T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2022/1639
KARAR NO: 2022/1690
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL 15. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 06/03/2018
NUMARASI: 2016/487 Esas 2018/195 Karar
DAVA: Menfi Tespit (Bayilik Sözleşmesinden Kaynaklanan)
BİRLEŞEN İSTANBUL 6. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİNİN
2016/640 ESAS SAYILI DOSYASI
DAVA: Alacak - Cezai Şart (Bayilik Sözleşmesinden Kaynaklanan)
İSTİNAF KARAR TARİHİ: 30/11/2022
Dairemizce verilen hükmün Yargıtay 11. H.D tarafından bozulması üzerine yapılan duruşma sonunda dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;
DAVA: Davacı vekili; davacı ile davalı arasında 02.05.2011 tarihinde 5 yıl süreli akaryakıt sözleşmesi imzalandığını, sözleşme neticesinde; 04.05.2011 - 04.05.2012 tarihleri arasında geçerli olan, her sene süresi uzatılan 100.000-TL’lik süreli teminat mektubu verdiğini, bu protokol ile satmayı taahhüt ettiği ürünlerden hedefleri tutturamadığı gerekçesiyle ,ihtarname keşide ederek, eksik satış yapıldığı gerekçesiyle cezai şarttan doğan alacağı olduğunu iddia ettiğini, ihtardan sonra davalı şirketin davacıya 19.866,31 -TL’lik fatura düzenleyerek davacı şirkete gönderdiğini, bu nedenlerle ... Bankası Yeniceoba Şubesine ait ... A.Ş. adına düzenlenen 100.000- TL’lik teminat mektubunun paraya çevrilmemesi hususunda tedbir kararı verilmesini, davalı şirkete teminat mektubu nedeniyle borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
CEVAP:Davalı ... vekili; Davalı şirket ile davacı arasında akaryakıt bayilik sözleşmesi imzalandığını, bu sözleşmeye dayalı olarak davacının 100.000 -TL’lik teminat vermeyi kabul ettiğini, davacının bu sözleşmeye dayalı olarak 02.05.2011 tarihli satış taahhütnamesi imzaladığını, eksik alımdan kaynaklanan 123.360 -usd cezai şart borcu bulunduğunu , 29.04.2016 tarih, ... yevmiye numaralı ihtarname ile davalı yanın cezai şarttan kaynaklı borcunu ödemesi gerektiği belirtildiğini,bayilik protokolünün ticari şartlar başlıklı 3.2.3 maddesinde ...’in piyasa şartlarına ve işlem durumuna göre akaryakıt ve petrol ürünlerinin bayiye satışındaki satış şartları belirlendiğini, bu nedenlerle davacıdan olan alacağın tahsili için İstanbul 6.Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 2016/640 E. sayılı dosyası ile dava açılması sebebiyle davanın huzurdaki dava bakımından bekletici mesele yapılmasına, haksız açılan davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
BİRLEŞEN DAVA: Davacı vekili; Müvekkili ile davalılar arasında 02/05/2011 tarihinde 5 yıl süreli bayilik sözleşmesi , protokolü imzalandığını, ayrıca davalı bayinin satış taahhütnamesi imzaladığını, buna göre istasyonda her yıl 800 m3 satış yapmayı kabul ve taahhüt ettiğini, satışı yapılmayan her m3 için 60 -USD cezai şart ödemeyi kabul ettiğini, bu taahhüt gereğince müvekkilinin istasyona bayi lehine yatırım yaptığını, davalının satış taahhüdüne bağlı kalmadığını, 2.056 -m3 eksiği bulunduğunu, bu nedenle doğan 123.360-usd cezai şart borcundan şimdilik 10.000-usdnin fiili ödeme tarihindeki kur üzerinden TL karşılığının temerrüd tarihinden itibaren bankaların dövize uyguladıkları en yüksek ticari temerrüd faiziyle birlikte davalılardan müteselsilen tahsiline,müvekkilinin davalılardan olan 20.180,79-TL cari hesap alacağının temerrüd tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faiziyle müteselsilen tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
ISLAH :26.12.2017 tarihli ıslah dilekçesi ile cezai şart talebinin 26.060 -usd artırırak 36.060- usd cezai şartın tahsilini talep etmiştir
CEVAP:Davalı vekili ; sözleşmenin süresinin 02.05.2016 tarihinde sona erdiğini, davacıya müvekkilinin 100.000- TL bedelli teminat mektubu verdiğini, mektubun süresinin 04/05/2016 tarihinde dolacağını, taraflar arasında halen İstanbul 15. ATM nin 2016/487 esas sayılı dosyasında müvekkili tarafından açılan menfi tespit davasının devam ettiğini,her iki dava arasında irtibat bulunduğunu, öncelikle davanın ... yönünden usulden reddine, esas yönünden haksız davanın reddine, İstanbul 15. ATM nin 2016/487 esas sayılı dosyasının bekletici mesele yapılmasına , önceki yıllara ilişkin olarak ihtirazi kayıt ileri sürülmediğinden eksik alım nedeniyle cezai şart talep edilemeyeceği ,davacının iddia ettiği gibi kendilerini 2012 yılında eksik alımla ilgili herhangi bir ihtarın gönderilmediğini ,bayilik sözleşmesi süresince herhangi bir ihtar gönderilmediğini,bayilik sözleşmesi sona ermesine kısa bir süre kala 29.04.2016 tarihinde ihtar göndermesinin iyiniyetli olmadığını belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEME KARARI :Mahkemece; dava açıldıktan sonra davacı tarafça davalı ... A.Ş ye 04.08.2016 tarihinde 20.180,79- TL cari hesap alacağının ve vade farkı faturası tutarı 19.866,31- TL olmak üzere 40.000- TL havale ile ödeme yapıldığı,yapılan ödeme sonucunda davacının menfi tespitini istediği cari hesap borcunu ödediği, davalı tarafından da teminat mektubunun iade edildiği,birleşen davanın cari hesap alacağı bakımından konusuz kaldığı gerekçesiyle esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına,Birleşen dosya davacısının cezai şart istemi konusunda ise; davalı bayii tarafından yapılan ödemenin birleşen dosya davacısı tarafından ihtirazi kayıt konulmadan kabul edildiği, para alındıktan sonra teminat mektubunun ( asıl davaya konu) birleşen dosya davalısına iade edildiği, birleşen dosya davacısının ticari defter ve kayıtlarında davalı hesaplarının sıfırlandığı bu nedenle birleşen dosya davacısının cezai şart alacağından yapılan tahsilat sonucu vazgeçtiği, alacağın istenebilir olmadığı gerekçesiyle reddine karar verilmiştir.
İSTİNAF SEBEPLERİ:Asıl davada davalı-birleşen davada davacı vekili; davalının asıl davaya konu menfi tespit davası açıldıktan sonra 04.08.2016 tarihinde 40.000-TL ödeme yaptığını cari hesap alacağına ödeme yapılması nedeniyle teminat mektubunun iade edildiğini, yapılan bu ödemenin cari hesap alacağı ve davacı birleşen dava uhdesinde bulunan ariyet malların bedellerine karşılık olduğunu, asıl davanın ödeme yapılması nedeniyle konusuz kaldığından mahkemece esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına dair karara bir itirazları olmadığını, asıl davada vekalet ücreti ve yargı giderinden sorumlu tutulmalarının doğru olmadığını, aksine davalı lehine vekalet ücreti hükmedilmesi gerektiğini birleşen dava yönünden ise ödeme ile cari hesap alacağının sıfırlandığını,ödemenin cezai şarta yönelik olmadığını, yapılan ödemeye ihtirazi kayıt konulmadığından cezai şart istenemeyeceği gerekçesinin doğru olmadığını, müvekkilinin eksik alım kaynaklı cezai şart alacağı bulunduğunu bilirkişinin tespit ettiğini, cezai şartın birleşen davalının ekonomik mahvına yol açmayacağını,belirterek kararın kaldırılmasına asıl davada yargı giderinin haklılık durumuna göre davacı üzerinde bırakılmasına ,birleşen davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.
İSTİNAF KARARI VE SÜREÇ: Dairemizce yapılan istinaf incelemesi neticesinde, 2018/1626 esas ,2020/523 karar sayılı 21.5.2020 tarihli karar ile istinaf başvurusunun kabulüne aşağıdaki gerekçe ile karar verilmiştir. "Asıl dava davacı bayinin açtığı bayilik sözleşmesinden dolayı borçlu olmadığının tespiti; birleşen dava ise akaryakıt bayilik sözleşmesi uyarınca cari hesap alacağı ve eksik alımdan kaynaklanan cezai şart alacağının tahsili istemine ilişkindir. Asıl davada davacı bayii ile davalı dağıtıcı arasında 02.05.2011 tarihli 5 yıl süreli akaryakıt bayilik sözleşmesi imzalandığı sözleşmeye birleşen dava davalısı ...'ın garantör olduğu ve sözleşmenin 5 yıllık sürenin sonunda 02.05.2016 tarihinde sona erdiği hususu ihtilafsızdır. Davacı- birleşen davada ; davalı bayii asıl ve birleşen dava tarihinden sonra yargılama sırasında davalı-birleşen davacıya cari hesap borcuna istinaden 04.08.2016 tarihinde 40.000- TL ödeyerek cari hesap borcunu kapattığı ve davalı-birleşen davacının bayilik sözleşmesi uyarınca aldığı 100.000-TL bedelli teminat mektubunu iade ettiği sabittir.Davalı- birleşen dosya davacısı , davalı bayiinin asıl ve birleşen dava açıldıktan sonra ödeme yapması nedeniyle konusuz kalan asıl davayı açmakta haksız olduğunu,birleşen dava cari hesap alacağı yönünden ise dava açmakta haklı olduklarını bu nedenle konusuz kalan dava yönünden lehine vekalet ücreti hükmedilmesi gerekteğini, cezai şart alacağı yönünden ise;yapılan ödemenin açıkca cezai şart ödemesine yönelik olmadığını ve cezai şart alacağına yönelik davaya devam ettikleri cezai şart bakımından davasının kabülüne karar verilmesi gerektiğini ileri sürmüştür. HMK 331 maddesi hükmü uyarınca davanın konusuz kalması sebebiyle davanın esası hakkında bir karar verilmesine gerek bulunmayan hallerde Hakim davanın açıldığı tarihteki tarafların haklılık durumuna göre yargı giderlerini takdir eder. Davalının asıl dava ve birleşen dava açıldıktan sonra cari hesap borcunu ödediği ve ödeme üzerine teminat mektubu iade edildiği anlaşılmaktadır.Buna göre , davalı birleşen davacı cari hesap alacağı bulunması nedeniyle teminat mektubunu iade etmemekte haklı olduğu gibi davacı- birleşen davalının da davanın açıldığı tarih itibariyle cari hesap borcu bulunması nedeniyle menfi tespit davası açmakta haksız olduğu belirlenmiştir.Bu durumda mahkemece menfi tespit istemli asıl dava ve birleşen davada cari hesap alacağına yönelik davanın ödeme nedeniyle konusuz kaldığı gerekçesiyle esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi yerinde olduğu gibi karar bu yönden istinaf edilmemiş ve taraflar yönünden kesinleşmiştir.Ancak;mahkemece HMK 331 maddesi uyarınca asıl davada davalı- birleşen dosya davacısının yargılama giderinden sorumlu olmayacağı ve lehine vekalet ücretine hükmedilmesi gerektiği gözetilmeden davalı aleyhine yargı gideri ve vekalet ücretine hükmedilmesi doğru bulunmamıştır.Birleşen davada cezai şart alacağı yönünden ise ;6098 Sayılı TBK 179 .maddesi uyarınca sözleşmenin hiç ve gereği gibi ifa edilmemesi durumu için bir ceza kararlaştırılmışsa aksi sözleşmeden anlaşılmadıkça alacaklı , ya borcun ya da cezanın ifasını isteyebilir. Birleşen davaya konu cezai şart; akaryakıt alımında tonaj ihlalı nedeniyle talep edilen ifaya eklenen cezai şart niteliğindedir.YHGK.’nun 20.01.2013 tarih 2012/19-670 E. ve 2013/171 K. S. kararında ve sonraki kararları uyarınca (örn. Y. 19. HD. 07.04.2014 tarih 2014/4694 E. ve 2014/6585 K. S.lı kararları), Bayiiden cezai şart talep edilebilmesi için takip eden yılda henüz mal vermeden önce ceza koşulu ile ilgili "çekince" (ihtirazi kayıt) bildirmesi ya da bu konuda bayiye noterden bir ihtarname göndermesi gerekir. Fesih tarihine kadar davalı şirket alımlarına çekince konmadan ifaya devam edilmiş ve borçluda, “ceza koşulu istenmeyeceği” ne dair haklı bir güven oluşturulmuş ve oluşan bu haklı güven ve dürüstlük ilkesi nedeniyle önceki yıla veya yıllara ait ceza koşulları talep edilemeyecektir. Bayiiden, önceki yıllara ilişkin olarak ihtirazi kayıt ileri sürülmemiş ise eksik alımda ancak son yılın cezai şart tutarı talep edelebilecektir.Somut olayda davacı, cari hesap alacağına yönelik ödemeyi kabul etmeden önce , cezai şart istemine ilişkin iradesini dava açmak suretiyle ortaya koymuş ifayı kabul esnasında da cezai şarta ilişkin davadan vazgeçtiği veya feragat ettiğine ilişkin herhangi bir beyanda da bulunmamıştır. Daha önce cezai şart talebi yönünden dava açılarak ortaya konan irade yönünden ifa aşamasında yeniden ihtirazi kayıt konulmasına gerek bulunmamaktadır. Bu durumda cezai şart talep edebilecektir. 02.05.2011 satış taahhütnamesinde birleşen davalı bayiinin yıllık 800 m2/beyaz ürün almayı taahüt ettiği ve bu satış taahhüdünün yerine getirilmemesi halinde,eksik alınan beher m3 beyaz ürün için 60-usd cezai şart ödemeyi kabul etmiştir. Akaryakıt bayilik sözleşmesinin devamı sırasında birleşen davacı dağıtıcı firma 09.05.2012 tarihinde davalı bayiinin satım taahhüdünün ihlalı nedeniyle yasal hakları saklı tutulduğunu ihtar ettiğini iddia etmiş ise de davalı böyle bir ihtarı kabul etmemiş davacıda davalıya tebliğ ettiğini ispata elverişli delil sunmamış ve ihtarda bulunduğunu ispatlayamamıştır. Davacının 02.06.2015 tarihinde satım taahhüdünün ihlali nedeniyle gönderdiği ihtarname davalıya tebliği davalı tarafça kabul edilmiş ise ihtar içeriğinden davacının takip eden yılda davalıya mal verdikten sonra gönderildiği anlaşılmıştır.Zira 2 haziran 2015 tarihli ihtarnamede 5. yıl için 23 m3 ürün satıldığı ve cezai şart hesabına dahil edilmediği yazılıdır.Buna göre ,4. Dönem içinde davacının cezai şart talep edebilme koşulu bulunmamaktadır. Ancak davacı son yıla ilişkin cezai şartı talep edebilecek olup ; sözleşme süresinin sona ereceği 02.05.2016 tarihinden önce 29.04.2016 tarihli ihtarname ile cezai şart talep etmiştir.Buna göre ; sözleşme uyarınca taahüt edilen miktara göre denetime elverişli bilirkişi raporunda hesaplanan son yıla ilişkin 14.220-usd (774m3-537=237 m3 eksik taahütx60 USD)-cezai şart talep edebilecektir.Bu durumda asıl davada davalı lehine nispi vekalet ücreti ve birleşen davada 14.220-usd cezai şartın;davacı ihtarının davalıya tebliği edildiği hususunu ispata elverişli tebliğ şerhi yargılama sürecinde sunulmaması nedeniyle dava tarihinden itibaren yabancı para cinsine işletilecek faiz ile 3095 sayılı yasanın 4/a maddesi uyarınca devlet bankalarının usd cinsinden açılmış 1 yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faiz oranı uygulanmak suretiyle davalılardan tahsili yerine cezai şart talebinin reddine karar verilmesi doğru bulunmamıştır.Bununla birlikte dosyada yeniden yargılama yapılmasını gerektirir bir husus bulunmadığından,davalı-birleşen davacı vekilinin istinaf başvurusunun kısmen kabulü ile HMK 353(1)b-2 uyarınca hükmün kaldırılmasına,asıl davada davalı lehine yargı giderine hükmedilmesine ve birleşen davada 14.220-usd cezai şartın birleşen dosya davalılarından müteselsilen tahsiliyle davacıya ödenmesine ,fazla istemin reddine karar verilmiştir.Kararın taraf vekilleri tarafından temyizi üzerine Yargıtay 11 HD nin 2020/6317 esas,2022/3482 karar 27.4.2022 tarihli kararı ile " .... davacı/birleşen davada davalı vekilinin asıl davaya ve birleşen davaya yönelik tüm temyiz itirazlarının reddine, ...Taraflar arasında imzalanan 02.05.2011 tarihli Bayilik Protokolü'nün 3.1.4. maddesinde satış yükümlülükleri düzenlenmiş, ayrıca bayi tarafından satış taahhütnamesinin de imzalanacağı hüküm altına alınmıştır. Bu itibarla bayi tarafından aynı tarihi taşıyan bir de satış taahhütnamesi imzalanmıştır. Dosya kapsamında bulunan bilirkişi raporu ile bayinin taahhütlerine aykırı davrandığı tespit edilmiştir. Bayi tarafından protokol ve taahhüt hükümlerine aykırı davranılması halinde uygulanmak üzere Protokolün 4. maddesinde cezai şarta ilişkin düzenleme yer aldığı, 5.2 maddesinde "... (... Tic. A.Ş.) lehine doğacak hakların bir kaçının ... tarafından bayiye karşı zamanında kullanılmaması, ... tarafından bu haklardan feragat ettiği anlamına gelmeyeceği" hükmüne yer verildiği gibi yine taraflar arasında imzalanan aynı tarihli Bayilik Sözleşmesinin 47. maddesinde de cezai şarta ilişkin düzenlemede bayinin"...cezai şart tutarlarını, ihtarname keşidesine ve mahkeme kararı alınmasına gerek kalmaksızın ilk yazılı talep üzerine..." ödeyeceği ifade edilmiştir.Mahkemece, taraflar arasındaki Bayilik Protokolü ve Bayilik Sözleşmesinin cezai şarta ilişkin söz konusu hükümleri üzerinde değerlendirme yapılarak sonuca varılması gerekirken, yazılı gerekçelerle cezai şart talebin kısmen kabulüne karar verilmesi doğru olmayıp, birleşen davada verilen hükmün davacı yararına bozulması gerekmiştir." denilerek cezai şart isteği bakımından red edilen kısım nedeniyle hüküm davacı yararına bozulmuştur.
DİRENME GEREKÇESİ: Dosya içerisinde yer alan 02.05.2011 satış taahhütnamesinde birleşen davalı bayiinin yıllık 800 m2/beyaz ürün almayı taahüt ettiği ve bu satış taahhüdünün yerine getirilmemesi halinde,eksik alınan beher m3 beyaz ürün için 60-USD cezai şart ödemeyi kabul etmiştir. Yargıtay (kapatılan) 19.HD'nin ve HGK'nun yerleşik kararlarında eksik alım nedeniyle kararlaştırılan cezai şartın TBK 179/2.maddesinde düzenlenen ifaya ekli cezai şart olduğu kabul edilmektedir. İfaya ekli cezai şartın da; Yargıtay HGK'nun 2012/670 esas 2013/171 karar sayılı ve 30.1.2013 tarihli ilamında yazılıdığı üzere " Bayiinin yıllık asgari ürün alımı taahhüdü bulunmasına rağmen yıllar itibariyle bu taahhüde uyulmamış ise tedarikçi davacı şirketin, taahhütname uyarınca kâr kaybı talep edebilmesi için takip eden yılda henüz bayiye mal vermeden önce cezai şart ile ilgili çekince bildirmesi gerekir. Çekince için ise bir şekil şartı bulunmayıp, davacı şirket taahhüde aykırı davranılmış olan yılı takip eden yeni yıldaki ilk fatura ve irsaliyeye koyacağı bir şerh ile bu koşulu yerine getirebilir. Bu şekilde bir çekince konulduktan sonra tedarikçi davacı şirket, mal vermeye devam etse bile önceki yıla ilişkin kâr kaybı alacağını sözleşme zamanaşımı süresi içinde her zaman talep edebilir ve sonraki yıllarda da aynı kural geçerlidir. Her yıl sonunda, bir önceki yıla dair kâr kaybının istenebilmesi, takip eden yılda henüz ifaya başlanmadan önce çekince bildirilmesine bağlıdır. Bunlar yapılmadan müteakip yılın ifası gerçekleşmişse artık bir önceki yıla ait kâr kaybı istenemez. Sözleşme süresi içinde çekince konmadan uzun süre ifaya devam edilmesi üzerine borçluda kâr kaybı istenmeyeceğine dair haklı bir güven oluşmuş ise, oluşan bu haklı güven ve dürüstlük ilkesi nedeniyle önceki yıla veya yıllara ait kâr kaybının talep edilemeyeceğinin kabulü gerekir."denilmiştir.Somut olayda; davacı tarafından, davalı şirketin 2.5.2011-2.5.2016 tarihleri arasındaki dönemde taahhüt ettiği alımı gerçekleştirmemesi nedeniyle bu dönemler için eksik alım nedeniyle cezai şart talebinde bulunulmuştur. Akaryakıt bayilik sözleşmesinin devamı sırasında birleşen davacı dağıtıcı firma 09.05.2012 tarihinde davalı bayinin satım taahhüdünün ihlalı nedeniyle yasal hakları saklı tutulduğunu ihtar ettiğini iddia etmiş ise de; ihtarın tebliği belgelenememiştir.Davacının 02.06.2015 tarihinde satım taahhüdünün ihlali nedeniyle gönderdiği ihtarname davalıya tebliğ edilmiş ise ihtar içeriğinden davacının takip eden yılda davalıya mal verdikten sonra, sözleşmenin 4 yıllık süre geçtikten sonra gönderildiği anlaşılmıştır. Zira 2 haziran 2015 tarihli ihtarnamede 5. yıl için 23 m3 ürün satıldığı ve cezai şart hesabına dahil edilmediği yazılıdır. Buna göre, 4. Dönem içinde davacının cezai şart talep edebilme koşulu bulunmamaktadır.Yargıtay bozma ilamı; Bayilik protokolünün 5/2. maddesinde “Bayi’nin ...’e karşı her ne suretle olursa olsun üstlenmiş olduğu yükümlülük ve taahhütlerden herhangi birinin ihlali halinde, ... lehine doğacak hakların bir ya da birkaçının ... tarafından Bayi’ye karşı zamanında kullanılmaması ... tarafından bu haklardan feragat edildiği anlamına gelmez. ... bu haklarını mevzuat ve yasalarda belirlenen sürelerde her zaman için kullanabilir.”.. Dosya kapsamında bulunan bilirkişi raporu ile bayinin taahhütlerine aykırı davrandığı tespit edilmiştir. Bayi tarafından protokol ve taahhüt hükümlerine aykırı davranılması halinde uygulanmak üzere Protokolün 4. maddesinde cezai şarta ilişkin düzenleme yer aldığı, aynı tarihli bayilik sözleşmesinin 47. maddesinde de cezai şarta ilişkin düzenlemede bayinin"...cezai şart tutarlarını, ihtarname keşidesine ve mahkeme kararı alınmasına gerek kalmaksızın ilk yazılı talep üzerine..." ödeyeceği hükümlerinin lehine cezai şart kararlaştırılan dağıtıcının hakim kararına ihtiyaç olmadan ,ilk talep halinde ödenmesi gerektiği yolundadır. İfaya ekli cezai şartın talep edilebilmesi için mal teslimi yapılmadan konulacak ihtirazi kayıt yerine sözleşmede peşinen konulan kayda ,bir tazminat niteliğinde olan cezai şartın hakim kararına ihtiyaç olmadan ödeneceği hükmüne değer atfedilmesi yolundaki bozma gerekçesi hukuka ,yerleşik yargı uygulamasına uygun bulunmamıştır. Yerleşik yargı uygulamasında"bir tarafça diğer taraf nezdinde oluşturduğu haklı güven ilkesinin " cezai şart talebini engellediği gibi Yargıtay ilamında söz edilen baştan konulan hükümler de ,davalı bakımından haklı güven ilkesinin dikkate alınmamasına gerekçe olmayacaktır. Eksik alım nedeniyle öngörülen cezai şart tutarları ,yıllık öngörüldüğünden yıllar itibariyle istenilmesi gerekirken istenilmemesi halinde; bayilik protokolünde yazılı peşinen bayiinin haklı güven ilkesine dayanmasını engellemeyeceği, sözleşme sona ermeden ihtarname ile cezai şart talep edildiği bu sebeble son yıla ait cezai şartın talep edilebileceği , önceki yıllar için davacının eksik alımdan kaynaklanan cezai şartın davalıdan istenmeyeceği yönünde davalı tarafta haklı bir güven oluşturduğu,Bayilik Protokolünün 5/2.maddesindeki hükmün benzeri bir sözleşme hükmünde ;Yargıtay 19 HD nin 2017/2368 esas ,2018/3447 karar sayılı 20.6.2018 tarihli ilamında " Gerek sözleşmenin 13. maddesi ve gerekse de ek protokolün son paragrafında sözleşmeye aykırılıktan doğan hakların sözleşme yürürlükteyken istenmese de sona erdikten sonra istenebileceği bu hakkın sözleşme süresince istenmemesinin haktan vazgeçmiş sayılmayacağı öngörüldüğünden sözleşme süresince istenmemiş olması bu açık hükümler karşısında çelişkili davranış olarak yorumlanamaz.... cezai şarttan indirim yapılarak sedece son yıl cezai şarta hükmolunması hakkaniyete ve sözleşme dengesine uygun bulunmuştur.” gerekçesi yerinde olmadığından bu paragrafın gerekçe kısmından çıkartılarak hükmün yukarıda belirtilen gerekçe doğrultusunda düzeltilerek onanmasına karar verilmesi gerekmiştir." denilmiştir.Açıklanan nedenlerle ;yerleşik yargı uygulamasına aykırı; davacının, davalıda yarattığı haklı güven ile çelişki oluşturacak şekilde eldeki davaya konu cezai şart talebine ilişkin olduğundan bozma ilamına uyulmayarak direnilmesine, birleşen davada davalı şirketten cezai şart talebinin reddine ilişkin hükmün kaldırılmasına, yeniden hüküm verilerek cezai şart isteminin son yıl bakımından kabulüne, fazla istemin reddine,hükmün bütünlüğü sağlanması açısından hükmün kesinleşen kısımlarının aynen tekrarına karar verilmiştir.
HÜKÜM:Yukarıda açıklanan nedenlerle: Asıl davada davalı-birleşen davada davacı ... Tic. A.Ş. vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne; İstanbul 15.Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 06/03/2018 Tarih 2016/487 Esas- 2018/195 Karar sayılı hükmün kesinleşen yönleri dikkate alınarak HMK 353(1)b-2 gereği KALDIRILMASINA; "1-Asıl davada konusuz kalan dava nedeniyle bir karar verilmesine yer olmadığına, 2-a-Birleşen davada cari hesaptan talep olunan 20.180,79-TL ödendiğinden konusuz kalan dava nedeniyle bir karar verilmesine yer olmadığına, b-Birleşen davada cezai şart talebinin kısmen kabulüne; 14.220-USD cezai şartın dava tarihinden itibaren 3095 sayılı Kanunun 4.a maddesi uyarınca kamu bankalarınca 1 yıllık vadeli usd mevduata verilen en yüksek oranda faiz işletilerek davalılardan müteselsilen tahsili ile davacıya ödenmesine, fazla istemin reddine, İlk Derece Yargılamasına ilişkin olarak; "Asıl davaya ilişkin; Alınması gerekli 54,40-TL harcın, davacı tarafından peşin yatırılan 1.707,75-TL harçtan mahsubu ile fazla olan 1.653,35 -TL'nin davacıya iadesine, Davacı tarafından yapılan giderlerin kendi üzerinde bırakılmasına, Davalı vekili için hüküm tarihinde yürürlükte olan AAÜT takdir olunan 13.450-TL nispi vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine, Birleşen davaya ilişkin; Alınması gereken 2.820,46-TL harçtan davacı tarafından peşin yatırılan 840,25-TL ve 1.697,38-TL ıslah harcı olmak üzere toplam 2.537,63-TL harcın mahsubu ile bakiye 282,83-TL'nin davalılardan müteselsilen alınarak hazineye gelir kaydına, Davacı tarafından yapılan 1.000-TL bilirkişi ücreti ve 118-TL posta masrafı olmak üzere toplam 1.118-TL yargı giderinin davanın kabulü oranında hesaplanan 560-TL'nin davalılardan müteselsilen alınarak davacıya verilmesine, bakiye kısmın davacı üzerinde bırakılmasına, Davacı tarafından ödenen 2.537,63-TL peşin harçların davalılardan müteselsilen tahsiliyle davacıya ödenmesine, Davacı lehine kabul edilen ve konusuz kalan miktar yönünden hesaplanan 8.791,10-TL nispi vekalet ücretinin davalılardan müteselsilen alınarak davacıya verilmesine, Davalılar lehine davanın reddi oranında hesaplanan 9.043,90-TL nispi vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalılara verilmesine, Karar kesinleştiğinde ve talep halinde kullanılmayan gider avansının yatıran tarafa iadesine," İstinaf yoluna başvuran asıl davada davalı-birleşen davada davacı tarafından yatırılan 71,80-TL peşin istinaf karar harcının istek halinde kendisine iadesine, İstinaf yoluna başvuran tarafından yapılan 45,50-TL istinaf yargı giderinin davanın kabulü oranında hesaplanan 23-TL'nin davalılardan müteselsilen alınarak davacıya verilmesine, Temyiz aşamasında asıl davada davacı/birleşen davada davalı ... Ltd. Şti. tarafından yapılan 80-TL yargı giderinin davanın kabul-ret oranı göz önüne alınarak 54-TL'sinin asıl davada davalı/birleşen davada davacı ... A.Ş.'den alınarak asıl davada davacı/birleşen davada davalı ... Ltd. Şti.'ne verilmesine, bakiye kısmın üzerinde bırakılmasına, Gerekçeli kararın bir örneğinin taraf vekillerine tebliğine, Dair, duruşmalı yapılan inceleme neticesinde taraf vekillerinin yüzüne karşı gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde HMK’nun 361/1 maddesi gereği Yargıtay temyiz yolu açık olmak üzere oybirliği ile karar verildi. 30/11/2022