T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2023/1277
KARAR NO : 2026/868
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL 17. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 29/03/2023
NUMARASI : 2021/290 Esas - 2023/138 Karar
DAVA: İtirazın İptali
DAVA TARİHİ: 01/07/2021
İSTİNAF KARAR TARİHİ: 06/05/2026
Davanın reddine ilişkin verilen kararın taraf vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;
DAVA: Davacı vekili; davalının talebi üzerine, yükleteni davalı olan müvekkili şirketin acenteliğini yaptığı ... ... tarafından düzenlenen ... nolu konişimento kapsamında davalı şirket tarafından ihraç edilen ..., ..., ... ve ... nolu 4 adet konteyner muhteviyatı emtianın Mersin Limanı'ndan ... Limanı'na deniz yolu ile taşındığını ve varma limanına tahliye edildiğini, ancak konşimento üzerinde gösterilen alıcısı tarafından teslim alınmadığını, taşımanın dayanağı olan konişimento hükümleri ve TTK m.1207 uyarınca malların alıcısı tarafından teslim alınmaması halinde oluşacak masraflardan taşıtanın yükleyicisinin sorumlu olacağının kabul edildiğini, müvekkili şirketin dava konusu alacaklarından davalının sorumlu olduğunu, müvekkil şirketin acenteliğini yaptığı armatör ... ... tarafından tanzim olunan konşimento kapsamında gerçekleştirilen taşımada anılan 4 adet konteyner dolu yükün tahliye limanında kaldığını, bu sürede müvekkili şirketin 311.360-USD demuraj alacağı oluştuğunu, demuraj alacağından davalının sorumlu olduğunu, müvekkili tarafından demuraj alacağının tahsili için İstanbul 31.İcra Dairesi'nin ... E. sayılı dosyası ile icra takibi yapıldığını, davalının takibe haksız olarak itiraz ettiğini belirterek davalının itirazının iptaline, alacağın % 20'sinden aşağı olmamak üzere icra inkar tazminatına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP: Davalı vekili; müvekkiline Hindistan'da yerleşik ... ... Ltd unvanlı şirket tarafından 4 adet konteynerin Mersin'den ...'ye taşınması işinin organize edilmesi talimatının verildiğini, müvekkili şirketin sözkonusu yüklerin ... ... Ltd isimli gönderilene teslim edilmesini organize ettiğini, nihai alıcının ... isimli firma olduğunu, yükün limana varmasından sonra nihai alıcının gümrüğe ... olarak bildirildiğini, yükün nihai alıcı firmanın gümrükçüsünün tayin ettiği ... tarafından ... konteyner sahasına yüklendiğini, 03/07/2019 tarihinde nihai alıcı firmanın alıcı firma ile sorunlar yaşadığından bahisle malı çekme işlemlerine devam etmeyeceklerine, malın gümrüğe terk edileceğine dair beyanda bulunduğunu, yine nihai alıcı firmanın ... ... Ltd firmasından demuraj nedeniyle indirim talep ettiğini, bu durumun ... ... Ltd tarafından davacının Hindistan acentesine bildirdiğini, ... ... Ltd'nin 03/07/2019 tarihine kadar demuraj sorumluluğunu kabul ettiğini, ancak diğer demurajı kabul etmediklerini davacıya bildirdiğini, bahsi geçen e-posta yazışmalarının bütününden de anlaşılacağı üzere malların nihai alıcı tarafından kabul edildiğini ve gümrüğe beyanda bulunulduğunu, davacının da defaatle demuraj sorumluluğunun alıcı firmada olduğu hususunda e-postalar gönderdiğini, ... ... Ltd firması tarafından demurajın kısmen kabul edildiğini, yükün alıcı firmanın gösterdiği antrepoya çekildiğini, bu durumda yükün teslim alınmamış olduğu iddiasının doğru olmadığını, ordinonun davacı sorumluluğunda düzenlenen belge olması ve kendi kontrolünde olması nedeniyle kendi lehine delil oluşturamayacağını, kaldı ki davacının zararı azaltmak için gereken işlemleri yapmadığını, talep edilen demurajın da fahiş olduğunu belirterek davanın reddine, %20 kötüniyet tazminatına karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEME KARARI : Mahkemece; 4 adet konteynerin Mersin Limanı'ndan ... Limanı'na gemi ile taşındığı, geminin varışından sonra muhatap olarak gösterilen dava dışı ... ... Ltd firmasına bildirimde bulunulduğu, sözkonusu varış bildiriminde yükleten hanesinde davalıya, gönderilen hanesinde ise dava dışı ... firmasına yer verildiği, taslak taşıma senedi ile varış ihbarnamesinin birbiri ile uyumlu olduğu, aynı deniz taşıması için davalı tarafından düzenlenen konşimentoda yükleten olarak Hatay'da yerleşik ... şirketi, gönderilen olarak ... firmasının kayıtlı olduğu, benzer şekilde Mersin Gümrük Müdürlüğü'nün 24/05/2019 tarihli gümrük beyannamesinden de ... şirketinin ... isimli Hindistan şirketine ... Mersin teslim şartlı mal satışı yaptığının anlaşıldığı, bu durumda satış sözleşmesinin alıcısı konumundaki ... şirketinin taşımayı üstlenerek kendi adına navlun sözleşmesi akdetmesinin kendisinden beklenen bir durum olduğu, buna göre asıl navlun sözleşmesinin taraflarının dava dışı ... ile davalı olduğu, 4 adet konteynerin Hindistan'a taşındıktan sonra ... firması tarafından... Hindistan acentesine gönderilen 30/08/2019 tarihli yazıda ... numaralı taşıma senedine yollama yapılarak malın gönderilen tarafından çekilmeyeceğinin bildirildiği, ayrıca ... tarafından... lehine taşıma masraflarının ödendiği, bunun akabinde ... firmasının gümrükçüsünün tayin ettiği ... tarafından yüklerin konteyner sahasına çekildiği, ... firmasının 03.07.2019 tarihinde yerel gümrük idaresine kendileri ile alıcı firma arasında ihtilaf olduğunu bu nedenle malı gümrüğe terk edeceklerini beyan ettiği, yine ... firmasının 04/07/2019 tarihinde ... ... firmasına malları çekilmeyeceklerini, demuraj nedeni ile mağdur olduklarını, zararın azalması için gerekenlerin yapılmasını talep eden bir yazı gönderdiği, 09/09/2019 tarihinde ... firmasının gönderdiği e-posta yazısında konteynerlerin boşaltmak için uğraştıklarını ancak malın nihai ticari alıcısının çekmekten vazgeçtiğini gümrüğe bildirdiği, söz konusu e-posta yazışmalarının içeriklerinden esasında malın boşaltma limanında alıcı tarafından teslim alınıp konteyner yük istasyonuna çekildiğinin anlaşıldığı, alt navlun sözleşmesinin gönderileni ... firmasının fiili taşıyan...'un kestiği ordino ücretini ödeyerek TTK m.1203 anlamında yükü kabullendiği, yükün gönderilen adına teslim alındıktan sonra gümrüğe terk edildiği, TTK'nın 1205. maddesine göre, eşyayı gönderilene teslim etmiş olan taşıyanın 1203. maddeye göre gönderilenden istenebilecek olan alacakların ödenmesini taşıtandan isteyemeyeceği, bu durumda boşaltma limanındaki konteyner bekleme ücreti ile diğer taşıma masraflarının sorumlusunun davalı alt taşıtan değil, dava dışı gönderilen olduğu, ayrıca davacı tarafça konteyner gecikme ücreti koşullarının denizde yük senedinin arka sayfasında yer aldığı, bu koşullar gereğince davalının demuraj ücretinden sorumlu olması gerektiği ileri sürülmekte ise davalının sözü edilen hükümlerin kendilerine tebliğ edilmediği şeklindeki savunmasının aksini ispat eden bir delil bulunmadığı, gümrükten gelen belgeler içerisinde taşıma senedinin arka sayfasının yer almadığı, navlun sözleşmesi hükümlerine göre de dava konusu demuraj ücretinden alt taşıtan konumundaki davalının sorumlu tutulamayacağı gerekçesiyle davanın pasif husumet yokluğu nedeni ile reddine, davalının kötü niyet tazminatı talebinin reddine karar verilmiştir.
İSTİNAF SEBEPLERİ : 1-Davacı vekili; Mahkemenin kararında atıf yapılan e-posta yazışmasında sadece yükün bir an önce çekilmesi gerektiği, aksi halde masrafların artacağı hususlarında yazışmalar bulunduğunu, alıcının yükü çekmeyeceğinin yazışmalarda açıkça belirtildiğini, bahsi geçen e-postanın alıcının yükü teslim aldığı şeklinde yorumlanmasının mümkün olmadığını, yükün konşimentoda gösterilen alıcı tarafından teslim alınmadığını, bu hususun dosya kapsamını ispatlandığını, her iki bilirkişi raporunda da davalıya husumet düştüğünün açıkça belirlendiğini, yine raporlarda müvekkilinin 311.600-USD demuraj alacağı bulunduğunun açıkça tespit edildiğini, taşımanın kırkambar taşıması niteliğinde olduğunu, navlun sözleşmesi yapılmadığını, konşimentonun navlun sözleşmesinin hüküm ve koşullarını ispat ettiğini, deniz yük senedinin arka yüzünde demuraj tarifesine yer verilmemesinin demuraj istenmesine engel olmadığını, demuraj tarifesinin internet sitesinde genel şartlar olarak gösterildiğini, 18/11/2022 tarihli bilirkişi raporunda da davalı tarafın dava konusu borçtan müteselsil sorumlu olduğunun tespit edildiğini, ayrıca konşimentonun arka yüzünün tebliğ edilmemesi gibi durumun söz konusu olamayacağını, konşimentoların davalı tarafından da kabul edildiği üzere bizzat yükleyiciye teslim edildiğini, davacının taşıyanın demuraj tarifesini taşıma yapılmadan önce bildiğini, sonradan tarifenin fahiş olduğunun ileri sürülemeyeceğini belirterek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.
2-Davalı vekili; kötüniyet tazminatına hükmedilmemesinin hatalı olduğunu, ayrıca müvekkili yararına nispi vekalet ücretine hükmedilmesi gerektiğini belirterek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.
GEREKÇE :Dava, deniz taşıması nedeniyle oluşan konteyner demuraj alacağının tahsili için yapılan icra takibine vaki itirazın iptali talebine ilişkindir.
Konteyner demurajı TTK'da düzenlenmemiş olup uygulamada; kırkambar sözleşmesi veya konşimentoda kararlaştırılan, konteynerin iadesi borcunu kuvvetlendiren, bununla birlikte konteynerin iadesinde gecikme durumunda taşıyanın uğrayacağı zararı tazmin etmeye yarayan, öğretide hukuki niteliği bir kısım yazarlar tarafından götürü tazminat, bir kısmı tarafından ise cezai şart niteliğinde kabul edilen bir müessesedir. Konteyner demurajından kaynaklı alacağın istenebilmesi için, öncelikle taraflar arasında bir anlaşmanın bulunması gerekir. Taşıma sözleşmesinde veya konşimentoda bu yolda bir hüküm olmadığı takdirde taşıyan kural olarak demuraj talep edemez. Sadece genel hükümlere dayanarak ispat koşuluyla gecikmeden kaynaklanan zararını isteyebilir. Ancak TTK'nın 1203. maddesinde "Eşya, taşıtandan başka bir kişiye teslim edilecekse, bu kişi, navlun sözleşmesi veya konişmento ya da diğer bir denizde taşıma senedi uyarınca eşyanın teslimini istediğinde, bu istemin dayandığı sözleşmenin veya konişmentonun yahut diğer bir denizde taşıma senedinin hükümlerine göre ödemeye yetkili kılındığı bütün alacakları ödemekle, kendi hesabına gümrük resmi ödenmiş ve başka giderler yapılmış ise bunları da vermekle ve üstüne düşen diğer bütün borçları yerine getirmekle yükümlü olur." hükmüne yer verilmiştir. Maddede bahsi geçen "navlun sözleşmesi, konşimento ya da diğer denizde eşya taşıma senedi hükümlerine göre üzerine düşen tüm borçlar" ifadesinin kapsamına konteynerin iadesi yükümlülüğü de dahildir. Bu hükme göre gönderilen, eşyanın teslimini talep etmesi halinde anılan yükümlülüğün muhatabı olur. Şayet etmezse, TTK'nın 1203. maddesi kapsamında borç yükümlüsü haline gelmez (Sami Aksoy Deniz Ticareti Hukukunda Konteynerin Taşıyana İadesi ve Konteyner Demurajı, Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi, Sayı:1 - Mart 2017, s.146). Bu durumda gönderilen konteyner gecikmesinden kaynaklanan bedelden sorumlu olmaz. TTK'nın 1207/1 maddesi hükmüne göre ise, gönderilenin eşyanın teslimini isteme hakkını kullanmaması halinde, taşıtan, navlun sözleşmesi gereğince navlunu ve diğer alacakları taşıyana ödemekle yükümlüdür.
Somut olayda; davalı ... tarafından düzenlenen 27/05/2019 tarihli konşimento taslağında davalı yükleten, dava dışı ... ... Ltd alıcı, davalı tarafından düzenlenen 27/05/2019 tarihli konşimentoda ... ...Ltd Şti gönderen, ... firmasının alıcı olarak gösterildiği, dava dışı ... tarafından ... firmasına ... teslim şartı ile satılan emtianın 4 konteyner halinde taşınmasının davalı tarafından akdi taşıyan sıfatıyla üstlenildiği, taşımanın fiilen deniz yolu ile davacı tarafından gerçekleştirildiği, 4 adet konteynerin Mersin Limanı'ndan ... Limanı'na gemi ile taşındığı ihtilaf dışıdır. Somut olayda uyuşmazlık TTK m.1205 anlamında yükün tesliminin gerçekleşip gerçekleşmediği, buna göre demuraj ücretinden gönderilenin mi davalı taşıtanın mı sorumlu olduğu, taraflar arasında demuraj konusunda bir anlaşma bulunup bulunmadığı hususundan kaynaklanmaktadır.
... firması ile Hindistan'da bulunan ... firması arasındaki taşımanın temelinde bulunan satım sözleşmesi ... teslim, mal mukabili ödeme şekliyle kurulmuştur. Navlun sözleşmesinin alıcı konumundaki ... şirketi tarafından üstlenilmesi ... teslim şekli gereğidir. 4 adet konteynerin Hindistan'a taşındıktan sonra ... firması tarafından... Hindistan acentesine gönderilen 30/08/2019 tarihli yazıda ... numaralı taşıma senedine yollama yapılarak malın gönderilen tarafından çekilmeyeceği bildirilmiştir. Ancak, ... tarafından taşıma masraflarının ... firması adına fatura edildiği ve ... firması tarafından taşıma masraflarının ödendiği görülmektedir. Nitekim...'un, ... adına düzenlediği ordino faturasının ... tarafından ödendiği dosyaya sunulan 24/06/2019 tarihli fatura ve 25/06/2019 tarihli ödeme belgesi ile sabittir. Bunun akabinde ... firmasının gümrükçüsünün tayin ettiği ... tarafından yüklerin konteyner sahasına çekildiği 09/08/2019 tarihli e-postadan anlaşılmaktadır. ... firması 03.07.2019 tarihinde yerel gümrük idaresine kendileri ile alıcı firma arasında ihtilaf olduğunu, bu nedenle malı gümrüğe terk edeceklerini beyan ettiği dosya kapsamına göre sabittir. Yine ... firmasının 04/07/2019 tarihinde ... ... firmasına malları çekmeyeceklerini, demuraj nedeni ile mağdur olduklarını, zararın azalması için gerekenlerin yapılmasını talep eden bir yazı gönderdiği görülmektedir. 09/09/2019 tarihinde ... firmasının gönderdiği e-posta yazısında, konteynerleri boşaltmak için uğraştıklarını, ancak malın nihai ticari alıcısının çekmekten vazgeçtiğini gümrüğe bildirmiştir. ... tarafından düzenlenen 06/07/2019 tarihli e-postada daha fazla bekleme ücreti oluşmasından kaçınmak için atılacak adımların sorulduğu, davacı tarafından 07/08/2019 tarihinde verilen cevapta ise konteyner alıkoyma ve demuraj ücretlerinin artmasının önlenmesi için sevkıyatın teslim alınmasının sağlanması konusunda adım atılmasının istendiği görülmektedir. Söz konusu e-posta yazışmalarının bütünü, yine malın alıcı firmanın gümrük müşaviri tarafından boşaltma limanında konteyner sahasına çekilmesi, ... firması tarafından ordino masraflarının ödenmesi hususları birlikte değerlendirildiğinde malın boşaltma limanında alıcı tarafından kabul edildiği sonucuna varılmaktadır.
TTK'nın 1203. maddesinde; "Eşya taşıtandan başka bir kişiye teslim edilecek ise, bu kişi navlun sözleşmesi veya konşimento ya da diğer bir denizde taşıma senedi uyarınca eşyanın teslimini istediğinde bu istemin dayanağı sözleşmenin veya konşimentonun yahut diğer bir denizde taşıma senedinin hükümlerine göre ödemeye yetkili kılındığı bütün alacakları ödemek ile, kendi hesabına gümrük resmi ödenmiş ve başka giderler yapılmış ise bunları vermek ile yükümlü olduğu" düzenlenmiştir. Somut olayda alt navlun sözleşmesinin gönderileni ... firmasının, fiili taşıyan...'un kestiği ordino ücretini ödeyerek TTK m.1203 anlamında yükü kabullendiği, yükün gönderilen adına teslim alındıktan sonra gümrüğe terk edildiği sabittir. TTK'nın 1205. maddesine göre, eşyayı gönderilene teslim etmiş olan taşıyan 1203. maddeye göre gönderilenden istenebilecek olan alacakların ödenmesini taşıtandan isteyemez. Her ne kadar deniz yük senedinin arka sayfasında yer aldığı ileri sürülen hükümler nedeniyle yükletenin de sorumlu olduğu ileri sürülmüş ise de deniz yük senedinde hükümlerin yer aldığı sayfanın davalıya tebliğ edilmediği savunmasının aksini ortaya koyan bir delil bulunmadığı gibi gümrük müdürlüğünden gelen belgeler arasında deniz yük senedinin arka sayfasının yer almaması karşısında davalının demuraj sorumluluğunu doğuran navlun sözleşmesi hükümleri tespit edilememiştir. Bu durumda boşaltma limanındaki konteyner bekleme ücreti ile diğer taşıma masraflarının sorumlusu davalı alt taşıtan değil, dava dışı gönderilen olduğundan mahkemece davanın reddine dair verilen kararda isabetsizlik bulunmamaktadır.
İİK'nın 67. maddesinde takibinde haksız ve kötü niyetli görülürse alacaklının istem varsa kötüniyet tazminatına hükmedileceği düzenlenmiştir. Davacının icra takibini başlatmakta kötüniyetli olduğuna dair bir delil bulunmadığından davalının kötüniyet tazminatı talebinin reddi yerindedir. Diğer taraftan tazminat kabilinden olan alacak istemi ile açılan dava yönünden AAÜT'nin 13/4 maddesi gereğince maktu ücret takdirinde isabetsizlik bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle; taraf vekillerince ileri sürülen istinaf nedenleri yerinde görülmediğinden, taraf vekillerinin istinaf başvurularının reddine karar verilmiştir.
HÜKÜM:Yukarıda açıklanan nedenlerle:
Taraf vekillerinin istinaf başvurusunun HMK'nun 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE,
Davacıdan alınması gereken 732-TL istinaf karar harcından peşin yatırılan 179,90-TL harcın mahsubu ile kalan 552,10-TL harcın davacıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına,
Davalıdan alınması gereken 732-TL istinaf karar harcından peşin yatırılan 179,90-TL harcın mahsubu ile kalan 552,10-TL harcın davalıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına,
Taraflarca yapılan istinaf yargı giderinin kendileri üzerinde bırakılmasına,
Gerekçeli kararın bir örneğinin taraf vekillerine tebliğine,
HMK 'nun 361/1. maddesi uyarınca kararın tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabileceğine, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda oy birliğiyle karar verildi. 06/05/2026