T.C. İstanbul Anadolu 13. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/185
KARAR NO : 2025/168
DAVA : Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız))
DAVA TARİHİ : 13/03/2024
KARAR TARİHİ : 17/02/2025
Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 9.maddesine göre Türk Milleti adına yargı yetkisini kullanan bağımsız ve tarafsız ---- Asliye Ticaret Mahkemesinde görülmekte olan Kıymetli Evrak İptali (Zayi Nedeniyle) davasının yapılan açık yargılaması sonunda, dosya incelendi.
DAVA/TALEP;
Talep eden vekili dilekçesinde özetle; ---- Bankası, ---- Şube Kodlu ---- şubesine ait, Keşidecisi ---- olan, Lehtarı - ... olan, ----- 05/05/2024 Keşide yer ve tarihli, 150.000,00-TL bedelli, ----- seri numaralı çekin talep edenin zilyetliğindeyken kayebdildiğini, zayi edilen çekin kötü niyetli üçüncü şahısların ellerine geçmesi halinde talep edenin mağdur olacağını, bu nedenle mezkur çek hakkında öncelikle ödeme yasağı kararı verilmesini ve neticesinde mezkur çekin zayi nedeniyle iptaline karar verilmesini beyan ve talep etmiştir.
CEVAP /TALEP: Talep, HMK'nin 382(2)-e maddesi gereği çekişmesizdir.
DELİLLER : ----Gazetesi İlanları, Nüfus Kayıtları, Çek örneği, Müstahsil Makbuzu, Alım Satım Beyannamesi, Denizbank müzekkere cevabı, ----- Müzekkere Cevabı, Tevzi Formu ve dava dilekçesi, Dosya kapsamındaki sair tüm bilgi ve belgeler.
DEĞERLENDİRME VE SONUÇ :
Talep, 6102 Sayılı TTK' nin 818/1(s) maddesi delaletiyle, aynı Kanunun 757. vd. maddeleri uyarınca zayi nedeniyle çek iptali istemine ilişkindir.Talep, HMK'nin 382(2)-e maddesi gereği çekişmesiz yargı işi olup aynı yasanın 385. maddesine göre 316-322 maddeleri kapsamında basit yargılama usulüne ve resen araştırma ilkesine tabidir.Talebe konu olayda Mahkememizin; 6102 Sayılı TTK'nin 757/1 maddesi uyarınca mahkememizin yargı çevresi esas alındığında çekin ödeme yeri ( ----- ) bakımından kesin yetkili olduğu anlaşılmıştır. 6100 Sayılı HMK'nin 385/1 maddesi gereğince basit yargılama usulüne ve aynı yasanın 385/2 maddesine göre resen araştırma ilkesine tabi işbu talep gereğince; mahkememizce usulüne uygun olarak hazırlanan tensip tutanağı ve buna bağlı olarak yapılan davet sonucunda duruşma açılarak ön inceleme duruşması icra edilmiş, talep ve sorun belirlenmiş ve tahkikata geçilerek tahkikat işlemleri yerine getirilmiş, ilanlar, banka müzekkere cevapları ve sair tüm deliller toplanmış, incelenip değerlendirilmiş ve sonuçta aşağıdaki hüküm sonucuna ulaşılmıştır.6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun Senedin Türünün Değiştirilmesi Başlıklı Madde 650” (1) Nama veya emri yazılı senet, ancak kendisine hak verdiği ve borç yüklediği tüm kişilerin muvafakatıyla hamile yazılı sende dönüştürebilir. Bu muvafakatın doğrudan senet üzerine yazılması gerekir. (2) Hamile yazılı senetlerin nama veya emre yazılı senede dönüştürülebilmesi hususunda da aynı kural geçerlidir. Bu son halde hak veya borç sahibi kişilerden birinin muvafakat bulunmazsa bu dönüştürme, ancak dönüştürmeyi yapan alacaklı ile onun haklarına doğrudan doğruya halef olan kişi arasında hüküm ifade eder." hükmü bulunmaktadır.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun Şartları Başlıklı Madde 651” (1) Kıymetli evrak zayi olduğu takdirde mahkeme tarafından iptaline karar verilebilir. (2) Kıymetli evrakın zayi olduğu veya zıyan ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişi, senedin iptaline karar verilmesini isteyebilir." hükmü bulunmaktadır.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun Hükümleri Başlıklı Madde 652” (1) İptal kararı üzerine hak sahibi hakkını senetsiz olarak da ileri sürebilir vaeya yeni bir senet düzenlenmesini isteyebilir. (2) Bunun dışında iptal usulü ve hükümleri hakkında, kıymetli evrakın çeşitli türlerine ilişkin özel hükümler uygulanır." hükmü bulunmaktadır.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun Uygulanacak Hükümler başlıklı Madde 818” (1) Poliçeye ait aşağıdaki hükümler çek hakkında da uygulanır: s) İptal hakkındaki 757 ilâ 763 üncü maddelerle 764 üncü maddenin birinci fıkrası.” hükmü bulunmaktadır. Aynı kanunun Önleyici Önlemler başlıklı Madde 757” (1) İradesi dışında poliçe elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden, muhatabın poliçeyi ödemekten menedilmesini isteyebilir.” hükmü bulunmaktadır. Görüldüğü üzere çek iptal davası açma hakkı TTK'nin 651.maddesi uyarınca, çeke bağlı alacağı bulunan hamile aittir. İptal kararını alan hamil, TTK'nin 652.maddesinde düzenlendiği üzere, hakkını senetsiz ileri sürebilir ya da borçludan yeni bir kıymetli evrak düzenlenmesini isteyebilir. İptal davasının ve iptal hükmünün amacı ve sonucu budur.
Yukarıda anılan yasal düzenlemeler, yapılan açıklamalar ve yapılan yargılamaya göre somut olayda 6102 Sayıl TTK'nin 760-762.maddeleri uyarınca gerekli ilanlar hazırlanmış ve ----- Gazetesinde yayımlanarak gazetelerin dosyaya girdiği görülmüştür. ---- tarafından talebe konu çekin ------ tarafından takas merkezinde ibraz edildiği bildirildiğinden ---- müzekkere yazılarak ibraz ve çeke ilişkin bilgi ve belgeler istenmiştir. Buna müteakip talep eden vekiline, 6102 Sayılı TTK'nin 763.maddesi gereğince talep konusu çeke ilişkin olarak aynı yasanın 790 ve 792. maddeleri mucibince dosyaya kimliği/unvanı yansıyan çek hamili görünen şirkete karşı çek iade davası (istirdat) açması için iki haftalık (2 hafta) kesin süre verilmiş ve işbu karar kendisine ihtar edilmiştir. Talep eden vekili tarafından anılan ara kararımız gereğince ----- Esas sayılı dosyası ile davanın açıldığı beyan edilmiş ve tevzi formu sunulmuştur. Yapılan incelemede çeki ibraz eden şirkete karşı verilen kesin süre içinde davanın ikame edildiği tespit edilmiştir. Binaenaleyh, mahkememiz açısından yasal süreç tamamlandığı anlaşılmış ve yasa gereği eldeki dava konusuz kaldığından davanın esası hakkında karar verilmesine yer olmadığına dair karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm ihdas edilmiştir.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-)Talep konusuz kaldığından; davanın/talebin esası hakkında karar verilmesine yer olmadığına,
2-)Yapılan yargılama giderlerinin talebin çekişmesiz yargı işi olması nedeniyle talep eden üzerinde bırakılmasına,
3-)Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 615,40 TL karar ve ilam harcından peşin olarak alınan 427,60 TL harcın mahsubuyla bakiye 187,80 TL harcın karar kesinleştiğinde ve istek halinde talep edene iadesinde,
4-)6100 sayılı HMK'nin 392/2 maddesi gereğince işbu hükmün kesinleşmesine müteakip bir ay içinde tazminat davası açılmaması ve talep halinde teminatın yatırana veya vekiline iadesine, (Bölge Adliye ve Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri İle Cumhuriyet Başsavcılıkları İdari ve Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmeliğin 217. maddesi gereğince Yazı İşleri Müdürü tarafından işlem yapılmasına)
5-)6100 sayılı HMK'nın 333. maddesi gereğince hükmün kesinleşmesinden sonra kullanılmayan gider avansının ve teminatın koşulları oluştuğunda yatırana iadesine, (Yazı İşleri Müdürü tarafından Bölge Adliye ve Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri İle Cumhuriyet Başsavcılıkları İdari ve Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmeliğin 207/1 ve 217. maddesi gereğince resen işlem yapılmasına),
Dair, talep eden vekilinin yokluğunda dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda; 6100 sayılı HMK'nın 341/1, 342, 343, 344 ve 345/1 maddeleri gereğince gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde mahkememize veya başka bir yer mahkemesine verilecek dilekçeyle; istinaf harç ve giderleri yatırılmak suretiyle ---- Bölge Adliye Mahkemesinde İstinaf Kanun yolu açık olmak üzere karar verildi.