T.C. İstanbul Anadolu 8. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO:2018/795 Esas
KARAR NO:2024/45
DAVA:Alacak (Satım Sözleşmesinden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ:29/06/2018
KARAR TARİHİ:18/01/2024
Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Satım Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
İDDİA:Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili şirket ile davacı şirket ve dava dışı ------ arasında ------ başlıklı sözleşme imzalanmış olduğunu, imzalanan sözleşme hükümlerine göre müvekkili şirket ile dava dışı ------asıl şirket konumunda davalı şirket ise dağıtıcı şirket konumunda olduğunu, davalının sözleşmedeki yükümlülüklerini yerine getirmediğini, aynı zamanda sözleşmenin ------ tarihinden itibaren ürün temini yapmamış, satın almış olduğu ürünlerin bedelinin bir kısmını ödememiş ve ---- uyarınca asgari alım taahhüdünü de yerine getirmemiş olduğunu, göndermiş oldukları ihtarnamelere rağmen bu alacaklarının ödenmediğini, bu nedenle alacaklarının şimdilik ---- miktarı için bu davayı açma zorunluluğu doğduğunu, davalı şirket tarafından ----- tarihinden itibaren ham madde temin edilmemesi nedeniyle fabrikada üretim durduğundan ve personel çalışamadığından ve yine sözleşmenin --- uyarınca asgari alım taahhüdünün yerine getirilmemesi nedeniyle müvekkilinin, yaklaşık ----- maddi zararı ve kâr kaybı olduğunu, bu kalem alacaklarından şimdilik -- de tahsilini talep etme zorunluluğunun da ortaya çıktığını, ------ tarihinden, kar kaybı olarak şimdilik ---dava tarihinden itibaren 3095 sayılı Kanun'un 4/a maddesi uyarınca ------ Doları ile açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faiz oranı üzerinden faiziyle tahsilini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
SAVUNMA:Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; ----- huzurdaki davayı çözme yetkisi bulunmamakla, uyuşmazlığın yetkili mahkemeler aracılığıyla İsviçre hukukuna göre çözülmesi gerektiğinden yetki itirazları kapsamında dosyanın ------ gönderilmesini talep ettiklerini, davacı yanın, müvekkili tarafından sözleşme hükümlerine aykırı hareket edildiği ve davacının maddi zarara uğramasına sebebiyet verildiği iddialarının gerçeğe aykırı olduğunu, davacı yanın kötü niyetli olarak müvekkili şirket üzerinden haksız kazanç elde etmeye çalıştığını, ayrıca, müvekkili şirketin tedarik sıkıntısında hiçbir kusurunun olmaması sebebiyle ve tedarik ediminin ifasının maddi açıdan imkânsız halde gelmiş olması sebebiyle, Türk Borçlar Kanunu'nun 112. Maddesi uyarınca davacı şirketin müvekkilinden maddi tazminat talep etmesinin mümkün olmadığını, davanın öncelikle yetki yönünden reddini, mahkeme aksi kanaatte ise esastan reddini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacı taraftan tahmiline karar verilmesini arz ve talep etmiştir.
İNCELEME ve GEREKÇE:Dava, taraflar arasında akdedilen sözleşme uyarınca davalının asgari alım taahhütünü yerine getirmediğinden bahisle cezai şart ve uğranılan zarar dolayısıyla kar kaybının tahsili istemine ilişkindir. Dilekçeler aşaması tamamlanmakla ön inceleme duruşmasında dava şartları ve ilk itirazlar incelenmiş tarafların sulh olma imkanının bulunmadığının tespitiyle uyuşmazlık noktaları belirlenerek tahkikat aşamasına geçilmiş, tarafların bildirdiği deliller toplanmıştır. Davalı tarafça, taraflar arasındaki davaya konu ----, uygulanacak kanun ve uyuşmazlıkların çözümünde yetkiyi düzenleyen 25. maddesinde, Sözleşme'nin İsviçre yasalarına tabi olduğu ve Sözleşme'den doğan, Sözleşme'ye bağlı olarak gelişen her türlü uyuşmazlığın çözümü için ----- tahkimine başvurulacağının kararlaştırılması nedeniyle yetki itirazında bulunulmuş olup değerlendirilmesinde; 805 sayılı İktisadi Müesseselerde Mecburi Türkçe Kullanılması Hakkındaki Kanun’un 1.maddesi gereğince Türk tabiiyetindeki her nevi şirket ve müesseselerin her nevi işlem, sözleşme, yazışma, hesap ve defterlerinin -------- tutulması zorunluluğu bulunmaktadır. Aynı yasanın 4. maddesinde sözleşmelerin --------- düzenlenmesi konusundaki gerekliliğe uyulmamasının müeyyidesi yer almaktadır. Somut olayda, taraf şirketlerin Türk tabiyetinde bulunduğu, 805 sayılı İktisadi Müesseselerde Mecburi ------- Kullanılması Hakkında Kanun’un 1. ve 4. maddeleri nazara alınarak, uyuşmazlığa konu tahkim kaydının yer aldığı distribütörlük sözleşmesinin Türkçe olarak yapılmadığı, bu nedenle sözleşmede yer alan tahkim kaydının geçerli olmadığı kanaatine varılmıştır.Mahkememizce davacı tarafın defterlerinin mali müşavir ve sözleşme hesap uzmanı bilirkişi vasıtasıyla incelenmesi ve sözleşmedeki tahkim madeddesinin de değerlendirilmesi için ----- Nöbetçi Ticaret mahkemesine talimat yazılmasına karar verilmiştir.Talimat mahkemesine sunulan ------ tarihli Mali müşavir ve sözleşme hesap uzmanı bilirkişi tarafından hazırlanan bilirkişi raporunda özetle; Sözleşme hükümleri incelendiğinde, davalı tarafından her hafta sözleşme ekinde belirtilen sayıda ürünün alınması / parasının ödenmesi gerekeceği, bu hüküm kapsamında davalı tarafından, sözleşme ile belirlenen 2 ayrı üründen her hafta ekli listelerde belirtilen sayılarda sipariş vermez ise, eksik kalan miktarların bedelini yine ekli listelerde belirtilen birim fiyatlar üzerinden ödeyeceği, davalı tarafından sözleşme ile yüklendiği haftalık alım taahhütüne uyulmaması ve davacı tarafından sözleşmenin haklı bir nedenle feshine sehej olunması nedeni ile davacının uğradığı zararların tazmini gerekeceği, Bu Bağlamda; Haftalık Alım Taahhütüne Uyulmaması hususunda: Sözleşme E-6 kısmında, davalı tarafından her bir üründen haftalık kaç tane alınacağı, ek-4 kısmında ise her bir ürünün fiyatının ne olacağı belirtildiği, taraflar arasındaki sözleşmenin 10.05.2016 tarihinde yapıldığı ve 5 yıllık süreyi kapsadığı görülmekle birlikte, Davacı tarafından davalıya gönderilen ------SÖzleşmeye uygun olarak hammadde tedarikinin yapılması ile üreteceğimiz ürünlerin satın alınması için ihtarnamenin tebliğinden itibaren 15(on beş gün) süre veriyoruz. Bu süre içerisinde ihtar edilen hususlar yerine getirilmez ise menfi ve müspet zararlarımızı talep hakkımız sakl kalmak üzere Sözleşmenin 19.2 maddesine dayalı olarak feshedeceğimizi ihtar ederiz” denildiği, Her ne kadar sonradan sözleşmenin feshedildiğine dair bir ihtarın dosyada mevcut olmadığı görülmekte ise de, anılan ihtarname tarihi olan 27.03.2018 tarihine izleyen 15 günün sonu olan ------ tarihi itibari ile sözleşmenin feshedilmiş olduğunun kabulü gerekeceği, ------ Hesaplamalar: Yukarıdaki tablodan anlaşılacağı üzere, davacı tarafından ilk faturanın kesildiği ----- tarihi ile sözleşmenin feshedildiğinin kabulü gereken ----- tarihi arasında, sözleşmenin yürürlükte kaldığı 93 haftalık süreçte, duvalı tarafından haftalık olarak alınacağı taahhüt edilmesine karşın ALINMAYAN JENERATÖR nitelikli ürüne ilişkin olarak, sözleşme ile belirlenen 700 USD birim fiyat üzerinden bedelin 1.434.300,00 USD olacağının hesaplandığı,------Hesaplamalar: Davacı tarafından ilk faturanın kesildiği -------- tarihi ile, sözleşmenin feshedildiğinin kabulü gereken ----tarihi arasında, sözleşmenin yürürlükte kaldığı 93 haftalık süreçte, davah tarafından haftalık olarak almacağı taahhüt edilmesine karşın ALINMAYAN 1-131 ÇÖZELTİ nitelikli ürüne ilişkin olarak, sözleşme ile belirlenen 80,00 USD birim fiyat üzerinden bedelin 384.640,00 USD olacağının hesaplandığı, Ödenmeyen Fatura Bedelleri huşusunda: Taraflar arasındaki sözleşme ilişkisine göre, ------- taralta yer alıp ürünleri davalı firmaya sattıkları, ürünlere ilişkin faturaların dava dışı ---- firmasınca düzenlendiği, 26.03.2018 tarihinde yapılan Alacağın Devri Sözleşmesi ile, 19.05.2016 günlü sözleşmeden kaynaklanan tüm hak ve alacakların ----- firması tarafından Kamrusepa firmaşına temlik edildiği, ---- firmasının resmi defterleri üzerinde yapılan incelemede, dava tarihi olan 29.06.2018 tarihi itibari ile ----- firmasmın davalı firmadan 16.875,17 TL alacaklı bulunduğu, Davacıya ait resmi defterler üzerinde yapılan incelemede, 120.01 nolu hesap altında ------hesabına kaydedilen ----- kayıtlara göre, ----- alacak kaydı bulunduğu, bu kayıtlara göre herhangi bir alacağı bulunmadığı, ----- göre kurulan firmalar arasında, ---- dışında bir dilde yapılan tahkim sözleşmesinin geçerli olmayacağı söylenebilecek ise de, yine --- konulan kıstaslar dahilinde meselenin Hukuken takdiri münhasıran Sayın Mahkemenizin yetkisinde olacağı, kanaati bildirilmiştir.İtiraz üzerine alınan ---- tarihli ek raporda ise; İtiraz dilekçesi ekinde ------sunulduğu, bu sözleşmelerde yer alan belirlemelere göre hesaplamalar yapıldığında; ---- Yönünden Hesaplamalar: Davacı tarafından ilk faturanın kesildiği ---- tarihi ile, sözleşmenin feshedildiğinin kabulü gereken ----- tarihi arasında, sözleşmenin yürürlükte kaldığı 93 haftalık süreçte, davalı tarafından haftalık olarak alınacağı taahhüt edilmesine karşın ALINMAYAN JENERATÖR nitelikli ürüne ilişkin olarak, sözleşme ve tadil sözleşmeleri ile belirlenen asgari alım miktarları ve birim fiyatlar üzerinden bedelin ------ Davacı tarafından ilk faturanın kesildiği ------ tarihi ile, sözleşmenin feshedildiğinin kabulü gereken 11.04.2018 tarihi arasında, sözleşmenin yürürlükte kaldığı 93 haftalık süreçte, davalı tarafından haftalık olarak alınacağı taahhüt edilmesine karşın ALINMAYAN I-131 ÇÖZELTİ nitelikli ürüne ilişkin olarak, süzleşme ve tadil sözleşmeleri ile belirlenen asgari alım miktarları ve birim fiyatlar üzerinden bedelin --- olarak hesaplandığı, bildirilmiştir.Mahkememizce davalı tarafın dava konusu talebi kapsayacak şekilde ilişkin tüm yasal ticari defterleri ve defterlerin bu uyuşmazlığa ilişkin dayanak kayıtları üzerinde mahkememizce resen seçilecek mali müşavir ve sözleşme hesap uzmanı bilirkişilerince inceleme yapılmasına karar verilmiştir. Mali müşavir ve sözleşme hesap uzmanı bilirkişi tarafından hazırlanan ---- tarihli bilirkişi raporunda özetle; Mali açıdan değerlendirme neticesinde; davalı şirketin ibraz ettiği ---- yılları ticari defterlerinin noter açılış onamaları ile yevmiye defterlerinin noter kapanış onamalarının süreleri içinde yaptırılmış olduğu, defterlerin birbirini teyit ettiği ve usulüne uygun tutulduğu; davalı şirketin ticari defterleri üzerinde yapılan incelemede davacı ---- yılı------ alacaklı olduğu, yine davalı şirketin ticari defterleri üzerinde yapılan incelemede dava dışı ----- alacaklı olduğu, bu bakiyelerin davalının ----- no.lu yevmiye kapanış maddesinde de aynen kayıtlı olduğu ve birbirini teyit ettiği, ----- alacaklı olduğu, yine davalı şirketin ticari defterleri üzerinde yapılan incelemede dava dışı ----- alacaklı olduğu, bu bakiyelerin davalının ---- tarihli ----no.lu yevmiye kapanış maddesinde de aynen kayıtlı olduğu ve birbirini teyit ettiği, -----alacaklı olduğu, yine davalı şirketin ticari ------ alacaklı olduğu, bu bakiyelerin davalının ------ yevmiye kapanış maddesinde de aynen kayıtlı olduğu ve birbirini teyit ettiği görüldüğü; Borçlar mevzuatı bakımından değerlendirme neticesinde; dosya kapsamı incelendiğinde distribütör davalının, hammadde tedarikçisi olan ------- hammadde temini yönünden tek alternatif olup olmadığı açık bir şekilde anlaşılamamış olup kaldı ki bu hususun, uzmanlık alanımızın da dışında olduğu; dolayısıyla bu hususta değerlendirme yapmanın, borçlar hukuku açısından mümkün olmadığı, bu noktada: Eğer Mahkemece hammadde tedarikçisi olan ----- distribütör davalının hammadde temini yönünden tek alternatifi olduğu tespit edilirse bu halde davalı tarafça hammaddenin tedarik edildiği ---- bulunan -------- üretim tesislerinin tüm faaliyetlerin durdurulmasına yönelik kararı nedeniyle tek tedarikçi konumundaki reaktörden hammaddeyi (kendisi dışında gelişen bir sebep yüzünden) temin edemeyen davalı bakımından mücbir sebepten bahsedilebileceği, bu halde TBK m. 136/1I hükmüne göre karşılıklı borç yükleyen bir sözleşme olan distribütörlük sözleşmesinde sonradan doğan kusursuz imkânsızlık yüzünden borçlu davalının, borcundan kurtulacağı, dolayısıyla asgari alım taahhüdünü yerine getirmesinin artık davalıdan beklenemeyeceği, hal böyle olmakla davalıya isnat edilemeyen bir sebepten ötürü ifanın imkansızlaştığı; açıklanan bu sebeplerden ötürü de talep edilen ceza koşulunun (cezai şartın) ve kar kaybının istenemeyeceği, taraflar arasındaki sözleşmenin 21.1. maddesi gereğince davalının, sözleşme kapsamındaki yükümlülüklerini kısmen veya tamamen mücbir sebep nedeniyle ifa edememesi dolayısıyla sorumlu olmayacağı yönünde kanaate varılabileceği; Ancak eğer Mahkemece mücbir sebebin oluşmadığı ve bununla birlikte ---- tarihli bilirkişi ek raporuna göre davalı distribütörün asgari alım taahhüdüne aykırı davranarak eksik alım yaptığı kabul edilir ise davacı, dava dilekçesinde ceza koşulu (cezai şart-TBK m. 179) olarak sözleşmenin 6. maddesi uyarınca şimdilik 5.000USD.nin ödenmesini talep ettiğinden sözleşmenin 6.2. maddesinde “madde 6.1. uyarınca davalı distribütörün Ek-6'da (haftalık asgari miktarlar) verilen asgari miktarı sipariş etmeyi üstlendiği, aksi durumda ise Ek-4'te (ürün satış fiyatı) verilen fiyatlarda Ek-6'da verilen minimum miktarın bedelini ödeyeceği” kararlaştırıldığından bu bedelin, ceza koşulu (cezai Şşart) olarak istenebileceği kanaatine varılabileceği; bildirilmiştir.Mahkememizce --------reaktörün ilgili dönemde tedarik için tek alternatif olup olmadığı, bu reaktörün faaliyetlerinin durdurulmasının davalının ediminin ifasını imkansız hale getirip getirmediği hususlarının ve tarafları ve iddia ve savunmaları değerlendirilmek suretiyle rapor tanzimi için bilirkişi heyetine --- uzman bir bilirkişi eklenmek suretiyle rapor alınmasına karar verilmiştir.Nükleer Tıp Uzmanı bilirkişi ---- tarihli raporda; ----- ana maddesi olan-----edilmesi gerekmektedir. ---- firmalar vardır. Bunlar; -------- diğer firmalarda temin edilememiş olsa da bu durum 6 hafta önce kliniklere bildirilerek düzeltilebilir. Reaktörden alınması halinde ana madde temini mümkün olurdu. Bir reaktör faaliyeti durduğundan başka bir reaktör hammaddesi temini olabilir. O reaktörün ürünü dağıtıcı firmasıyla anlaşma koşulu ile ilgilidir. Buna bağlı olmak üzere ----- kaynakların taşınması, temini, belirli izine ve prosedürlere bağlıdır. Önceden bu durum öngörülerek yapılırsa gerekli üretim yapılabilirdi. Bu durum göz önünde tutulmalıdır. Tarafların iddia ve savunmaların değerlendirildiğinde. O dönemde dünyada; ------- faaliyeti olduğu belgelerden anlaşılacaktır. Madde temini daha önceden yapılacak planlamaya bağlı gerçekleşir, mağduriyet önlenebilirdi. Nükleer uzmanı olarak görüşlerimiz bunlardan ibarettir." şeklinde görüşlerini bildirmiştir.Tüm dosya kapsamı, sunulan deliller ve alınan bilirkişi raporları birlikte değerlendirildiğinde; davacı şirket, davalı şirket ve dava dışı ------ sözleşme imzalandığı, bu sözleşme ile davacı şirket tarafından üretilen tıbbi ürünler,------satış ve dağıtımı yapılmak üzere teslim alınarak tek dağıtıcı konumundaki davalı şirkete ya da onun istediği yere teslim edileceği, davalı şirketin ise reaktörlerden temin ettiği hammaddeyi satın alarak ücretsiz olarak davacı şirkete tedarik edeceği ve üretimi yapılan ilaçları davacı şirketten satın alacağının kararlaştırıldığı, yine davalı şirketin sözleşme ile asgari alım taahhüdünde bulunmuş olduğu anlaşılmıştır. Dava dışı ------- sözleşmeyle davalı şirketten olan tüm alacak ve haklarını davacı şirkete temlik etmiş ve davaya konu ----sözleşmeyi davacı şirkete devretmiş olduğu anlaşılmıştır. Davacı taraf, davalının ----- tarihinden itibaren hammadde temini yapmamış, satın almış olduğu ürünlerin bedelinin bir kısmını ödememiş ve asgari alım taahhüdünü yerine getirmemiş olduğundan bahisle eldeki davayı açmıştır. Davalı taraf ise; ---- tarihinde, hammadde satın aldıkları ------tarafından kendilerine gönderilen yazı ile ----------etken maddeleri üretim tesislerindeki tüm faaliyetleri durdurmaları yönünde talimat verildiği ve bu sebeple bir sonraki duyuruya kadar hiçbir müşterilerine ürün tedarik edebilecek konumda olmadıkları bildirildiğini ve davacı şirkete durumun derhal haber verildiğini, söz konusu durumun mücbir sebep olduğunu bu nedenle tazminat talep edilemeyeceğini savunmuştur. Ancak bilirkişi raporlarından anlaşılacağı üzere söz konusu hammaddenin sadece davalının satın aldığı reaktörde olmadığı o dönemde dünyada; ---------- edilebileceği, dolayısıyla somut olayda mücbir sebebin söz konusu olmadığı anlaşılmakla davalının sözleşme ile kararlaştırılan yükümlülüğünü yerine getirmemesi nedeniyle davacının bilirkişi raporunda belirlenen miktarlarda alacaklı olduğu anlaşılmış, ancak davalının ıslah talebi olmadığından dava dilekçesinde talep edilen miktar doğrultusunda davanın kabulüne karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
H Ü K Ü M: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
Davanın KABULÜNE,
1-5.000,00 USD cezai şart alacağının 20/03/2018 tarihinden itibaren 3095 sayılı kanunun 4/A Maddesi uyarınca işleyecek faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
2-1.000,00 USD kar kaybı alacağının dava tarihinden itibaren 3095 sayılı kanunun 4/A Maddesi uyarınca işleyecek faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
3-Karar harcı 1.873,06 TL 'den davacı tarafça peşin olarak yatırılan 468,27 TL harcın mahsubu ile bakiye 1.404,79 TL harcın davalı taraftan tahsili ile hazine adına irad kaydına,
4-Davacı tarafından dava açılırken peşin olarak yatırılan 35,90 TL başvuru, 468,27 TL peşin nispi harcı olmak üzere toplam 504,17 TL'nin davalı taraftan tahsili ile davacı tarafa ödenmesine,
5-Davacı tarafından yapılan 840,15 TL tebligat ve müzekkere gideri, 4.250,00 TL bilirkişi ücreti olmak üzere toplam 5.090,15 TL yargılama giderinin davalı taraftan tahsili ile davacı tarafa ödenmesine,
6-Davalı tarafından yapılan bir yargılama gideri olmadığından bu konuda karar verilmesine yer olmadığına,
7-Davacı taraf kendisini vekille temsil ettirdiğinden karar tarihinde geçerli A.A.Ü.T. deki esaslara göre belirlenen 17.900,00 TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
8-Davacı tarafından dosyaya yatırılan ve sarf edilmeyen gider avansının karar kesinleştiğinde davacı tarafa iadesine,
Dair, davacı vekilinin yüzüne karşı, davalı tarafın yokluğunda kararın taraflara tebliğinden 2 haftalık süre içinde istinaf yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 18/01/2024