T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2023/795
KARAR NO : 2026/866
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL 7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 24/11/2022
NUMARASI : 2014/1027 Esas - 2022/743 Karar
DAVA: Menfi Tespit
DAVA TARİHİ: 24/10/2013
Birleşen İstanbul 23. ATM'nin 2013/285 Esas 2013/269 Sayılı Dosyası;
DAVA: Menfi Tespit
DAVA TARİHİ: 30/10/2013
İSTİNAF KARAR TARİHİ: 06/05/2026
Asıl ve birleşen davanın kabulüne ilişkin verilen kararın taraf vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;
DAVA: Temlik eden davacı... vekili; müvekkili şirketçe davalı şirkete ..., ..., , ... plakalı araçların satış, devir vaadi ve vaadin kabulünün taahhüdü sözleşmelerinden kaynaklanan senetlerin bedeli davalı tarafa ödenmiş olup bu senetlerin bedelsiz kaldığını,
müvekkili şirket ile davalı şirket arasında başkaca sorunlar oluştuğunda davalı tarafın bedelsiz kalan senetleri icra takibine konu ettiğini, müvekkilinin ve davalı şirketin ticari defterleri incelendiğinde borçlarının olmadığının ortaya çıkacağını belirterek, İstanbul 6. İcra Dairesinin ... esas sayılı dosyasına konu edilen senetler nedeniyle müvekkilinin davalıya borçlu olmadığının tespiti ile davalı aleyhine kötü niyet tazminatına hükmedilmesini talep etmiştir.
CEVAP: Davalı vekili; Taraflar arasında var olan ticari ilişki tahtında davacı şirketin müvekkili şirketin acenteliğini yaptığını, kendisine ait ...
müvekkili şirket bünyesinde taşıt sözleşmeleri ile çalıştırdığını, mülkiyeti müvekkili şirkete ait otobüslerin zilyetliğini ve sonrasında borçlarını ödemek ve sözleşme şartlarına uygun hareket etmek kaydı ile mülkiyetini devralmak üzere satış vaadi sözleşmeleri imzaladığını, var olan ticari ilişki tahtında davacı şirketin, cari hesap ilişkisi tahtında doğmuş ve doğacak borçlarından ayrı olarak müvekkili şirkete karşı olan borçlarının bono ile ödemek istediğini, istemin kabulü ile müvekkili şirket lehine bonolar düzenlediğini, ancak davacı şirketin bono bedellerini ödemediğini, bunun üzerine müvekkili şirketçe bonolar tahtında icra takibi başlatıldığını, davacı şirketin bono bedellerinin ödendiği iddia ettiğini, ancak bu iddianın dinlenebilirliğinin olmadığını, bir kıymetli evrak ödenmiş ise kıymetli evrakın borçlu tarafından iade alınması gerektiğini, davacı şirketin icra takibine konu bonoların ödendiğini ispatlayacak hiçbir delil sunamadığını, sadece ücreti karşılığında düzenlenmiş ve mali mevzuat bakımından dahi dayanaksız olan bir rapora dayandığını, bu raporun dayanaksız olduğunu,
müvekkili şirketin ticari defter ve kayıtları bilirkişi marifeti ile incelendiğinde takip konusu bonoların ödenmemiş olduğunun ve dolayısıyla bonolar tahtında davacı şirketin borçlu olduğunun görüleceğini, davacı şirket tarafından 28.10.2013 tarihli dilekçe ekinde sunulan muhasebe kayıtlarının doğruluğunun ancak yapılacak bilirkişi incelemesi ile ortaya çıkacağını, bir bonodan doğan borcun ifasının ancak bono bedelinin borçlu tarafından bizzat ödenerek bononun iade alınması/imha edilmesi ve/veya bono tahtında alacaklının borçlu
tarafından kayıtsız şartsız ibra edilmesi ile gerçekleşebileceğini, davacının menfi tespit davası açma hakkının bulunmadığını,
dava konusu bonolar kambiyo senetlerine özgü icra takibe konu edildiğinden, huzurda görülmekte olan davanın istirdat davası olduğunu belirterek, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
BİRLEŞEN İSTANBUL 23. ATM 2013/285 E. 2013/269 K. SAYILI DOSYA
DAVA: Davacı... vekili; müvekkili şirket ile davalı şirket arasında ..., ... ve ... plakalı araçlarla ilgili olarak satış, devir vaadi ve vaadin kabulünün taahhüdü sözleşmeleri akdedildiğini, sözleşmeden doğan senetlerin taraflar arasındaki cari hesaba işletilerek davalıya ödendiğini, bu hususun bizzat davalı şirketin kayıtlarından anlaşıldığını, her bir araç için ayrı ayrı cari hesap kaydı tutulmakta olup, davalı tarafa her bir araç için 18 adet olmak üzere toplam 54 adet senet verildiğini, müvekkili şirket ile davalı şirket arasında başkaca sorunlar oluştuğunda, davalı tarafın bedelsiz kalan ve ... plakalı araçlar için 60 adet senedi İstanbul 6. İcra Dairesinin ... esas sayılı dosyası ile icra takibine koyduğunu, bu senetlerden doğan borcun olmadığının tespiti iiçin İstanbul 37. ATM'nin 2013/295 esas sayılı dosyası ile menfi tespit davası açıldığını, hal böyle olunca toplamı 164.284,12-Euro karşılığı 446.852,80-TL olan 54 adet Euro senetten dolayı menfi tespit istemiyle başvuru zorunluluğu doğduğunu, tarafların ticari defterleri incelendiğinde borcun olmadığının ortaya çıkacağını, 54 adet Euro senet ile ilgili açılmış bir icra takibi bulunmadığını belirterek, 54 adet senet nedeniyle müvekkilinin davalıya borçlu olmadığının tespiti ile davalı aleyhine kötü niyet tazminatına hükmedilmesini talep etmiştir.
CEVAP: Davalı davaya cevap vermemiş, yargılama sırasında davalı vekili davanın reddini savunmuştur.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI: Mahkemece; asıl dosyada davacının, ..., ..., ..., ... plakalı araçların satış, devir vaadi ve vaadin kabulünün taahhüdü sözleşmelerinden kaynaklanan senetlerin davalı tarafa ödenerek bedelsiz kaldığını iddia ettiği, malen kaydı içeren davaya konu senetlerde ispat yükünün ödeme nedeniyle bedelsizlik savunmasında bulunan davacı üzerinde olduğu, 20/06/2022 tarihli bilirkişi raporunda, davalı şirket kayıtlarında asıl dava konusu olan ..., ..., ..., ... plakalı araçlarla ilgili olarak cari hesapların incelenmesinde, her bir plakaya ait 36 adet senetten takip konusu yapılan 15 adet ile ilgili ödeme yapıldığı belirtilmiş olup, her bir sözleşmenin incelenmesinde ödemelerin toplam 36 aya bölündüğü ve 15 adet için ödenen miktar olan 113.775-TL'nin de 15'e bölündüğünde aylık taksit miktarı olan 7.585-TL olduğu, sözleşme konusu olan 4 adet araçla ilgili takibe konu edilen senetlerin ilk 15 takside ilişkin senetler olduğu, bu hali ile davacının davalı kayıtlarında teyit edildiği üzere ödeme iddiasını takip konusu senetler yönünden ispatladığı, davacı tarafça davaya konu alacağın ... Ltd. Şti'ne usulüne uygun temlik sözleşmesi ile devredildiği ve davaya konu İstanbul 6. İcra Dairesinin ... Esas sayılı takip dosyasına 29/10/2013 tarihinde 570.410,29-TL ödeme yapıldığı anlaşılmakla, davacının istirdat talebinde haklı görüldüğü, bu nedenle asıl davanın kabulüne,takipde davalının kötü niyeti ispatlanamadığından davacının kötü niyet tazminat talebinin ise reddine , birleşen İstanbul 23. ATM'nin 2013/285 Esas sayılı dosyası yönünden ise; davacı tarafça davalı şirkete ..., ... ve ... plakalı araçlarla ilgili olarak satış, devir vaadi ve vaadin kabulünün taahhüdü sözleşmeleri akdedildiği, sözleşmeden doğan senetlerin davalıya ödendiği ileri sürülmüş olmakla ispat yükünün davacı üzerinde olduğu, 20/06/2022 tarihli bilirkişi raporunda, davalı şirketin ticari defterlerinde ..., ... ve ... araçlarla ilgili yapılan incelemede her bir plakalı araç ile ilgili 2 adet takip dışı ödeme planındaki ilk 2 taksit ile takip konusu 16 adet senet olmak üzere toplam 18'er adetten 54 adet senedin cari hesaba mahsuben ödendiği belirtilmiş olup, dava konusu senetlerin bir kısmının Bursa 10. İcra Dairesinin ... esas sayılı takibine konu edildiği, takip dosyasında bulunan 4.370-Euro bedelli olan toplam 7 adet senedin Bursa 1. ATM'nin 2014/1104 (birleşme öncesi Bursa 5. ATM 2013/285 Esas) sayılı dosyasına konu edildiği, bunların dışında kalan senetlerin ... plakalı araç yönünden düzenlenen satış devir vaadi ve vaadin kabulünün taahhüdü kontratında belirtilen 1 adet 1.225-Euro, 43 adet 1.000-Euro bedelli senetlerden 27/06/2012 tarihinden başlamak üzere 27/09/2013 tarihine kadar olan toplam 16 adedinin takip konusu olduğu, sözleşmede belirtilen 27/04/2012 vadeli 1.225-Euro ve 28/05/2012 vadeli 1.000-Euro bedelli senetlerin takip konusu olmayıp dava konusu olduğu, bilirkişi raporu ile takip konusu olan 16 ve takip konusu olmayıp dava konusu olan 2 adet senetle birlikte toplam 18 adet senedin cari hesaba mahsuben davacı tarafça ödendiğinin tespit edildiği, ... plakalı araç yönünden düzenlenen satış devir vaadi ve vaadin kabulünün taahhüdü kontratında belirtilen 1 adet 3.974,46-Euro, 43 adet 3.749,46-Euro bedelli senetlerden 27/06/2012 tarihinden başlamak üzere 27/09/2013 tarihine kadar olan toplam 16 adedinin takip konusu olduğu, sözleşmede belirtilen 27/04/2012 vadeli 3.974,46-Euro ve 28/05/2012 vadeli 3.749,46-Euro bedelli senetlerin takip konusu olmayıp dava konusu olduğu, bilirkişi raporu ile takip konusu olan 16 ve takip konusu olmayıp dava konusu olan 2 adet senetle birlikte toplam 18 adet senedin cari hesaba mahsuben davacı tarafça ödendiğinin tespit edildiği, (davacı vekili tarafından birleşen dosyada ... plakalı araçla ile ilgili senet bedelli 4.339,38-Euro olarak gösterilmiş ise de, 24/11/2022 tarihli celsedeki beyanında dava dilekçesinde sehven senet miktarının bu şekilde gösterildiğini, takipte ve dosyaya sunulan senetlerde görüleceği üzere senetlerin 4.349,38-Euro olduğunu beyan ettiği) ... plakalı araç yönünden düzenlenen satış devir vaadi ve vaadin kabulünün taahhüdü kontratında belirtilen 1 adet 4.574,38-Euro, 43 adet 4.349,38-Euro bedelli senetlerden 27/06/2012 tarihinden başlamak üzere 27/09/2013 tarihine kadar olan toplam 16 adedinin takip konusu olduğu, sözleşmede belirtilen 27/04/2012 vadeli 4.574,38-Euro ve 28/05/2012 vadeli 4.349,38-Euro bedelli senetlerin takip konusu olmayıp dava konusu olduğu, bilirkişi raporu ile takip konusu olan 16 ve takip konusu olmayıp dava konusu olan 2 adet senetle birlikte toplam 18 adet senedin cari hesaba mahsuben davacı tarafça ödendiği tespit edildiğinin belirtildiği, davalı kayıtları ile teyit edildiği üzere ödeme iddiası davacı tarafça ispatlanmış olup, birleşen davanın kabulüne karar verildiği ve dava konusu olan 54 adet senetten dolayı davalıya borçlu olmadığının tespitine dair hüküm kurulduğu, takibin kötü niyetli olduğu ispatlanamadığından, davacının kötü niyet tazminat talebinin reddine karar verildiği, menfi tespit talebi ile açılan asıl davada harca esas değer 455.100-TL olup, daha sonra ödeme nedeni ile istirdata dönüştüğünden ödeme yapılan miktar olan 570.410,29-TL üzerinden karar verilmiş ise de, yargı gideri ve vekalet ücretinin harca esas değer üzerinden hesaplandığı gerekçesiyle, asıl davanın kabulüne, 570.410,29-TL'nin ödeme tarihi olan 29/10/2013 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan istirdatı ile davacıya verilmesine, davacının kötü niyet tazminatı talebinin reddine; birleşen davanın kabulü ile keşidecisi..., lehtarı... ... AŞ olan, hükümde dökümü yapılan toplam 54 adet senetten dolayı davacının davalıya borçlu olmadığını tespitine, davacının kötü niyet tazminat talebinin reddine karar verilmiştir.
İSTİNAF NEDENLERİ: Temlik alan davacı ... vekili; davalının kötü niyetli olduğunun sabit olduğunu, zira feshettiği sözleşme kapsamında aldığı senetleri icra takibine koyduğunu, temlik eden davacı... ile davalı arasında imzalanan... plakalı devir sözleşmelerinde gösterilen miktar ve vade tarihleri ile dava konusu senetlerin miktar ve vade tarihlerinin aynı olduğunu, dolayısıyla senetlerin otobüs için verildiğinin sabit olduğunu, yine davalının kayıt ve defterlerinde davaya konu senetlerin otobüs hesaplarına kaydedildiğini ve cari hesaptan mahsuben ödendiğinin sabit olduğunu, davalı tarafından 09.10.2013 tarihli fesih ihtarnamesi ile taraflar arasındaki tüm sözleşmelerin feshedildiğini, feshedilen sözleşmeler arasında dava konusu... plakalı araçlar için verilmiş senetlerin de bulunduğunu, davalının fesih ile sözleşmeden dönerek otobüslerin iadesini istediğini, bu durumda davalının aynen ifa talebinden vazgeçmiş olduğunu, fesih ile bedelsiz kalan senetlerin, ikinci kez icra takibinde tahsil edildiğini, bu nedenle davacının kötü niyetli olduğunu belirterek, asıl davada verilen kararın kötü niyet tazminatı yönünden kaldırılarak davalı aleyhine kötü niyet tazminatına hükmedilmesini talep etmiştir.
Asıl ve birleşen davada davalı... ... AŞ vekili; mahkemece birleşen dava dosyasının ihya edilmesine karar verilmiş ise de, dosyaya giren evrakların tam olmaması nedeniyle eksik inceleme sonucu karar verilerek müvekkilinin adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini, müvekkili ile temlik eden... arasında, müvekkiline ait otobüslerin mülkiyetinin devrine ilişkin satış vaadi sözleşmeleri imzalandığını, temlik eden davacının cari hesap ilişkisinden kaynaklanan borçlarından ayrı olarak müvekkiline olan borçlarını ödemek için bono verdiğini, ancak bono bedellerinin ödenmemesi üzerine müvekkilince icra takibine konulduğunu, müvekkilinin ticari defter kayıtlarından anlaşılacağı üzere bono bedellerinin ödenmediğini, hükme esas alınan 20.06.2022 tarihli bilirkişi raporunda da... ve ... plakalı araçlar bakımından senetlerin ödenmediğinin belirtildiğini, ödeme iddiasını ispat yükü davacı üzerinde olup, davacı tarafça iddiasını ispata yarar hiç bir delil sunulmadığını, senetleri davacının iade almamış olmasının da davacının iddiasının gerçek dışı olduğunu gösterdiğini, davacının usulüne uygun tutulmamış olan ticari defterlerindeki kayıtlar ile müvekkilinin ticari defterlerindeki kayıtların uyuşmadığını, taraflar arasında sadece otobüs satışından kaynaklanan bir cari hesap ilişkisi olmayıp, otobüslerin işletilmesinden doğan borç ve alacakların da bulunduğunu, müvekkilinin kayıtlarında bakiye alacak çıkması ve temlik eden davacının kayıtlarının yetersiz olması karşısında, bonolardan kaynaklanan alacağın varlığı veya yokluğu konusunda kesin bir yargıya varılmasının mümkün olmadığını, ancak bonoların sebepten mücerret olması nedeniyle ispatlanamayan davanın reddinin gerektiğini, her bir otobüs için ayrı sözleşme imzalanmış ise de, sözleşmelerin sadece otobüs satışı ile sınırlı olmadığını, kira, komisyon, ceza ve ikram gibi adlar altında temlik edenin borçlu olduğu/olacağı durumların da mevcut olduğunu,borç ödeme gayesi ile verilen ve temel ilişkinden bağımsız olan bonoların salt otobüs satış bedeli olarak kabul edilmesinin mümkün olmadığını, asıl dava konusu bonoların tahsil edilmesine rağmen müvekkilinin temlik edenden alacaklı olduğunu, bonoların ödendiği iddiasının salt cari hesap kayıtları ile sınırlandırılmasının hatalı olduğunu, müvekkili şirket kayıtlarında bonoların alacak senetleri hesabında, karşılıklarının ise teminat hesaplarında yer aldığını, her bir bono vadesi geldiğinde ve ödenmediğinde, teminat hesabından ve karşılığında alacak senetleri hesabından düşüldüğünü, tamamen bir muhasebe işlemi olarak bono bedelleri tahsil edilmiş gibi borç kaydı ile düşüm yapılarak tekrar teminat hesabına virman yapıldığını ve bu hesapta takip edildiğini, birleşen dava yönünden 04.08.2016 ve 26.02.2014 tarihli temliknameler uyarınca...'in temlik tarihleri itibariyle taraf sıfatını kaybettiğini,... bakımından birleşen davanın aktif husumet yokluğundan reddi gerektiğini belirterek, kararın kaldırılarak asıl ve birleşen davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
GEREKÇE: Asıl dava, davalı tarafça takip konusu edilip davacı tarafından icra dosyasına ödenmiş olan bono bedellerinin istirdadı, birleşen dava ise yine davacı tarafça davalıya verilmiş olan bonolar nedeniyle borçlu olunmadığının tespiti istemine ilişkindir.
Yargılama sırasında davacı... ile dava dışı ... arasında akdedilmiş olan 26.02.2014 ve 04.08.2016 tarihli temlik sözleşmeleri ile asıl dava konusu bono bedellerinin ödenmesi sonucu istirdata dönüşen alacak ... şirketine temlik edilmiştir.
Somut olayda; temlik eden davacı... ile davalı arasında, davalıya ait ..., ..., ..., ..., ..., ... ve ... plakalı otobüslerin kullanım hak ve yetkisinin ve sözleşmede kararlaştırılan koşullarda mülkiyetinin...'e devri konusunda her bir araç için ayrı ayrı olmak üzere sözleşmeler akdedildiği, sözleşmelerin 3. maddesinde, kullanım hakkı bedeli aylık olarak belirlenerek, otobüsün aynından ve çalıştırılacak personelden kaynaklanacak tüm borç ve yükümlülüklerin...'e ait olduğunun, 4. maddesinde, 3. maddenin ihtilafsız uygulanması halinde... tarafından...'un banka hesabına yatırılan tutarlardan, kullanım hakkı aylık bedeli olarak... tarafından mahsup edilen tutarlardan bakiye kalan miktar karşılığında, otobüsün kati satışının... şirketine yapılacağının, satıştan kaynaklanan tüm masrafların... şriketine ait olacağının, 5.1. maddesinde, ...'in sözleşmenin 1. maddesinde belirtilen satış bedelinin (... plakalı araçların her biri 419.252-TL, ... plakalı araç 266.225-Euro, ... plakalı araç 226.597,63-Euro, ... plakalı araç 224.201,34-Euro) ... plakalı araçların her biri için 146.191,50-TL'sini... adına ...'ya 28.09.2012 vadeli senet verdiğinin, kalan tutarın 5.1 maddede belirtilen kısmının birer aylık vadelerle... tarafından...'a ödeneceğinin, ... plakalı araçlar için ise her bir araç için satış bedelinin sözleşmenin 5.1 maddesinde gösterilen kısmının belirlenen birer aylık vadelerle ödeneceğinin, otobüsün kullanım hakkı boyunca otobüsün geri alınmasını gerektirecek bir durumun oluşması halinde, iade alınan otobüse ilişkin ödenen tutardan...'un uğradığı/uğrayacağı zarar bedeli mahsup edildikten sonra kalan kısmın...'e iade edileceğinin, 8. maddesinde, herhangi bir nedenle sözleşmenin feshi halinde...'un sadece bakiye tutarı iade etmekle yükümlü olacağının, 9. maddesinde, sözleşmenin... tarafından 15 gün önceden bildirilmek şartıyla sebep gösterilmeden tek taraflı olarak feshedilebileceğinin, ... tarafından ise 1 ay önceden bildirim yapılması ve sözleşmenin 5. maddesinde gösterilen tüm bedellerin ödenmiş olması şartıyla feshedilebileceğinin düzenlendiği, ayrıca keşide tarihleri sözleşmeler ile aynı olan, ödeme tarihleri ve miktarları sözleşmelerin 5.1 maddesinde listelenen ödeme tarihleri ve miktarları ile aynı olmak üzere keşidecisi..., lehtarı... olan ve malen kaydı bulunan sıralı bonoların... şirketine verildiği, sözleşmelerin... tarafından keşide edilen 09.10.2013 tarihli ihtarname ile otobüslerin çalıştırılmadığı ve sözleşmeler tahtında ödenmesi gereken bedellerin ödenmediği gerekçesiyle feshedildiği, alacaklı... tarafından borçlu... aleyhine İstanbul 6. İcra Dairesinin ... esas sayılı dosyasında 22.10.2013 tarihinde, 29.05.2012 keşide tarihli ve ödeme tarihleri 30.06.2012-31.08.2013 arası olan TL bedelli 60 adet bonoya dayalı olarak 455.100-TL asıl alacak, 47.676,48-TL işlemiş faiz, 313,05-TL masraf ve 1.365,30-TL komisyon olmak üzere toplam 504.454,83-TL alacağın tahsili istemiyle kambiyo senetlerine özgü takip başlatıldığı, yine... tarafından borçlu... aleyhine Bursa 10. İcra Dairesinin ... esas sayılı dosyasında 22.10.2013 tarihinde, 03.04.2012 keşide tarihli ve ödeme tarihleri 27.07.2012-27.09.2013 arası olan Euro bedelli 55 adet bonoya dayalı olarak 176.171,44-Euro asıl alacak, 7.839,88-Euro işlemiş faiz ve 528,57-Euro komisyon olmak üzere toplam 184.539,57-Euro alacağın tahsili istemiyle kambiyo senetlerine özgü takip başlatıldığı, asıl dava konusu İstanbul 6. İcra Dairesinin ... esas sayılı dosyasına konu borcun borçlu tarafından 29.10.2013 tarihinde 574.410,29-TL olarak ödendiği anlaşılmaktadır.
18.05.2015 tarihli bilirkişi raporunda; davalının ticari defterlerine göre takip ve dava tarihi itibariyle davacının davalıdan 4.938,66-TL alacaklı gözüktüğü, 31.12.2013 itibariyle davalının davacıdan 1.167.175,23-TL alacaklı ve 2014 yılı itibariyle 669.508,38-TL alacaklı olduğu, kayıtlar arasındaki bu farkın, sözleşmeler kapsamında verilen senetlerin ödenmediği gerekçesiyle cari hesaba davacı borcu olarak aktarılmasından kaynaklandığı bildirilmiştir.
08.05.2018 tarihli ek bilirkişi raporunda; birleşen dava bakımından davalının ticari defterlerinde 16 ... 316 plakalı aracın cari hesabında, davalıdan alınan depozito ve teminatların takip edildiği hesaba 300.000-TL araç bedeli, 111.750-Euro karşılığı 256.913,25-TL davacıdan senet alınmış gibi hesaba kaydedildiği, cari hesabın 31.12.2013 itibariyle sıfır bakiye verdiği, buradan davacının senet bedellerinin tümünü ödemediğinin anlaşıldığı, 01.12.2013 tarihinde hesaplar arası virman kaydı ile cari hesaba 492.946,82-TL borç kaydedildiği, bu hareketin dayanağının anlaşılamadığı, ... plakalı aracın cari hesabında, aracın bedelinin 161.226,88-Euro karşılığı 383.204,19-TL olarak yer aldığı, cari hesap bakiyesinin sıfır olarak gözüktüğü, 01.12.2013 tarihinde hesaplar arası virman kaydı ile cari hesaba 260.357,04-TL borç kaydedildiği, bu hareketin dayanağının anlaşılamadığı, ... plakalı aracın cari hesabında, hareketlerin tamamının senet iadesine ilişkin olduğu, cari hesap bakiyesinde davacının davalıdan 28.529,71-TL alacaklı gözüktüğü, ... plakalı aracın cari hesabında, araç bedelinin 187.023,35-Euro karşılığı 444.517,25-TL olarak yer aldığı, cari hesap bakiyesinin sıfır olduğu, 01.12.2013 tarihinde hesaplar arası virman kaydı ile cari hesaba 223.867,49-TL borç kaydedildiği, söz konusu araçların kaydının iki hesap altında tutulduğu, bu hesaplardan birisinin araçların satış bedellerini içeren alınan depozito ve teminatlar hesabı, diğerinin ise araçların çalışması karşılığındaki kayıtları içeren cari hesap olduğu, araçlara ilişkin teminat hesaplarından sadece ... plakalı araç hesabında davacının davalıdan 28.529,71-TL alacaklı gözüktüğü, diğerlerinde bakiyenin sıfır olduğu bildirilmiştir.
25.09.2019 tarihli 2. ek bilirkişi raporunda; davacının... plakalı araçlar için verilen senetlerin ödendiği iddiasını destekleyecek bir belge bulunmadığı, davalının ticari defterleri üzerinde yapılan bilirkişi incelemelerinde, senetlerin davacıya iade edilmiş gibi kayıt edildiği ve davacı cari hesap hareketlerinin borçlandırıldığı bildirilmiştir.
07.02.2020 tarihli bilirkişi raporunda; taraflar arasında... ... 4 araç için toplam 1.677.006-TL tutarlı sözleşmeler imzalandığı, İstanbul 6. İcra Dairesi dosyasında bu dört aracın her biri için 15 adet olmak üzere her biri 7.585-TL bedelli toplam 455.100-TL bedelli 60 adet senedin icra takibine konulduğu ve icra dosyasına ödendiği, 4 aracın her biri için 21 adet olmak üzere toplam 84 adet senedin takip konusu edilmediği, senetlerin davacının 2012 yılı defterlerinde yer almadığı, 2013, 2014 ve 2015 yılı kayıtlarına ise toplam 636.900-TL olarak kaydedildiği, davacının defterlerinde 31.12.2012 tarihinde 1.234.787,50-TL alacaklı gözüktüğü, 31.12.2013 itibariyle 1.453.167,82-TL alacaklı gözüktüğü, bu tutarın 2014 ve 2015 yılı sonu itibariyle de aynı şekilde kayıtlı olduğu, ... ... araçlar için peşin ödenmesi gereken toplam 584.766-TL'nin 1.352,53-TL eksikle davalıya ödendiği, vadesi gelen senetlerin... tarafından otobüs hak edişlerinden kesilerek tahsil edildiği, bu nedenle asıl dava konusu senetlerin takibe konulmasının mükerrer tahsilat olacağı bildirilmiştir.
Hükme esas alınan 20.06.2022 tarihli bilirkişi raporunda ise; davacının ticari defterlerinde 31.12.2012 tarihi itibariyle davalıdan 1.234.787,50-TL, 31.12.2013 ile devam eden dönemde ise 1.453.167,82-TL alacaklı olduğu, davalının ticari defterlerine göre, taraflar arasında dava konusu sözleşmeler dışında yoğun bir ticari ilişki bulunduğu, her bir araç için ayrı ayrı alınan teminat ile ayrı ayrı cari hesap oluşturulduğu, cari hesapların birleştirilmesi sonucunda davalının davacı şirkete 31.12.2012 itibariyle 3.604.799,88-TL borçlu, 24.10.2013 takip tarihi itibariyle 4.938,66-TL borçlu ve 31.12.2013 itibariyle davalının davacıdan 1.167.175,23-TL alacaklı olduğu, icmal cariden teminatların ayrıştırılmasında 30.09.2013 itibariyle cari hesapta davalının davacıdan 4.044.159,92-TL alacaklı olduğunun görüldüğü, asıl dava konusu... plakalı 4 araç davacı tarafından davalı adına ...'ya verilecek 146.191,50-TL tutarlı senetlerin davalı şirketin ticari defterlerinde kayıtlı olduğu, sözleşme gereği her bir araç için kalan 273.060-TL'lik 36 adet senedin de davalının defterlerinde 426 teminat hesabına kaydedildiği, ödeme planındaki 19 adet senedin (18-36 taksit aralığı) müşteriye iade açıklamasıyla davacıya iade edilmiş gibi hesabın borcuna toplam 576.460-TL olarak kaydedildiği, ... plakalı araçlarla ilgili 426 teminat hesaplarının tamamının kapandığının görüldüğü, davalı şirket kayıtlarına göre ... plakalı araca ait takip konusu 15 adet toplam 113.775-TL'lik senetlerin cari hesaba mahsuben ödendiği, kalan 21 adet toplam 159.285-TL'lik senedin ödenmediği,... plakalı araca ait takip konusu 15 adet toplam 113.775-TL'lik senetlerin cari hesaba mahsuben ödendiği, kalan 21 adet toplam 159.285-TL'lik senedin ödenmediği, ... plakalı araca ait takip konusu 15 adet toplam 113.775-TL'lik senetlerin cari hesaba mahsuben ödendiği, kalan 21 adet toplam 159.285-TL'lik senedin ödenmediği, ... plakalı araca ait takip konusu 15 adet toplam 113.775-TL'lik senetlerin cari hesaba mahsuben ödendiği, kalan 21 adet toplam 159.285-TL'lik senedin ödenmediği, birleşen dava konusu ... plakalı araç için toplam 165.201,34-Euro'luk 44 adet senetle ödeme yapılacağı belirlenmiş olup, davalı şirketin defterlerine 43 adet senet için 161.226,88-Euro karşılığı 383.204,19-TL'lik tutarın kaydedildiği, ... plakalı araç için toplam 44.225-Euro'luk 44 adet senetle ödeme yapılacağı belirlenmiş olup, davalı şirketin defterlerine 42 adet senet için 42.000-Euro karşılığı 99.825,60-TL'lik tutarın kaydedildiği, ... plakalı araç için toplam 191.597,63-Euro'luk 44 adet senetle ödeme yapılacağı belirlenmiş olup, davalı şirketin defterlerine 43 adet senet için 187.023,35-Euro karşılığı 444.517,25-TL'lik tutarın kaydedildiği, 01.12.2013 tarihinde her üç araç için sırasıyla 260.357,04-TL, 548.115,62-TL ve 223.867,49-TL teminat hesabından virman açıklamasıyla çıkış yapıldığı, ancak ilgili 128 hesabın ekstresi bulunmadığından bu konuda inceleme yapılamadığı, birleşen dava konusu Bursa 10. İcra Dairesindeki icra takibi dışında kalan 19-44 taksit aralığındaki senetlerin 10.12.2013 ve 25.12.2013 tarihlerinde 3 araç için toplam 562.279,22-TL (236.569,85-Euro) olarak iade edilmiş gibi davacının borcuna kaydedildiği, teminat hesaplarından çıkış yapıldığının görüldüğü, davalı şirket kayıtlarına göre ... plakalı araca ait takip dışı 2 adet ve takip konusu 16 adet olmak üzere 18 adet toplam 67.715,28-Euro'luk senetlerin cari hesaba mahsuben ödendiği, kalan 26 adet toplam 97.486,09-Euro'luk senedin ödenmediği, ... plakalı araca ait takip dışı 2 adet ve takip konusu 16 adet olmak üzere toplam 18.225-Euro'luk 18 adet senedin cari hesaba mahsuben ödendiği, kalan 26 adet toplam 26.000-Euro'luk senedin ödenmediği, ... plakalı araca ait takip takip dışı 2 adet ve takip konusu 16 adet olmak üzere toplam 78.513,84-Euro'luk 18 adet senedin cari hesaba mahsuben ödendiği, kalan 26 adet toplam 113.083,93-Euro'luk senedin ödenmediği, sonuç olarak esas dava konusu olan ... plakalı araçlarla ilgili olarak taraflar arasında 22.05.2012 tarihli ayrı ayrı sözleşmeler imzalanmış olduğu, bu sözleşmeler kapsamında her bir araç için 146.191,50-TL'lik kısmı için davalı şirket adına dava dışı ... şirketine 28.09.2012 vadeli senet verilerek ödeme yapılacağı, kalan 273.060-TL'lık kısım için de 36 eşit taksitte 7.585-TL olarak davalıya ödeme yapılacağının hüküm altına alındığı, böylece taraflar arasında ... plakalı araçlarla ilgili toplam 1.677.006-TL'lik sözleşme imzalandığı, birleşen davanın konusu olan ... plakalı araçlarla ilgili olarak taraflar arasında 03.04.2012 tarihli ayrı ayrı sözleşmeler imzalanmış olduğu, davalı tarafından sözleşmelerin 09.10.2013 tarihli ihtarname ile feshedildiği, sözleşmelerde belirtilen ...'ya yapılacak ödemelerle ilgili olarak ... tarafından mahkemeye gönderilmiş müzekkere cevabında, belirtilen 4 araçlarla ilgili yapılan toplam ödeme 219.700-Euro olup, bunun 69.700-Euro'luk kısmının... tarafından, 150.000-Euro'luk kısmının... ... tarafından ödendiğinin belirtildiği bildirilmiştir.
Davacı tarafça, bonoların otobüs satışına ilişkin sözleşmelere istinaden verildiği ve bedellerinin ödenmiş olmasına rağmen davalı tarafça icra takibine konu edildiği ileri sürülmüş olup, davalı tarafça ise bonoların davacının cari hesap ilişkisinden kaynaklanan borçlarından ayrı olarak müvekkiline olan borçlarını ödemek için verildiği, ancak bono bedellerinin ödenmediği savunulmuştur.
Menfi tespit davasında ispat yükü, kural olarak davalı alacaklıya düşer. Davacı (borçlu), davalının (alacaklı) varlığını iddia ettiği hukukî ilişkiyi sadece inkâr etmekle yetinir ise, başka bir deyişle bu hukukî ilişkinin (borcun) hiç doğmadığını ileri sürmüş ise, ispat yükü davalıya düşer. Çünkü hukukî ilişkinin (borcun) varlığını iddia eden davalı olduğu için, ispat yükü davalıya düşer. Fakat menfi tespit davasını açan davacı (borçlu), davalının (alacaklı) varlığını iddia ettiği hukukî ilişkinin hiç doğmadığını iddia etmeyip, bilakis bu ilişkinin doğduğunu bildirerek başka bir nedenle hukukî ilişkinin geçersiz olduğunu veya son bulduğunu ileri sürmekte ise bu iddiayı ispat yükü TMK’nın 6. maddesi gereğince davacıya düşer. Kambiyo senedi niteliğinde olan bono ise, düzenlenmesine esas teşkil eden temel ilişkiden bağımsız, karşı edimin ödenmesi şartına bağlanamayan, kayıtsız şartsız bir bedelin ödenmesi taahüdünü içeren mücerret (soyut) bir borç ilişkisini ifade etmektedir. Kambiyo senetlerinde soyutluk prensibinin en önemli işlevi ispat açısından kendisini gösterir. Buna göre, bir kambiyo senediyle borç altına giren kimse, borçlu olmadığını iddia ediyor ise bu hususu yazılı delillerle ispat etmekle yükümlüdür.
Bu kapsamda somut olayda bonoların veriliş nedenine ilişkin olarak bonolar üzerinde bir kayıt bulunmadığı gibi, bonolara atıf yapan bir sözleşme de bulunmamaktadır. Ancak temlik eden davacı ile davalı şirket arasında otobüs işletilmesi ve satışına ilişkin olarak düzenlenmiş olan sözleşmelerde, her bir otobüsün satış bedeli ile taksitler halinde ödeneceği kararlaştırılan kısmı birer aylık vadelerle tarih ve miktar olarak listelenmiş olup, takip ve dava konusu bonoların ödeme tarihleri ve ödeme miktarları birebir sözleşmelerde düzenlenen tarih ve miktarlar ile örtüşmektedir. Bonoların davalının ticari defterlerinde 426 kodlu alınan depozito ve teminatlar hesabı altında kaydedildiği de dikkate alındığında, bonoların söz konusu otobüs satış sözleşmelerinde taksitler halinde ödenmesi kararlaştırılan otobüs satış bedeline istinaden verildiğinin kabulü gerekmektedir. Mahkemece davalının ticari defterleri üzerinde yaptırılan bilirkişi incelemeleri sonucu düzenlenen 07.02.2020 tarihli bilirkişi raporu ile hükme esas alınan 20.06.2022 tarihli bilirkişi raporunda, dava takip konusu bonoların davacı tarafından davalıya cari hesaba mahsuben ödendiği tespit edilmiştir. Bu nedenle mahkemece asıl ve birleşen davanın kabulüne karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir.
Yine davalı vekilince, 04.08.2016 ve 26.02.2014 tarihli temliknameler uyarınca...'in temlik tarihleri itibariyle birleşen davada da taraf sıfatını kaybettiği ileri sürülmüş ise de, temlik sözleşmelerinde açıkça asıl dava konusu alacak ile Bursa ve Kuşadası'ndaki dava ve takip konusu alacaklar temlik edilmiş olup,birleşen dava konusu bakımından temlik söz konusu değildir.Davalı vekilinin bu hususta ileri sürdüğü istinaf nedeni de yerinde görülmemiştir.
Diğer yandan İİK'nın 72/5 maddesine göre; “Borçluyu menfi tespit davası açmaya zorlayan takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırsa, talebi üzerine, borçlunun dava sebebi ile uğradığı zararın da alacaklıdan tahsiline karar verilir. Takdir edilecek zarar, haksızlığı anlaşılan takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olamaz.” Anılan yasa hükmüne göre, alacaklının anılan tazminata mahkum edilebilmesi, açıkça, takibin kötü niyetle yapılmış olması koşuluna bağlanmıştır. Somut olayda ise taraflar arasında sadece söz konusu bonoların verilmesinin dayanağı otobüs satışına ilişkin bir ticari ilişki bulunmayıp, bunun dışında da otobüslerin kiralanması ve işletilmesinden kaynaklanan yoğun bir ticari ve buna bağlı açık hesap ilişkisinin bulunduğu tespit edilmiş olup, davalı alacaklının takipte kötü niyetli olduğu ispat edilememiştir. Bu nedenle mahkemece davacının kötü niyet tazminatı isteminin reddine karar verilmesinde de bir isabetsizlik görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, davacı vekili ile davalı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353(1)b-1 maddesi uyarınca esastan reddine karar verilmiştir.
HÜKÜM:Yukarıda açıklanan nedenlerle:
Taraf vekillerinin istinaf başvurusunun HMK'nun 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE,
Asıl davada temlik alan davacıdan alınması gereken 732-TL istinaf karar harcından peşin yatırılan 179,90-TL harcın mahsubu ile kalan 552,10-TL harcın temlik alan davacıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına,
Asıl ve birleşen davada davalıdan alınması gereken toplam 61.612,39-TL istinaf karar harcından asıl ve birleşen davada davalı tarafça peşin yatırılan 15.762,92-TL harcın mahsubu ile bakiye 45.849,47-TL harcın asıl ve birleşen davada davalıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına,
Taraflarca yapılan istinaf yargı giderinin kendileri üzerinde bırakılmasına,
Gerekçeli kararın bir örneğinin taraf vekillerine tebliğine,
HMK 'nun 361/1. maddesi uyarınca kararın tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabileceğine, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda oy birliğiyle karar verildi. 006/05/2026