T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2023/1297
KARAR NO : 2026/875
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMES : İSTANBUL ANADOLU 4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 19/01/2023
NUMARASI : 2020/596 Esas - 2023/36 Karar
DAVA: İtirazın İptali
DAVA TARİHİ: 20/11/2020
İSTİNAF KARAR TARİHİ: 06/05/2026
Davanın kısmen kabulüne ilişkin kararın davalı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;
DAVA: Davacı vekili; müvekkilinin müşterisi ... ... firması ile yaptığı anlaşma ile Sakarya'da bulunan ... AŞ'ye ait malların Kazakistan Almata Zaharkent'te bulunan alıcıya teslimi konusunda anlaştıklarını, müvekkilinin bu malların karayolu ile yurtdışına taşınması için davalıdan iki ve dava dışı ... adlı firmadan üç aracın tahsis ettirildiğini ve bu firmalarla ayrı ayrı anlaşma yapıldığını, davalı ile yapılan Tır Tedarik Sözleşmesine göre ...-... ve .../... plakalı vasıtalar ile beher araç başına 6.050-USD olmak üzere toplam 12.100-USD navlun ücreti üzerinden anlaştıklarını, gümrüklemeyi müteakip 11-12 günde varış süresi belirlendiğini, yüklemenin 18.12.2019 tarihinde yapıldığını, taşınan malların tek bir göndericiye ait olduğundan tek bir gümrük beyannamesi ile taşıma yapılacağını, taşımayı yapacak beş aracın boşaltma ve teslimi aynı anda yapacağını, ancak taşıma sırasında davalıya ait araçlarda sorunlar çıkmaya başladığını, davalıya ait araçlarda muayene eksikliği, C-2 belgesinin süresinin geçmiş olması, transit beyannamelerinin eksikliği nedeniyle Sarp Sınır kapısı yakınlarında beklemeye başladığını, araçların eksikliklerinin davalı tarafindan bir türlü tamamlanamadığını, davalı tarafından araç şoförlerine para verilmediğinden araçların şoförleri terk ettiğini, davalının sorunları çözemediğini, müvekkili tarafindan yoğun emek ve masraf harcanarak nihayetinde araçların ancak yüklemeden 50 gün sonra varış noktasına gidebildiğini, beyanname nedeniyle ... firmasına ait araçların süresinde varış noktasına gitmiş olmalarına rağmen boşaltma yapamadığını, davalıya ait araçların gelmesini beklediğini, gecikme nedeniyle müvekkiline taşımayı yaptıran ... ... tarafindan zararlarına karşılık 10.650-USD fatura ederek müvekkilden tahsil etiklerini, keza ... firması zararlarına karşılık 3.000-USD fatura düzenleyerek bu tutarı müvekkilinden tahsil ettiğini, davalıya ait araçların taşımasının gecikmesi, davalının şoförlerine para ödememesi nedeniyle müvekkili tarafından davalının şoförlerine 21.01.2020 tarihinde 500-USD, 24.01.2020 tarihinde 520-USD, 05.02.2020 tarihinde 400-USD ödemeler yapıldığını, davalıya navlun ödemelerine karşılık 20.12.2019 tarihinde 2.000-USD, aynı tarihte 2.500-USD ve 27.12.2019'tarihinde 4.000-USD ödemeler yapıldığını, müvekkilinin bu ödemeler dışında da masraflar yaptığını, müvekkilin davalıdan olan alacağının 23.784-USD olduğunu, alacağın tahsili için başlatılan İstanbul Anadolu 20.İcra Dairesi'nin ... sayılı takibine davalı tarafından haksız itiraz edildiğini belirterek davalının itirazının iptaline, alacağın %20'sinden aşağı olmamak üzere icra inkar tazminatına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP: Davalı vekili; Davalı vekili; taraflar arasındaki 17.12.2019 tarihli tır tedarik sözleşmesine istinaden 20.12.2019 tarihinde tırlara yükleme yapılarak yola çıkıldığını, davacının sözleşme şartlarına uymayarak sözleşme gereği yapması gereken ön ödemelerini eksik ve gecikmeli olarak yaptığını, müvekkiline ait araçların Hopa Gümrük kapısında yurt dışı çıkış belgesi olan dozvola evrakını beklemeye başladığını, 31.12.2019 tarihinde dozvola evraklarını aldıklarını, bekleme sebebiyle şoförlerin masraflarının müvekkili tarafından karşılandığını, aynı şekilde ... firmasına ait araçların da sınır kapısında beklediğini, davacı tarafından müvekkiline ait tırların şoförleri ile iletişime geçilerek müvekkili saf dışı bırakarak müvekkiline ödemesi gereken ücretlerin bir kısmının tır şoförlerine ödendiğini, ... /... plakalı tır ve çekicisinin şoförü ...'ün müvekkilinin bilgisi ve nzası dışında aracı davacı adına çalışan müvekkili ile alakası bulunmayan ... isimli şoföre Gürcistan'da teslim ettiğini, malların varış noktasına 20.02.2020 tarihinde teslim edildikten sonra müvekkiline ait ... /... plakalı aracın gasp edildiğini ve aylarca araçlardan haber alınamadığını, asıl mağdurun müvekkili olduğunu, buna ilişkin olarak İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulduğunu, bu durumdan davacının sorumluluğunun doğacağının kuvvetle muhtemel olduğunu, müvekkilinin gerek savcılık marifetiyle gerekse Almatı Ataşesi ve kolluk desteğiyle söz konusu tır ve çekicisini 29.11.2020 tarihinde teslim alabildiğini, polis nezaretinde yapılan tespitte, aracın yedek parçaları, ekipmanları, lastiklerinin çalındığının tespit edildiğini, otopark ücreti, ekipmanlarının tamamlanması ve Türkiye'ye geri getirilmesi için yaklaşık 15.000-Euro masraf yapıldığını, icra takibinde talep edilen bedellerin birbirini tutmadığını belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEME KARARI :Mahkemece; taraflar arasındaki sözleşmede zaman limiti kararlaştırılmadığı, bu sebeple gecikmenin taşımanın normal süresi ve özellikle parçalı yüklerde tüm yükü bir araya getirmek için gerekli zaman, gayretli bir taşımacıya gerekli zamanı geçmesi esasına göre belirleneceği, 05/12/2022 tarihli bilirkişi heyet raporunun "taşımacılık açısından değerlendirme" başlığı altında 5, 6, 7 ve 8. paragraflarda tespit edildiği üzere taşımanın 37 gün gecikmeli yapıldığı, bu sebeple davalının gecikmeden kaynaklanan zarardan sorumlu olacağı, bu sorumluluğun taşıma ücretini geçemeyeceği, sorumluluğun üst limitinin bilirkişi raporu ile de tespit edildiği üzere 12.100-USD olduğu, davacının gerçek zararının ise anılan tarihli bilirkişi raporunda tespit edildiği üzere 13.650-USD olduğu, davacının takibe ve davaya konu tazminat kalemlerinin 09/07/2020 tarihli ihtarnamesine konu kalemler olduğu, buna göre davacının alıcı ...'e ödediği 10.650-USD ve ... adı firmaya ödediği 3.000-USD ve davalının şoförlerine ödediği 920-USD'yi (cari hesabın düşülmesi sonucu 11.470,00 USD'yi) talep ettiği, somut olayda bu kalemlerin davalının gecikmesi nedeniyle doğrudan zarar olarak oluştuğunun kabul edilebileceği, davacının tek bir beyanname hazırlamış olmasının davalının gecikmeden kaynaklı kötü ifası nedeniyle kaynaklanan sorumluluğuna etkisinin bulunmadığı, zira malların tek bir sözleşme kapsamında aynı alıcıya tesliminin söz konusu olduğu, davalının 09/07/2020 tarihli ihtarname ile temerrüte düştüğü, tazminatın CMR hükümlerine dayanması nedeniyle alacağa yıllık yüzde 5 oranında faiz işletilmesi gerektiği, dava dışı şahıslara belgeli olarak ödenen ve Kadıköy 18. Noterliği'nin 09/07/2020 tarih ve ... yevmiye numaralı ihtarnamesi ile belirlenmiş olan alacağın itiraz tarihinde likit/belirlenebilir nitelikte olduğu gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne, davalı borçlunun İstanbul Anadolu 20. İcra Dairesi'nin ... Esas sayılı takibine yaptığı itirazın 11.470-USD asıl alacak ve 98,99-USD işlemiş temerrüt faizi yönünden iptaline, takibin takip takip tarihi itibariyle 11.470-USD asıl alacak ve 98,99-USD işlemiş temerrüt faizi olmak üzere toplam 11.568,99-USD yönünden ve yıllık yüzde 5'i aşmayan faiz oranı üzerinden devamına, fazlaya ilişkin istemin reddine, kabul edilen alacağın 20'sine karşılık gelen 2.313,79-USD'nin itiraz tarihindeki Türk Lirası karşılığı olan 18.369,47-TL icra ve inkar tazminatının davalıdan tahsiline karar verilmiştir.
İSTİNAF SEBEPLERİ : Davalı vekili; 27/09/2021 tarihli bilirkişi raporunda dozvola belgesinin davacı tarafından temin edilmesi gerektiğinin, bu belgeden davacının sorumlu olduğunun, davacının müvekkili adına tanzim ettiği 14.570-USD alacağının dayanağının bulunmadığının, yine satıcı taşıtan firmanın gümrük beyannamesini tek bir beyanname olarak hazırlamasının hatalı bir işlem olduğunun, gecikme kaynaklı zarardan satıcı taşıtan ... firmasının sorumlu olduğunun tespit edildiğini, mahkemece 05/12/2022 tarihli bilirkişi raporu hükme esas alınarak karar verilmiş ise de 27/09/2021 tarihli bilirkişi raporunda olayın ayrıntıları ile ele alındığını, ikinci raporda eksik inceleme yapıldığını, beklemenin davacıdan kaynaklandığını, müvekkilinden kaynaklı bir sorun nedeniyle bekleme yapılmadığını, müvekkilinin şoförleri ile irtibata geçilerek müvekkilinin saf dışı bırakıldığını, davalının eylemleri nedeniyle müvekkilinin kaybolan tırını aylar sonra alabildiğini, tek bir CMR belgesi düzenlenmesinin sorumluluğunun davacıda olduğunu, bilirkişi raporunda haksız ve hatalı hesaplamalar yapıldığını belirterek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.
GEREKÇE :Dava, taşıma sözleşmesinden kaynaklanan bakiye alacağın tahsili için başlatılan icra takibine itirazın iptali istemine ilişkindir.
Taşımanın güzergahı itibariyle uyuşmazlığın tabi olduğu CMR'nin 23/5 maddesinde, gecikme halinde, hak sahibinin zarar ve ziyanın bundan ileri geldiğini kanıtlaması halinde, taşımacının bu zarar ve ziyan için taşıma ücretini geçmemek üzere tazminat ödeyeceği düzenlenmiştir. Anılan düzenleme gereğince taşıyıcının CMR hükümleri gereğince gecikmeden dolayı sorumlu tutulabilmesi için; taşıma süresinin aşılmasının yani gecikmenin yanı sıra, bu gecikmeden dolayı bir zararın doğmuş olması, ayrıca gecikme ile zarar arasında illiyet bağının bulunması gerekir. CMR'nin 19. maddesi hükmü dikkate alındığında gecikme, taşıyıcının taşınmak üzere teslim aldığı eşyayı kararlaştırılan sürede veya böyle bir süre yoksa taşımanın gerçekleştirilmesi için gerekli makul süre içerisinde teslim edememesi halinde söz konusu olur. Gecikme bir zarara yol açmamışsa, taşıyıcının sorumluluğuna gidilemez.
CMR'nin 30/3. maddesine göre ise, yükün alıcının kullanımına verildiği tarihten sonraki 21 gün içinde durumun yazılı olarak taşıyıcıya bildirilmemiş olması halinde, teslimdeki gecikmelerden dolayı tazminat ödenmeyecektir. Bu maddeye göre, eşyanın teslimindeki gecikmenin yazılı olarak ihbarı şarttır. Ancak taşımacı gecikmeyi bir tutanak ile teyit etmiş veya ihbar süresinde dava açılmış veya teslimdeki gecikme taşımacı tarafından ikrar edilmiş ise ihbara gerek yoktur.
Dava dışı ... AŞ tarafından Kazakistan'daki alıcı ...isimli firmaya ... teslim şekli ile sattığı emtianın, dava dışı ... ... firması ile yapılan anlaşma neticesinde Kazakistan'daki alıcıya teslimini davacının üstlendiği, tek bir gümrük beyannamesi ile yapılacak taşıma işinin 2 araçla davalı ve 3 araçla dava dışı ... firmasına sevk edildiği, davacı ile davalı arasında araç başına 6.050-USD olmak üzere 12.100-USD navlun bedeli üzerinde anlaştıkları, 19/02/2020 tarihinde gümrük beyannamesinin, 20/12/2019 tarihinde transit refakat belgesinin düzenlendiği, taşımanın yapıldığı ...-... plakalı araç yükünün 31/01/2020 tarihinde, ...-... plakalı araç yükünün 18/02/2020 tarihinde teslim edildiği, Gürcistan tarafından Türkiye için belirlenen yıllık araç kotasının dolması nedeniyle ulaşımın 02/01/2020 tarihinde başladığı, 12 günlük taşıma süresi ve davalıdan kaynaklanmayan 11 günlük sürenin ilavesiyle taşımanın 12.01.2020 tarihinde sonlanması gerektiği, emtianın geç teslim edilmesi nedeniyle ... firmasına 10.650-USD, ... firmasına ise 3.000-USD ödeme yapmak zorunda kaldığından bahisle 07/07/2020 tarihli iki adet toplam 13.650-USD tutarlı faturayla zararı davalıya yansıttığı, bahsi geçen yansıtma faturalarının düzenlenmesinden sonra bakiye 11.470-USD asıl alacak ve 191-USD işlemiş faiz alacağın tahsili için icra takibi başlatıldığı anlaşılmaktadır. Taşıma sürecinde taraflar arasında gerçekleşen e-posta yazışmaları ile keşide edilen ihtarnameler dosyaya sunulmuştur. Bu belgelere göre, taşımadaki gecikme davalının da kabulündedir. Davalının kabulünde olan gecikme nedeniyle ihbara gerek bulunmamaktadır. Emtianın gecikmeli olarak teslim edildiği hususunda ihtilaf bulunmamakta olup, uyuşmazlık gecikmenin davacıdan kaynaklanıp kaynaklanmadığı, gecikme nedeniyle oluşan zarardan davalının sorumlu tutulup tutulamayacağı noktasında toplanmaktadır.
Davalı gecikmenin davacıdan kaynaklandığını iddia etmedir. Ancak bahsi geçen emtialar birden fazla araçla ve birden fazla alt taşıyanla birlikte taşınmış olsa da emtianın aynı sözleşme kapsamında aynı alıcıya teslimi gerektiğinden davacının tek bir beyanname hazırlamış olması, davalının gecikmesine mazeret olarak kabul edilemez. Bunun dışında Gürcistan gümrüğünde uygulanan kota davalının aleyhine değerlendirilmemiş olup bu süreler dışlandığında da sevkıyat süresi her halükarda aşılmış bulunmaktadır. Gecikmenin davacının eylemlerinden kaynaklandığını ispat yükü davalı fiili taşıyanın üzerinde olup aksi ispat edilemediğinden gecikmeden kaynaklı zarardan davalı fiili taşıyanın sorumlu olduğunun kabulünde isabetsizlik bulunmamaktadır.
Davacının akidi konumundaki ... firması tarafından, emtianın gecikmeli olarak teslimi nedeniyle ödemenin 10.650-USD eksik olarak yapılacağına dair davacıya hitaben yazı düzenlenmiştir. Bu kapsamda aynı firma tarafından davacıya 25/06/2020 tarihli 10.650-USD tutarlı iade faturası keşide edilmiştir. Yine davacının görevlendirdiği fiili taşıyanlardan dava dışı ... ...Ltd Şti firması tarafından davacı aleyhine 06/02/2020 tarihli 3.000-USD tutarlı "23957 nolu faturaya istinaden yatma bedeli" açıklamalı bekleme kaynaklı fatura düzenlendiği anlaşılmaktadır. Davacının, kendisine taşımayı yaptıran ... firmasından olan alacağını eksik tahsil edildiği, yine davacının taşımayı yaptırdığı diğer firmanın davalının araçlarının gecikmesine bağlı olarak bekleme yaptıkları anlaşılmakla bu firmaların davacıya fatura ettikleri zararın davalıya yansıtılmasında davacının haklılığının kabulü gerekir.
Bununla birlikte mahkemece davacının zararının 13.650-USD olduğu, davacının davalıya yaptığı 920-USD ödemenin de ilavesiyle 14.570-USD'den davalının cari hesaptaki 3.100-USD alacağının mahsubu ile davacının davalıdan 11.470-USD alacaklı olduğu tespit edilmiş ise de CMR m.23/5'de düzenlenen sorumluluk sınırı nedeniyle davacının davalıdan talep edebileceği azami tutar 12.100-USD'dir. Mahkemece davacının zararı 13.650-USD kabul edilmiş ise de CMR m.23/5'deki sınırlama dikkate alınmadan karar verilmesi doğru olmamıştır.Tarafların ticari defterlerine göre 21/01/2020 tarihi itibariyle davalının davacıdan cari hesap kaynaklı 3.100-USD alacağı bulunmaktadır. CMR m.23/5'de düzenlenen sınırlama nedeniyle davacının hak kazandığı 12.100-USD tazminata, davacının davalıya ödediği 920-USD ilavesiyle (12.100+920=) 13.020-USD alacaktan davalının davacıdan defterlerde kayıtlı olan 3.100-USD alacağının mahsubu ile davacının davalıdan (13.020-3.100=) 9.920-USD alacağı bulunduğu sonucuna varılmaktadır. CMR'nin 27. maddesi gereğince % 5 faiz üzerinden yapılan hesaplamada temerrütün gerçekleştiği 14/08/2020 tarihinden icra takibine kadar davacının 42,71-USD faiz alacağı oluşmuştur. Bu durumdadavalının itirazının 9.920-USD asıl alacak 42,71-USD işlemiş faiz üzerinden kısmen iptali gerekirken, sınırlı sorumluluk hükümleri uygulanmadan hatalı karar verilmesi doğru olmamıştır.Kabule göre de tazminat kabilinden olan takip konusu alacak likit ve belirlenebilir nitelikte olmadığı halde icra inkar tazminatına hükmedilmesi doğru değil ise de davalının bu hususta açık istinafı bulunmadığından bu husus kararı kaldırma sebebi olarak değerlendirilmemiş, eleştirmekle yetinilmiştir.
Açıklanan nedenlerle; CMR'nin 23/5. maddesindeki sorumluluk sınırı dikkate alınmadan karar verilmesi doğru olmadığından, davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, kararın kaldırılmasına, bahsi geçen hata nedeniyle yeniden yargılama yapılmasına gerek bulunmadığından davalının itirazının 9.920-USD asıl alacak 42,71-USD işlemiş faiz üzerinden kısmen iptaline karar verilmiştir.
HÜKÜM:Yukarıda açıklanan nedenlerle:
Davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne; İstanbul Anadolu 4. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 19/01/2023 Tarih 2020/596 Esas 2023/36 Karar sayılı kararın HMK'nın 353(1)b-2 gereği KALDIRILMASINA;
"Davanın kısmen kabulü ile; davalı borçlunun İstanbul Anadolu 20. İcra Dairesi'nin ... Esas sayılı takibine yaptığı itirazın 9.920-USD asıl alacak ve 42,71-USD işlemiş faiz yönünden iptali ile takibin 9.920-USD asıl alacağa takip tarihinden itibaren yıllık yüzde 5'i geçmemek üzere 3095 S.lı Kanun'un 4/a maddesi gereğince kamu bankalarınca 1 yıl vadeli dolar cinsi mevduata uygulanan en yüksek oranda faiz işletilerek devamına, fazlaya ilişkin istemin reddine,
Kabul edilen alacağın takip tarihindeki TL karşılığının (7,4936 X 9962,71= 74.656,56) % 20'si oranında 14.931,31-TL icra inkar tazminatının davalıdan alınarak davacıya ödenmesine,
İlk derece yargılamasına ilişkin olarak ;
"Alınması gereken 5.174,65-TL nispi karar ve ilam harcından mahkeme veznesine yatırılan 1.052,39-TL, icra veznesine yatırılan 435,20-TL olmak üzere toplam 1.487,59-TL peşin harcın mahsubu ile kalan 3.687,06-TL'nin davalıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına,
Davacı tarafından yatırılan 1.541,99-TL peşin harçların davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
Davacı tarafından yapılan 3.500-TL bilirkişi ücreti ve 145,50-TL posta masrafı olmak üzere toplam 3.645,50-TL yargı giderinin davanın kabulü oranında hesaplanan 3.115-TL'sinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, kalanın davacı üzerinde bırakılmasına,
Davacı lehine taktir olunan 13.827,26-TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
Davalı lehine taktir olunan 12.913,11-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenen 1.320-TL arabuluculuk ücretinin 1.127,80-TL'sinin davalıdan, 192,20-TL'sinin davacıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına,
Yatırılan 1.476-TL peşin istinaf karar harcının istek halinde davalıya iadesine,
Davacı tarafça yapılan 30-TL istinaf yargı giderinin davanın kabul oranına göre hesaplanan 26-TL'sinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, kalanın davacı üzerinde bırakılmasına,
Davalı tarafça yapılan 91-TL istinaf yargı giderinin davanın reddi oranına göre hesaplanan 13-TL'sinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine, kalanın davalı üzerinde bırakılmasına,
HMK 'nun 361/1. maddesi uyarınca kararın tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabileceğine, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda oy birliğiyle karar verildi. 06/05/2026