T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
13. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2024/451
KARAR NO: 2024/549
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I
İNCELENEN KARARI VEREN
MAHKEME : BAKIRKÖY 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ : 28/12/2023
DOSYA NUMARASI: 2023/636 Esas - 2023/1206 Karar
DAVA: Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız))
KARAR TARİHİ: 21/03/2024
İlk Derece Mahkemesinde yapılan inceleme sonucunda verilen karara karşı davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuş olmakla dava dosyası incelendi:
TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMASININ ÖZETİ: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Keşidecisi ... A.Ş. olan ...’ın ... çek numaralı toplamda 2.053.911,15 TL bedelli çekleri, ... A.Ş. ("...")'e, 18.09.2023 tarihinde ödeme yapmak üzere, 26.05.2023 tarihinde düzenlendiğini, çeklerin ... şirket çalışanı ... isimli kişiye teslim edildiğini, ... şirket kaşesini kullanarak çekleri teslim aldığını, ... A.Ş.'nin 09.06.2023 tarihli ... yevmiye numaralı ihtarname ile ... artık şirketini temsil etme yetkisi olmadığını bildirdiğini ve işbu sebeple, çek bedellerini talep ettiğini ancak, ... iş akdinin sona erdiğini bildirdiği 24.04.2023 tarihinden, 26.05.2023 tarihine kadar ... ile davacı şirket çalışanı arasında çekin teslimine ilişkin yazışmalar yapıldığını, çeklerin üçüncü şahısların eline geçmesi halinde, bu durumun davacı şirket açısından telafisi güç zararlara yol açabileceğini beyanla ... ... çek numaralı, toplamda 2.053.911,15 TL bedelli çeklerin zayii nedeniyle iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARININ ÖZETİ: İlk Derece Mahkemesi 28/12/2023 tarih ve 2023/636 Esas - 2023/1206 Karar sayılı kararı ile; " Dava; TTK'nın 818/1-s maddesi atfıyla aynı yasanın 757 ve takip eden maddelerine göre açılan zayi nedeniyle çek iptali istemine ilişkin çekişmesiz yargı işidir. Kıymetli evrakın zayi nedeniyle iptali davası yalnızca senet üzerinde hak sahibi olan meşru hamil tarafından açılabilir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun kıymetli evrakın iptali dava şartlarını düzenleyen 651.maddesinde yer alan; “(1) Kıymetli evrak zayi olduğu takdirde mahkeme tarafından iptaline karar verilebilir. (2) Kıymetli evrakın zayi olduğu veya zıyaın ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişi, senedin iptaline karar verilmesini isteyebilir.” şeklinde düzenleme ile kıymetli evrakın iptali davasının yalnızca meşru hamil tarafından açabileceği hükme bağlanmıştır. Yargıtay uygulaması ve doktrinde de kambiyo senedi üzerinde hak sahibi olmayan şahsın iptal davası açma hususunda dava ehliyeti bulunmadığı vurgulanmaktadır. Türk Ticaret Kanunu’nun 651/2.maddesine göre kıymetli evrakın zayi olduğu veya zıyaın ortaya çıktığı zamanda senet üzerinde hak sahibi olan şahıs senedin iptalini isteyebilir. Hak sahibi olan şahıs senet üzerinde hak sahibi olan senedin maliki, zilyedi, intifa hakkı sahibi, rehin hakkı alacaklısı veya bunların temsilcileri olabilir. Yani davanın davacısı; senedin maliki sıfatıyla zilyedi, rehin alacaklısı, intifa hakkı sahibi veya vekili olabilir. Burada önemli olan senet üzerindeki zilyetliğin veya ayni bir hakkın mevcut olmasıdır. Senetteki hakkın sahibi olmayan, intifa hakkı sahibi olmayan veya rehin hakkı alacaklısı sıfatını taşımayan bir kimsenin iptal davası açma hususunda dava ehliyeti yoktur. Bu sebeple kıymetli evrakın zayi nedeniyle iptali, yalnızca son ve meşru hamil tarafından istenebilir. Bu nitelikteki davanın mutlak olarak çek hamili tarafından açılması gerektiği gerek yasadaki düzenlemeler ve gerekse de Yargıtay kararları ile belirgindir. Davanın istemde bulunan sıfatı nedeniyle dinlenebilir (mesmu) olmaması halinde çekişmesiz yargı koluna dahil olan ve mutlak olarak reddi mucip bir istemin ele alınarak karar verilmesi Anayasa'nın 141/4 maddesindeki dava ve usul ekonomisi kurallarına uygun olduğu gibi 6100 sayılı HMK'nun 320.maddesinde mahkemenin mümkün olan hallerde tarafları duruşmaya davet etmeden dosya üzerinden karar vereceği düzenlemesi de nazara alındığında somut olayın belirginliğine bağlı olarak hakim duruşma açmama yönündeki takdir hakkını kullanabilecektir. Her ne kadar davacı mahkememize açmış olduğu dava ile dava dilekçesinde belirttiği çekin iptalini talep etmiş ise de; dava dilekçesi ve dilekçe ekinde sunulan belgelerden açıkça anlaşıldığı üzere davacının iptali talep edilen çeklerin keşidecisi diğer bir ifadeyle hesap sahibi olduğu anlaşıldığı, davacının meşru hamil (alacaklı) sıfatının bulunmadığı, oysa kıymetli evrak kaybından kaynaklanan hasımsız iptal davası açma hakkının alacaklı sıfatını taşıyan meşru hamile ait bulunduğu, keşideci-hesap sahibinin böyle bir dava açamayacağı, davacının meşru hamil (alacaklı) sıfatı olmadığından dinlenebilirlik koşulu oluşmadığı anlaşılmakla davanın reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur. " gerekçeleri ile; " 1-Davacılar hesap sahibi-keşideci konumunda olduğundan çek iptali istenemeyeceğinden dinlenebilirlik koşulu oluşmadığı nedeniyle davanın aktif husumet yokluğu nedeniyle REDDİNE, 2-Ödeme yasağı tedbirinin derhal kaldırılarak ilgili bankaya bu hususun bildirilmesine, 3-HMK 392/2 maddesi uyarınca kararın kesinleşmesinden itibaren bir ay içinde tazminat davası açılmadığı takdirde ve talep halinde teminat mektubunun davacıya iadesine, ... " karar verilmiş ve verilen karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ: Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; Huzurdaki dava dosyasında ilk derece mahkemesi tarafından verilen karar ile; - ... Anonim Şirketi (“Müvekkil Şirket”)’in çeke yönelik olarak hesap sahibi-keşideci konumunda olduğundan çek iptalini isteyemeyeceği ve dinlenebilirdik koşulu oluşmadığı nedeniyle davanın aktif husumet yokluğu nedeniyle reddine karar verildiğini, Ancak, söz konusu kararın eksik inceleme neticesinde oluşturulmuş olmakla birlikte mesnetsiz ve hatalı olduğunu, bu sebeple karşı yasal süresi içerisinde ödeme yasağı tedbirli istinaf başvurusunda bulunma zarureti hasıl olduğunu, Müvekkil şirketin keşidecisi olduğu çekleri teslim alan kişi şirketi temsile yetkili olmadığı için meşru hamil sıfatını kazanamamış olup, işbu nedenle halihazırda müvekkil şirketin meşru hamil olarak kabul edilmesi gerektiğini, Keşidecisi müvekkil şirket olan ... Bankası’nın ... çek numaralı ve toplamda 2.053.911,15 TL bedelli çeklerin ... Ticaret A.Ş. ("...")'e, 18.09.2023 tarihinde ödeme yapmak üzere 26.05.2023 tarihinde düzenlenmiş olduğunu, çeklerin ...’de çekleri teslime yetkili olduğunu iddia eden ve iş bu yetkiyi şirketin imza ve kaşesini kullanması sebebiyle ... isimli kişiye teslim edilmiş olduğunu, a. Yetkisiz Temsilci: •... temsil ettiği iddia eden ... yetkisinin 09.06.2023 tarihinde sona erdiğini, •Buna rağmen ..., 18.09.2023 tarihinde müvekkil şirkete ait çekleri teslim aldığını, •6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu (“TTK”) madde 42/3'e göre, temsilcinin yetkisi sona ermişse yaptığı işlemlerin temsil olunanı bağlamayacağını, •Bu durumda, ... yetkisiz temsilci olduğu ve ... temsil yetkisine sahip olmadığı hususlarının açık olduğunu, b. Meşru Hamil Sıfatı: •TTK Madde 792'ye göre, hamil çeki kötü niyetle iktisap etmiş ise elinde bulundurduğu çekleri geri vermekle yükümlü olduğunu, •... yetkisiz temsilci olduğu ve bu hususu müvekkil şirkete bildirmediği hususlarının da açık olduğunu, •Bu durumda ... de kötü niyetli hamil olduğunu kabul etmek gerektiğini, •Kötü niyetli hamil, çeki geri vermekle yükümlü olduğundan, ... dava açma ehliyeti ve aktif husumet yeteneği bulunmadığını, Nitekim, ..., 09.06.2023 tarihli ... yevmiye numaralı ihtarname ile ... artık şirketini temsil etme yetkisi olmadığını müvekkil şirkete bildirdiğini ve işbu sebeple, çek bedellerini müvekkil şirketten talep ettiğini, Çeklerin teslimi tamamlanmadan ancak ... yetkisinin olmadığı bilgisinin 09.06.2023 ... yevmiye numaralı ihtarnamesi ile bildirdiğini, ancak çeklerin teslim edildiği tarihte bu bilginin müvekkil şirket tarafından bilinmemekte olduğunu, yetkisiz temsilci ... şirketin kaşesini işbu uyuşmazlık konusu çeklerin teslimi anında kullanılmış olması hasebiyle müvekkil şirket bünyesinde yetkisinin devam ettiği hususunda bir izlenim de yaratıldığını, ..., şirket imza ve kaşesini kullanarak ... yetkilisi gibi davrandığı ve bu yönde müvekkil şirketin yetkili olduğu yönünde aldatıcı şekilde davranmış olduğundan, ... ile temsil olunan ... ile aralarındaki hukuki ilişki gereği temsil yetkisinin kaldırılmış olmasına rağmen üçüncü kişilerle hukuki işlem kurması sebebiyle yetkisiz temsilci adını aldığını, TBK M.42/3 gereğince “Temsil olunan verdiği yetkiyi üçüncü kişilere açıkça veya dolaylı biçimde bildirmişse, bu yetkiyi tamamen veya kısmen geri aldığını onlara bildirmediği takdirde, yetkinin geri alındığını iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri süremez." Kanunun lafzından da anlaşılacağı üzere ...’nin ... ’in temsil yetkisinin geri alındığı hususunu müvekkil şirkete aralarındaki temsil yetkisinin son bulmasının hemen akabinde müvekkil şirkete bildirilmemesi sebebiyle aralarındaki ilişki bakımından üçüncü kişi niteliğindeki müvekkil şirkete karşı temsil yetkisinin geri alındığının ileri sürülemeyeceğini, ... azledilmiş olmasına rağmen, sözde ... adına hareket etmesine, temsilcinin aldatması denilmekte olduğunu, burada yetkisiz temsilcinin, temsil yetkisini haiz olmamasına rağmen, temsilci gibi hareket ederek işlem yapmakta olduğunu, böyle bir işlemin, TBK m. 526 vd. gereğince vekâletsiz iş görme hükümlerine tabi olacağını, “Yetkisiz temsilcinin gerçekten temsil yetkisi bulunmadığını açıklamayarak üçüncü kişiye bu konuda boş yere güven vermesi bir culpa in contrahendo sözleşme görüşmelerinden doğan yükümlere aykırılık demek olur ve yetkisiz temsilci borca aykırılıktan ötürü sorumlu tutulur.” (Tunçomağ, s. 419-420.) şeklinde ifadelere yer verilmekte olduğunu, Somut olayda anlaşılacağı üzere, temsilcinin üçüncü kişiyi aldatmasının yetkisiz temsil hallerinden birini teşkil etmekte olduğunu, Hamiline yazılı çekin devrinin sadece zilyetliğin devri yolu ile yapılacağını, zilyetliğin devrinin ise yukarıda izah olunan sebepler nedeniyle yetkisiz temsilci olması hasebiyle ... meşru hamil sıfatını kazandırmayacağı gibi TTK M. 792 de hükmolunduğu üzere; “Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını TTK M.790 ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötü niyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.” Özetle; ... işbu uyuşmazlık konusu çekleri teslim aldığı tarihte yetkisiz temsilci sıfatına haiz olması ve hamiline yazılı çeklerin zilyetliğin nakli yoluyla devredilebilirliği de göz önüne alınıp TTK M.792’de ve yukarıda arz ve izah olunan nedenlerle kötü niyetli olduğu açıkça anlaşıldığından elinde bulundurduğu çekleri geri vermekle yükümlü olup meşru hamil sıfatını hiç kazanmamış olacağını, Netice olarak; - İlk derece mahkemesinin, ... yetkisiz temsilci olduğunu ve ... bu hususu bildiğini göz ardı etmiş olduğunu, - Mahkemenin, TTK madde 792'yi ve yetkisiz temsilciye ilişkin hükümleri dikkate almadığını, - Bu eksik inceleme neticesinde hatalı bir karar verildiğini, - Mahkemenin, bir yandan ... yetkisiz temsilci olduğunu kabul ettiğini, fakat diğer yandan, ... meşru hamil sıfatı olduğunu savunduğunu, - TTK madde 42/3 ve madde 792' ye göre, yetkisiz temsilci tarafından devredilen çekin hamilinde meşru hamil sıfatının oluşmayacağını, bu iki durumun birbiri ile çelişmekte olduğunu, Açıklanan gerekçeler doğrultusunda yerel mahkeme kararının işbu istinaf itirazları neticesinde, yapılacak inceleme doğrultusunda müvekkil şirket lehine ortadan kaldırılmasını talep ettiklerini beyanla; Açıklanan ve re'sen dikkate alınacak nedenlerle; - İlk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, - ... Bankası' na müzekkere yazılarak işbu uyuşmazlık konusu çekler bakımından konulan ödeme yasağının devamına, - Ticaret Sicil Gazetesi'nde ilanın akabinde olan ... Bankası' nın ... çek numaralı, toplamda 2.053.911,15 TL bedelli çeklerin zayi nedeniyle iptaline karar verilmesini talep etmiştir.
İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: HMK'nın 355. maddesine göre istinaf incelemesi; istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırılık görüldüğü takdirde ise resen gözetilmek suretiyle yapılmıştır. Dava, TTK'nın 818/s atfıyla uygulanması gereken 757- 764. madde hükümlerine göre zayii nedeniyle çek iptali talebine ilişkindir. Mahkemece keşidecinin çek iptali davası açma hakkı bulunmadığı gerekçesi ile davanın aktif husumet yokluğu nedeniyle reddine karar verilmiş, karara karşı davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur. TTK'nın 757-764. maddelerinde yer alan yasal düzenlemelere göre çek keşidecisinin zayi nedeniyle iptal davası açma hakkı bulunmamaktadır. Zayi nedeniyle kıymetli evrakın iptalini isteme hakkı TTK'nın 651/2.maddesi uyarınca senet üzerinde hak sahibi bulunan hamile aittir. Kıymetli evrakta hakkın senede bağlı olması nedeniyle, senedin zayi olması halinde hak sahibi hamile iptal kararı alarak, hakkını senetsiz olarak ileri sürme ya da yeni bir kıymetli evrak tanzimini isteme olanağı tanınmak istenmiştir. Keşidecinin, muhatap bankayı ödemeden men yetkisi bulunmamaktadır. Çek ibraz edildiği takdirde, hak talep eden hamile karşı menfi tespit davası açma imkanı mevcuttur. HMK'nın 114/h maddesi uyarınca davacının dava açmakta hukuki yararının bulunması dava şartıdır. Yine TTK'nın 651/2. maddesi uyarınca iptal davasını açmakta hukuki menfaati olan kişi senede bağlı alacak hakkı olan hamildir. Davacı keşidecinin, hamil adına bu davayı açmakta hukuki yararı ve aktif husumet ehliyeti bulunmamaktadır. Davacı vekili dava dilekçesinde ve istinaf dilekçesinde çeklerin keşidecisinin davacı olduğunu belirtmiş ve davacı vekili tarafından sunulan çeklerin suretlerinde de çeklerin keşidecisinin davacı olduğu anlaşılmakla Mahkemece davanın keşidecinin çek iptali davası açma hakkı bulunmadığı gerekçesi ile davanın aktif husumet yokluğu nedeniyle reddine karar verilmesi isabetli olup, davacı vekilinin aksi yöndeki istinaf sebepleri yerinde görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle; ilk derece mahkemesi karar ve gerekçesi usul ve yasaya uygun olup, kamu düzenine aykırılık da tespit edilmediğinden, davacının istinaf başvurusunun 6100 sayılı HMK'nun 353/1-b1 maddesi uyarınca esastan reddine karar verilmesi gerektiği kanaatine varılmış ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle; 1-Davacının istinaf başvurusunun 6100 sayılı HMK'nın 353/1-b-1 maddesi gereğince ESASTAN REDDİNE, 2-Harçlar Kanunu gereğince davacı tarafından yatırılan istinaf kanun yoluna başvurma harcının hazineye gelir kaydına, 3-Karar tarihi itibariyle Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 427,60 TL istinaf karar harcı davacı tarafından istinaf aşamasında peşin olarak yatırıldığından yeniden harç tahsiline yer olmadığına, yatırılan harcın hazineye gelir kaydına, 4-İstinaf yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına, 5-Artan gider avansı bulunması halinde davacıya iadesine, 6-Kararın ilk derece mahkemesince davacıya tebliğe gönderilmesine, Dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda 21/03/2024 tarihinde HMK'nın 362/1-ç maddesi gereğince kesin olarak oy birliği ile karar verildi.