T.C. İstanbul Anadolu 13. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO:2025/315
KARAR NO: 2025/330
DAVA: Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız))
DAVA TARİHİ: 11/04/2025
KARAR TARİHİ: 17/04/2025
Bilgileri yukarıda yazılı çek iptaline ilişkin çekişmesiz yargı işinin Mahkememizde tensiben yapılan incelemesi sonunda:
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :
Talep eden vekili tarafından ibraz edilen ve gerekli-yeterli kısımları:
"...
KONU: -----numaralı çek zayi olmuştur. Zayi nedeniyle çekin iptali ve çekin zıyaı nedeniyle muhatap bankaların ödemeden men edilmesi yönünde tedbir kararı verilmesi talebinde ibarettir.
AÇIKLAMALAR:-----ilk lehtar olduğu, keşidecisi ---- olan ve taraflar arasındaki ticari ilişkiden kaynaklanan -------numaralı çek şirket tarafından müvekkilimize ciro edilmiştir. Şirketin ciro işlemi sonrasında çeki elinde bulundurma ve şirketten alacağına karşılık olarak bu çeki kullanma yetkisi de hamil olan müvekkilimize geçmiştir. Söz konusu çekin müvekkilimizin eline geçmesi amacı ile söz konusu çek Kahramanmaraş İli'nden kargoya verilmiştir. Ancak Kahramanmaraş'tan kargoya verilmesi ve kargo şirketi olan ---- tarafından kaybedilmesi üzerine mezkur çek zayi olmuştur. Gönderinin kayıp olduğu bilgisinin alınması akabinde müvekkilimizce kargo şirketi ile iletişime geçilmiş olup çekin içerisinde bulunduğu gönderinin kayıp duruma düştüğü ve yerinin tespit edilemediği bilgisi alınmıştır. Bu sebeple ilk lehtar olan şirketin çeki ciro ettiği dolayısıyla bu çeki kullanmaya yetkili olan ve çeki elinde bulundurma yetkisi bulunan müvekkilimizin zarara uğraması hasebiyle çeke ilişkin gerekli tedbirlerin alınması gereklidir.Ayrıca sayın mahkemenize bilahare elden sunulacak olan kamera kayıtlarından da ÇEKİN OLDUĞU KARGO PAKETİNİN, KARGO ÇALIŞANI TARAFINDAN GERİ DÖNÜŞÜM KUTUSUNA ATILDIĞI AÇIKÇA GÖRÜLÜYOR OLUP ÇEK BU ŞEKİLDE ZAYİ OLMUŞTUR. Çekin lehtarı şirketin cirosu akabinde hamil olan müvekkilimizin hem 3.000.000,00 TL tutarındaki alacağını tahsil edebilmesi hem de çekin kötü niyetli kişilerin eline geçmesi durumunda doğabilecek sorumluluğu önlemek amacıyla işbu davayı açmamız hasıl olmuştur. Şirketin ciro işlemi sonrasında çeki kullanma ve yararlanma yetkisinin müvekkilimize geçmesi yani müvekkilimizin çekin hamili olması hasebiyle TTK m.757/1 gereğince müvekkilimizin davayı açmakta hukuki yararı bulunduğu izahtan varestedir. Her ne kadar çek, bugüne değin icra takibi yahut bir başka alacak talebine konu edilmemiş ise de halen çekin üzerinde tahrifat yapılmak sureti ile herhangi bir bankaya ibraz edilmesi, protesto edilmesi, icra takibine konu edilmesi mümkün olup müvekkilin ve çek üzerinde ciroları bulunanların mağdur edilmeleri söz konusu olabilir. 6102 Sayılı Kanunun ilgili maddelerindeki düzenleme şu şekildedir,
E) İptal kararı
I - Şartları
MADDE 651-
(1) Kıymetli evrak zayi olduğu takdirde mahkeme tarafından iptaline
karar verilebilir.
(2) Kıymetli evrakın zayi olduğu veya zıyaın ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak
sahibi olan kişi, senedin iptaline karar verilmesini isteyebilir.
II - Hükümleri
MADDE 652-
(1) İptal kararı üzerine hak sahibi hakkını senetsiz olarak da ileri sürebilir veya yeni bir senet düzenlenmesini isteyebilir.
(2) Bunun dışında iptal usulü ve hükümleri hakkında, kıymetli evrakın çeşitli türlerine
ilişkin özel hükümler uygulanır.
Bahse konu çek müvekkilin bilgisi ve izni olmaksızın elinden çıkmış yani kaybolmuş ve zayi olmuştur.
Çek iptali davasında TTK’nın göndermesiyle poliçenin iptaline ilişkin ilgili 757 ve devamındaki maddeler uygulanacak olup TTK 'nın poliçelerin iptaline ilişkin 757. maddesine göre de MÜVEKKİLİMİZİN BİLGİSİ VE RIZASI DIŞINDA ELİNDEN ÇIKAN İŞBU DAVAYA KONU ÇEK HAKKINDA HAKLI HAMİLİ OLMAYAN ÜÇÜNCÜ KİŞİLER TARAFINDAN TAHSİLİNİN ÖNLENMESİ AMACIYLA, TTK 757 GEREĞİNCE, ÖDEMEDEN MEN KARARI VERİLMESİ GEREKMEKTEDİR.
F) İptal
I - Önleyici önlemler
MADDE 757-
(1) İradesi dışında poliçe elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden, muhatabın poliçeyi ödemekten menedilmesini isteyebilir.
(2) Mahkeme, ödemeyi meneden kararında muhataba, vadenin gelmesi üzerine poliçebedelini tevdi etmeye izin verir ve tevdi yerini gösterir.
İzah eylediğimiz üzere ve ilgili kargo firması tarafından kaydedilen kamera kayıtlarından da anlaşılabileceği üzere bilgilerini yukarıda vermiş olduğumuz çek müvekkilimizin iradesi olmaksızın elinden çıkmıştır. Çek gibi ticari yaşamda önemli bir kullanım alanı olan kıymetli evrakın hamilinin elinden iradesi dışında çıkması önemli problemlere yol açacaktır. Söz konusu çekin, kötü niyetli üçüncü şahısların eline geçmesi ve kullanılması halinde, müvekkilimiz ve çekin keşidecileri de mağdur olacaktır. Bu nedenle öncelikle çekin ödenmemesi için evrak üzerinde yapılacak inceleme ile ÇEKİN İLGİLİ BANKACA ÖDENMEMESİ İÇİN İHTİYATİ TEDBİR NİTELİĞİNDE ÖDEMEDEN MEN KARARI VERİLMESİNİ talep ediyoruz.6102 SK m. 757 Önleyici önlemler başlığını taşımakta ve "İradesi dışında poliçe elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden, muhatabın poliçeyi ödemekten menedilmesini isteyebilir." hükmünü içermektedir. İzah eylediğimiz üzere ve ilgili kargo firması tarafından kaydedilen görüntülerden de anlaşılabileceği üzere bilgilerini yukarıda vermiş olduğumuz çek müvekkilimizin iradesi olmaksızın elinden çıkmıştır. Çek gibi ticari yaşamda önemli bir kullanım alanı olan kıymetli evrakın hamilinin elinden iradesi dışında çıkması önemli problemlere yol açacaktır. Bu nedenle mahkemenizden muhatap bankaların ödemeden men edilmesi yönünde tedbir kararı talep etmekteyiz.Açıklanan bu nedenlerle, TTK ilgili hükümleri gereğince, Sayın Mahkemenizden bahsi geçen çekle ilgili ÖDEME YASAĞI KONULMASINI VE ÇEKİN İPTALİNE KARAR VERİLMESİNİ talep etme zorunluluğu hasıl olmuştur.
...............
NETİCE-İ TALEP: İzah eylemiş olduğumuz hususlar ve de sayın mahkemenizce re'sen göz önünde bulundurulacak hususlarla birlikte, fazlaya ilişkin her türlü dava, şikayet, tazminat, delil bildirme ve diğer haklarımızı saklı kalmak kaydıyla;
1- Öncelikli olarak müvekkilimizin mağdur olmaması için, dava konusu edilen kargo firmasının faaliyeti kapsamında kaybolan çekin ödenmemesi, yazdırılmaması, çekin mahkemeye teslimi vb. konularda, davadaki haklılığımız nazara alınarak teminatsız olarak ihtiyati tedbir mahiyetinde ÖDEME YASAĞI KONULMASINA, buna ilişkin gerekli müzekkerelerin ivedilikle yazılmasına,
2- DAVAMIZIN KABULÜ ile;--------numaralı ÇEKİN ZAYİİ NEDENİYLE İPTALİNE, karar verilmesini bilvekale talep ederiz.11.04.2025
..."
şeklinde olup yukarıya aynen aktarılan tedbir talepli dilekçe ile dilekçede belirtilen söz konusu çekin kaybolduğu ileri sürülerek çekine iptaline karar verilmesi talep edilmiştir. Dava, 6102 Sayılı TTK'nın 818/1(s) maddesi delaletiyle, aynı Kanunun 757. vd. maddelerine dayalı zayi nedeniyle çek iptali istemine ilişkindir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun Senedin Türünün Değiştirilmesi Başlıklı Madde 650 "(1) Nama veya emri yazılı senet, ancak kendisine hak verdiği ve borç yüklediği tüm kişilerin muvafakatıyla hamile yazılı sende dönüştürülebilir. Bu muvafakatın doğrudan senet üzerine yazılması gerekir. (2) Hamile yazılı senetlerin nama veya emre yazılı senede dönüştürülebilmesi hususunda da aynı kural geçerlidir. Bu son halde hak veya borç sahibi kişilerden birinin muvafakatı bulunmazsa bu dönüştürme, ancak dönüştürmeyi yapan alacaklı ile onun haklarına doğrudan doğruya halef olan kişi arasında hüküm ifade eder." hükmü bulunmaktadır.6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun Şartları Başlıklı Madde 651 "(1) Kıymetli evrak zayi olduğu takdirde mahkeme tarafından iptaline karar verilebilir. (2) Kıymetli evrakın zayi olduğu veya zıyaın ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişi, senedin iptaline karar verilmesini isteyebilir." hükmü bulunmaktadır.6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun Hükümleri Başlıklı Madde 652 "(1) İptal kararı üzerine hak sahibi hakkını senetsiz olarak da ileri sürebilir veya yeni bir senet düzenlenmesini isteyebilir. (2) Bunun dışında iptal usulü ve hükümleri hakkında, kıymetli evrakın çeşitli türlerine ilişkin özel hükümler uygulanır." hükmü bulunmaktadır.6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun Uygulanacak Hükümler başlıklı Madde 818 "(1) Poliçeye ait aşağıdaki hükümler çek hakkında da uygulanır: s) İptal hakkındaki 757 ilâ 763 üncü maddelerle 764 üncü maddenin birinci fıkrası.” hükmü ile aynı kanunun Önleyici Önlemler başlıklı Madde 757 "(1) İradesi dışında poliçe elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden, muhatabın poliçeyi ödemekten menedilmesini isteyebilir.” hükmü bulunmaktadır.6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun Uygulanacak Hükümler başlıklı Madde 818” (1) Poliçeye ait aşağıdaki hükümler çek hakkında da uygulanır: s) İptal hakkındaki 757 ilâ 763 üncü maddelerle 764 üncü maddenin birinci fıkrası.” hükmü bulunmaktadır.Görüldüğü üzere çek iptal davası açma hakkı TTK 651. maddesi uyarınca, çeke bağlı alacağı bulunan hamile aittir. İptal kararını alan hamil, TTK 652.maddesinde düzenlendiği üzere, hakkını senetsiz ileri sürebilir ya da borçludan yeni bir kıymetli evrak düzenlenmesini isteyebilir. İptal davasının amacı budur. Çek keşidecisinin TTK 757 ve 818/s.maddesi gereğince iptal davası açma hakkı bulunmamaktadır. 6100 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu Dava Şartları Başlıklı madde 114/1-d) “Tarafların, taraf ve dava ehliyetine sahip olmaları; kanuni temsilin söz konusu olduğu hâllerde, temsilcinin gerekli niteliğe sahip bulunması.” 114/1-e maddesi "Dava takip yetkisine sahip olunması" ve 114/1-h maddesi "Davacının dava açmakta hukuki yararının bulunması" hükümleri ile aynı kanunun Dava Şartlarının İncelenmesi başlıklı 115/2.maddesi” Mahkeme, dava şartı noksanlığını tespit ederse davanın usulden reddine karar verir. Ancak, dava şartı noksanlığının giderilmesi mümkün ise bunun tamamlanması için kesin süre verir. Bu süre içinde dava şartı noksanlığı giderilmemişse davayı dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddeder.” hükümleri bulunmaktadır.Yukarıda yazılı yasal düzenlemeler ve açıklamalar ışığında somut olayda dilekçede iddianın öne sürülüş biçimine göre talebe konu çekin dilekçe de belirtilen şirket tarafından talep eden lehine ciro edilip kargo şirketine teslim edildiği ve çekin kargoda kaybolduğu, talep edene henüz teslim edilmediği için meşru hamil sıfatını kazanmamış olduğu anlaşılmaktadır.Emsal nitelikli --------- sayılı kararında kargoda kaybolup henüz talep edene ulaşmayan çekte lehtar olarak talep edenin yazılmış olmasına rağmen lehtara henüz teslim edilmeden kaybolması ve teslim söz konusu olmaması nedeniyle talep edenin yetkili hamil kabul edilmesinin mümkün olmadığı ve bu durumda talep edenin iptal davası açmakta hukuki yararı bulunmadığı belirtilmiştir. Yukarıda ifade edilen yasal düzenlemeler, çekin kargoda kaybolmasına ilişkin yukarıdaki belirleme, söz konusu emsal ----- tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde talep edenin yetkili hamil sıfatını kazanmadığı, gerçekleşen bu durumun 6100 sayılı HMK’nın 114/1-h maddesi gereğince dava şartı olduğu ve dava şartı eksikliğinin giderilmesinin de mümkün olmadığı; talep edenin çek iptal davası açmakta hukuki yararı bulunmadığı sonuç ve kanaatine varıldığından talebin dava şartı yokluğundan usulden reddine ilişkin olmak üzere aşağıdaki şeklide karar verilmiştir.
HÜKÜM:Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
6100 Sayılı HMK'nın 114/1-h maddesi gereğince talep edenin dava açmakta 'hukuki yararının bulunmaması nedeniyle; talebin 6100 Sayılı HMK'nın 115/2.maddesine göre DAVA ŞARTI YOKLUĞUNDAN USULDEN REDDİNE,
Harç peşin alındığından bu konuda başkaca bir hüküm kurulmasına yer olmadığına,
Talebin niteliği gereği harç ve masrafların talep eden üzerinde bırakılmasına; aynı nedenle talep eden vekili yararına avukatlık ücreti takdirine yer olmadığına,
Artan avansın karar kesinleştiğinde ilgilisine iadesine,
İlişkin olmak üzere dosya üzerinden yapılan inceleme sonunda gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 hafta içinde ---- Adliye Mahkemesinde İstinaf yolu açık olmak üzere oy birliği ile karar verildi. 17/04/2025