T.C. İstanbul Anadolu 6. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO:2022/163 Esas
KARAR NO:2025/190
DAVA: Banka Teminat Mektubundan Kaynaklanan Davalar (Finans İhtisas)
DAVA TARİHİ: 04/03/2022
KARAR TARİHİ: 18/03/2025
Mahkememizde görülmekte olan Banka Teminat Mektubundan Kaynaklanan Davalar (Finans İhtisas) (Alacak) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; dava dışı yüklenici --------- projesinin ihale edildiğini, davalı tarafından da ihaleyi alan dava dışı firma lehine, teminat mektupları düzenlendiğini, yüklenicinin namı hesabına yaptırılan işlere ait----------- nolu hakediş raporu düzenlenip ----- tutarlı yüklenici borcu tespit edildiğini, 1.100.000 TL tutarındaki teminat mektupları nakde çevrilerek mahsup edildiğinden bahisle geriye kalan 6.202.796,77 TL tutarlı kişi borcunun yükleniciden tahsil edilmesi için isim değişikliği ve birleşme kararlarından sonra yeni adı ile yüklenici ------ yapmış olduğu diğer işlere ait sözleşmeler kapsamında vermiş olduğu ---- adına düzenlenen ----- tutarlı teminat mektubunun nakde çevrilmesi ------- sayılı yazı ile davalıdan talep edildiğini, ancak bankanın teminat mektubunun iadesi konulu yazıyı gerekçe göstererek talebi reddettiğini beyan ederek şimdilik ----- adına düzenlenen --------- tutarlı tutarlı kesin teminat mektubuna ilişkin 360.541,83 TL’lik alacağın ilk talep tarihi olan 02.08.2021 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; ilgili teminat mektubu kapsamında, davacı tarafça ilk olarak 19.03.2021 tarihinde, dava dışı şirketin/ yüklenicinin ilgili kanun ve sözleşme kapsamındaki yasal sorumluluklarını yerine getirmediğinden bahisle müvekkiline başvuru yaptığını ve ----- ödenmesi talep edildiğini, müvekkilince iş bu talebin ----- tarihinde karşılandığını ve -----risk düşümünün yapıldığını, ---- tarihine gelindiğinde ise davalı/---- tarafından yine dava dışı şirketin/ yüklenicinin ilgili kanun ve sözleşme kapsamındaki yasal sorumluluklarını yerine getirmediğinden bahisle bakiye kalan 360.541,83 TL'nin nakde çevrilmesi talebi ile müvekkiline başvurduğunu ancak müvekkilinin kesin kabul ve ------- gelen yazı cevapları doğrultusunda teminat mektubundan kaynaklı garanti sorumluluğunun sona erdiğini beyan ederek davanın reddini talep etmiştir.Dosya rapor tazim etmek üzere mimar, inşaat mühendisi, mali müşavir, makine mühendisi, elektrik mühendisi, ziraat mühendisi ve bankacı bilirkişiden oluşturulan heyete tevdi edilerek rapor tanzim edilmesi istenilmiş olup heyet tarafından hazırlanan kök ve ek rapor dosyamız arasına alınmıştır.Dava hukuki niteliği itibariyle, teminat mektubunun nakde çevrilmesi talebinin davalı banka tarafından haksız olarak yerine getirilmediği iddiasıyla, teminat mektubu bedelinin tahsili istemiyle açılmış bir alacak davasıdır.06.01.2014 tarihli dava konusu teminat mektubunun----- açtığı ihaleyi kazanan yüklenici dava dışı ----- ile davacı belediye arasında imzalanan ---- kayıt numarası ile imzalanmış olan ---- nedeniyle, 4734 Sayılı Kanun ve 4735 Sayılı Kanun ile ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerini yerine getirmek üzere yüklenicinin vermek zorunda olduğu kesin teminat tutarı olan 480.000,00 TL’nin yüklenici taahhüdünü anılan kanunlar ve ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine göre kısmen veya tamamen yerine getirmediği taktirde, protesto çekmeye, hükümde adı geçenin iznini almaya gerek olmaksızın -------- İdareniz arasında ile idaremiz arasında ortaya çıkacak herhangi bir uyuşmazlık ve bunun akıbet ve kanuni sonuçları dikkate alınmaksızın yukarıda yazılı tutarı ilk yazılı talebimiz üzerine derhal ve gecikmeksizin idaremize nakden ve tamamen, talep tarihinden ödeme tarihine kadar geçen günlere ait kanuni faizi ile birlikte ödeyeceğimizi ---- imzaya atmaya yetkili temsilcisi ve sorumlusu sıfatıyla ve ----- ad ve hesabına taahhüt ve beyan ederiz.'' şeklinde teminat mektubunun düzenlendiği; ayrıca teminat mektubunun kesin ve süresiz olduğu anlaşılmaktadır.Davacı kurum davalı yana hitaben ---- sayılı yazısı ile özetle, “Bankanızca -------adına düzenlenen aşağıda bilgileri bulunan teminat mektubunun ilgi Başkanlık Onayı ile, yüklenicinin ilgili Kanun ve sözleşme kapsamındaki yasal sorumluluklarını yerine getirmediği için 360.541,83 TL’lik kısmının nakde çevrilmesine karar verilmiştir.” demek suretiyle teminat mektubunun nakde çevrilmesini usulüne uygun olarak istediği anlaşılmaktadır.Davalı bankanın davacı tarafa yazdığı ---- tarihli yazısı ile özetle; “… Bankamızca düzenlenen, ------ bedelli teminat mektubu İle müşterimiz -------- İnşaatı işinden kaynaklanan yükümlülükleri Bankamızca garanti edilmiştir. Teminat mektubu ile Bankamızın garanti ettiği -----olarak; Kurumunuzun-------- teminatın iadesi konulu yazısı Bankamıza sunulmuştur. Bu çerçevede Bankamızca söz konusu teminat mektubu ile garanti edilen ----------tamamlandığından, garanti yükümlülüğümüz sona ermiştir. Bu nedenle, tazmin talebinize olumlu yanıt veremediğimizi bildiririz.” denilmekle teminat mektubu nakde çevrilmemiştir.
Davaya konu teminat mektubunun ihale suretiyle düzenlenen eser sözleşmesi uyarınca yüklenicinin sözleşmeden doğan yükümlülüklerini teminat altına almak üzere davacıya verildiği anlaşılmaktadır. Davacı kurum ihbar olunanın sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getirmediği gerekçesiyle teminat mektubunun nakde çevrilmesini istemiştir.
Davamıza konu teminat mektubu kesin ve süresiz teminat mektubu olup, teminat tutarının, davacı kurumun ilk yazılı talebi üzerine derhal ve gecikmeksizin ödeneceği taahhüdünü içermektedir. Eser sözleşmesinin tarafları arasında çıkacak uyuşmazlıklar beklenmeksizin ve başkaca bir koşul aranmaksızın ilk talepte derhal ödeme yapılacağı taahhüt edilmiştir.Teminat mektupları, muhatabın dava veya takiple uğraşmaksızın alacağına derhal kavuşması amacıyla verilen ve niteliği itibariyle garanti sözleşmesi niteliğinde olan belgelerdir. Alacaklı teminat mektubu vasıtasıyla, temel ilişkideki uyuşmazlıkların sonuçlanmasını, kesin hükme bağlanmasını beklemeksizin teminat mektubunu nakde çevirerek alacağına kavuşacaktır. Muhatabın teminat mektubunu haksız olarak paraya çevirmesi halinde ise bu husus, temel ilişkinin tarafları arasında görülecek davayla çözüme kavuşturulacaktır. Teminat mektubunun bu hukuki niteliği dikkate alındığında, teminat mektubunu veren banka, kendisine nakde çevirme talebi ulaştığında sadece şekli bir inceleme yapacak, temel ilişkide lehtarın muhataba borcunun bulunup bulunmadığına dair esas incelemesi ve değerlendirmesi yapamayacaktır. Bu husus---- tarihli kararında şöyle ifade edilmiştir;'' Dava konusu kesin ve süreli teminat mektubu ' protesto çekmeye, hüküm ve adı geçenin iznini almaya gerek olmaksızın ve ... ile idareniz arasında ortaya çıkacak herhangi bir uyuşmazlık ve bunun akıbet ve kanuni sonuçları dikkate alınmaksızın, yukarıda yazılı tutarı ilk yazılı talebimiz üzerine derhal ve gecikmeksizin idaremize nakden ve tamamen, talep tarihinden ödeme tarihine kadar geçen günlere ait kanuni faizi ile birlikte ödeyeceğimizi ------ tarihine kadar geçerli olup, -----ifadelerini taşımaktadır. Banka teminat mektubu ilk talepte kaydını içermekte olup, muhatap bankadan ödeme talebinde bulunduğunda, banka sadece şekli manada bir inceleme yapabilir, riskin gerçekleşip gerçekleşmediği hususunda esasa ilişkin inceleme yapamaz. Ayrıca teminat mektubu lehtarı ile muhatabı arasındaki sözleşmenin ifa edilip edilmediği ya da gerektiği şekilde ifa edilip edilmediği gibi sözleşmenin taraflarınca ileri sürülebilecek defi ve itirazları ileri sürerek ödeme yapmaktan da imtina edemez. Açıklanan bu yönler gözetilmeden yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiştir ''.Aynı husus ----- tarihli kararında vurgulanmış ve davalı bankanın garanti sözleşmesinden doğan taahhüt ve sorumluluğunun, dava dışı yüklenici firmanın sorumluluğundan bağımsız ve ayrı bir taahhüt olduğuna işaret edilmiştir.---- kararında da belirtildiği üzere, '' davalı banka tarafından düzenlenen teminat mektubu ilk talepte ödeme kaydını havi nitelikte bir mektuptur. İlk talepte ödeme kaydını havi banka teminat mektuplarında banka, muhatabın talebi üzerine herhangi bir itiraza mahal vermeden ve muhataptan teminat mektubuna dayanarak talepte bulunma hakkının olduğunu ispat etmesine gerek kalmadan ödeme yapmayı taahhüt etmektedir. Kural olarak ilk talepte ödeme kaydının havi banka teminat mektuplarında banka yalnızca şekli manada inceleme yapma yetkisine haiz olup, esasa ilişkin herhangi bir inceleme hak ve yetkisini haiz değildir. Bu sebeple de ilk talepte ödeme kaydını havi banka teminat mektuplarının esas itibariyle muhatap lehine olduğu kabul edilmektedir. Bu kuralın iki önemli istisnası bulunmaktadır. Birincisi, banka teminat mektubu sözleşmesinin tarafı sıfatıyla kendisine ait olan defileri ileri sürerek ödemeden kaçınabilecektir. İkinci istisna da, lehtarın mahkemelerden ihtiyati tedbir kararı alarak, bankanın ilk talepte ödeme kaydını havi teminat mektuplarının ödenmesine engel olabilmesi halidir. Öte yandan, muhatabın talebinin haksız olduğunu, dürüstlük kuralı ile ( MK.m.2) bağdaşmadığını, kesin olarak bilen bankanın ilk talepte kaydına rağmen muhataba ödeme yapmaktan kaçınabilmesi gerekir. İlk talepte ödeme kaydına havi banka garantilerinde banka, lehtarın her uyarısını değil, likit delillere dayanan uyarısını dikkate almak zorundadır. Örneğin lehtar, asıl ilişkiden doğan borcunu ödediğini ispat eden belgeleri bankaya ulaştırmış ve bankadan teminat mektubunun serbest bırakılmasını istemiş ve bu arada muhatap teminat mektubunu iade etmek yerine bankadan ödeme talebinde bulunmuş ise banka, ödeme yapmaktan kaçınmalıdır. Çünkü, bu halde teminat mektubu ile güvence altına alınan riskin gerçekleşmediği, dolayısıyla da yapılan ödeme talebinin hakkın kötüye kullanılması niteliğinde olduğu aşikardır. Hukuk düzenleri de hakkın kötüye kullanılmasını korumazlar''Bu hukuki açıklamalar ışığında somut olayın değerlendirilmesinde; davacı kurum 24/03/2014 tarihli nakde çevirme talep yazısında, lehtarın sözleşmeden sorumluluklarını yerine getirmediğini ve rizikonun gerçekleştiğini beyan ederek ödeme talebinde bulunmuş olup davalı ise Sözleşmenin 10.4.1. maddesinin, atfı olan Yapım İşleri Genel Şartnamesi / Kesin teminatın iadesine ait şartlar bölümü 45.maddede, “ Taahhüdün, sözleşme ve ihale dokümanı hükümlerine uygun olarak yerine getirilmesinden ve varsa işe ait eksik ve kusurların giderilerek geçici kabul tutanağınınonaylanmasından ve yüklenicinin bu işten dolayı idareye herhangi bir borcunun olmadığı tespit edildikten sonra, alınmış olan kesin teminat ve varsa ek kesin teminatların yarısının; kesin kabul tutanağının onaylanmasından sonra ise kalanının, yükleniciye iade edilebilmesi için -----ilişiksizlik belgesi getirilmesi zorunludur.” hükmü gereğince ----- gelen yazı cevabı doğrultusunda ödeme yapmamış olup bu halde teminat mektubu ile güvence altına alınan riskin gerçekleşmediği kabul edilerek davanın reddine karar verilmiştir.----davaya asli müdahale talebinde bulunmuştur.Asli müdahil vekili dilekçesinde özetle; müvekkilinin dava konusu mektubun verildiği eser sözleşmesi uyarınca, ihbar olunan tüm edimlerini yerine getirdiğini, geçici ve kesin kabul işlemlerinin ---- yılında yapılmış olmasına rağmen davacı tarafın kesin kesin hesap işlemlerini yapmadığını beyan ederek ---- bedelli teminat mektubunun ----- kısmının henüz ödemesi gerçekleşmediğinden ve teminat mektubunun iade koşulların oluştuğundan hükümsüzlüğünün tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.Mahkememizce ----- tarihli duruşmada ------ tarihli kök raporda 17.sayfasında 4 maddede belirtmiş eksikler tamamlandıktan sonra yeniden rapor alınmasına karar verilmiş ise de yapılan incelemede işbu eksiklerin ------ ilişkin olduğu ancak davaya ve asli müdahilin talebine konu işin ---------- işine ilişkin olduğu, teminat mektubunun işbu işi ilişkin verildiği anlaşılmakla ------ işine ilişkin eksiklik bulunup bulunmadığı hususunda inceleme yapılmasına gerek olmadığı kanaatine varılmıştır. Zira teminat mektubunda da ------- işine ilişkin verildiği açıkça yazıldığı gibi davacının eksiklik olduğunu iddia ettiği ve dava konusu --------- bedelli teminat mektubunun nakde çevrilmesine gerekçe olarak gösterilmiştir.Taraflar arasındaki sözleşmenin 10.4.1. maddesinin, atfı olan Yapım İşleri Genel Şartnamesi / Kesin teminatın iadesine ait şartlar bölümü 45.maddede, “ Taahhüdün, sözleşme ve ihale dokümanı hükümlerine uygun olarak yerine getirilmesinden ve varsa işe ait eksik ve kusurların giderilerek geçici kabul tutanağının onaylanmasından ve yüklenicinin bu işten dolayı idareye herhangi bir borcunun olmadığı tespit edildikten sonra, alınmış olan kesin teminat ve varsa ek kesin teminatların yarısının; kesin kabul tutanağının onaylanmasından sonra ise kalanının, yükleniciye iade edilebilmesi için -------- ilişiksizlik belgesi getirilmesi zorunludur.” hükmü gereğince inceleme yapılmıştır. Teminat mektubuna konu işe ilişkin 17.09.2018 tarihli belgede, “Yapılan işin sözleşme ve eklerine uygun olduğu, geçici kabulde tespit edilen noksanların tamamlandığı ve teminat süresinde gerektiği gibi korunduğu, işin kesin kabule engel eksik, kusur ve arızalarının bulunmadığı görülmüştür….” denildiği ve -------- ilişiksizlik belgesi verildiği anlaşılmakla davacı idarenin işbu teminata ilişkin alacağının kalmadığı teminatın iade koşullarının oluştuğu anlaşılmıştır.Tüm bu açıklamalar ışığında asli müdahil talebinin haklı olduğu kanaatine varılarak aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davanın REDDİNE
2-Asli müdahilin talebinin kabulü ile;--------- bedelli teminat mektubunun iade koşulların oluştuğundan HÜKÜMSÜLÜĞÜNÜN TESPİTİNE,
3-Alınması gereken 615,40 TL maktu karar ve ilam harcının, peşin alınan 6.157,16 TL harcının mahsubu ile fazla alınan 5.541,76 TL harcın karar kesinleştiğinde istek halinde yatırana iadesine,
4-Başlangıçta asli müdahil tarafından yatırılan 427,60 TL başvurma harcı ve 8.197,20 TL tamamlama harcının davacıdan tahsili ile hazineye irat kaydına,
5-Davalı davada kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihindeki Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre hesaplanan 57.686,69 TL nisbi vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
6-Asli müdahil davada kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihindeki Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre hesaplanan 76.000,00 TL nisbi vekalet ücretinin davacıdan alınarak asli müdahile verilmesine,
7-Davacının yaptığı yargılama giderlerinin üzerinde bırakılmasına,
8-Davalı ve asli müdahil tarafından yapılan bir yargılama gideri bulunmadığından bu hususta karar verilmesine yer olmadığına,
9-Taraflarca yatırılan gider avansından artan kısmın HMK. 333.maddesi gereğince karar kesinleştikten sonra yatırana iadesine,
10-Dava şartı arabuluculuk kapsamında arabulucuya Hazine tarafından ödenen 1.560,00 TL arabuluculuk ücretinin davacıdan 6831 sayılı Kanun'a göre yargılama gideri olarak tahsili için Hazine'ye müzekkere yazılmasına,
Gerekçeli mahkeme kararının taraflara tebliğinden itibaren (2) hafta içerisinde istinaf yolu açık olduğuna dair davacı ve davalı vekilinin yüzüne karşı verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 18/03/2025