TL istenilmesi hukuka ve usule aykırı olduğunu, arz ve izahına çalışılan nedenler ve Mahkemenin re'sen nazara alacağı sebeplere istinaden; HMK 107. maddesi uyarınca fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydı ile; ----tarafından 20.07.2022 tarihind borç muhtırasında talep edilen bakiyenin bilirkişi tarafından tespit edilecek tutar kadar borçlu olmadığının tespitine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı taraf üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
:Davalı tarafından 6100 Sayılı HMK'nin 322/1 maddesi atfıyla aynı yasanın 126-131 maddeleri kapsamında cevap dilekçesi verilmemiştir.
Davalı şirket temsilcisi duruşmalara katılmamış; kendisini vekille temsil de ettirmemiştir.
DELİLLER: Nüfus Kayıtları, Maddi Hasarlı Trafik Kazası Tespit Tutanağı,
Hasar Dosyası ve ZMMS Poliçesi,
İDDİA VE SAVUNMA KAPSAMINDA UYUŞMAZLIĞIN NİTELİĞİNE GÖRE, VAKIA VE DELİLLERİN TARTIŞILIP DEĞERLENDİRİLMESİ, HUKUKİ SEBEP VE SONUÇLARI :
Dava, 2004 Sayılı İİK'nin 72/2 maddesi gereğince İcra takibinden önce açılmış Menfi Tespit ( Haksız Fiilden Kaynaklanan) İstemine İlişkindir.
Davalı şirket tarafından dava açıldıktan sonra----.İcra Müdürlüğü'nün ----- Esas sayılı dosyası ile takibe geçildiği anlaşılmıştır. 6102 sayılı TTK'nin 4/2 maddesi yollamasıyla davanın niteliğine ve değerine göre 6100 Sayılı HMK'nin 316 ilâ 322 maddelerinde düzenlenen basit yargılama usulüne tabi işbu davada mahkememizce dilekçeler aşaması tamamlanmış ve usulüne uygun olarak yapılan davet sonucunda duruşma açılarak dava şartları incelenmek suretiyle, ön inceleme duruşması icra edilmiş ve uyuşmazlık belirlenmiştir. Akabinde taraflar sulh olmaya davet ve teşvik edilmelerine karşın, duruşmaya katılan davacı vekilinin sulh olmak istemediklerini beyan etmesi üzerine üzerine tahkikata geçilerek tahkikat işlemleri ve incelemeleri yerine getirilmiş, deliller toplanıp incelenmiştir. Ayrıca Menfi Tespit davaları belirsiz alacak veya kısmi dava olarak açılamayacağından harç tamamlatılarak yargılamaya devam edilmiştir. Karar duruşmasına katılan davacı vekilinin sözlü açıklamaları da dinlenip zapta geçilerek aşağıdaki hüküm sonucuna ulaşılmıştır.
Davacı tarafından varlığı inkâr edilen bir hukukî ilişkinin mevcut olmadığının tespiti için açılan davaya menfi (olumsuz) tespit davası denir (-----. Menfi tespit davası 2004 sayılı İİK'nin 72. maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddeye göre, borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tespit davası açabilir. Hemen burada, menfi tespit (borçsuzluğun tespiti) konulu eldeki davada ispat yükünün özellikleri üzerinde de durulmalıdır. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 72. maddesi gereğince borçlu icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu olmadığını ispat için menfî tespit davası açabilir. Kural olarak, bir vakıadan kendi lehine haklar çıkaran/iddia eden taraf, o vakıayı ispat etmeye mecburdur (TMK m. 6 m.). İspat yüküne ilişkin bu genel kural, menfi tespit davaları için de geçerlidir. Yani, menfi tespit davalarında da tarafların sıfatları değişik olmakla beraber, ispat yükü bakımından bir değişiklik olmayıp, bu genel kural uygulanır. Bu davalarda da bir vakıadan kendi lehine haklar çıkaran (iddia eden) taraf o vakıayı ispat etmelidir. 6098 Sayılı TBK'nin 49 maddesi gereğince kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren bu zararı gidermekle yükümlüdür. Aynı yasanın 50/1.fıkrası gereğince de zarar gören zararını ve zarar verenin kusurunu ispat yükü altındadır. Bu açıklamalar ışığında davacı meydana gelen trafik kazasında kusurun % 75 oranında karşı tarafta olduğunu iddia ettiğine göre kusur durum ve oranının ispat yükü davacı üzerindedir.
Yukarıdaki yapılan genel açıklamalar, toplanan deliller ve yapılan yargılama ışığında somut olaya baktığımızda; 06/05/2022 tarihinde davacının sevk ve idaresindeki ----- plaka sayılı araç ile dava dışı ----- sevk ve idaresindeki -----plaka sayılı araçların karıştığı trafik kazası sonucunda dava dışı -----aracında oluşan 67.323,24 TL maddi hasarın kasko sigortası kapsamında davalı sigorta şirketi tarafından giderildiği VE işbu zararın 50.000,00 TL kısmının davacının ZMMS poliçesi kapsamında tahsil edilerek bakiye 17.323,24 TL yönünden davalı sigorta şirketi tarafından 20.07.2022 tarihinde ihtarname gönderildiği anlaşılmaktadır. Davacı taraf davalı tarafın davacının kazada % 100 kusurlu olduğuna yönelik tespite itiraz etmekte olup uyuşmazlığın meydana gelen trafik kazasındaki kusur durum ve oranı üzerinde olduğu açıktır. Davacı vekili tarafından tek taraflı olarak düzenletilerek ve dosyaya sunulan tarihsiz uzman raporunda özetle; davacının KTK'nin 109/8 maddesi gereğince davacının geçiş hakkına uymamak, davalıya sigortalı araç sürücüsünün ise KTK'nin 52,a maddesindeki hızlarını azaltmak zorunluluğuna uygun davranmadığından kusurlu bulunmuştur. Mahkememizce davalı sigorta şirketi davaya cevap verilmediğinden iddianın inkar edildiği kabul edilerek davacı vekili tarafınadan gösterilen deliller toplanmış ve maddi hasarlı trafik kazası tespit tutanağındaki sürücü görüşleri ve olayın gerçekleşme biçimi, ekspertiz kusur raporu ve dosya kapsamına nazaran kusur durum ve oranı konusunda rapor düzenlenmesi için dosya bir bilirkişiye verilmiştir. ---- Bilirkişilik Bölge Kurulu Listesinden resen seçilen Bilirkişi ----- tarafından düzenlenen 27/06/2023 tarihli raporda özetle; ----- plakalı otomobil sürücüsü ----- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun, Trafik kazalarında sürücü kusurlarının tespiti ve asli kusur sayılan haller: başlıklı Madde 84 – Araç sürücüleri trafik kazalarında “h) Kavşaklarda geçiş önceliğine uymama,” Hallerinde asli kusurlu sayılırlar, maddesindeki kuralları ihlal ettiği ve kazaya sebebiyet verdiğinden dolayı asli derecede kusurlu olduğu, Yüzde Yetmiş (%70), ---- plakalı otomobil sürücüsü ----- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun Hızın gerekli şartlara uygunluğunu sağlamak: başlıklı; madde 52 – Sürücüler: “a) Kavşaklara yaklaşırken, dönemeçlere girerken, tepe üstlerine yaklaşırken, dönemeçli yollarda ilerlerken, yaya geçitlerine, hemzemin geçitlere, tünellere, dar köprü ve menfezlere yaklaşırken, yapım ve onarım alanlarına girerken, hızlarını azaltmak, Zorundadırlar.” maddesindeki kuralları ihlal ettiği ve kazaya sebebiyet verdiğinden dolayı Tali Derecede Kusurlu Olduğu, Yüzde Otuz (%30), görüş ve kanaatine ilişkin rapor verilmiştir. Mahkememizce bilirkişi raporu davacı vekiline ve davalı şirkete tebliğ edilerek denetimi yapılmıştır. Bilindiği üzere kusur değerlendirmesi hakimin yetki ve takdirinde olan bir konudur. Ayrıca bilirkişi raporları da takdiri delil olup, diğer delillerle birlikte serbetçe değerlendirilmelidir. (TBK,74, HMK 266, 282, Yargıtay --HD.-----) Bu kapsamda yapılan inceleme ve değerlendirmede, kaza tarihi olan 06.05.2022 tarihli maddi hasarlı trafik kazası tespit tutanağındaki sürücü görüşlerinde davacı sürücünün aynen 'tali yoldan ana yolu girecekken gelen arabayı görmedim, o arabanın geçmesini beklerken yola devam ettim, önüme baktığımda çarpıştık' şeklinde beyanda bulunmuştur. Dava dışı Sürücü ----- ise 'Ana yolda seyir halinde giderken tali yoldan ani şekilde hızla önüme çıkan ----- plakalı araç sağ tarafıma çarptı' şeklinde beyanda bulunmuş ve tutanak imzalanmıştır. Bilirkişi raporunun ekinde yer alan ve oldukça aydınlatıcı bilgiler içeren olay yeri krokisine göre davacının tali yoldan ana yola çıktığı noktada 'DUR' işareti bulunduğu, davacının tutanaktaki beyanın arabanın geçmesini beklediği hem de yola devam ettiği yönünde çelişki içerdiği, dava dışı sürücü beyanında ise davacının ani ve hızlı bir şekilde kendisine çarptığını belirttiği, davacının 'DUR' işaretine uymayarak 2918 Sayılı KTK'nin Madde 84/h maddesinde düzenlenen kavşaklarda geçiş önceliğine uymama asli kusurunu ihlal ederek kazanın oluşmasına yekten sebebiyet verdiği açıktır. Zira, geçiş hakkı, yayaların ve araç kullananların diğer yaya ve araç kullananlara göre, yolu kullanmak sırasındaki öncelik hakkıdır. Dur levhası ise, trafik ışıkları olmayan kavşaklarda sürücülerin hiçbir araç gelmediğinden emin olduktan sonra devam etmelerini gerektiğini ifade etmektedir. Burada hemen ifade edilmelidir ki, somut olayda dosyaya sunulan davacının aracındaki çarpma noktasındaki çökme ve hasar ile davalı sigorta şirketinin ödediği hasar miktarı nazara alındığında esasen davacının dur işaretine uymadan, geçiş önceliğini ihlal ettiği gibi hızının da bulunduğu mahalle göre çok fazla olduğuna delalet etmektedir. Bilirkişi raporunun ekindeki kazanın meydana geldiği mahalle ve caddenin görüntüleri esasında dosya kapsamındaki bilgi ve belgelere göre dava dışı sürücünün hızına ilişkin ise somut bir veriye rastlanmamıştır. Her ne kadar, uzman mütalaası ve bilirkişi raporunda kazaya ilişkin video ve animasyon görüntülerinden bahsedilse de, dosyada buna ilişkin bir delile rastlanmamış, dava dilekçesinde de böyle bir delile açıkça dayanılmadığı tespit edilmiştir. Bu husus bir tarafa, bir an için, dava dışı sürücünün hızının KTK'nin 52/a maddesini ihlal edecek derecede fazla olduğu kabul edilse bile ; davacı sürücünün yukarıda açıklanan asli kural ihlali karşısında dava dışı sürücünün hızının kazanın meydana gelmesine hiçbir etkisi olmayacaktır. Filhakika , aksi durumun durumun kabulü, asli trafik kurallara uymamayı kendine hak gören sürücülerin; uygulamada ve bilirkişi raporlarında deyim yerindeyse toplumsal öğrenilmiş çaresizliğin eseri olarak her trafik kazasında bir ön kabulle alışkanlık haline getirildiği üzere, her olayda hıza ilişkin genel düzenleyici nitelikteki kurallardan yararlanarak kendi temel kusurundan hak elde etmesi sonucunu doğuracağından mahkememizce hukuken değer atfedilmemiştir. Hiç kimse kendi kusurlu davranışına dayanarak hak iddia edemeyeceği hukuki ilkesinden hareketle, bilirkişi raporu ve eklerinden olayın çözümünde yararlanılmakla birlikte, yukarıdan beri yapılan eleştiriler nezdinde bilirkişi raporunda belirlenen kusur dağılımı yerinde görülmemiş ve bu anlamda rapor benimsenmemiştir. Binaenaleyh, mahkememizce uyuşmazlığa konu trafik kazasında kusurun tamamen (%-100) davacı sürücüde olduğu kabul ve takdir edilmiş ve davacının tarafından TBK, 49, 50/1, 74, TMK, 6 ve HMK, 190, 266, 282 maddeleri esaslarına göre ispat edilemeyen ve yerinde görülmeyen davanın esastan reddine karar verilmiştir. (AY.138/1) 6100 Sayılı HMK'nin 332/1 maddesine göre, 323. maddesinde sayılan yargılama giderlerinden, 326/1. maddesi gereğince davacı sorumlu tutulmak suretiyle 6100 Sayılı HMK'nin 26, 297/2 maddeleri gereğince aşağıdaki şekilde hüküm ihdas edilmiştir.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-)Davanın REDDİNE,
2-)Yapılan yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3-)Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 269,85 TL karar ve ilam harcından; dava açılışında peşin yatırılan 80,70 TL ve tamamlama harcı olarak yatırılan 288,00 TL harcın mahsubuyla bakiye 98,85 TL harcın karar kesinleştiğinde talep halinde davacıya iadesine,
4-)Davalı tarafından yapılmış yargılama gideri bulunmadığından işbu hususta karar verilmesine yer olmadığına,
5-)6100 sayılı HMK'nin 333. maddesi gereğince hükmün kesinleşmesinden sonra kullanılmayan avansın yatırana iadesine, ( Yazı İşleri Müdürü tarafından Bölge Adliye ve Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri İle Cumhuriyet Başsavcılıkları İdari ve Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmeliğin 207/1 maddesi gereğince resen işlem yapılmasına,) Dair, davacı vekilinin yüzüne karşı, davalı şirket temsilcisinin yokluğunda ; 6100 sayılı HMK'nin 341/1, 342, 343, 344 ve 345/1 maddeleri gereğince gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf harç ve giderleri yatırılmak suretiyle mahkememize veya başka bir yer mahkemesine verilecek dilekçeyle; -----Bölge Adliye Mahkemesinde İstinaf Kanun yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı.