T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2021/1611
KARAR NO: 2024/473
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL 5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 20/04/2021
NUMARASI: 2019/16 Esas 2021/342 Karar
DAVA: İstirdat
İSTİNAF KARAR TARİHİ: 28/03/2024
Davanın kabulüne ilişkin kararın davalılar ... ve ... vekili ile ... Ltd. Şti. vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;
DAVA: Davacı vekili; müvekkili şirket ortağı ... evinin önüne park ettiği arabasının camı kırılarak çanta içerisinde bulunan ... Üsküdar Şubesinden verilme ... seri no'lu 26/11/2013 keşide tarihli 45.000-TL bedelli çekin çalındığını, müvekkili şirketçe Bakırköy 19. ATMnin 2013/343 esas sayılı dosyasında çek iptali davası açılarak mahkemece çeke ödeme yasağı konulduğunu, çekin davalı ... tarafından bankaya ibraz edildiğini, çekteki ciro silsilesinin bozulduğunu, çünkü çekin keşidecisi ... çeki ... namına ciro ettiğini, .... şirketinin davacıya tesliminden sonra çekin hırsızlık neticesi ile kaybolduğunu, bu nedenle davacıya ait olması gereken ciro yerine ... firmasının ortaya çıktığını, sonraki cironun ise davalı ...'e ait olduğunu, davalılardan ...'nın çeki Konya ... İcra Dairesinin ... esas sayılı icra dosyasında takibe koyduğunu, davacının dava dışı ilk ciranta ... sonra gelen meşru hamil olup, ... davacı şirketin ticari defter ve kayıtlarının bu durumu tasdik ettiğini, son hamil ve önceki cirantaların iyi niyetli olmadığını ve ağır kusurlu olduklarını belirterek, dava konusu çekin istirdadına karar verilmesini talep etmiştir.
CEVAP: 1-Davalı ... vekili; dava konusu çekin keşidecisi ... tarafından ... verildiğini, bunun cirosu ile 4 adet cirodan sonra müvekkiline geçmekle bankaya ibraz edildiğini, çekin ödenmemesi üzerine Konya .... İcra Dairesinin ... esas sayılı dosyasında icra takibine konulduğunu, çekte davacının cirosu bulunmadığını, .... ile arasında cari hesap ilişkisi bulunmasının hak sahibi olduğunu ispat etmeyeceğini, müvekkili şirket tarafından cirantalar veya 3. şahıslar arasındaki ilişkinin bilinmediğini, dava konusu çekin müvekkiline cirantalar ... ve ...'ın icra dosya borcuna mahsuben verildiğini ve günü geldiğinde müvekkili tarafından yazdırıldığını, müvekkili şirketin iyi niyetli 3. kişi olduğunu, ... ve ...'ın bu borcundan başka müvekkili şirkete başkaca borçlarının da bulunduğunu, bu kişiler aleyhine Konya ... İcra Dairesinin ... Esas sayılı dosyasında derdest icra takibi bulunduğunu, bu çekin de bu dosya borcuna mahsuben sözleşme ile alındığını, bu şahıslardan yine bu icra dosyasında başka çeklerin de alındığını ve ödenenler icra dosyasına mahsup edilip, ödenmeyenlerin takibe konulduğunu, nakit tahsilatlar yapılarak dosyaya beyan edildiğini, bu çekin ödenmemesi ile işyerinde 72.000-TL'lik muhafaza işlemi yapıldığını ve taahhüdü ihlalden şikayet edildiğini, yine borca mahsuben verdikleri ama bu şekilde ödenmeyen borçtan dolayı karşılıklı pek çok dava bulunduğunu belirterek, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. 2-Davalılar ... ve ... vekili; müvekkili ...'ın ... isimli işletmenin sahibi olduğunu, ...'ın ise ...'ın babası ve söz konusu işletmede sigortalı çalışan konumunda olduğunu, müvekkili üniversite öğrencisi olduğundan işletmenin sevk ve idaresinin ... tarafından yürütüldüğünü, ...'ın ... isimli işletme adına dava dışı ... ile birkaç defa ticari alışverişte bulunduğunu ve bu alışverişler karşılığında tahsilatlar yapıldığını, ... ile görüşerek müvekkilinden alacağı ambalaj karşılığında 45.000-TL tutarında vadeli bir müşteri çekini avans olarak vermeyi teklif ettiğini, çekin vadesinde ödenmesi halinde emtianın teslimi konusunda anlaşmaya varıldığını, dava konusu çekin bu şekilde ... tarafından çalışanına teslim edildiğini, müvekkili ...'ın çek keşidecisinin daha önce yazılmış herhangi bir çekinin olmadığı bilgisini edinmesi üzerine ... ile olan pazarlığı teyit ettiğini ve .... çeki ciro etmesini talep etmediğini, bu olaylar öncesinde müvekkillerine ait işyerinin sahibi olan ... tarafından müvekkilleri aleyhine kira bedelinin tahsili amacıyla Konya .... İcra Dairesinin ... esas sayılı dosyasında icra takibi başlatıldığını, müvekkillerinin teslim aldıkları bu çeki icra takibine konu olan borç karşılığı olmak üzere cirolamak suretiyle alacaklı vekiline teslim ettiğini, ancak vadesi geldiğinde ödenmeyen çek nedeniyle müvekkillerinin tekrar icra takibine maruz kaldığını, müvekkillerinin kendilerinden önceki ciroların sıhhatini kontrol etmek gibi bir yükümlülüklerinin bulunmadığını, müvekkillerinin ...'dan başkaca çekler de aldıklarını, bu çeklerde de ... ve ...'in cirolarının bulunduğunu, müvekkillerinin ... şirketi ile ... isimli kişileri tanımadığını, bu nedenle çeki ne suretle iktisap ettiklerini de bilmediklerini, ancak çek üzerinde cirosu bulunmayan davacının hak sahipliğini ispatlaması gerektiğini belirterek, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.Davalılar ... ile ... davaya cevap vermemiştir.
İLK DERECE MAHKEME KARARI: Mahkemece; dava konusu çeki dava dışı ... keşide ederek dava dışı ... verdiği, çekin lehdarı .... şirketinin de ciro ederek davacıya verdiği, çekin davacı uhdesinde iken çalındığı, dava konusu çekin Konya .... İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı dosyasında davalı ... şirketi tarafından davacı şirket dışındaki keşideci, lehtar ve cirantalar hakkında takibe koyduğu, mali müşavir bilirkişilerce yapılan inceleme sonucunda düzenlenen raporlarda, dava konusu çekin keşidecisi ... şirketinden ticari ilişki kapsamında lehtar dava dışı ... şirketine verildiği, dava dışı ... ve davacının defterlerinde çekte cirosu bulunan ve ... Mühendislik şirketinden sonra cirosu olan ... şirketi arasında ticari ilişki bulunmadığının tespit edildiği, çekte cirosu bulunan cirantaların incelemeye defter ve belge sunmadıkları ve çekin ticari ilişki kapsamında hamili olduklarına dair delil sunmadıkları, davacının dava konusu çeki ticari ilişki kapsamında aldığı ve rızası dışında elinden çıktığı, davalıların çeki iktisapta iyi niyetlerinin bulunmadığı, davacının çekin meşru hamili olduğu ve istirdadını talep edebileceği gerekçesiyle, davanın kabulü ile dava konusu çekin davalılardan istirdadı ile davacıya verilmesine karar verilmiştir.
İSTİNAF NEDENLERİ: 1-Davalı ... vekili; davacının çekte ciranta olmadığını, ... ile arasında cari hesap ilişkisi bulunmasının hak sahibi olduğunu ispat edemeyeceğini, ... ile müvekkili arasında 4 adet ciranta bulunduğunu, müvekkilinin çeki kendisinden önceki cirantadan alacağına karşılık aldığının mahkeme kararı ile sabit olduğunu, yine ... tarafından müvekkili aleyhine açılan menfi tespit davasında müvekkilinin iyi niyetli hamil olduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verildiğini ve kararın kesinleştiğini, davacının şikayeti sonucu başlatılan soruşturmada Konya C.Başsavcılığının 2014/1602 esas sayılı dosyasında kovuşturmaya yer olmadığına karar verildiğini, alınan bilirkişi raporlarında da müvekkilinin kötü niyetli olduğunun kabulüne olanak bulunmadığının belirtildiğini, delil olarak göstermelerine rağmen mahkemece ticari defterlerinin inceletilmediğini, aslında buna gerek de bulunmadığını, mahkemece ispat yükünün ters çevrildiğini, davacının çekte ciranta ve icra dosyasında borçlu olmadığını, takip borcunu ödeyen ... firmasının çeki icradan alması gerekirken almadığını, bu firma ile davacı şirket anlaşmalı olduklarından çeki icra dosyasından almadıklarını belirterek, kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.2-Davalılar ... ve ... vekili; müvekkili ...'ın ... isimli işletmenin sahibi olduğunu, ...'ın ise ...'ın babası ve söz konusu işletmede sigortalı çalışan konumunda olduğunu, ...'ın ... isimli işletme adına dava dışı ... ile birkaç defa ticari alışverişte bulunduğunu ve bu alışverişler karşılığında tahsilatlar yapıldığını, ... ile görüşerek müvekkilinden alacağı ambalaj karşılığında 45.000-TL tutarında vadeli bir müşteri çekini avans olarak vermeyi teklif ettiğini, çekin vadesinde ödenmesi halinde emtianın teslimi konusunda anlaşmaya varıldığını, dava konusu çekin bu şekilde ... tarafından müvekkilinin çalışanına teslim edildiğini, müvekkili ...'ın çek keşidecisinin daha önce yazılmış herhangi bir çekinin olmadığı bilgisini edinmesi üzerine ... ile olan pazarlığı teyit ettiğini ve ... çeki ciro etmesini talep etmediğini, bu olaylar öncesinde müvekkillerine ait işyerinin sahibi olan ... tarafından müvekkilleri aleyhine kira bedelinin tahsili amacıyla Konya .... İcra Dairesinin ... esas sayılı dosyasında icra takibi başlatıldığını, müvekkillerinin teslim aldıkları bu çeki icra takibine konu olan borç karşılığı olmak üzere çeki ciro ederek alacaklı vekiline teslim ettiğini, ancak vadesi geldiğinde ödenmeyen çek nedeniyle müvekkillerinin tekrar icra takibine maruz kaldığını, müvekkillerinin kendilerinden önceki ciroların sıhhatini kontrol etmek gibi bir yükümlülüklerinin bulunmadığını, müvekkillerinin ... başkaca çekler de aldıklarını, bu çeklerde de ... ve ...'in cirolarının bulunduğunu, müvekkillerinin bu kişileri tanımadığını, bu nedenle çeki ne suretle iktisap ettiklerini de bilmediklerini, çek üzerinde cirosu bulunmayan davacının hak sahipliğini ispatlaması gerektiğini, ancak davacının bu hususu ispat edemediğini belirterek, kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
GEREKÇE: Dava, 6102 sayılı TTK’nın 792. maddesine dayalı olarak çekin istirdatı istemine ilişkindir. TTK’nın 792. maddesine göre; "Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790'ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür". TTK'nın 790. maddesinde ise, "cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır" hükmü düzenlenmiştir.Çek istirdatı davalarında davacının; çekin yetkili hamili olduğunu, çekin rızası hilafına elinden çıktığını ve davalının çeki kötüniyetle iktisap etmiş veya çeki iktisapta ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlaması gerekmektedir. Çeki elinde bulunduran davalının çeki edinme nedenini açıklama mecburiyeti bulunmamaktadır, aksi düşüncenin kabulü çekin “mücerretlik” vasfını ortadan kaldırır.Somut olayda; dava konusu ... ına ait ... no'lu 26/11/2013 keşide tarihli 45.000-TL bedelli, keşidecisi ..., lehtarı ... olan çekin davacının elinden hırsızlık sonucunda rızası dışında çıktığı, çek cirantalarının sırasıyla ... , ..., ..., ..., ... ve ... olduğu, davacı tarafça çekin zayi nedeniyle iptali istemiyle dava açıldığı, çekin son hamil ... tarafından bankaya ibrazında tedbir kararı nedeniyle bedelinin ödenmediği, çekin davalı ... tarafından borçlular ..., ..., ..., ... ve ... aleyhine kambiyo senetlerine özgü takibe konu edildiği anlaşılmaktadır. İspat yükü üzerinde bulunan davacı, yukarıda da açıklandığı üzere öncelikle çekin yetkili hamili olduğunu ve çekin rızası dışında elinden çıktığını, sonrasında ise davalıların çeki iktisapta kötüniyetli veya ağır kusurlu olduklarını kanıtlamak zorundadır. Somut olayda davacının çek üzerinde cirosu bulunmamaktadır. Ancak mahkemece davacı şirket ile ... firmasının ticari defter ve kayıtları üzerinde yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucunda; her iki şirket arasında açık hesap ilişkisi bulunduğu, dava konusu çekin de aralarında bulunduğu bir kısım çeklerin cari hesaptan kaynaklanan borcuna mahsuben ... tarafından 16.09.2013 tarihinde davacı şirkete teslim edildiği, buna ilişkin 16.09.2013 tarihli teslim tutanağı düzenlendiği, çekin her iki tarafın ticari defterlerinde de kayıtlı olduğu, bu nedenle davacının çekte yetkili hamil olduğu, soruşturma dosyasındaki tespitlere göre de çekin hırsızlık sonucunda davacının elinden çıktığı sabittir.Çek istirdatı davasının son hamile karşı açılması gerekmektedir. Somut olayda son hamil ise davalı ... şirketidir. Bu durumda son hamil vasfı taşımayan ve kendilerine husumet yöneltilmesi mümkün olmayan diğer davalılar bakımından davanın pasif husumet ehliyeti yokluğu nedeniyle reddine karar verilmesi gerekirken, kabulü isabetsizdir. Bununla birlikte hüküm davalılar ... ve ... tarafından istinaf edilmeksizin kesinleşmiştir. Bu nedenle hükmü istinaf eden diğer davalılar ... ve ... aleyhine açılan davanın pasif husumet ehliyeti yokluğu nedeniyle reddine karar verilmelidir. Son hamil davalı ... bakımından yapılan değerlendirmede; bu davalı tarafından, kira sözleşmesinden kaynaklanan alacağın tahsili için bonoya dayalı olarak kendisinden önceki cirantalar ... ve ... aleyhine 16.09.2013 tarihinde Konya .... İcra Dairesinin ... esas sayılı dosyasında icra takibi başlatıldığı, takibe kesinleşmesi üzerine borçluların adresinde yapılan haciz işlemi sırasında borçluların ödeme taahhüdünde bulundukları, bu kapsamda dava konusu çekin 10.10.2013 tarihli cezai şartlı sözleşme başlıklı belge ile borçlular ... ve ... tarafından dosya alacaklısı ... teslim edildiği, borca mahsuben verilen başkaca çeklerin de bulunduğu anlaşılmaktadır. ... ile ... şirketleri tarafından ayrı ayrı açılan menfi tespit davalarında Konya 3. ATM'nin 2016/173 esas sayılı ve Konya 1. ATM'nin 2014/556 esas sayılı dosyalarında, davalı ... iyi niyetli 3. kişi olduğu gerekçesiyle davaların reddine karar verildiği ve kararların kesinleştiği, davacının şikayeti üzerine Konya C.Başsavcılığının 2014/1602 soruşturma sayılı dosyasında da davalı hakkında ek kovuşturmaya yer olmadığına karar verildiği görülmektedir. Dolayısıyla davalı ... çeki iktisapta kötü niyetli veya ağır kusurlu olduğu kanıtlanamamıştır. Bu nedenle davalı ... Yapı aleyhine açılan davanın reddi gerekirken kabulüne karar verilmesi de hatalıdır. Açıklanan nedenlerle; davalılar ... ve ... ile ... aleyhine açılan davanın reddine karar verilmesi gerekirken kabulü doğru değil ise de, yapılan hata/eksiklik yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden, davalılar ... ve ... vekili ile ... Yapı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile kararın kaldırılarak, haklarındaki hüküm kesinleşen davalılar ... Deri ile ... bakımından ilk derece mahkemesinin kesinleşen kararının tekrarı ile "davalılar ... ve ... aleyhine açılan davanın pasif husumet ehliyeti yokluğu nedeniyle reddine, davalı ... aleyhine açılan davanın reddine" karar verilmiştir.
HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle: Davalı ... ve ... vekili ile davalı .... Ltd. Şti. vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne; İstanbul 5. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 20/04/2021 Tarihli 2019/16 Esas 2021/342 Karar sayılı kararın HMK 353(1)b-2 gereği KALDIRILMASINA; "Davalılar ... ve ... aleyhine açılan davanın pasif husumet ehliyeti yokluğu nedeniyle reddine, Davalı ... Ltd. Şti. aleyhine açılan davanın reddine, Davalılar ... Ltd. Şti. ile ... aleyhine açılan davanın kabulüne, ... Bankası Üsküdar Şubesinden verilme ... çek numaralı 26/11/2013 keşide tarihli, 45.000-TL bedelli çekin davalılardan istirdadı ile davacıya verilmesine"İlk Derece yargılamasına ilişkin olarak; "Alınması gereken 3.073,95-TL karar harcından davacı tarafından yatırılan 768,50-TL peşin harcın mahsubu ile kalan 2.305,45-TL harcın davalılar .... Ltd. Şti. ve ...'den alınarak Hazine'ye gelir kaydına,Davacı tarafından yatırılan toplam 768,50-TL peşin harcın davalılar ... Ltd. Şti. ve ...'den alınarak davacıya verilmesine, Davacı tarafından yapılan 2.400-TL bilirkişi ücreti ve 590-TL posta masrafı olmak üzere toplam 2.990-TL yargı giderinin davalılar .... Ltd. Şti. ve ...'den alınarak davacıya verilmesine,Davalı ... Ltd. Şti. tarafından yapılan 323,90-TL talimat ve posta masrafının davacıdan alınarak davalı ... Ltd. Şti.'ne verilmesine, Davacı lehine takdir olunan 6.650-TL vekalet ücretinin davalılar .... Ltd. Şti. ve ...'den müteselsilen alınarak davacıya verilmesine,Davalılar ... ve ... lehine takdir olunan 17.900-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalılar ... ve ...'a verilmesine, Davalı .... Ltd. Şti. lehine takdir olunan 17.900-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı .... Ltd. Şti.'ne verilmesine, Talep halinde kullanılmayan gider avansının yatıran tarafa iadesine,"İstinaf yoluna başvuran davalı .... Ltd. Şti. tarafından yatırılan 768,50-TL peşin istinaf karar harcının istek halinde kendisine iadesine,Davalı ... Ltd. Şti. tarafından yapılan 67,60-TL istinaf yargı giderinin davacıdan alınarak davalı .... Ltd. Şti.'ye verilmesine, Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK 362(1)-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi.28/03/2024