T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
13. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2025/1850 Esas
KARAR NO: 2025/1894 Karar
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL ANADOLU 5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
NUMARASI: 2024/575 Esas - 2025/257 Karar
TARİH: 09/04/2025
DAVA: Zayi Belgesi Verilmesi
KARAR TARİHİ: 13/11/2025
İlk derece Mahkemesinde yapılan inceleme sonucunda verilen karara karşı istinaf kanun yoluna başvurulmuş olmakla dava dosyası incelendi:
TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMASININ ÖZETİ:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Müvekkili ... Ticaret A.Ş. (“Müvekkil Şirket”) tarafından işletilmekte olan "Kundu Mah. Yaşar Sobutay Blv. Altınkum Sitesi... Muratpaşa/Antalya" adresinde yer alan Kundu 2M ... satış mağazasında 13.07.2024 günü saat 03:00 civarlarında mağaza büro odasındaki klimanın iç ünitesinden kaynaklı olarak yangın çıktığını, işbu yangın sonrasında ivedilikle itfaiye çağrılmış olup itfaiye tarafından yangına kısa sürede müdahale edildiğini, itfaiye ekipleri tarafından su ile yapılan müdahale sonrasında mağaza bürosunda bulunan bazı belgelerin müvekkil şirketin iradesi dışında zarar görerek kullanılamaz hale geldiğinin, işbu yangın sebebiyle müvekkili şirketin iradesi dışında mağazanın bürosunda bulunan 01.07.2024 ile 09.07.2024 tarihli arasında düzenlenen 28 adet fişin aslı yanarak zayi olduğunu, bu husus yangın raporunda aynen "Depo içerisinde bulunan ofis odası içerisinde bulunan muhtelif eşyalar yanarak depo içerisi islenerek zarar görmüştür." şeklinde belirtildiğini, işbu yangın sebebiyle zayi olan belgelerin masraf bedeli de toplam 21.000,00-TL tutarında olduğunu, müvekkili şirketin tacir olarak saklamakla yükümlü olduğu belgeler yangın sebebiyle kendi iradesi dışında zayi olduğundan dilekçenin 2 numaralı ekinde tam listesi yer işbu belgelerin gelecekte herhangi bir sorumluluğu doğmaması adına zayi olduğunun tespit edilerek ilgili belgelere ilişkin zayi belgesi verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARININ ÖZETİ:
İlk Derece Mahkemesi 09/04/2025 tarih ve 2024/575 Esas - 2025/257 Karar sayılı kararında; "Dava, davacı şirket tarafından şirkete ait pay defterinin zayi olduğu belirtilerek zayi belgesi verilmesi talep edilmiştir. 6102 Sayılı TTK'nın 82/7. Maddesinde; " Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın , su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir ziyai öğrendiği tarihten itibaren on beş gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır. Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasına da emredebilir. " şeklinde düzenleme bulunmaktadır. Karar defteri TTK 82. Maddesi bağlamında tutulması ve tasdik edilmesi zorunlu defterlerdendir. Belirli sürelerde saklanması da kanuni zorunluluktur. TTK 82/7. Maddesi uyarınca bu defter ve belgelerin yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi doğal afetlerle veya hırsızlık gibi eylemlerle ziyaa uğraması halinde zayi belgesi verileceği düzenlenmiştir. TTK'nın 82/7. Maddesinde zayi belgesi verilmesini gerektirecek zayi olma durumları sınırlı olarak sayılmamış ise de; tacirin zayi belgesi isteyebilmesi için, defterlerin zayi olmasında kusur ve sorumluluğunun bulunmaması, tedbirli bir tacir gibi davranmasına rağmen zayi olayına engel olmamış durumda olması gerekir. Ayrıca, ziya durumun tacirin iradesi dışında meydana gelmesi zorunludur. Somut olayda zayi olan belgelerin personellerin yemek ücretlerine ait yemek fişleri olduğu, şirketin saklaması zorunlu olan defterler ve belgelerden sayılmayacağı anlaşılmakla davanın hukuki yarar yokluğundan reddine dair karar vermek gerekmiş olup aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur."gerekçesi ile, ' 1-Açılan davanın hukuki yarar yokluğundan REDDİNE, '' karar verilmiş ve karara karşı davalı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ:
Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; Müvekkili ... Ticaret A.Ş tarafından işletilmekte olan "Kundu Mah. Yaşar Sobutay Biv. Altınkum Sitesi... Muratpaşa/Antalya” adresinde yer alan Kundu 2M ... satış mağazasında, 13.07.2024 günü saat 03:00 civarlarında mağaza büro odasındaki klimanın iç ünitesinden kaynaklı olarak yangın çıktığını, Bu yangın sonrasında ivedilikle itfaiye çağrılmış olup itfaiye tarafından yangına kısa sürede müdahale edildiğini; itfaiye ekipleri tarafından su ile yapılan müdahale sonrasında mağaza bürosunda bulunan bazı belgelerin müvekkilin iradesi dışında zarar görerek kullanılamaz hale geldiğini, bu nedenle görülen dava, şirket merkezinin bulunduğu yer Ticaret Mahkemesi olan İlk Derece Mahkemesinde açılarak dava konusu ilgili belgelerin zayi olduğuna dair dair belge verilmesinin talep edilmesinin zorunluluğunun hasıl olduğunu, Müvekkilin bahsi geçen mağazasında meydana gelen yangına ilişkin olarak Antalya Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Dairesi Başkanlığı tarafından düzenlenen 13.07.2024 tarihli İtfaiye Yangın Raporu ve bu raporun müvekkili mağaza müdürüne teslim edildiğine dair Rapor Teslim Tutanağının dosyada mübrez olduğunu, Yine meydana gelen yangın sonrasında yangının gerçekleştiği büronun fotoğrafları da değerlendirilmek üzere İlk Derece Mahkemesi dosyasına sunulduğunu, bu yangın sebebiyle, müvekkilin iradesi dışında, mağazanın bürosunda bulunan 01.07.2024 ile 09.07.2024 tarihli arasında düzenlenen 28 adet fişin aslı yanarak zayi olduğunu; bu hususun Yangın Raporu'nda aynen Depo içerisinde bulunan ot içerisinde bulunan muhtelif eşyalar yanarak depo içerisi islenerek zarar görme şeklinde belirtildiğini; bu yangın sebebiyle zayi olan belgelerin masraf bedelinin de toplam 21.000,00-TL tutarında olduğunu; yangın sebebiyle zayi olan belgelere dair ayrıntılı listenin dava dilekçeleri ekinde dosyaya sunulduğunu,
İlk Derece Mahkemesinin davanın “hukuki yarar yokluğundan reddi” kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu; davada zayi belgesi taleplerini hukuka uygun olduğunu, İlk Derece Mahkemesi Kararında, talepleri ve taleplerinin dayanağı mevzuatın yeterince incelenmediğini ve hatalı inceleme sonucunda davanın reddine karar verildiğini; dava dilekçelerinde ve istinaf dilekçelerinin ilk bölümünde yer verilen gerekçelerle, dava konusu zayi olan belgelere yönelik zayi belgesi taleplerinin, İlk Derece Mahkemesi tarafından:“Somut olayda zayi olan belgelerin personellerin yemek ücretlerine ait yemek fişleri olduğu, şirketin saklaması zorunlu olan defterler ve belgelerden sayılmayacağı anlaşılmakla...." gerekçesiyle reddedildiğini; İlk Derece Mahkemesinin bu gerekçesi ve davanın reddine yönelik kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu,Türk Ticaret Kanunu'nun konu ile ilgili 82. maddesinin 7. fıkrası uyarınca müvekkilin tacir olarak saklamakla yükümlü olduğu belgelerin yangın sebebiyle kendi iradesi dışında zayi olduğundan dava dilekçelerinin 2 numaralı ekinde tam listesi yer belgelerin gelecekte herhangi bir sorumluluğu doğmaması adına zayi olduğunun tespit edilerek ilgili belgelere ilişkin zayi belgesi verilmesinin görülen davaya konu edildiğini, yangının meydana geldiği mağazada çalışmakta olan sezonluk personel için takdir edilen günlük yemek bedelinin 750,00-TL olduğunu; personel tarafından sarf edilen yemek ücretlerine ait yemek fişlerinin personellere ödenmekte olduğunu, yangın sırasında dosyaya listesini sunmuş oldukları 750,00-TL değerinde 28 adet fişin toplam değerinin 21.000-TL olduğunu, İş hukuku, vergi yükümlülüğü gibi hukukun muhtelif alanlarında karşılaşılabilecek uyuşmazlıklarda hak kaybına neden uğramamak adına fişler hakkında zayi belgesi verilmesinin zaruri olduğunu, Her tacirin, Türk Ticaret Kanunu m. 64'te: “Ticari defterleri tutmak ve defterlerinde, ticari işlemleriyle ticari işletmesinin iktisadi ve mali durumunu, borç ve alacak ilişkilerini ve her hesap dönemi içinde elde edilen neticeleri, bu Kanuna göre açıkça görülebilir bir şekilde ortaya koymak zorundadır.” şeklinde düzenlendiğini, ticari defter ve belgeleri saklama yükümlülüğü de bu defterleri tutmakla yükümlü gerçek ya da tüzel kişi tacirler, tacir sayılanlar ve tacir gibi sorumlu olanlar üzerinde olduğunu, tacirlerin saklama yükümlülüğünün yalnızca ticari defterlerle sınırlı olmayıp aynı zamanda cari işle ilgili tüm belgeleri kapsamakta olduğunu; bu belgeler ticari defterlerdeki iş ve işlemlerin tamamlayıcısı ve teyitleyici de bu belgelerin varlığına bağlı olduğunu, TTK'nın “Belgelerin Saklanması, Saklama Süresi” başlıklı 82. maddenin 1-d bendi: “d) 64'üncü maddenin birinci fıkrasına göre yapılan kayıtların dayandığı belgeleri, sınıflandırılmış bir şekilde saklamakla yükümlüdür." şeklinde düzenlendiğini; aynı maddenin 5. Fıkrasına göre Birinci fıkranın (a) ilâ (d) bentlerinde öngörülen belgelerin on yıl muhafaza edilmesi zorunluluğu bulunduğunu, Vergi Usul Kanunu m. 253 uyarınca tacirler, muhasebe kayıtlarına dayanak olan tüm belgeleri 5 yıl süreyle (bazı durumlarda 10 yıl) saklamak zorunda olduğunu, VUK m. 227 ve devamı maddeleri uyarınca, ticari işlemlerin tevsiki (belgelendirilmesi) zorunlu olduğunu; yeme içme harcamaları da gider olarak kaydedilirse fatura, perakende satış fişi veya ödeme kaydedici cihaz fişi ile belgelenmesi gerektiğini, Bu kapsamda dava konusu olan yemek fişleri, gider belgesi olarak muhasebe kaydına alındığını -yani şirket giderleri arasında gösterildiğini- olduğundan artık bu fişler dayanak belge niteliğinde olduğunu ve dava konusu bu fişleri müvekkil şirketin saklama yükümlülüğü bulunmakta olduğunu, detaylı olarak arz ve izah edildiği üzere, müvekkilin dava konusu belgeler yönünden zayi belgesi talep hakkına dair tüm şartlar somut durumda gerçekleştiğini; İlk Derece Mahkemesinin dava konusu belgelerin saklanması zorunlu olan belgeler olmadığına yönelik değerlendirmesinin son derece isabetsiz ve hukuka aykırı olduğunu, İleri sürerek arz olunan ve resen dikkate alınan nedenlerle, İlk Derece Mahkemenin davanın reddine ilişkin usul ve yasaya aykırı kararının ortadan kaldırılması ve yeniden yargılama yapılarak davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.
İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ:
HMK'nın 355. maddesine göre istinaf incelemesi; istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırılık görüldüğü takdirde ise resen gözetilmek suretiyle yapılmıştır. Dava; TTK'nun 82/7 fıkrası kapsamında zayi belgesi verilmesi istemine ilişkin olup, mahkemece davanın reddine karar verilmiş, karara karşı davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.TTK'nun ticari defter ve belgelerin saklanması ve ibrasına yönelik 82 maddesinin 1 inci fıkrasında tacirin saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin neler olduğu sayılmıştır. Buna göre; tacir ticari defterlerini, envanterleri, açılış bilançolarını, ara bilançolarını, finansal tablolarını, yıllık faaliyet raporlarını, topluluk finansal tablolarını ve yıllık faaliyet raporlarını ve bu belgelerin anlaşılabilirliğini kolaylaştıracak çalışma talimatları ile diğer organizasyon belgelerini, alınan ticari mektupları, gönderilen ticari mektupların suretlerini, TTK'nun 64 üncü maddesinin 1 inci fıkrasına göre yapılan kayıtların dayandığı belgeleri,sınıflandırılmış bir şekilde saklamakla yükümlüdür. Aynı maddenin 2 inci fıkrasında; ticari mektupların, bir ticari işe ilişkin tüm yazışmalar olduğu hüküm altına alınmıştır. TTK'nun 64/1 fıkrasına göre tacir; ticari defterleri tutmak ve defterlerinde, ticari işlemleriyle ticari işletmesinin iktisadi ve mali durumunu, borç ve alacak ilişkilerini ve her hesap dönemi içinde elde edilen neticeleri, bu Kanuna göre açıkça görülebilir bir şekilde ortaya koymak zorundadır. Defterler, üçüncü kişi uzmanlara, makul bir süre içinde yapacakları incelemede işletmenin faaliyetleri ve finansal durumu hakkında fikir verebilecek şekilde tutulur. İşletme faaliyetlerinin oluşumu ve gelişmesi defterlerden izlenebilmelidir.TTK'nun 82/5 fıkrası uyarınca; aynı maddenin birinci fıkrasında öngörülen belgelerin saklanma süresi on yıldır. TK'nun 82/7 fıkrası kapsamında zayi belgesi verilmesi talepleri çekişmesiz yargı işi olup, bu taleplere ilişkin yargılamalarda re'sen araştırma ilkesi caridir. Mahkemece, zayi olan belgelerin personellerin yemek ücretlerine ait yemek fişleri olduğu, şirketin saklaması zorunlu olan defterler ve belgelerden sayılmayacağı gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiş ise de, anılan belgelerin saklanması gereken belgelerden olmadığına dair sonuca ne şekilde ulaşıldığı gerekçeli kararda açıklanmamıştır. Davacı vekilinin dilekçesi ekinde, yangın raporunu, yangının gerçekleştiği yere ilişkin fotoğraflar ile, bir kısmı yanmış evraka ilişkin fotoğrafları ve zayi olduğunu iddia ettiği 28 adet personel yemek fişinden oluşan evrak listesini içerir dilekçe sunduğu görülmüş olup, mahkemece yapılması gereken iş zayi belgesi istemine konu bu belgelerin yukarıdaki düzenlemeler çerçevesinde tacirin saklamakla yükümlü olduğu belgeler arasında bu konuda bilirkişi incelemesi yaptırılarak belirlenmesi, evrakın saklanması gereken belgeler arasında bulunduğunun tespiti halinde davacının evrakın saklanması için gereken tüm özeni gösterip göstermediğinin, evrakın saklandığı yerde gerekli önlemlerin alınıp alınmadığının, evrakın kurtarılma imkanının bulunup bulunmadığının özenle saklama yükümlülüğü yerine getirilmesine rağmen ziya hadisesinin gerçekleşip gerçekleşmediğinin buna göre zayi belgesi verilmesi koşullarının oluşup oluşmadığının tespiti ve sonucuna göre bir karar verilmesidir. Sonuç itibariyle, davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının 6100 Sayılı HMK'nun 353/1-a6 maddesi uyarınca kaldırılmasına, dosyanın kaldırma kararı doğrultusunda, işin esasına girilmek üzere ilk derece mahkemesine iadesine karar vermek gerekmiştir.
HÜKÜM : Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1-Davacının istinaf başvurusunun KABULÜ ile;
İstanbul Anadolu 5. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 09/04/2025 tarih ve 2024/575 Esas ve 2025/257 Karar sayılı kararının HMK'nın 353/1-a6 maddesi uyarınca KALDIRILMASINA, dosyanın mahkemesine İADESİNE,2-Harçlar Kanunu gereğince istinaf eden tarafından yatırılan istinaf kanun yoluna başvurma harcının hazineye gelir kaydına, 3-İstinaf talep eden tarafından yatırılan istinaf karar harcının talep halinde davacıya iadesine, 4-İstinaf başvurusu için yapılan yargılama giderlerinin esas hükümle birlikte ilk derece mahkemesince yargılama giderleri içinde değerlendirilmesine, 5-Artan gider avansı olması halinde yatıran tarafa iadesine, 6-Kararın ilk derece mahkemesince taraflara tebliğe gönderilmesine, Dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda 13/11/2025 tarihinde HMK'nın 362/1-ç maddesi gereğince kesin olarak oy birliği ile karar verildi.