T.C. İstanbul Anadolu 7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO: 2022/733 Esas
KARAR NO: 2024/318
DAVA: Tazminat (Acentelik Sözleşmesinden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ: 12/04/2021
KARAR TARİHİ: 27/03/2024
Mahkememizde görülen Tazminat (Acentelik Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
DAVA:Davacı vekili dava dilekçesinde özetle;Müvekkili -----sektöründe faaliyet gösterdiğini ve ------birçok yabancı ----- verdiğini ve hala da vermekte olduğunu, davalılar ---- müvekkili şirkete gelerek ------- ilçesinde bir mağaza açma taleplerinin olduğunu belirttiklerini, bunun üzerine taraflar arasında mutabakat sağlanarak ----- davalıların tayin ettiği ----- adresli mağazada davalılar tarafından 5 yıl boyunca kullanılmasını ve benzeri hak ve yükümlülükleri içeren ------ imzaladıklarını, Müvekkilinin sözleşmesel bütün yükümlülüklerini eksiksiz olarak yerine getirdiğini ancak davalı taraflar sözleşmeyi hukuken kabul edebilecek sözleşmesel yahut yasal olarak hiçbir dayanak öne sürmeden ihlale yöneldiklerini, mağazasını açmamaya ve müşteri şikayetlerine neden olmaya başladıklarını, işin başında durmamış ve ortaklar arası anlaşmazlıklar nedeni ile devam eden süreçte mağazasında sürdürme yükümlüğü bulunan faaliyetlerini tek taraflı olarak sözleşmeye aykırı şekilde sonlandırdıklarını, davalıların sözleşmeyi ihlale yönelen davranışlarının çekilmez hal alması nedeniyle müvekkili tarafından --------- yevmiye numaralı ihtarnamesi ile ilk olarak ihlal edilen sözleşmesel yükümlülüklerin davalının kendisine hatırlatıldığını ve işbu sözleşmeye aykırılıkların giderilmesi amacıyla 15 günlük süre tanındığını, tüm bu tanınan süre içerisinde ahde vefa ilkesine aykırı olarak ihlali sürdürdüklerini, davalıların mağazanın faliyetini tek taraflı olarak sonlandırması nedeni ile-------- yevmiye numaralı ihtarnamesi ile davalıların sözleşmesel yükümlülüklerini yerine getirmemesi nedeni ile sözleşme haklı nedenle fesih edildiğini, müvekkili davacıya herhangi bir geri dönüş yapılmadığı gibi ihtarnamelerde ileri sürülen aykırılıkların da düzeltilmemesi ve borçlu olunan faaliyetlerin sürdürülmemesi üzerine müvekkilinin--------- başvurusunda bulunularak sözleşmesel hak ve alacaklar ile cezai şart nedeniyle bir uzlaşma sağlanmak istendiğini ancak davalıların görüşmelere katılmadığını bu nedenle herhangi bir sonuç alınamadığını beyan ederek taraflar arasında bulunan -------Sözleşmesinin davacı tarafından haklı olarak feshi sebebiyle fazlaya ilişkin haklarının ve arttırma haklarının saklı kalması kaydıyla şimdilik 5.000,00 TL cezai şart ile 3.000,00 TL mahkum kalınan kar'ın Ticari temerrüt faizi ile birlikte müvekkili davacıya ödenmesi ile davanın kabulünü, yargılama gideri ve vekalet ücretinin davalılar üzerinde bırakılmasını talep ve dava etmiştir.
CEVAP: Davalı ----- cevap dilekçesinde özetle; Müvekkilinin kısmen veya tamamen bir ticari işletmeyi kendi nam ve hesabına işletmediğini, ----- işletmenin müvekkili tarafından değil---- diğer davalı ------ işletildiğini, Dolayısıyla müvekkilinin tacir olduğundan bahsedilemeyeceğini, Türk Ticaret Kanununun 4. maddesinde ticari dava olarak sayılan hususlardan hiçbirinin müvekkili bakımından geçerli olmadığını, buna bağlı olarak ticari davadan bahsedilemeyeceğini, bu nedenle Ticaret Mahkemeleri'nin işbu uyuşmazlığa bakmakla görevli olmadığını ileri sürerek davanın görev nedeni ile reddini talep etmiştir.
Davalı ---- cevap dilekçesinde özetle; Müvekkili davalıya sözleşmenin feshedildiğine dair ihtarname keşide edildiğini belirtmiş ise de; müvekkili davalıya usul ve yasaya uygun tebligat yapılmadığından ihtarname içeriğinde belirtilen hususların kabulünün mümkün olmadığını beyan ederek davanın reddini talep etmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:Dava,----- sözleşmesine aykırılık iddiasına dayalı cezai şart tazminat alacağı ve mahrum kalınan kar talepli alacak davasıdır.Mahkememizin ---- Karar sayılı görevsizlik ilamı -------- sayılı ilamı ile kaldırılarak mahkememize geldiği anlaşılmıştır. Tarafların iddia ve savunmalarının değerlendirilmesi sonucunda; uyuşmazlığın taraflar arasında yapılan ---- sözleşmesinin haklı nedenlerle fesh edilip edilmediği, haklı fesih sonucunda cezai şartla mahrum kalınan kar zararının oluşup oluşmadığı ve miktarı noktasında toplandığı tespit edilmiştir. Taraflar tacir olup delil olarak ticari defterlere dayanıldığından, TTK 83-85.maddeleri ile HMK 222.maddesi uyarınca her iki tarafın dava konusu yıllarına ilişkin tüm yasal ticari defterleri (defteri kebir, yevmiye, envanter defterleri ile ve var ise muavin kayıtları ve dayanak belgeleri) üzerinde inceleme yapılarak davalıların davaya konu franchise ilişkisi içerisinde iş ile ilgili ticari faaliyetleri sonlandırıp sonlandırmadığı, sonlandırmış ise hangi tarihte sonlandırdığı, sonlandırana kadar bu işten elde ettiği kazançların dönemsel olarak ne miktarda olduğu, sözleşmeye göre davacının istemekte olduğu cezai şart ve faaliyetin devam ettiği sürece davacının bundan dolayı elde ettiği karda nazara alınarak davacının biten ilişki nedeni ile mahrum kaldığı kar payının kesinti yöntemi de dikkate alınarak hesaplanması için Mahkememizce resen seçilen mali müşavir ve hesap bilirkişisi eşliğinde bilirkişi incelemesi yapılmasına, karar verilmiştir. Bilirkişiler 18/12/2023 tarihli raporunda; Davacının yasal ticari defterleri usul yönünden incelendiğinde; 2019 ve 2020 yıllarına ilişkin ticari defterlerinin TTK ve VUK hükümlerine, TMS standartlarına uygun tutulduğu, Davalıların tacir olmadıklarından defterlerinin bulunmadığı beyanı ile defter belge sunmadıkları için inceleme yapılamadığı, karşılıklı feshe ilişkin yasal delil sunulmadığı gibi, daha evvel
davalının, aykırılık sebebiyle davacıya keşide ettiği ihtarname ve fesih bildirimi bulunmadığından, dükkanın da kapatıldığı sabit olmakla, Taraflar arasındaki sözleşmenin 12.6 maddesinde kararlaştırılan cezai şart tutarının
85.000,00 TL olduğu; davalının tacir olmadığı yönünde savunması bulunamadığı ve
defter ibraz etmediği, Uyuşmazlığın irdelenmesi başlığı altında (6/D) sayılı bentte davacının kâr kaybı talebinin yapılan incelemesinde açıklanan nedenlerle, sözleşmenin 12.6 maddesindeki kararlaştırmanın niteliğine göre, TBK.m.179/1 hükmünün aksine kararlaştırma bulunmaması göre, cezai şart ile birlikte aynı anda kâr kaybının istenebilmesi için TBK’nın 180. maddesi uyarınca kararlaştırılan ceza-i şartı aşan zararı oluştuğunun olayda bu aşamada olayda somutlaşmadığı sonucuna varıldığı;
rapor edilmiştir. Davacı 07/02/2024 vekili tarihli dilekçesi ile Dosyaya kazandırılan 25.12.2023 tarihli bilirkişi raporu doğrultusunda iş bu davada franchise sözleşmesinin haksız nedenle feshi kaynaklı uğranılan zararın tazmini talebine yönelik incelemesi yapılan uyuşmazlık sonucu olumlu zarar yahut davalı yan ile müvekkili şirket arasında bulunan sözleşme gereği cezai şart olarak belirlenen 85.000,00 TL olduğu kanaatine varıldığı, belirlenen tutar karşısında dava değerini bilirkişi raporunda tespit edilen tutarlara göre ıslah etme zorunluluğu hasıl olduğunu, bu kapsamda dava dilekçelerinde yer alan;5.000TL(Kısmi) Cezai Şart taleplerini 85.000TL'ye, Bedel arttırım ile arttırdıklarını belirterek fazlaya dair tüm hakları ve ileride tekrar artırım veyahut yeni bir dava konusu edebilme hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik85.000 TL cezai şart olarak arttırdıklarını, dava tarihi itibariyle ticari temerrüt faizi ile birlikte müvekkilinin davacıya ödenmesi ile davanın kabulüne karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; davacı ile davalılar arasında 18.06.2019 tarihli franchise sözleşmesi imzalandığı, davacı tarafından sözleşmesel yükümlülüklerini yerine getirdiği ancak davalıların hiçbir dayanak ileri sürmeden mağazayı açmadıkları, müşteri şikayetlerine neden olduğu, ortaklar arası anlaşmazlıklar nedeni ile sözleşmeyi aykırı şekilde sonlandırdıkları sebebi ile davalıların sözleşmeye aykırı davranışları çekilmez hal alması sebebiyle davacı tarafından------ numaralı ihtarnamesi ile sözleşmeye aykırılıkların giderilmesi amacıyla 15 günlük süre tanındığını, tanınan süre içerisinde aykırılık giderilmediğinden sözleşmenin haklı nedenle fesih edildiği, fesih sebebiyle cezai şart ve mahrum kalınan karın tahsili amacıyla iş bu davanın açıldığı anlaşılmıştır. Mahkemece deliller toplanarak ticari defter ve kayıtlar üzerinde inceleme yapılarak rapor aldırılmıştır. Feshin haklı olduğunun ispat yükünün davacıda olduğu; davacının 19.08.2020 günü keşide ettiği birinci ihtarnamesinde; “ 18.06.2019 tarihli ---- uyarınca faaliyete devam borcu ihtarı ile aydınlatma yükümlülüğünün ihlal ve mağazanın açık bulundurulmasının” istenildiği; bilahare ---- yevmiye ile keşide ettiği ihtarnamesiyle, ----feshedildiğinin bildirildiği; Davalı----- davacının yeni bir marka oluşu, gerekli tanıtımları yapmaması, ürün bedelinin makul olmaması, gibi nedenlerle zarar ettiğini bu hal çekilmez olunca sözleşmeden beklenen amacın sağlanamayacağını, iş yerinin açık kalması halinde zararın artarak devam edeceğini bunun üzerine davacı ile görüşerek iş yerini kapattığını” savunmuş ise de, karşılıklı feshe ilişkin yasal delil sunulmadığı gibi, daha evvel davalının, aykırılık sebebiyle davacıya keşide ettiği ihtarname ve fesih bildirimi bulunmadığı; Davalı ----- işletmenin müvekkili tarafından değil ------ tarafından işletildiğini” savunmuş ise, bu durumun davacıya ileri sürülemeyeceği; zira ------ olmakla, sözleşmeden kaynaklı hak ve vecibelerin taraflarınca ileri sürülmesinin mümkün bulunduğu; bu nedenle mevcut delil durumu ve davalıların dükkanın kapatıldığını bildirmelerine göre, faaliyeti durdurmasının sözleşmeye aykırılık teşkil edeceği; Taraflar arasında düzenlenen------ işbu sözleşmeye aykırı iş ve işlemlerine dayanan nedenlerle veya sözleşmenin franhcisor tarafından haklı nedenle fesh edimesi halinde yahut franchisee tarafından haksız olarak süresinden önce fesh edilmesi durumunda sözleşmenin alacakları muaccel olur ve franchisee 85.000 TL (seksenbeşbintürklirası) cezai şartı kayıtsız şartsız ödemeyi gayrikabili rücu kabul, beyan ve taahhüt eder”. hükmü bulunduğu; nazara alarak cezai şart alacağının doğduğu belirlenmiş olup, cezai şartın seçimlik ceza olduğu; TBK m.179/1 hükmüne göre, “Bir sözleşmenin hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi durumu için bir ceza kararlaştırılmışsa, aksi sözleşmeden anlaşılmadıkça alacaklı, ya borcun ya da cezanın ifasını isteyebilir'' ancak TBK m.179/1 hükmünün emredici olmadığı; aksine düzenleme yapılabileceği; bu yönde kararlaştırma bulunmadığı; yani sözleşmede cezai şartla birlikte uğranılan zararın ayrıca ödeneceği kararlaştırılmadığından davacı, seçimlik ceza ile TBK'nın 180. maddesi uyarınca kanıtlanması durumunda cezayı aşan zararını isteyebileceği; dava konusu sözleşme ile belirlenen -------- ilgili davacı kayıtlarında hiçbir hesap hareketi bulunmadığı; ispat yükü kendisine düşen davacının, kalan sürede davalı faaliyeti devam etseydi kararlaştırılan ceza-i şartı aşan zararı oluştuğunun, olayda bu aşamada somutlaşmadığı sonucuna varıldığı ve kar kaybı talebinin yerinde olmadığı rapor edilmiş olup; bilirkişi raporu mahkememizce bu çerçevede kabule şayan bulunmuş; mahkemece hükme esas alınmıştır. Ayrıca davalılar kendi işletmeleri için franchise aldığından tacirdir. Sözleşmede her iki davalı da taraf olduğundan birlikte sorumlu tutularak davanın kısmen kabulüne karar verilerek, aşağıdaki gibi hüküm kurmak gerekmiştir.
HÜKÜM:Gerekçesi Yukarıda Açıklandığı Üzere:
1-Davanın KISMEN KABULÜ ile;
85.000 TL cezai şart bedelinin davalılardan tahsili ile davacıya verilmesine, bu tahsilat yapılırken ilk 5.000 TL nin dava tarihi olan 26.09.2022 tarihinden bakiye kalan 80.000 TL'nin ıslah tarihi olan 07.02.2024 tarihinden itibaren ticari temerrüt faizi uygulanmasına,
2-Davacının mahrum kalınan kar bedeli yönünden talebinin REDDİNE,
3-Kabule göre alınması gerekli 5.806,35 TL harçtan peşin alınan 136,62 TL harcın ve 1.367,00 TL tamamlama harcının mahsubu ile bakiye 4.302,73 TL harcın davalılardan tahsil ile hazineye gelir kaydına,
4-Davacı kendisini vekil ile temsil ettiğinden davacı yararına taktir olunan 17.900,00 TL vekalet ücretinin davalılar alınarak davacıya ödenmesine,
5-Davalılar kendisini vekil ile temsil ettiğinden davalılar yararına taktir olunan 3.000,00 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalılara ödenmesine,
6-Davacının yatırdığı 59,30 TL başvurma harcının, 136,62 TL peşin harcın ve 1.367,00 TL tamamlama harcının yargılama giderine katılmaksızın davalılardan alınarak davacıya ödenmesine,
7-Davacının yaptığı yargılama gideri olan bilirkişi ücreti tebligat gideri olan 4.214,10 TL yargılama giderinden davanın kabulüne tekabül eden 4.070,44 TL nin davalılardan alınarak davacıya ödenmesine, redde tekabül eden bakiye giderin davacı üzerinde bırakılmasına,
8-Davalıların yaptığı yargılama gideri bulunmadığından bu konu hakkında kara verilmesine yer olmadığına,
9-Davadan önce gidilen ara buluculukta devletçe karşılanan 1.360,00 TL ara buluculuk ücretinin davalılardan tahsili ile hazineye irat kaydına, bu nedenle bu miktar yönünden de harç gibi tahsil müzekkeresi hazırlanmasına,
10-Hüküm kesinleştiğinde ve talep halinde artan tutarın ilgili taraflara iadesine,
Dair, kararın tebliğinden itibaren 2 haftalık süre içinde ----- Adliye Mahkemesi' ne istinaf yolu açık olmak üzere davalılar vekillerinin yüzüne karşı ve davacı vekilinin yüzene karşı verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. . 27/03/2024