T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2022/1707
KARAR NO : 2025/1631
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL 17. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 14/06/2022
NUMARASI : 2017/200 Esas 2022/368 Karar
DAVA: Alacak (Gemi Ve Yük Alacaklılığından Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ: 06/06/2017
İSTİNAF KARAR TARİHİ: 16/10/2025
Davanın kısmen kabul, kısmen reddine ilişkin kararın davalı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;
DAVA: Davacı vekili; müvekkilinin davalının eşyasının taşınmasını organize etmek üzere davalı ile anlaştığını, taşıma konusu emtianın HB/L ..., MB/L MAEU ... no'lu konşimentolar ile Yantian limanından Ambarlı limanına taşınmasının gerçekleştirildiğini, emtianın PONU .../5 no'lu konteyner ile limana geldiğini ve davalıya bildirildiğini, ancak malların taşıtan ve gönderilen olan davalı tarafından teslim alınmadığını, davalının gümrük işlemlerini tamamlayamaması nedeniyle malların konteyner içinde kalmaya devam ettiğini ve demuraj ücretinin işlediğini, oluşan tüm zararın müvekkilince, 43.020-USD bedelli fatura karşılığında fiili taşıyan ...'a ödendiğini, müvekkilinin davalı adına ödediği demuraj ücretine ve hizmet bedeline karşılık olmak üzere 23.05.2015 tarihli 15.030-USD, 23.12.2015 tarihli 10.970-USD ve 09.05.2017 tarihli 17.020-USD bedelli faturaları düzenlediğini, başka bir taşımadan ötürü de 95-USD bedelli navlun faturası düzenlendiğini, ancak fatura bedellerinin davalı tarafından ödenmediğini, 30.04.2017 tarihinde davalı yetkilisinin malları gümrüğe terk ettiğini bildiren bir mail gönderdiğini ve müvekkilinin demuraj alacağı olduğunu ikrar ettiğini, taşıtan ve gönderilen olan davalının malların teslim alınmamasından sorumlu olduğunu, demuraj tarifesinin davalıya bildirildiğini, gümrük işlemlerini yapma yükümlülüğü davalıya ait olduğundan, yapılan masraflardan davalının sorumlu olduğunu, demuraj masrafının artmaması için müteaddit defalar iletişime geçilmesine rağmen davalının gerekli işlemleri yapmadığını ve bu nedenle demuraj bedelinin arttığını belirterek, ...-USD alacağın dava tarihinden itibaren işleyecek faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
CEVAP: Davalı vekili; müvekkiline ait malların Çin/Yantian limanından Ambarlı limanına dava dışı ... tarafından taşımasının yapıldığını, Ambarlı Limanına gelen 10.249 kg emtianın malların serbest dolaşım belgesinin Ambarlı Gümrük Müdürlüğüne 16.01.2015 tarihinde tescil ettirildiğini, malların gümrük muayenesi sırasında 1 ve 3. kaleminde yer alan eşyalar için müvekkilince gümrük müdürlüğüne tareks belgesi için başvuru yapıldığını, 11 kap 172.41 kg mal için olumsuz sonuç alındığını, söz konusu mallar için 26.02.2015 tarihinde mülkiyetin kamuya geçirilmesi kararı verildiğini, 16.03.2015 tarihinde düzenlenen tutanak ile PONU ...-5 no'lu konteyner açılarak 172.41 kg emtia konteynerde bırakılarak diğer malların ithaline izin verildiğini, 07.05.2015 tarihinde malların tasfiyelik hale geldiği ve 26.02.2015 tarihinden itibaren müvekkilinin herhangi bir sorumluluğunun kalmadığının davacıya bildirildiğini, konteynerin liman sahasına indirildiği 12.01.2015 tarihinden ithali gerçekleştirilen eşya için 16.03.2015 tarihine kadar, el konulan eşya için ise 26.02.2015 tarihine kadar müvekkilinin davacıya karşı sorumlu olduğunu, ancak tasfiyelik hale gelen eşyanın masraflarından gümrük müdürlüğünün sorumlu olduğunu, 12.01.2015 tarihinden itibaren 21 gün serbest zaman olup 02.02.2015-16.03.2015 arası 43 gün, günlük 100-USD olmak üzere 4.300-USD demuraj talep edilebileceğini, 16.03.2015 tarihinden sonraki demuraj bedelinin ise gümrük idaresinden talep edilebileceğini, 16.03.2015 tarihine kadar olan demuraj bedelinin müvekkilince 03.08.2017 tarihinde davacıya ödendiğini belirterek, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI: Mahkemece; dava konusu taşımanın Yantian limanından Ambarlı limanına yapıldığı, ... ... tarafından düzenlenen konişmentoda davalının gönderilen, davacının teslim için başvurulacak kişi olarak belrtildiği, ... tarafından düzenlenen konişmentoda davacının gönderilen olarak belirtildiği, buna göre dava dışı ... ... S/A fiili taşıyan olup , davacının taşıma işleri organizatörü olarak hareket ettiği ve akdi taşıyan sıfatına haiz olduğu, davalının gönderilen ve aynı zamanda taşıtan olduğu, mail yazışmalarında demuraj tarifesinin bildirildiği görülmekle, oluşacak demuraj bedelinden davalının sorumlu olduğu, Ambarlı Gümrük Müdürlüğünün 21.01.2021 tarihli yazı cevabında, dava konusu PONU172563-5 no'lu konteynerin 02.03.2017 tarihinde limandan çıkış işlemi yaptığının belirtildiği, gönderilen konteyner hareketlerine göre konteynerin 13.01.2015 tarihinde ... ... 1502 seferli gemiden dolu tahliye edildiği, 16.03.2015 tarihinde ek iç boşaltım yapıldığı, 01.04.2015 tarihinde tasfiye listesi düzenlendiği, 22.11.2016 tarihinde ihaleden satış sebebi ile iç boşaltım yapıldığı, buna göre konteynerin 13.01.2015 tarihinde gemiden dolu tahliye edildiği, 22.11.2016 tarihinde ihaleden satış sebebi ile iç boşaltım yapıldığı, 12/04/2022 tarihli bilirkişi raporunda fiili taşıyanın tarifesi esas alınarak oluşan demuraj bedelinin 58.770-USD olduğunun belirtildiği, fiili taşıyanın demuraj bedelinde indirim yapması nedeniyle davacının fiili taşıyana 43.020-USD ödeme yaptığı ve davacının bu bedeli davalıya rücu edebileceği, davalı taraf tasfiye sonrasındaki demuraj bedelinden sorumlu olmadığını savunmuş ise de, konteyner demuraj ücretinin talep edilmesi için gönderilenin kusurunun aranmayacağı, konteynerin boş olarak teslim edilmesinin davalının sorumluluğunda olduğu, varsa gümrük müdürlüğünün hizmet kusurunun taşıyana karşı ileri sürülemeyeceği gerekçesiyle, demuraj bedelinden davalının yapmış olduğu ödeme düşülerek bakiye demuraj ücreti ve taraflar arasındaki başka bir taşımadan kaynaklı bakiye 95-USD toplamı 38.815-USD üzerinden davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
İSTİNAF NEDENLERİ: Davalı vekili; davacının demuraj ücretinin hangi tarihte başladığını ve hangi tarihte sona erdiğini açık bir şekilde belirtmediğini ve kanıtları da ortaya koymadığını, demuraja konu konteyner içerisinde kalan 11 kap 172,41 kg eşyaya gümrük müdürlüğünce 26.02.2015 tarihli mülkiyetin kamuya geçirilmesi kararı ile el konulması sebebiyle, müvekkilinin eşya üzerindeki tasarruf hakkı tamamen sona erdiğinden, eşyanın ardiye ve demuraj dahil her türlü masrafının gümrük müdürlüğünden talep edilmesi gerektiğini, bu nedenle davanın husumet yönünden reddinin gerektiğini, yine davacı tarafın 20.000 kg kapasiteli bir konteyner içerisinde bulunan 172,41 kg eşyayı gümrük idaresinin geçici depolama alanına koymayarak, eşyayı konteynerde bekletmesinin iyi niyetli olmadığını, gümrük idaresinin keyfi işlemi sonucu oluşan demuraj ücretinden, kusur veya ihmali bulunmayan müvekkilinin sorumlu tutulmasının mevzuat hükümlerine ve hakkaniyete aykırı olduğunu, müvekkilince 07.05.2015 tarihli yazı ile konteynerde kalan ve tasfiyelik hale gelen 11 kap 172,41 kg eşyadan dolayı 26.02.2015 tarihinden itibaren sorumluluğunun bulunmadığı davacıya bildirilmesine rağmen, davacı şirketin demuraj ücreti almak için hiç bir faaliyette bulunmamasının kötü niyetli olduğunu, bu nedenle müvekkilinin ancak konteynerin limana indiği 13.01.2015 tarihinden, davacıya bildirimin yapıldığı 07.05.2015 tarihine kadar olan dönem için sorumlu tutulması gerektiğini belirterek, kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
GEREKÇE: Dava, davacı tarafından gerçekleştirilen taşımada emtianın alıcısı tarafından teslim alınmaması sonucunda oluşan konteyner demuraj bedeli alacağının tahsili istemine ilişkindir. Konteyner demurajı TTK'da düzenlenmemiş olup uygulamada; kırkambar sözleşmesi veya konşimentoda kararlaştırılan, konteynerin iadesi borcunu kuvvetlendiren, bununla birlikte konteynerin iadesinde gecikme durumunda taşıyanın uğrayacağı zararı tazmin etmeye yarayan, öğretide hukuki niteliği bir kısım yazarlar tarafından götürü tazminat, bir kısmı tarafından ise cezai şart niteliğinde kabul edilen bir müessesedir. Konteyner demurajından kaynaklı alacağın istenebilmesi için, öncelikle taraflar arasında bir anlaşmanın bulunması gerekir. Taşıma sözleşmesinde veya konşimentoda bu yolda bir hüküm olmadığı takdirde taşıyan kural olarak demuraj talep edemez. Sadece genel hükümlere dayanarak ispat koşuluyla gecikmeden kaynaklanan zararını isteyebilir. Ancak TTK'nın 1203. maddesinde; "Eşya, taşıtandan başka bir kişiye teslim edilecekse, bu kişi, navlun sözleşmesi veya konişmento ya da diğer bir denizde taşıma senedi uyarınca eşyanın teslimini istediğinde, bu istemin dayandığı sözleşmenin veya konişmentonun yahut diğer bir denizde taşıma senedinin hükümlerine göre ödemeye yetkili kılındığı bütün alacakları ödemekle, kendi hesabına gümrük resmi ödenmiş ve başka giderler yapılmış ise bunları da vermekle ve üstüne düşen diğer bütün borçları yerine getirmekle yükümlü olur." hükmüne yer verilmiştir. Maddede bahsi geçen "navlun sözleşmesi, konşimento ya da diğer denizde eşya taşıma senedi hükümlerine göre üzerine düşen tüm borçlar" ifadesinin kapsamına konteynerin iadesi yükümlülüğü de dahildir. Bu hükme göre gönderilen, eşyanın teslimini talep etmesi halinde anılan yükümlülüğün muhatabı olur. Şayet etmezse, TTK'nın 1203. maddesi kapsamında borç yükümlüsü haline gelmez (... Deniz Ticareti Hukukunda Konteynerin Taşıyana İadesi ve Konteyner Demurajı, Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi, Sayı:1, Mart 2017, s.146). Bu durumda gönderilen konteyner gecikmesinden kaynaklanan bedelden sorumlu olmaz.TTK'nın 1207/1 maddesi hükmüne göre ise, gönderilenin eşyanın teslimini isteme hakkını kullanmaması halinde, taşıtan, navlun sözleşmesi gereğince navlunu ve diğer alacakları taşıyana ödemekle yükümlüdür. Somut olayda; taşıtan ve alıcısı davalı şirket olan emtianın Çin'in Yantian limanından Ambarlı limanına deniz yoluyla taşınması işinin akdi taşıyıcı olarak davacı tarafından üstlenildiği, fiili taşımanın dava dışı ... firmasınca gerçekleştirildiği, emtianın bulunduğu 1 adet konteynerin 12.01.2015 tarihinde Ambarlı Limanında gemiden tahliye edildiği, konteyner içeriği emtianın 10.249 kg'lık kısmının 16.03.2015 tarihinde boşaltılarak alıcı davalıya teslim edildiği, konteyner içeriği 11 kap 172.41 kg emtianın ise gümrük mevzuatı gereğince tareks onayı alınamaması nedeniyle ithaline izin verilmeyerek 26.02.2015 tarihinde gümrük idaresince mülkiyetin kamuya geçirilmesine karar verildiği, bu aşamada süren gümrük işlemleri nedeniyle konteynerin boşaltılmayarak 172,41 kg emtianın konteyner içerisinde bekletildiği, konteyner içerisinde kalan bu emtianın 22.11.2016 tarihinde boşaltıldığı, fiili taşıyıcı ... tarafından davacı taşıyıcıya hitaben 19.04.2017 tarihli 43.020-USD bedelli demuraj faturası düzenlendiği, bu bedeli ödeyen davacının davalıya hitaben 09.05.2017 tarihli 17.020-USD bedelli, 23.07.2015 tarihli 15.030-USD bedelli ve 23.12.2015 tarihli 10.970-USD bedelli olmak üzere toplam 43.020-USD tutarlı demuraj bedeli açıklamalı faturaları düzenlediği, davalı tarafından 16.03.2015 tarihine kadar olan döneme ilişkin demuraj bedelinin 4.300-USD olarak davacıya ödendiği anlaşılmaktadır. Yrd. Doç .Dr. ... "Deniz Ticaret Hukukunda Konteynerin Taşıyana İadesi ve Konteyner Demurajı" makalesinde; "Konteyner taşımalarında yolculuk çarterinde olduğu gibi geminin fazladan beklemesi sözkonusu değildir. Konteynerin limana tahliyesinin ardından gemi seferine devam eder. Ayrıca konteyner hızlı şekilde yeniden tedarik edilebilen bir taşıma kabıdır. Bir konteyner 3.500-USD'ye satın alınabilir, aylık 500-USD'ye kiralanabilir... Standart bir konteynerin Çin'den İzmir'e 30 günde geldiği, ortalama 1.600-USD navlun tahakkuk ettiği, gönderilenin konteyneri 6 ay sonra iade ettiği varsayımında taşıyanın bu sürede 10.000-USD zarar ettiği kabul edilecek midir?" demektedir. Öte yandan bir program dahilinde faaliyet sürdüren taşıyanın, ticari faaliyetinin sekteye uğramaması bakımından konteynerin iadesinin elzem olduğu, konteyner demurajının hem ithalatçıyı konteyneri iadeye zorlamak, hem de gecikme zararının tazminine yönelik hukuki bir müessese olduğu, taşıyanın gelir kaynağı olmadığı göz önünde bulundurulmadır.Somut olay ile benzerlik taşıyan "Cottonex Anstalt" davasında İngiliz Temyiz Mahkemesi, "Sözleşmeyi ihlalde bulunmayan tarafın yükümlülüklerinin ifası konusunda ısrarda bulunarak sözleşmeyi ayakta tutmasının haklı bir menfaate dayanıp dayanmadığı önem taşır. Dava konusu olayda ise halihazırda doğmuş bulunan konteyner bekleme parası konteynerlerin değerini aşmıştır. Ayrıca Chittagon Limanında taşıyanın ikame konteyner tedarik etmesi mümkündür. Taşıyanın iadesini beklediği konteynerler için bekleme parasına hak kazanmaktan başka sözleşmeyi ayakta tutması konusunda haklı bir menfaati yoktur. Bu durumda taşıyanın sözleşmeyi ayakta tutması için ısrarda bulunması herhangi bir şekilde makul görülemez. Taşıtanın konteyneri satın almayı önerdiği ancak kabul edilmediği, söz konusu teklifin reddi ile beraber konteynerin taşıtan tarafından iade edilemeyeceği olgusu belirli hale gelmiştir." denilerek, konteynerin artık iade edilemeyeceğinin anlaşıldığı andan itibaren taşıyanın ilerideki günler için konşimentodaki kayda dayanarak bekleme parası talep edemeyeceği ortaya konulmuştur." denilmiştir (Emsal karar, Dr. D. Taylan Türkel'in-Konteyner Demurajı makalesinden alınmıştır.)Eldeki davada davacının talebine uygun şekilde 21 günlük serbest süreden sonra davacı taşıyıcının konşimentoda yazılı konteyner bekleme ücret tarifesine göre hesaplanan miktara hükmedilmiş ise de, 3.000-3.500-USD bedelli taşıma kabı konteynerin davalı taşıyıcı tarafından kolaylıkla yerine ikame edilebileceği, konteyner 12.01.2015 tarihinde konişmentoya uygun olarak taşıyıcı tarafından limana tahliye edilmiş olmasına ve içeriği emtianın büyük kısmı davalı alıcısına teslim edilmesine rağmen, bir kısmı tareks belgesinin alınamaması nedeniyle davalıya teslim edilmeyerek gümrük idaresince 26.02.2015 tarihinde mülkiyetin kamuya geçirilmesine karar verilmiştir. Bu süreçte içeriğinde bulunan bir kısım emtianın ithaline izin verilmemesi nedeniyle gümrük idaresince konteyner limanda bekletilmiştir. 3.500-USD civarında bir bedeli olan konteynerin iade edilmemesi nedeniyle davacının konteynerin değerini çok büyük oranda aşan bir zarara uğradığınının kabulü mümkün değildir. Bu durumda emtianın mülkiyetinin kamuya geçirilmesi tarihi olan 26.02.2015 tarihine kadar bekleme ücretinden sorumlu tutulması gerekmekte olup, artık bu tarihten sonra tasfiye işlemleri tamamlanarak emtianın tasfiye edilmesi tarihine kadar konteynerin iadesinin artık mümkün olamayacağı, davacı taşıyıcının bu tarihten sonra konşimentodaki kayda dayanarak bekleme ücreti talepte haklı bir menfaatinin bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Aksinin kabulü halinde somut olaydaki gibi, ikamesi hemen mümkün olan bir taşıma kabı için her gün için işleyen bekleme ücreti adı altında davacının haksız tahsilatına imkan verilecektir.Buna göre emtianın mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verildiği tarihe kadar sözleşmenin ayakta tutulmasında davacının menfaati haklı menfaatinin bulunduğu, bu tarihten sonra haklı menfaatten söz edilemeyeceği, artık konteynerin iade edilemeyeceğinin belirli hale geldiğinin kabulü gerekir. Ancak somut olayda ithaline izin verilen emtia 16.03.2015 tarihinde konteynerden boşaltılmış olduğundan, davacı bu tarihe kadar demuraj bedeli talep edilebilecektir. Uygulanması gereken fiili taşıyıcının demuraj tarifesinde 21 günlük serbest süreden sonra ilk 5 gün 30-USD, takip eden 5 gün 60-USD ve devam eden günler için günlük 90-USD demuraj bedeli öngörülmüştür. Tarife uyarınca Dairemizce serbest süreden sonra 02.02.2015-05.02.2015 arası 5 gün için (5x30) 150-USD, 06.02.2015-10.02.2015 arası 5 gün için (5x60) 300-USD ve 11.02.2015-16.03.2015 tarihleri arasında 34 gün için (34x90) 3.060-USD olmak üzere toplam 3.510-USD demuraj bedeli hesaplanmıştır. Bu durumda davalı tarafça davacıya yapılmış olan 4.300-USD ödeme sonucunda davacının davalıdan herhangi bir alacağı kalmamıştır. Bu nedenle mahkemece davanın reddine karar verilmesi gerekirken, kabulü doğru görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle; davanın reddi gerekirken, kabulüne karar verilmesi doğru değil ise de, yapılan hata/eksiklik yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden, davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile kararın HMK'nın 353/(1)b-2 maddesi uyarınca kaldırılarak "davanın reddine" karar verilmiştir.
HÜKÜM :Yukarıda açıklanan nedenlerle:
Davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne; İstanbul 17.Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 14/06/2022 Tarih 2017/200 Esas 2022/368 Karar sayılı kararın HMK'nun 353(1)b-2 gereği KALDIRILMASINA; "Davanın reddine" İlk derece yargılamasına ilişkin olarak ;"Alınması gereken 615,40-TL karar ve ilam harcının davacı tarafından peşin yatırılan 2.590-TL harçtan mahsubu ile 1.974,60-TL fazla harcın karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacıya iadesine,Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,Davalı tarafından yapılan 62,50-TL posta masrafından ibaret yargılama giderinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine, Davalı lehine takdir olunan 30.000-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya ödenmesine,Karar kesinleştiğinde ve talep halinde kullanılmayan gider avansının yatıran tarafa iadesine"İstinaf yoluna başvuran davalı tarafından yatırılan 2.589,99-TL peşin istinaf karar harcının istek halinde kendisine iadesine, Davacı tarafından yapılan istinaf yargı giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına, davalı tarafından yapılan 72-TL istinaf yargı giderinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine, Gerekçeli kararın bir örneğinin taraf vekillerine tebliğine, HMK 'nun 361/1. maddesi uyarınca kararın tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabileceğine, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda oy birliğiyle karar verildi. 16/10/2025