T.C. İstanbul Anadolu 7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/791
KARAR NO : 2025/687
DAVA : İstirdat (Ticari Satıma Konu Malın İadesi)
DAVA TARİHİ : 20/04/2016
KARAR TARİHİ : 24/09/2025
Mahkememizde görülen İstirdat (Ticari Satıma Konu Malın İadesi) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
DAVA : Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Dava dışı -----tarafından keşide edilerek müvekkili şirkete teslim edilen 18 adet çekin nakit paralarla birlikte 25.11,2015 günü müvekkilinin işyerinde yapılan hırsızlık neticesinde çalındığını; bu kapsamda ---- Cumhuriyet Başsavcılığının ---- soruşturma sayılı dosyasında tahkikatın yürütüldüğünü, söz konusu çekle ilişkili olarak ----. Asliye Ticaret Mahkemesi'nde ----- sayılı davada çekin iptali için açılan derdest olduğunu; söz konusu çekler arasında bulunan dava dışı şirketin ------ Şubesi'ndeki hesaba keşide edilen 14.04.2016 keşide tarihli ----- nolu 15.000,00 TL bedelli çekin müvekkili şirket adına sahte ciro yapılarak ve başkaca cirolarla davalının eline geçtiğini; 19.04.2016 günü davalı şirketten bir kişinin müvekkilini araması sonucu öğrenildiğini; davalı tarafından işbu çek hakkında ----Asliye Ticaret Mahkemesinin ---- sayılı dosyasıyla alınan ihtiyati haciz karan kapsamında --- İcra Müdürlüğü'nde ----- Esas sayıyla icra takibi başlatıldığından işbu istirdat davasının açılma zarureti hasıl olduğunu belirterek davalının iyi niyetli hamil olmadığından bahisle --- Asliye Ticaret Mahkemesinin ----.sayılı dosyasıyla verilen ödeme yasağı kararının devamına karar verilmesini, müvekkili işyerinde yapılan hırsızlık nedeniyle elinden çıkan -----Şubesindeki Hesabından keşide edilen 14/04/2016 keşide tarihli ----- nolu 15.000 TL bedelli çekin istirdadına ve ----- İcra Md. -----sayılı dosyasıyla yapılan takibin iptaline talep ve dava etmiştir.
CEVAP:Davalı vekili cevap dilekçesinde: Müvekkili şirketin faktoring firması olduğunu; faktöring işlerini yapabilmesi için faktoring sözleşmesi kapsamında kıymetli evrakı olan çeki alabilmesi için müşteriyle faktoring arasında sözleşme alacak kambiyo senedine dahil olsa bile, fatura ile alacağın bir mal veya hizmet satışından doğduğunu tevsik eden benzeri belgeler ile ilişkilendirilmesi gerektiğini; müşterisi ----- ile müvekkili şirket arasında Faktöring sözleşmesi imzalandığım; ayrıca müşteri ------ ile müşteriden önceki ciranta arasında düzenlenmiş fatura ile belgelendirdiğini; müvekkili şirketin üzerine düşen yükümlülükleri yerine getirdiğini; çekin îyiniyetli meşru hamili olduğunu; müvekkilinin kötü niyetli ve ağır kusurlu olduğunun, kesin ve yazılı delillerle ispatlanması gerektiğini; söz konusu çek incelendiğinde bütün şekli unsurların tam, ciro zincirinin hukuka uygun olduğu; çek fotokopisinden anlaşılacağı üzere müvekkili şirketin yetkili hamil olduğunu; TTK.m.792 hükmü uyarınca müvekkilinin kötüniyetli olduğunun ispat yükümlülüğünün davacı tarafta olduğunu; davacı tarafın iddia ettiği gibi müvekkili şirketin bankayı arayıp çekin çalıntı olup olmadığını sorma gibi bir kanuni yükümlülüğü olmadığını; çek üzerinde ödeme yasağı bulunmasının müvekkili şirketin iyi niyetli hamil olduğu gerçeğini değiştirmediğini; müvekkilinin yükümlülüğünün ciro zincirinin kopuk olup olmadığını kontrol etme ve alacaklarını faturayla tevsik etme yükümlülüğü bulunduğunu; mevzuat kapsamında davrandığını; çek üzerinde imzası bulunan gerçek ve tüzel kişilerin aynı sektörden olmamasının müvekkili şirketin kötüniyetli olduğu anlamına gelmediğini; ayrıca çekin çalıntı olduğunun davacı tarafça ortaya atılan bir iddia olduğunu; çekin çalıntı olup olmadığıyla ilgili sonuçlanan soruşturma veya kovuşturma bulunmadığını; çalıntı iddiasının ispat edilemediğinden bahisle yerinde olmayan davanın reddini talep etmiştir.
DELİLLER VE GEREKÇE : Dava, İptali istenen ----. tarafından ----- ŞUBESİ’ndeki hesabından keşide edilen 14.04.2016 keşide tarihli ------ nolu 15.000,00TL. bedelli çekin ortaya çıkması nedeniyle çekin istirdadı talebinden ibarettir.Mahkememizin ----Esas ve ----- Karar sayılı ilamı-----Bölge Adliye Mahkemesi ----- Hukuk Dairesince 19/10/2023 tarih ---- esas ----- sayılı kararı ile "Dava; 14.04.2016 keşide tarihli keşidecesi ---Şubesi'ndeki ---- sayılı hesaba kayıtlı ---- sıra sayılı ------.(davacı) emrine düzenlenmiş çekin istirdadına yönelik olup, 6102 Sayılı TTK'nun 792 maddesi uyarınca; çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790 ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür. Anılan yasal düzenlemeye göre; çek istirdadı davasında davacı istirdadını talep ettiği çekin yetkili ve meşru hamili olduğunu, çekin elinden rızası hilafına çıktığını ve çeki eline geçirmiş bulunan yeni hamilin çekin iktisabında kötü niyetli veya ağır kusurlu olduğunu ispatla yükümlüdür.Dava konusu 14.04.2016 keşide tarihli -----Şubesi'ndeki ----- sayılı hesaba keşideli ----- sıra sayılı çekin ---- emrine düzenlendiği; Çek arkasında ------ olan lehtarın kaşe ve cirosu bulunduğu; sonra gelen cironun -----. olduğu; adı geçen tarafından da ------ciro edildiği; adı geçenin de Faktoring Sözleşmesi kapsamında davalıya ciro ettiği anlaşılmıştır.Davalı ------ arasında imzalanan Faktoring Sözleşmesinin 24/08/2015 tarihli olduğu, 26/11/2015 tarihinde hırsızlık eyleminin gerçekleştiği, davalı tarafa dosyadaki evraklara göre 30/11/2015 tarihinde mail ile bilgi verildiği ancak faktoring sözleşmesi tarihi ile bildirim ve soruşturma tarihlerinin uyuşmadığı anlaşılmıştır. Dava konusu çekler, faktoring sözleşmesi ile davalı tarafa çekleri devreden ----- ciro yolu ile geçtiğinden, davalıda Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketlerinin Kuruluş ve Faaliyet Esasları Hakkında Yönetmeliğin 22/2. maddesindeki usule uyarak çekleri temlik aldığından, 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu’nun 9/3. maddesinde belirtilen kambiyo senedini iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket ettiği kanıtlanmadan çeki iade ile yükümlü değildir. Davalı faktoring şirketinin davaya konu çekleri kötü niyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu hususunda davacı tarafça deliller sunulmuş olup, her ne kadar faktoring sözleşmesi tarihi 24/08/2015 tarihi olduğu gözükse de, hırsızlık tarihi ile sözleşme tarihi arasında uyumsuzluk bulunduğu, hırsızlık eylemi tarihi, sözleşme tarihleri ve mail tarihleri ve ödeme yasağı kararı tarihleri araştırılarak, gerekirse mail tarihi konusunda teknik bir bilirkişiden rapor alınarak, davacının kötüniyet iddiasının araştırılması gerekirken, bu konulardaki itirazlar karşılanmadan karar verilmesi doğru bulunmamış olup, bu itibarla, ilk derece mahkemesince, yukarıda açıklanan mevzuat hükümleri çerçevesinde somut olayın ele alınması, bu doğrultuda, davalı faktoring şirketinin dava konusu çekleri alırken gerekli istihbarat çalışmasını yapıp yapmadığı, mailin ulaşıp ulaşmadığı, sözleşme tarihinin hırsızlık tarihinden önce olması nedeniyle, gerekirse davalı şirket kayıtları getirtilerek sözleşme tarihinin ve çekin tevdi tarihinin açıkça belirlenmesi, mail hesabında bilirkişi incelemesi yaptırılarak gönderilen maildeki eklerde dava konusu çeklerin olup olmadığının belirlenmesi, ceza soruşturması akıbeti dikkate alınarak ve diğer yükümlülükleri yerine getirip getirmediği hususlarında araştırma yapılması sağlanarak, faktoring şirketinin çeki iktisabında ağır kusurlu veya kötüniyetli olup olmadığının belirlenmesi ve sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken, eksik inceleme neticesinde karar verilmesi nedeniyle davacının istinaf başvurusunun kabulüne, " karar verilerek dosya mahkememize gönderilmiştir.Taraflar tacir olup delil olarak ticari defterlere dayanıldığından, TTK 83-85.maddeleri ile HMK 222.maddesi uyarınca her iki tarafın tüm yasal ticari defterleri (defteri kebir, yevmiye, envanter defterleri ile ve var ise muavin kayıtları ve dayanak belgeleri) üzerinde Mahkememizce resen seçilen mali müşavir bilirkişi ve bilgisayar mühendisi bilirkişi eşliğinde bilirkişi incelemesi yapılmasına, BAM ilamı dikkate alınarak bilgisayar mühendisi tarafından taraflar arasında kullanılan iletiye ilişkin (faks, telefon, bilgisayar) mail tarihleri de tespit edilerek rapor hazırlanmasının istenilmesine, karar verilmiştir.Bilirkişiler 28/04/2025 tarihli raporunda; 30 Kasım 2015 saat 16.39 da ----- nolu telefonu 30 Kasım 2015 saat 16.41 da ----- nolu fax Davacı davalının mail adresine de tüm faktoring şirketleriyle birlikte saat 14.54te mail gönderilmiş olup -----çalıntı çeklerin hepsi hakkında bilgilendirme yapıldığını, 6102 sayılı TTK'nun 792. maddesi uyarınca hamil tarafından kötüniyetli iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır kusurlu bulunduğunun kanıtlanması gerekmekte olduğunu, Kötü niyetten maksat, senedin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıktığını bilmek veya bilebilecek durumda bulunmak olduğunu, Ağır kusur ise, -örneğin, hamilin hüviyetinin sorulmaması gibi- senedin iktisabında olağan özenin gösterilmemesini ifade ettiği, teknik incelemede çalıntı çeklerle ile ilgili faktöring şirketlerine toplu mail gönderiminin 30 Kasım 2015 saat 14.54 civarı olduğu; telefon/faks görüşmelerinde aynı gün saat 16.40 civarı olduğu; kök raporun yapılan incelemesi sırasında davalıdan alınan dosyada mevcut inceleme kolaylığı açısından ekte örneği sunulan alacak bildirim formunun 30 Kasım 2015 tarihli olduğu; çekin iktisabına esas ticari ilişkiyi gösteren fatura bilgisinin girildiği, yanında da 15.000,00 TL devir bedeline yer verildiği; Davacı bildirim tarihi ile davalının çeki aldığı ----- arasındaki işlem tarihinin de 30 Kasım olduğu; sadece faiz faturasını 1 Aralık tarihinde düzenlediği; dolayısıyla 30 Kasım tarihli davacı bildirim ve davalı işleminin (çeki iktisabının) yukarıda aynı günde gerçekleşmesine ve saati yönünden öncelik/sonralığın tespitinin mümkün bulunmamasına, davacı bildiriminin mesai saatleri sonlarına yakın olması hususları bir bütün olarak değerlendirildiğinde hamil tarafından kötü niyetli iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlamaya yeterli ve elverişli kesin delil niteliğinin bulunmadığı rapor edilmiştir.
Tüm dosya kapsamı ve BAM ilamı birlikte değerlendirildiğinde; Dava İİK 72 maddesine göre açılan menfi tespit ve istirdat istemine ilişkindir. Dava konusu çek incelendiğinde; 14.04.2016 keşide tarihli ----- Şubesi'ndeki ----- sayılı hesaba keşideli ------ sıra sayılı çekin -----.(davacı) emrine düzenlendiği; çek arkasında----- kaşe ve cirosu bulunduğu; sonra gelen cironun ----- olduğu; adı geçen tarafından da ---- ciro edildiği; adı geçenin de Faktöring Sözleşmesi kapsamında davalıya ciro ettiği; çekte şeklen bir kopukluk olmadığı görülmüştür. TTK'nın 792. maddesi; ''Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790. maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötü niyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.'' hükmünü haiz olup anılan kanunî hüküm bağlamında iyi niyetli hamilin hak sahibi olmayan kimselerden elde ettiği kazanımlar korunmaktadır. Bu kapsamda bir kimsenin muntazam bir ciro zinciriyle çeki iktisabı, kendisine ancak şeklî anlamda meşru hamil sıfatını kazandıracak olup maddi hukuk anlamında hak sahipliğinin mevcudiyeti için devralanın çeki iktisabında kötü niyetinin yahut ağır kusurunun bulunmaması gerekmektedir. Aksi takdirde TTK’nın 792. maddesi uyarınca açılacak istirdat davası sonucu çeki iadeye mecbur kalır. Bu davada, davacının çekin rızası hilafına elinden çıktığını ve çeki elinde bulunduran şahsın kötü niyetli veya iktisabında ağır kusurlu olduğunu ispat etmesi gerekir.Aynı Kanunun 790.maddesinde ise "Cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve bir birine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır. Çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir. Bir beyaz ciroyu diğer bir beyaz ciro izlerse, bu son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır" düzenlemesi bulunmaktadır. Davacı, dava konusu edilen çekin yetkili hamili iken hırsızlık olayı sebebiyle rızası dışında elinden çıktığını ve davalı ----- çeki iktisabında kötüniyetli veya ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlamakla yükümlüdür. Yukarıda yapılan açıklamalar ve BAM ilamı doğrultusunda aldırılan bilirkişi raporu birlikte değerlendirildiğinde; Davacı ticari defterlerinin yasal süresi içinde açılış ve kapanış tasdiklerinin yapıldığı ve dava konusu çekin dava dışı -----Şirketi tarafından davacıya verildiği, davalı kayıtlarının incelenmesinden davalının defterlerinin de HMK 222 maddesi anlamında delil niteliğinde bulunduğu, çalıntı çeklerle ile ilgili faktoring şirketlerine toplu mail gönderiminin 30 Kasım 2015 saat 14.54 civarı olduğu; telefon/faks görüşmelerinde aynı gün saat 16.40 olduğu, alacak bildirim formunun 30 Kasım 2015 tarihli olduğu; çekin iktisabına esas ticari ilişkiyi gösteren fatura bilgisinin girildiği, yanında da 15.000,00 TL devir bedeline yer verildiği, davacı bildirim tarihi ile davalının çeki aldığı ------ arasındaki işlem tarihinin de 30 Kasım olduğu; sadece faiz faturasını 1 Aralık tarihinde düzenlediği; dolayısıyla 30 Kasım tarihli davacı bildirim ve davalı işleminin (çeki iktisabının) aynı günde gerçekleşmesine ve saati yönünden öncelik/sonralığın tespitinin mümkün bulunmamasına, davacı bildiriminin mesai saatleri sonlarına yakın olması hususları bir bütün olarak değerlendirildiğinde hamil tarafından kötü niyetli iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlamaya yeterli ve elverişli kesin delil niteliğinin bulunmadığı hususları tespit ve rapor edilmiş olup, Mahkemece hükme esas alınmış ve davanın reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM :
1-Davanın REDDİNE,
2-Alınması gerekli 615,40 TL harçtan peşin alınan 256,17 TL harcın mahsubu ile bakiye 359,23 TL 'nin davacıdan alınarak hazineye gelir kaydına,
3-Davalı kendisini vekil ile temsil ettiğinden AAÜT uyarınca davalı yararına taktir olunan olunan 15.000,00 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya ödenmesine,
4-Davacının yaptığı yargılama giderinin kendi üzerinde bırakılmasına,
5-Davalı tarafın yatırdığı 50,00 TL gider avansının davacıdan alınarak davalıya ödenmesine,
6-Kullanılmayan gider avansı varsa karar hüküm kesinleştiğinde ve talep halinde ilgili tarafa iadesine,Dair, kararın tebliğinden itibaren 2 haftalık süre içinde ---- Bölge Adliye Mahkemesi' ne istinaf yolu açık olmak üzere davacı vekilinin yüzüne karşı ve davalı vekilinin yüzüne karşı verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı..