T.C. İstanbul Anadolu 4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO: 2017/1340 Esas
KARAR NO: 2023/1047
DAVA: Tazminat (Sözleşmeden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ: 30/11/2017
KARAR TARİHİ: 23/11/2023
Mahkememizde görülmekte olan Tazminat (Sözleşmeden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle:
Müvekkil şirketin davalı idareye ait; 26.02.2004 tarihinde yapılan ihaleyle 4.4.2 İhale Grubu , 08.05.2007 tarihinde yapılan ihaleyle 8.4.1 İhale Grubu , 24.10.2005 tarihinde yapılan ihaleyle 7.4.1 İhale Grubu iletim trafo merkezlerinin bakım ve güvenlik hizmetleri hariç işletilmesi yükümlülüğünü aldığını, tarafların 4734 sayılı Kanunun 3/g maddesi istisna kapsamı uyarınca götürü bedel sözleşmesi imzaladıklarını, müvekkil şirketin---------- --------- sicil no, --------sicil no, ------- sicil no ile işyerlerini tescil ettirdiğini, davalı idarenin sözleşmeye aykırı olarak teminat mektuplarını nakde çevirdiğini ve son hakediş tutar bakiyelerine el koyduğunu, sözleşmelere göre işin bitim tarihlerinde tüm edimlerin yerine getirilerek düzenlenen protokoller ile trafo merkezlerinin davalı idareye teslim edildiğini, teminat mektuplarının iadesi için-------- ile yazışmalar yapıldığını, gerekli “ilişiksizlik belgelerinin” alındığını, 4.4.2 ihale grubuna ili: m ay hakediş tutarı 29.197,36-TL, davalı idare tarafından yapılan ödemeler toplamı 22.620,91-TL, işin yürütümü sırasında oluşan fiyat farkları nedeniyle hakedişlerden kesilen nakdi teminat bedeli 3.448,49-TL, neticede bu trafo merkezi için talep edilen son hakediş ve teminat bedeli alacak toplamının 10.024,94-TL olduğunu, 8.4.1 ihale grubuna ilişkin son ay hakediş tutarı 48.243,00-TL, davalı idare tarafından yapılan ödemeler toplamı 27.595,45-TL, nakde çevrilen ve hala davalı idarede bulunan teminat mektubu bedeli 57.000,00-TL, işin yürütümü sırasında oluşan fiyat farkları nedeniyle hakedişlerden kesilen nakdi teminat bedeli 6.718,38-TL, neticede bu trafo merkezi için talep edilen son hakediş ve teminat bedeli alacak toplamının 84.365,93-TL olduğunu, 7.4.1 ihale grubuna ilişkin son ay hakediş tutarı 31.626,62-TL, davalı idare tarafından yapılan ödemeler toplamı 20.080,21-TL, nakde çevrilen ve hala davalı idarede bulunan teminat mektubu bedeli 64.000,00-TL, işin yürütümü sırasında oluşan fiyat farkları nedeniyle hakedişlerden kesilen nakdi teminat bedeli 5.081,17-TL, neticede bu trafo merkezi için talep edilen son hakediş ve teminat bedeli alacak toplamının 80.627,58-TL olduğunu, Dolayısıyla toplamda (10.024,94 * 84.365,93 4 80.627,58) 175.018,45-TL talepte bulunduklarını, davalı idarenin sunacağı usul, yasa ve sözleşmeye uygun belge karşılığı ödemeler de dikkate alınmak kaydıyla, şimdilik 100.000,00-TL belirsiz alacak davası olarak alacakların doğduğu tarihten itibaren hesaplanacak avans faiziyle birlikte tahsilini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; İddiaların haksız ve hukuka aykırı olduğunu, son hakedişlerden belirtilen giderler düşüldükten sonra davacının alacağının kalmadığını, 4.4.2 grubun son hakedişinden belirtilen giderler düşüldükten sonra alacağı kalmadığını, sadece asgari ücret farkından kaynaklanan artışlar için 3.448,46-TL nakit kati teminatı bulunduğunu, 8.4.1 grubun son hakedişinden belirtilen giderler düşüldükten sonra bakiye 2.969,61-TL alacağı, sadece asgari ücret farkından kaynaklanan artışlar için hakedişinden kesilen 2.673,57-TL ve teminat mektubunun nakde dönüştürülmesinden kaynaklı 57.000,00-TL olmak üzere toplam 59.673,57 nakit kati teminatı bulunduğunu, 7.4.1 grubun son hakedişinden belirtilen giderler düşüldükten sonra alacağı kalmadığı, sadece asgari ücret farkından kaynaklanan artışlar için hakdişinden kesilen 1.964,89-TL ve 64.000,00-TL tutarındaki teminat mektubunun nakde dönüştürülmesinden kalan 46.635,50-TL olmak üzere toplam 48.600,39-TL nakit kati teminatı bulunduğunu, sonuç olarak davacının 4.4.2 ve 7.4.1 grubundan alacağı kalmadığı, yalnızca 8.4.1 grubundan 2.969,61-TL alacağı bulunduğunu, ayrıca teminat olarak 3 gruptan toplam (3.448,46 * 59.673,57 * 48.600,39) 111.722,442-TL bulunduğu, böylelikle toplamda davacının (2.969,61 * 111.722,42) 114.692,03-TL alacağının bulunduğunu, kesin teminatların iadesine ilişkin olarak davacı ile yapılan sözleşmelerin 12.3. - 12.5,- 38.22. maddeleri gereğince işin bitiminde çalıştırdığı tüm personelden kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve a bir alacağının olmadığına dair imzalı bir belge alarak teşekkülümüze tevdi edilene kadar kesin teminat mektubunun iade edilmemesi, teminat süresinin uzatılması, süre uzatılmaz ise paraya çevrilerek nakdi teminat olarak muhafaza edilebileceği, dolayısıyla sözleşme hükümleri doğrultusunda uygulama yapıldığını, haksız davanın reddini talep etmiştir.Bilirkişiler --------, -------- ve --------- 03/03/2022 tarihli bilirkişi raporunda özetle; Asıl işveren konumunda olan davalı idarenin sözleşmenin 12.3. - 12.5. - 13.2.13. - 38.22. madde hükümlerine dayandığı, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında tüm sözleşme ve eklerinin taraflara hak ve yükümlülükler getirdiği, bu çerçevede işin bitimi sırasında yüklenicinin ilgili sözleşme ve mevzuat yönünden her türlü edimini eksiksiz yerine getirmiş olmasının davalı idarenin sorumluluğunda olduğu, dolayısıyla davacı şirketin işin bitiminde çalıştırdığı tüm personelden kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve başkaca bir alacağının olmadığında dair imzalı bir belge alarak davalı idareye tevdi etmesi gerektiğinin kararlaştırıldığı, özetle, taraflar arasındaki Hizmet Alım sözleşmesinin 12.1 ve 12.2 maddelerinde davacıdan kestiği kesin ve ek teminat bedellerinin 12.3 maddesine göre --------- alınan ilişiksiz belgesi alınmaması durumunda, ücret ve ücret sayılan ödemelerin, bunlara ait kamu borçlarının hizmetin kabul edildiği tarihe kadar ödenmemesi durumunda Ek ve Kesin teminatın paraya çevrileceği, ayrıca mezkur sözleşmenin 13.2.13 maddesinde ise, işin bitiminde çalıştırdığı tüm personelden kıdem, ihbar ve başkaca alacağın olmadığına dair imzalı belgenin davalı idareye sunulması gerektiği, aksi takdirde son istihkakın ödenmeyeceği kararlaştırıldığını, somut olayımızda ise davalı idare son hakediş olarak 2.969,61 TL'yi kesin teminat mektubu bedeli olarak 103.635,50 TL'yi ve nakdi teminat bedeli olarak 8.086,92 TL olmak üzere toplam 114.784,769 TL kesintiyi ödediğini, davalı idare ücret ve ücret sayılan ödemelerden borcu olmadığına dair yazılı belge sunmadığından kesin ve nakdi teminatları iade etmediğini savunduğunu, Taraflar arasında imzalanan sözleşmede ise 13.2.13 maddesinde yazılan ücret ve ücret sayılan ödemelerin yapılmaması halinde son istihkakın ödenmeyeceği belirtildiğini, ancak kesilmiş teminatların iadesine bağlandığından davalı idarenin son hakediş tutarı hariç olmak üzere aşağıdaki tabloda hesaplanmış olan kesin teminat ve nakit teminat bedelini olan 111.722,42 TL'nin (103.635,54-8.086,92) davacıya iade edilmesi gerektiği, Faiz: Sayın Mahkeme'nin kısmen ya da tamamen Davacı lehine hüküm kurması halinde; taraflardan davacının tacir- olması, işin ticari iş olması, temerrüt faiz oranının önceden kararlaştırılmamış olması münasebetiyle davacının alacağına 3095 S.K m.2/2 kapsamında iskonto avans faiz talebinin yerinde olduğu, ancak faiz başlangıcının teminat mektubunun nakde geldiğini 15.05.2013 tarihinden mi voksa 30.11.2017 dava tarihinden itibaren mi faize hak kazanacağı hususundaki hukuki değerlendirmenin Sayın mahkemeye ait olduğu, sonuç ve kanaatlerine varılmıştır.Bilirkişiler ---------, --------- ve --------- 26/05/2023 tarihli bilirkişi raporunda özetle; Davalının savunmasında asgari ücret artışlarından kaynaklanan işletme bedelinin artması nedeniyle, davacının, 4.4.2 ihale grubu hak ediş alacağından 3.448,46 TL, 8.4.1 ihale grubu hak ediş alacağından 2.673,57 TL, 7.4.1 ihale grubu hak ediş alacağından 1.964,89 TL kestiğini ve bu tespitin önceki raporun “2-Davalının Savunması” başlığı altında belirtildiğini, asgari ücret artışından kaynaklı fiyat farkının hizmet bedeline eklenmesi, sözleşmelerin 15.3 maddesi hükmünün gereği olduğunu, ayrıca sözleşmelerin 15.4 Maddesinde işin fiili başlangıç tarihinden sonraki 1. yılının sonunda, önceki yılın toplam işletme bedelinden, sözleşmelerin 7.3.3 maddesinde işçilere ödenmesi söz konusu olan ücretlerin toplamının düşüldükten sonra kalan kısmın --------- açıkladığı --------- oranı kadar artırılması hükmedildiğini, ancak sözleşmelerin 15.4 maddesi gereği verilen fiyat farkları nedeniyle hizmet bedeli artışlarına bağlı ek teminat kesintilerine ilişkin açıklama, davalı tarafından yapıldığını, davalının bu hususta yaptığı hesaplamaları, yazışmaları ve hesap kayıtları dava dosyasına sunulmadığını, bu nedenle hizmet bedelinin artmasına bağlı olarak alınması gereken ek teminat tutarları konusundaki belirsizliğinin giderilmesi için sözleşme konusu işlerin toplam bedeli üzerinden yine sözleşme hükümlerine göre hesaplanacak teminatın ortaya konulması gerektiğini, taraflar arasındaki alacak borç ilişkisindeki hesaplamalara ilişkin önceki rapora davacının itirazları incelenerek yukarıda tespit ve değerlendirme kısmında açıklandığı üzere --------- ve --------- Trafo merkezlerinin 2010 yılı eylül, ekim aylarının hizmetine ilişkin faturalarının davacı tarafından dava dosyasına sunulmuş ve davalının da bu faturalara itiraz etmemiş olması nedeniyle hesaba katılması; 5510 sayılı kanun gereği yararlanılan--------- primindeki indirim tutarlarının davalı yanca düşülmesi, davacı yanca ise düşülmemesi için itirazının olduğu- alacak borç hesabında dikkate alınabilmesinin yargı kararına ihtiyaç duyulması sebebiyle hesaba katılmaması gerektiğine itibar edildiğini, önceki raporda ve yukarıda ayrıntılı olarak belirlendiği üzere davacının teminat ve hak ediş alacakları olduğu sonucuna ulaşıldığını, taraflar arasındaki anlaşmazlık davalının, nakdi olarak elinde bulunan teminat ve hak ediş tutarlarını iade etmemesine sebep olarak bazı işçilere önceki raporda kıdem tazminatı ödenmesi riski olmayan işçiler belirlenmiş ve bu hususa davalının itirazı olmadığını, kıdem tazminatı ödeme riskinin olduğu gerekçesini ileri sürmesi; davacının ise tazminat ödeme riskinin sözleşmeye göre teminatların iadesini değil son hak edişin ödenmesini engelleyeceği toplandığını, davacının dosyaya sunduğu --------- Etap hizmet alımı yolu ile trafo merkezlerinin işlettirilmesi işine ait sözleşmeye karşı davalı taraf bir itirazda bulunmadıklarını, bu dönem için kendi imzaladıkları sözleşmeleri de dosyaya sunmadıklarını, dosyadaki bu sözleşme dikkate alındığında davalının Sonuç ve kanaatlerine ulaşılmış olduğunu, görüş ve kanaatimizi içeren raporumuzu, hukuki değerlendirme, Nihai takdir ve kararın mahkemeye ait olduğunu belirterek mahkememiz takdirlerine sunmuşlardır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE :
Dava taraflar arasındaki sözleşme ilişkisinden kaynaklı son hakediş ve teminat bedeli alacağı tahsil istemine ilişkindir.
Davada taraf teşkili sağlanmıştır.26.02.2004 tarihinde yapılan ihaleyle 4.4.2 İhale Grubu , 08.05.2007 tarihinde yapılan ihaleyle 8.4.1 İhale Grubu ,24.10.2005 tarihinde yapılan ihaleyle 7.4.1 İhale Grubu iletim trafo merkezlerinin bakım ve güvenlik hizmetleri hariç işletilmesi yükümlülüğü davacı şirkete verilmiştir. Taraflar arasında 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında götürü bedel sözleşme imzalanmıştır.Davacı tarafından -------- ----------sicil no, ---------- sicil no ve --------- sicil no ile işyerlerini tescil ettirilmiştir.Davacı vekilince davalı idarenin sözleşmeye aykırı olarak ve haksız olarak (4.4.2 ihale grubu hariç) teminat mektuplarını nakde çevirdiğini ve son hakediş tutar bakiyelerine el koyduğundan bahisle iş bu dava açılmıştır.
---------- tarafından davalı idareye yazılmış olan 02.06.2010 tarihli yazıda; 4.4.2 ihale grubu için --------- sicil sayılı dosyada işlem gören davacının tamamlamış olduğu iş dolayısıyla vermiş olduğu teminatın kendisine iadesinde sakınca olmadığı bildirilmiştir.---------- tarafından davalı idareye yazılmış olan 14.02.2011 tarihli yazıda; 7.4.1 ihale grubu için-------- sicil sayılı dosyada işlem gören davacının tamamlamış olduğu iş dolayısıyla vermiş olduğu teminatın kendisine iadesinde sakınca olmadığı bildirilmiştir--------- tarafından Sayın Mahkemeye verilen 12.07.2021 tarihli cevabi yazıda; 8.4.1 ihale grubu için ---------- sicil sayılı dosyanın denetime çıkartılmış olduğu, işin başlangıç tarihinin tespiti halinde ilişiksizlik belgesinin hazırlanacağı bildirilmiştir. Uyuşmazlık konusu olayda taahhüt kapsamında yüklenici davacı şirketin çalıştırdığı işçilerin kıdem ve ihbar tazminatları ile başkaca bir işçilik alacaklarının olmadığına dair belgeleri işveren davalı idareye tevdi etmesi gerekip gerekmediği ve bu doğrultuda belgelerin verilmemesinden dolayı işveren davalı idarenin teminat mektupları üzerinde haklarının olup olmadığı ve bunları paraya çevirip çeviremeyeceği hususu önem arzetmektedir. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 2. Maddesinin 6. Fıkrasında: “Bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı işveren arasında kurulan ilişkiye asıl işveren alt işveren ilişkisi denir. Bu ilişkide asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak bu Kanundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur.” 4857 sayılı İş Kanunu’nun 6. Maddesinde: “İşyeri veya işyerinin bir bölümü hukukî bir işleme dayalı olarak başka birine devredildiğinde, devir tarihinde işyerinde veya bir bölümünde mevcut olan iş sözleşmeleri bütün hak ve borçları ile birlikte devralana geçer. Devralan işveren, işçinin hizmet süresinin esas alındığı haklarda, işçinin devreden işveren yanında işe başladığı tarihe göre işlem yapmakla yükümlüdür. Yukarıdaki hükümlere göre devir halinde, devirden önce doğmuş olan ve devir tarihinde ödenmesi gereken borçlardan devreden ve devralan işveren birlikte sorumludurlar. Ancak bu yükümlülüklerden devreden işverenin sorumluluğu devir tarihinden itibaren iki yıl ile sınırlıdır.”Taraflar arasında tanzim edilen Hizmet Alım Sözleşmelerinde;12.1. Kesin Teminat: Sözleşme bedelinin %6’sından az olmayacak şekilde kesin teminat verilir.12.2. Ek Kesin Teminat: Fiyat farkı ödenmesi öngörülerek ihale edilen işlerde fiyat farkı olarak ödenecek bedelin, sözleşme bedelinde artış gelmesi halinde bu artış tutarının %6’sından az olmayacak şekilde belirlenen oranda teminat olarak kabul edilen değerler üzerinden ek kesin teminat alınır. Fiyat farkı olarak ödenecek bedel üzerinden hesaplanan ek kesin teminat hakedişlerden kesinti yapılmak suretiyle de karşılanabilir. 12.3. Kesin Teminat ve Ek Kesin Teminatın Geri Verilmesi: İşin sözleşme ve ihale dokümanıhükümlerine uygun olarak yerine getirildiği ve Yüklenicinin bu işten dolayı Teşekküle herhangi bir borcunun olmadığı Teşekkülce tespit edildikten sonra, --------- alınan ilişiksizlik Teşekküle verilmesinin ardından kesin teminat ve varsa ek kesin teminatların tamamı varsa garanti süresi dolduktan sonra Yüklenicinin ilgili bankasına veya kendisine iade edilir. 12.5. Yüklenicinin bu iş nedeniyle Teşekküle ve -------- olan borçları ile ücret ve ücret sayılan ödemelerden yapılan kanuni vergi kesintilerinin hizmetin kabul tarihine kadar ödenmemesi durumunda protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın kesin ve ek kesin teminat paraya çevrilerek borçlarına karşılık mahsup edilir, varsa kalanı Yükleniciye geri verilir.13.2.13. Yüklenici işin bitiminde çalıştırdığı tüm personelden kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve başkaca bir alacağının olmadığına dair imzalı bir belge alarak Teşekküle tevdi edecektir. Aksi takdirde Yüklenicinin son istihkakı ödenmeyecektir.38.22. Yüklenicinin çalıştırdığı personel ve kendi firması ile ilgili İş Kanunu, İş Kanunu mevzuatı, SSK Kanunu, Hıfzıssıhha Kanunu ile bu konudaki diğer yasa, tüzük ve yönetmeliklerde emredilen --------- primleri, işsizlik sigortası, kıdem ve ihbar tazminatları ile ikramiye ve fazla mesai ödemeleri, vergi vb. diğer bütün yasal yükümlülükler Yükleniciye aittir.Hükümleri yer almaktadır.Davacı ile davalı arasındaki ilişki asıl işveren-alt işveren ilişkisidir. Dolayısıyla davalı idare davaya konu ihale gruplarında çalıştırılmış olan personellerin kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve diğer işçilik alacakları nedeniyle müteselsil sorumluluk kapsamında asıl işveren sıfatıyla sorumluluğu bulunmaktadır. Zira 6552 sayılı Yasanın 8. maddesi ile 4857 sayılı İş Kanunu 112. Maddesine eklenen fıkralar çerçevesinde işçilik alacaklarının kamu idareleri tarafından ödeneceği düzenlenmiştir. 4857 sayılı sayılı İş Kanunu’nun 2/6. Maddesi, 6. Maddesi ve 112. Maddesi kapsamında asıl işveren-alt işverenin işçilere karşı o işyeri ile ilgili olarak kanundan, iş sözleşmesinden veya taraf olunan toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden birlikte sorumludurlar. Dolayısıyla ihale gruplarında çalışmış olan dava dışı işçilerin alacaklarından, davalı asıl işveren-davacı alt işverenin sorumlulukları bu teselsül içinde devam etmektedir“ Asıl işveren ile yüklenicinin İş Kanunu’na göre işçiye karşı müteselsilen sorumlu olmasına rağmen rücu ilişkisinde taraflar arasında imzalanan sözleşmenin uygulanması sözleşme hukukunun en temel ilkelerindendir. Asıl işveren konumunda olan davalı idarenin bu sorumlulukları nedeniyle son hakedişlerden kesintiler yaptığı, son hakedişlerin yetmemesi durumunda eksik kalan kısmı karşılamak amacıyla teminat mektuplarına yönelmek suretiyle nakde çevirme girişiminde bulunduğu ortadadır. Davalı idarenin bu konuda sözleşmenin 12.3.- 12.5.- 13.2.13.- 38.22. madde hükümlerine dayandığı, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında tüm sözleşme ve eklerinin taraflara hak ve yükümlülükler getirdiği, bu çerçevede işin bitimi sırasında yüklenicinin ilgili sözleşme ve mevzuat yönünden her türlü edimini eksiksiz yerine getirmiş olmasının davalı idarenin sorumluluğunda olduğu açıktır. Yukarıda anlatılan mevzuat hükümleri, taraflar arasındaki sözleşme hükümleri ile hukuki mütalaa ve Yargı kararları birlikte dikkate alındığında; davacının işin bitiminde çalıştırdığı tüm personelden kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve başkaca bir alacağının olmadığında dair imzalı bir belge alarak davalı idareye tevdi etmesi gerektiği, aksi halde davacının son istihkakı ödenmeyeceği gibi davalı idarenin teminat mektubunu iade etmemesi, teminat mektubunun paraya çevrilerek nakdi teminat olarak muhafaza edilebileceği hususunda ihale usul ve mevzuatı, İş Kanunu ile sözleşme hükümleri bakımından hukuka aykırı bir yön bulunmadığı anlaşılmaktadır.Dosyaya kazandırılan bilirkişi raporları dava konusuna ve dosya içeriğine uygun denetlenebilir olduğundan mahkememizce de benimsenmiş ve hükme esas alınmıştır. Yapılan mali inceleme neticesinde;Davalı --------- şirketi --------- Müdürlüğü tarafından dava konusu ihale gruplarına ilişkin dosyaya sunulmuş olan ---------- numaralı hesaplara ait muavin defter kayıtları incelenmiş olup; incelenen hesapların bakiyeleri raporda tabloda gösterilmiştir. Muavin defter kayıtları üzerinde yapılan inceleme sonucunda ------------ Satıcılar hesabı-açık hesaptan 2.969,61 TL, -------- Alınan Depozito ve Teminatlar hesabı- nakit teminatlardan 8.086,92 TL, ----------Diğer Çeşitli Alacaklar hesabından 92,73 TL ve 121.000 TL’lik (57.000 + 64.000) teminat mektuplarının nakde çevrilmesinden kalan 103.635,50 TL ile birlikte davacı--------- Şti.’nin davalı -------- şirketinden muavin defter kayıtlarında (2.969,61 +8.086,92+92,73+103.635,50) 114.784,76 TL alacaklı gözüktüğü değerlendirilmiştir.Dosyaya kazandırılan Bilirkişi heyet raporlarında neticeten; Asıl işveren konumunda olan davalı idarenin sözleşmenin 12.3. - 12.5. - 13.2.13. - 38.22. madde hükümlerine dayandığı, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında tüm sözleşme ve eklerinin taraflara hak ve yükümlülükler getirdiği, bu çerçevede işin bitimi sırasında yüklenicinin ilgili sözleşme ve mevzuat yönünden her türlü edimini eksiksiz yerine getirmiş olmasının davalı idarenin sorumluluğunda olduğu, dolayısıyla davacı şirketin işin bitiminde çalıştırdığı tüm personelden kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve başkaca bir alacağının olmadığında dair imzalı bir belge alarak davalı idareye tevdi etmesi gerektiğinin kararlaştırıldığı,Taraflar arasındaki Hizmet Alım sözleşmesinin 12.1 ve 12.2 maddelerinde davacıdan kestiği kesin ve ek teminat bedellerinin 12.3 maddesine göre ----- alınan ilişiksiz belgesi alınmaması durumunda, ücret ve ücret sayılan ödemelerin, bunlara ait kamu borçlarının hizmetin kabul edildiği tarihe kadar ödenmemesi durumunda Ek ve Kesin teminatın paraya çevrileceği, ayrıca mezkur sözleşmenin 13.2.13 maddesinde ise, işin bitiminde çalıştırdığı tüm personelden kıdem, ihbar ve başkaca alacağın olmadığına dair imzalı belgenin davalı idareye sunulması gerektiği, aksi takdirde son istihkakın ödenmeyeceği kararlaştırılmıştır. Somut olayımızda ise davalı idare son hakediş olarak 2.969,61 TL’yi Kesin teminat mektubu bedeli olarak 103.635,50 TL’yi ve nakdi teminat bedeli olarak 8.086,92 TL olmak üzere toplam 114.784,769 TL kesintiyi ödemediği, davalı idare ücret ve ücret sayılan ödemelerden borcu olmadığına dair yazılı belge sunmadığından kesin ve nakdi teminatları iade etmediğini savunduğu, Taraflar arasında imzalanan sözleşmede ise 13.2.13 maddesinde yazılan ücret ve ücret sayılan ödemelerin yapılmaması halinde son istihkakın ödenmeyeceği belirtilmiş, ancak kesilmiş teminatların iadesine bağlandığından davalı idarenin son hakediş tutarı hariç olmak tabloda hesaplanmış olan kesin teminat ve nakit teminat bedelini olan 111.722,42 TL’nin (103.635,5+8.086,92) davacıya iade edilmesi gerektiği,Dava konusu anlaşmazlıkta, taraflar arasındaki sözleşmeler ile eki idari şartnameler, teknik şartnameler, Hizmet İşleri Genel Şartnameleri, Sosyal Sigortalar Kanunu, çalışma hayatına ilişkin yönetmelikler, mevzuatlar temelinde dava konusu işlerin yürütümü sırasında yapılan yazışmalar, tutanaklar, işlerin görülmesinden doğan alacakların, ödemelerin belgeleri, çalıştırılan işçilere yapılan ücret ödemeleri,--------- yapılan ödemeleri vs. gösteren belgeler ile tarafların sözleşmelerden kaynaklı yükümlülükleri ve davalının aynı işleri gördürdüğü yüklenicileriyle yaptığı sözleşmeler ve bu yüklenicilerin davacının çalıştırdığı işçiler ile iş akdi kurarak bu işçileri çalıştırıp çalıştırmadıkları hususlarının değerlendirilmesi, anlaşmazlığın çözüme kavuşturulması için önemli ve gerekli olduğu, Banka teminatlarının, davacının borcu sebebiyle nakde dönüştürülmediği, ---------- için kıdem tazminatı ödenmesi sırasında ödenecek tutara yetecek miktarda alacağın davalıda olduğu rapordaki hesap özetlerinde belirlendiği, teminatların süresinin bitim tarihinde geçersiz kalacağı ve davacı tarafından sürelerinin uzatılmadığı için nakde dönüştürüldüğünün değerlendirildiği, 8.4.1 ihale grubu kapsamında ---------, ---------, ----------, ------------ trafo merkezlerinin olduğu sözleşmede yazılıdır. Taraflar arasındaki alacak borç hesabına ilişkin, ilk heyet raporunda---------, ----------- trafo merkezlerinin 2010 yılı eylül, ekim hizmet faturaları sehven dikkate alınmadığı görülerek alacak borç hesabının yeniden düzenlenmesi gerektiği değerlendirilmiş, • 4.4.2, 7.4.1, 8.4.1 ihale grubu işlerine ilişkin alacak borç ilişkisinde davalı yan, davacının 5510 sayılı kanun gereği yararlandığı (teşvik) tutarlarını, davacının alacağından düştüğü, 5510 sayılı yasa ile --------- borcu olmayan özel sektör işverenlerine --------priminde %5 oranında yapılan indirim olduğu, 5510 sayılı kanun kesintilerinin, alacak borç hesabının dışında tutulması gerektiği değerlendirilmiş, Davacının işlerinin bitiminden sonra davalı tarafın yeni yüklenicileri ile yaptığı sözleşme örneği davalı idare tarafından dosyaya sunulmamış olsa da dosyaya davacı tarafından sunulan sözleşme hükümlerinde yapılan değişiklikler, dava konusu anlaşmazlıktaki alt işveren, asıl işveren, işçi arasındaki hukuki ilişkiyi etkileyen değerdedir, yüklenicinin işin bitiminde işçilerin kıdem tazminatını ödeme zorunluluğu, işçilerin noter de ibraname verme zorunluluğu ve banka ödenti belgelerinin, noter onaylı ibranamelerin davalıya ibrazından sonra yüklenicinin teminatın iade edileceği hükmünün bulunması, sözleşmelerde yapılmış esaslı değişikliklerdir. İşçilerin kıdem tazminatlarını alarak ibraname vermesi, iş yeri devrini ortadan kaldırmakta ve işçinin sonraki yüklenici işverende yeni bir iş akdi ile işe başlaması anlamına gelmektedir. Bu itibarla davacı şirkette çalışan işçiler eğer yeni yüklenicilerde iş akdini ibraname vererek sonlandırmış ise on üç, on dört yıl önce davacı şirkette çalıştığı döneme ilişkin kıdem tazminatı hakkını davalı şirketten talep edemeyecek ve davalı şirketinde kıdem tazminatı ödeme riski ortadan kalkmış olacaktır. 03.03.2023 tarihli raporda, yapılan incelemeye göre davalı şirkette çalışmaya devam eden ---------- isimli işçilerden davacının ibraname almadığı tespit edilmiştir. Davalı, davacının işlerinin bitiminden hemen sonra aynı işleri ihale ettiği yüklenicilerin çalıştırdığı işçileri gösteren sigortalı hizmet listelerini sunmuştur. Ancak davalı 2010 yılından günümüze kadar geçen 13 yıl içinde sözleşmeler 3 ile 5 yıllık olduğundan birden fazla ihale yapmış olmalı ve yüklenicilerinin bu dönemlere ilişkin çalıştırdığı işçilere ait sigortalı hizmet listelerini de sunmalıydı. Bu işçilerin Sigortalı hizmet dökümlerine göre davalının işyerlerinde kesintisiz çalışmaya devam edip etmedikleri belirlenebilir olduğu gibi davacının işinin bitiminden sonra davalının iş yerlerinde başka alt yüklenicilerde çalışıp çalışmadıkları da belirlenebilir. Bu nedenle yeni tip hizmet alım sözleşme örneği, yüklenicilerin sigortalı hizmet listeleri, işçilere yapılan kıdem tazminatı ödenmiş ise ödeme belgeleri, işçilerden alınmış ibranameler davalı şirketten istenmişti. Kıdem tazminatı ödeme riski bulunan işçiler varsa bunlar değerlendirilecekti ancak inceleme için talep edilmesine rağmen bu belgelerin, davalı şirket tarafından sunulmadığı, Davalı şirketin varsa riski somutlaştırmaktan, alacak borç durumunu belirlemekten kaçınarak, davacının yukarıda tespit edilen teminat ve hak ediş alacaklarını geri vermemek iradesi, davalının sonraki sözleşmeleriyle kıdem tazminatı ödeme riskini tamamen ortadan kaldırdığı ihtimali de göz ardı edilemeyeceğinden haklı bir uygulama tercihi olarak değerlendirilmediği, Davalının savunmasında asgari ücret artışlarından kaynaklanan işletme bedelinin artması nedeniyle, davacının, 4.4.2 ihale grubu hak ediş alacağından 3.448,46 TL, 8.4.1 ihale grubu hak ediş alacağından 2.673,57 TL, 7.4.1 ihale grubu hak ediş alacağından 1.964,89 TL kestiğini ve bu tespitin Asgari ücret artışından kaynaklı fiyat farkının hizmet bedeline eklenmesi, sözleşmelerin 15.3 maddesi hükmünün gereğidir. Ayrıca sözleşmelerin 15.4 maddesinde işin fiili başlangıç tarihinden sonraki 1. yılının sonunda, önceki yılın toplam işletme bedelinden, sözleşmelerin 7.3.3 maddesinde işçilere ödenmesi söz konusu olan ücretlerin toplamının düşüldükten sonra kalan kısmın --------- açıkladığı ----------- oranı kadar artırılması hükmedilmiştir. Ancak sözleşmelerin 15.4 maddesi gereği verilen fiyat farkları nedeniyle hizmet bedeli artışlarına bağlı ek teminat kesintilerine ilişkin açıklama, davalı tarafından yapılmadığı, Davalının bu hususta yaptığı hesaplamaları, yazışmaları ve hesap kayıtları dava dosyasına sunulmadığı, Bu nedenle hizmet bedelinin artmasına bağlı olarak alınması gereken ek teminat tutarları konusundaki belirsizliğinin giderilmesi için sözleşme konusu işlerin toplam bedeli üzerinden yine sözleşme hükümlerine göre hesaplanacak teminatın ortaya konulması gerektiği, --------- ve --------- Trafo merkezlerinin 2010 yılı eylül, ekim aylarının hizmetine ilişkin faturalarının davacı tarafından dava dosyasına sunulmuş ve davalının da bu faturalara itiraz etmemiş olması nedeniyle hesaba katılması; 5510 sayılı kanun gereği yararlanılan ---------primindeki indirim tutarlarının - davalı yanca düşülmesi, davacı yanca ise düşülmemesi için itirazının olduğu alacak borç hesabında dikkate alınabilmesinin yargı kararına ihtiyaç duyulması sebebiyle hesaba katılmaması gerektiği Davacıya iade edilmesi gereken teminat ve hak ediş miktarları ihale gruplarına göre raporda belirtildiği gibi 4.4.2 ihale grubu için 15.576,66 TL, 7.4.1 ihale grubu için 65.556,83 TL, 8.4.1 ihale grubu için 92.879,92 TL olmak üzere toplam 174.013,41 TL. olduğu tespitine varılmıştır. Davacı vekilince Dava değeri ıslah edilerek teminat mektubu, ek teminat bedeli ve son hak ediş alacağı olarak bulunan toplam 174.013,41 TL alacağın, 03.03.2022 tarihli bilirkişi raporunda belirtilen, alacakların doğduğu 15.05.2013 tarihinden itibaren hesaplanacak avans faizi ile birlikte davalı şirketten tahsili talep edilmiştir. Islah dilekçesi davalıya tebliğ edilmiştir.Dava taraflar arasındaki sözleşme ilişkisinden kaynaklı son hakediş ve teminat bedeli alacağı tahsil istemine ilişkindir. Uyuşmazlık konusu olayda taahhüt kapsamında yüklenici davacı şirketin çalıştırdığı işçilerin kıdem ve ihbar tazminatları ile başkaca bir işçilik alacaklarının olmadığına dair belgeleri işveren davalı idareye tevdi etmesi gerekip gerekmediği ve bu doğrultuda belgelerin verilmemesinden dolayı işveren davalı idarenin teminat mektupları üzerinde haklarının olup olmadığı ve bunları paraya çevirip çeviremeyeceği hususu önem arzetmektedir. Taraflar arasındaki anlaşmazlık davalının, nakdi olarak elinde bulunan teminat ve hak ediş tutarlarını iade etmemesine sebep olarak bazı işçilere kıdem tazminatı ödeme riskinin olduğu gerekçesini ileri sürmesi; davacının ise tazminat ödeme riskinin sözleşmeye göre teminatların iadesini değil son hak edişin ödenmesini engelleyeceği ancak varsa bu riskin hesaplanıp kalan teminatların iadesinin gerçekleştirilmesini istemesi noktasında toplanmaktadır. Mahkememizce de benimsenen ve hükme esas alınan bilirkişi raporuna göre Davacıya iade edilmesi gereken teminat ve hak ediş miktarları ihale gruplarına göre bilirkişilerce hesaplandığı üzere 4.4.2 ihale grubu için 15.576,66 TL, 7.4.1 ihale grubu için 65.556,83 TL, 8.4.1 ihale grubu için 92.879,92 TL olmak üzere toplam 174.013,41 TL. olduğu tespitine varılmıştır.Dolayısıyla tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Davalının tazminat ödeme riskinin ortadan kalktığı değerlendirilerek, davacının davalıdan teminat ve hak ediş alacakları olduğu ve davacıya iade edilmesi gerektiği sonucuna varılarak davanın kabulüne dair aşağıdaki hüküm kurulmuştur.
H Ü K Ü M : Yukarıda açıklanan nedenlerle;
Davanın KABULÜ ile;
1-174.013,41 TL'nin dava tarihi olan 30 Kasım 2017 tarihinden itibarin işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
2-Harçlar Kanunu uyarınca kabul edilen dava değeri üzerinden hesaplanan ve alınması gereken 6.831,00 TL karar ve ilam harcından dava açılırken peşin olarak alınan 1.707,75 TL peşin harç ve 1.264,00 TL tamamlama harcının mahsubu ile bakiye 3.859,25 TL harcın davalıdan alınarak Hazineye gelir kaydına,
3-Davacı tarafça dava açılırken peşin olarak yatırılan 1.707,75 TL harcın davalı taraftan tahsili ile davacı tarafa ödenmesine,
4-Davacı tarafından yapılan 1.405,90 TL yargılama giderinin davalı taraftan tahsili ile davacı tarafa ödenmesine,
6-Davacı lehine karar tarihinde yürürlükte olan AAÜT göre hesaplanan 27.842,15 TL vekalet ücretinin davalı taraftan tahsili ile davacı tarafa ödenmesine,
7-Dosyada mevcut gider avansının karar kesinleştiğinde ve talep halinde yatıran tarafa iadesine,
Dair taraf vekillerinin yüzlerine karşı gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 haftalık süre içerisinde ---------- Bölge Adliye Mahkemesinde istinaf kanun yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı.