T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
13. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2023/1708 Esas
KARAR NO: 2024/322 Karar
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL 5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
NUMARASI: 2019/396 Esas - 2020/746 Karar
TARİHİ: 30/11/2020
DAVA: Zayi Belgesi Verilmesi
KARAR TARİHİ: 22/02/2024
İlk derece Mahkemesinde yapılan inceleme sonucunda verilen karara karşı istinaf kanun yoluna başvurulmuş olmakla dava dosyası incelendi:
TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMASININ ÖZETİ: Davacı vekili dava dilekçesi ile; ... Tic. A.Ş ile ... A.Ş arasında müvekkili şirketin evraklarının arşivlenmesi ve saklanması amacıyla sözleşme imzalandığını, müvekkili şirketin 2015 yılında ... Tic. A.Ş ünvanı altında birleştiğini, şirketin ticari işletmesinde gerekli depolama alanı bulunmadığından ticari belgelerinin muhafazası için arşiv ve depolama şirketi ... ile anlaştığını, dava dışı şirket ... tarafından müvekkiline yapılan bilgilendirmede 11/06/2019 tarihinde "... Mah. ... Sok. No:... Gebze/Kocaeli" adresinde bulunan Gebze 01 adlı depolama tesisinde yangın çıktığının, yangının 15/06/2019 gününe kadar devam ettiğinin, depolama tesisindeki tüm malzemelerin yanmış olduğunun ve yanan malzemelerin arasında müvekkilinin faturaları, banka ekstreleri, fişler, hak ediş belgeleri, vergi beyannameleri, mutabakat dosyaları, sözleşmeler ve diğer evrakların da bulunduğunun bildirildiği beyanla müvekkili şirketin zayi belge listesinde yer alan belgelerinin zayi olduğuna dair zayi belgesi verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARININ ÖZETİ:İlk Derece Mahkemesi'nin 30/11/2020 tarih ve 2019/396 Esas - 2020/746 Karar sayılı kararında; "Dava; davacı taraf, ticari işletmesinde yeterli depolama alanı bulunmadığından ticari defter ve kayıtlarının muhafazası için arşiv ve depolama şirketi olan ... şirketi ile anlaştığını, 11.06.2019 tarihinde ... isimli şirketin Gebze 01 adli depolama tesisinde çıkan yangında tutmakla yükümlü olduğu ticari defterler, kayıtlar ve ticari işletmeye ilişkin belgelerin zayi olduğunu iddia etmiş zayi olan ticari defterler, kayıtlar ve belgeler hakkında TTK n.82/7 gereğince zayi belgesi verilmesini talep etmiştir. Somut olayda, yangın olayı 11.06.2019 tarihinde gerçekleşmiş, davacı taraf yangını 13.06.2019 tarihinde öğrenmiş, iş bu dava ise 27.06.2019 tarihinde, öğrenme tarihine göre 15 günlük hak düşürücü süre içerisinde açılmıştır. Dosya kapsamındaki itfaiye raporunun, bilirkişi raporunun ve tüm bilgi ve belgelerin değerlendirilmesi sonucunda; dava dışı ... A.Ş ile davacı şirket arasında depo ve arşiv hizmeti verilmesi konusunda sözleşme akdedildiği, yapılan sözleşmeye göre davacıya ait ticari belgelerin dava dışı ... A.Ş'nin deposunda muhafaza edildiği, 11.06.2019 tarihinde dava dışı ... A.Ş'nin Gebze deposunda çıkan yangın sonucu ticari belgelerinin bulunduğu klasörlerin ve kutuların zayi olduğu, zayi olan kutu ve klasörlerin içerisinde; davacı ... A.Ş'ye ait, 2009 yılına ilişkin B SERİ ... arasındaki satış faturalarının, 2009 yılına ilişkin alış faturalarının, 2010 yılına ilişkin A SERİ ..., A SERİ ..., B SERİ ..., C SERİ ..., C SERİ ... arasındaki satış faturalarının, 2010 yılına ilişkin alış faturalarının, 2011 yılına ilişkin A SERİ ... , A SERİ ..., B SERİ ..., B SERİ ..., B SERİ ..., D SERİ ... arasındaki satış faturalarının,2011 yılına ilişkin alış faturalarının, 2012 yılına ilişkin A SERİ ..., A SERİ ..., A SERİ ..., A SERİ ..., B SERİ ..., B SERİ ..., B SERİ ..., B SERİ ... arasındaki satış faturalarının, 2012 yılına ilişkin alış faturalarının, 2013 yılına ilişkin A SERİ ..., C SERİ ... arasındaki satış faturalarının, 2013 yılına ilişkin alış faturalarının, 2012, 2010, 2009 yıllarına ilişkin mahsup fişlerinin bulunduğu, zayi olan bu belge ve defterlerin TTK m.82 uyarınca tacirin saklama yükümlü olduğu belgelerden olduğu anlaşılmakla davacı şirkete ait yukarıda belirtilen belge ve defterler hakkında TTK m.82/7 uyarınca zayi belgesi verilmesine karar vermek gerekmiştir. Ayrıca belirtmek gerekir ki; zayi olduğu bilirkişi raporunda tespit edilen diğer belgeler de bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu belgelerdendir. Ancak tarih, sayı gibi ayırt edici unsurlarıyla somutlaştırılamayan ve tespit edilemeyen bu belgeler hakkında hüküm verilemez. Ek olarak, net olarak belirlenemeyen bu belgeler hakkında zayi belgesi verilmesi halinde belgeler ayırt edici unsurlarıyla somut olmayacağından hüküm hukuki sonuç doğurmayacaktır. Bu nedenle, zayi olan ancak somut olarak ayırt edici unsurlarıyla belirlenemeyen diğer belgeler yönünden zayi belgesi verilmesi talebinin reddine karar vermek gerekmiştir. Tüm bu açıklanan nedenlerle; yukarıda zayi olduğu tespit edilen ve TTK m.82'ye göre bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu belge ve defterler hakkında TTK m.82/7 uyarınca zayi belgesi verilmesine, fazlaya ilişkin taleplerin reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur." gerekçesi ile davanın kısmen kabulüne karar verilmiş ve verilen karara karşı davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ: Davacı vekili istinaf dilekçesi ile; hükme esas alınan bilirkişi raporunda, müvekkili şirketin 2017-2009 yılları arasındaki kayıtları için tümü yönünden zayi belgesi verilebileceğinin tespit edildiğini, bu tespit gereği, sundukları listelerde yer alan tüm belgeler için zayi belgesi verilmesi gerekirken bir kısım belgelerin hüküm dışı bırakılarak zayi belgesi verilmemesinin eksik ve hatalı olduğunu, bilirkişi heyetinin, dava dışı şirketin kayıtları ile müvekkili şirketin sunduğu kayıtları karşılaştırarak rapor içerisinde yer alan 2017-2009 yıllarına ait belgelere TTK madde 82. uyarınca zayi belgesi verilebileceğini tespit ettiğini;Bu noktada raporda, bu kayıtların hangi tarafın sunduğu listeye göre belirlendiği (dava dışı veya davacı şirket) belli olmadığından ve evraklar ana başlık altında toplandığından bahisle tereddüde mahal vermemek için taraflarınca sunulan listedeki tüm evraklar yönünden zayi belgesi verilmesi gerektiğinin tespiti için ek rapor aldırılmasının talep edildiğini ve alınan ek raporda da 2009-2017 yılları arası zayi olan tüm belgelere zayi belgesi verilmesi gerektiği tespit edilereki kök rapora ek olarak 2009-2010-2011-2012-2013 yılları satış fatura numaraları da rapora eklenerek TKK'nın 82. maddesi uyarınca zayi belgesi verilemesi gereken belgelerin ek rapor içersinde 3. maddede tabloda belirtildiği şekilde toparlandığını;Heyetin inceleme yaparken hem müvekkili şirketin sunduğu 2 klasör evrakı (excel listede ayrıntıları mevcut) hem de dava dışı... firmasından gönderilen sistem çıktısı kayıtlarını incelediğini, dava dışı şirketin Mahkemeye sunduğu cevapta müvekkili şirket adına kayıtlı 177 kutunun ve bu kutuların içerisinde 1364 adet klasörün bulunduğunu bildirdiğini, bilirkişilerin dava dışı şirket ile dava dışı firmanın sistem çıktıları karşılaştırıldığında rapor içerisinde 2017-2007 yılları arasında belirtilen başlıklar altındaki kayıtların zayi olduğunu tespit ettiğini, dava dışı şirketin kayıtlarını incelemeleri mümkün olmadığından, dosyaya sundukları tüm kayıtlar ile eşleşip eşleşmediğinin taraflarınca anlaşılamadığını, bu konuda ek belgeler ve açıklamalar sunulduğunu ve nihayetinde ek raporda tüm belgeler yönünden zayi belgesi verilmesi gerektiğinin tespit edildiğini;Bilirkişilerin ek raporun 3. başlığından itibaren tablo içerisinde hangi evraklara zayi belgesi verilmesi gerektiğini tespit ettiklerini, bu tabloyu ekte tekrar sunduklarını, listedeki evraklar yönünden zayi belgesi verilmesi gerektiğine dair kanaat bildirdiğini, Mahkeme kararının haliyle burada yer alan tüm kalemleri içermediğini, bu noktada Mahkeme kararını “Ayırt edici unsurlarıyla somutlaştırılamayan ve tespit edilemeyen belgeler yönünden zayi belgesi verilemeyeceğini” ifade ederek gerekçelendirmişse de, hükümde yer almayan örn: damga vergisi resmi yazışmalar, kredi kartı ekstreleri, sözleşmeler vb. kayıtların esasen basiretli bir tacir olarak müvekkilinin saklamakla yükümlü olduğu belgeler olduklarını, sene ve açıklamaları ile somutlaştırılarak bilirkişi tarafından da zayi olduğu bildirilmişken hüküm altına alınmamasının eksiklik olduğunu;Zayi olan evraklara ilişkin ayrıntılı bilgilerin hepsinin Dairemize 2 adet klasör içerisinde sunulduğunu ve kayıtların excel hali bilirkişilere internet ortamında gönderildiğini, sundukları excel listede her bir satırdaki evrakın hangi yıl ve döneme ait olduğunun “Tarih” sütunu altında açıkça yazdığını, bu noktada Yerel Mahkemenin kısmen redde konu evrakların ayırt edici unsurlarının yer almadığına dair gerekçesinin hatalı ve dayanaksız olduğunu, sadece seri numaraları belli faturalar yönünden zayi belgesi vermesinin, diğer belgeleri ortada oldukları ve yangında da zayi oldukları sabit olmasına rağmen sırf "tespit edilemediği" gerekçesiyle hüküm dışı bırakmasının doğru olmadığını, bu noktada ayırt edici unsurların var olduğu, bilirkişilerin bu evrakları gerek müvekkilinin paylaştığı excel listede, gerekse yangının meydana geldiği şirket kayıtlarının karşılaştırmasında tespit ettiğini ve bu dayanakla rapor oluşturulduğunu; İleride müvekkilinin aleyhine bir durum yaratmaması açısından raporda tespit edilen başlıklar üzerinden zayi belgesi verilmesi dahi eksikliği giderecek ve yangın nedeniyle zarara uğrayan, resmi kurumsal evraklarını yitiren ve ileride hesap verilmesi gereken bir durumda basiretli tacir olan müvekkili yönünden hukuki bir koruma getireceğinden bahisle bu hukuki korumanın sağlanması adına Dairemizin kararı kaldırmasını ve yeniden bir inceleme yapmak suretiyle dosyada mübrez rapordaki tespitleri de dikkate alarak davanın kabulüne karar vermesini talep ettiklerini;Bilirkişi heyeti raporunda özetle; i.Davacı tarafından 177 adet kutunun (1364 adet klasörün) arşivlenmek üzere dava dışı ... A.Ş.’ye teslim edildiği, bunların tamamının yanarak zayi olduğu,ii.İşbu klasörlerde yer alan zayii olan 2017-2007 yılları arası evrakların dökümünün rapor içerisinde 8. maddede yer aldığı,iii.Dava dışı şirket ile dava dışı firmanın sistem çıktıları karşılaştırıldığında rapor içerisinde 2017-2007 yılları arasında belirtilen başlıklar altındaki kayıtların zayi olduğunun tespit edildiği ve bu belgelere TTK/82 uyarınca zayi belgesi verilmesi gerektiği ortaya konulduğundan ve dosyada mübrez dilekçelerinde bilirkişiler tarafından değerlendirilen zayi olduğunu iddia ettiği belgeleri, bilgileri, defterleri, faturaları ve sair diğer evrakların hangi yıl ve döneme ait olduğu konusunda açıklama yapıldığından bahisle Yerel mahkemenin bu hususları dikkate almadan verdiği kısmen red kararının hukuka ve somut verilere aykırı olduğunu, her ne kadar ara kararda makbuz, vergi yazışmaları, ticari yazışmalar, muhasebe evrakları, banka dekontlarına ilişkin olarak tarih, sayı gibi ayırt edici unsurlarla açıklama yapılması ve somutlaştırılması talep edilmişse de, sundukları excel listelerinde tarih ve açıklamalar mevcut olup tüm bu itirazlarının haklı ve somut dayanakları bulunduğundan bahisle Yerel Mahkeme kararının eksik olduğu ve düzeltilmesi gerektiğinin açık olduğunu beyanla Yerel mahkemece verilen kısmen kabul kısmen red kararının kısmen redde dair kısmının kaldırılmasına ve hükme esas alınan raporda da tespit edildiği şekilde tüm belgeler yönünden zayi belgesi verilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: HMK'nın 355. maddesine göre istinaf incelemesi; istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırılık görüldüğü takdirde ise resen gözetilmek suretiyle yapılmıştır. Dava, Türk Ticaret Kanunu'nun 82/7. maddesi gereğince açılmış zayi belgesi verilmesi talebine ilişkindir. Mahkemece, davanın kısmen kabulüne karar verilmiş, karara karşı davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur. TTK'nın 82/7. maddesinde; "Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren otuz gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır. Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir." hükmü düzenlenmiştir.Yukarıdaki düzenleme uyarınca tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler için zayi belgesi verilebilmesi, defter ve belgelerinin korunması amacıyla gereken dikkat ve ihtimamı göstermiş bulunmasına, ayrıca zıyanın, tacirin iradesi dışında bir durum nedeniyle meydana gelmiş olmasına bağlıdır. Somut olayda davacıya ait ticari belgelerin dava dışı ... A.Ş. ile arasında akdedilen saklama sözleşmesi uyarınca, adı geçen şirkete ait depoda muhafaza altında iken çıkan yangın neticesinde zayi olduğu, bu nedenle davacının saklamakla yükümlü olduğu ve anılan yangında zayi olduğu tespit edilen ticari defter ve belgeler yönünden zayi belgesi verilmesini talep edebileceği konusunda bir tereddüt bulunmamaktadır.Mahkemece davacı vekiline zayi olduğu iddia edilen belgelerin açıklanması, ayırt edici özelliklerinin bildirilmesi için süre verilmiş, bundan sonra dosya bilirkişi heyetine tevdi edilerek gerek davacı tarafından sunulan listeler, gerekse dava dışı şirketin sistemi üzerinde inceleme yapılmak suretiyle kök rapor alınmış, kök raporda davacının saklamakla yükümlü olduğu ve zayi olan belgeleri tablo halinde gösterilmiş, davacı vekilinin itirazı üzerine bilirkişi heyetinden ek rapor alınmış ve heyet ek raporunda davacının 2009-2017 yılları arasında düzenlenen ve saklamakla yükümlü iken zayi olan belgelerini liste halinde tespit etmiştir. Mahkemece bilirkişi ek raporunda liste halinde tespit edilen belgelerden yalnızca satış ve alış faturaları ile 2009, 2010 ve 2012 yıllarına ait mahsup fişlerinin zayi olduğunun tespitine, bilirkişi heyetince dava dışı şirket kayıtlarına göre zayi olduğu tespit edilen diğer belgeler yönünden ayırt edici bilgilerinin bulunmadığı gerekçesi ile talebin reddine karar verilmiş olup, davacı tarafından başka kurum veya birimden temini mümkün olan kdv beyannameleri, Ba-Bs bildirim formları, geçici vergi kurumlar vergisi kesin mizanları, kurumlar vergisi beyannameleri, KDV2 beyannameleri, damga vergisi beyannameleri, muhtasar beyannameleri, kredi kartı ekstreleri yönünden hukuki yararının bulunmaması sebebiyle verilen red kararı sonucu itibariyle doğru ise de, hükme esas alınan ek raporda belgelerin hangi yıllara ait olduğu (örneğin 2012 yılına ilişkin KDV beyannameleri) tespit edilmiş iken, başkaca detay bilgisinin tespiti ve davacı tarafından başka kurum veya birimlerden temin edilebilmesi mümkün olmayan, dava tarihi itibariyle davacının saklamakla yükümlü olduğu süre de dolmamış olan belgeler yönünden de talebin kabulüne karar verilmemesi isabetsiz olmuştur. Açıklanan nedenlerle, davacı vekilinin istinaf başvurusunun kısmen kabulü ile, mahkemece deliller toplanılmış olup, yeniden yargılama yapılmasını gerektirir bir husus bulunmadığından HMK'nın 353/1-b-2 maddesi uyarınca ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, Dairemizce esas hakkında yeniden davanın kısmen kabulüne, bilirkişi ek raporunda yer alan listedeki yukarıda açıklananlar dışında kalan belgeler yönünden de zayi kararı verilmesi gerektiği kanaatine varılmış ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle; 1-Davacının istinaf başvurusunun KISMEN KABULÜ İLE; İstanbul 5. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 30/11/2020 tarih ve 2019/396 Esas 2020/746 Karar sayılı kararının 6100 Sayılı HMK'nın 353/1-b2 maddesi uyarınca KALDIRILMASINA, dairemizce esas hakkında yeniden; 2-Davanın KISMEN KABULÜNE;a) 2009 yılına ait;-Sermaye tespit ödeme raporunun (Ana sözleşme 2006),-Sözleşmelerin,-İnşaat ruhsatı iptal dava evraklarının,-Sabit kıymet evraklarının,-Mahsup fişlerinin, -Gider evraklarının,-Satış faturalarının (B serisi ... - ... arası numaralı faturalar),-Alış faturalarının; b) 2010 yılına ait; -Mutabakat evraklarının,-Sözleşmelerin,-Ödeme talimatları banka dekontlarının,-Mahsup fişlerinin,-Gider evraklarının,-Satış faturalarının (A serisi ... 0, A serisi ... , B serisi ..., C serisi ..., C serisi ... arası numaralı faturalar), -Alış faturalarının; c) 2011 yılına ait;-Tutanak dosyasının,-Resmi yazışmaların,-Ödemeler, tahsilatlar, banka talimatları ve banka dekontlarının,-Şüpheli alacaklar dosyasının,-Sözleşmelerin,-Sabit kıymet evraklarının, -Sevk irsaliyelerinin,-Hesap mutabakatı evraklarının, -... belgelerinin, -.... fatura ödeme talimatları ödeme dekontlarının, -Kasa, çek, senet banka dökümünün,-Sigorta poliçelerinin,-Gider evraklarının,-Satış faturalarının (A serisi ... arası numaralı faturalar),-Alış faturalarının;d) 2012 yılına ait; -Alış faturalarının, -Satış faturalarının (A serisi ... arası numaralı faturalar),-Gider evraklarının,-Mahsup fişlerinin,-... belgelerinin,-Teminat mektubu ve uzatma yazılarının, e) 2013 yılına ait;-Alış faturalarının, -Gider evraklarının, -Satış faturalarının (A serisi ... arası numaralı faturalar) zayi olduğunun tespiti ile ZAYİ BELGESİ VERİLMESİNE, fazlaya ilişkin istemlerin reddine,
İLK DERECE MAHKEMESİ YÖNÜNDEN:3-Karar tarihi itibariyle ve Harçlar kanunu gereğince davacıdan alınması gereken 427,60 TL karar harcından davacı tarafından dava açılırken peşin olarak yatırılan 44,40.TL harcın mahsubu ile bakiye 383,20 TL'nin davacıdan tahsili ile hazineye gelir kaydına,4-Davacı tarafından sarf edilen yargılama giderlerinin üzerinde bırakılmasına,5-Bakiye gider avansı bulunduğu takdirde ve talep halinde davacıya iadesine,
İSTİNAF YÖNÜNDEN: 6-Harçlar Kanunu gereğince istinaf eden davacı tarafından yatırılan istinaf kanun yoluna başvurma harcının hazineye gelir kaydına, istinaf karar harcının talep halinde davacıya iadesine, 7-Davacı tarafından sarf edilen yargılama giderlerinin kendisi üzerinde bırakılmasına,8-Bakiye gider avansı bulunduğu takdirde ve talep halinde davacıya iadesine, 9-Kararın ilk derece mahkemesince davacıya tebliğe gönderilmesine, Dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda 22/02/2024 tarihinde HMK'nın 362/1-ç maddesi gereğince kesin olarak oy birliği ile karar verildi.