T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
13. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2024/1837 Esas
KARAR NO: 2024/2065 Karar
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL 5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 15/10/2024
NUMARASI: 2024/163esas- 2024/606karar
DAVANIN KONUSU: Kıymetli Evrak İptali (Zayi Nedeniyle)
KARAR TARİHİ: 19/12/2024
İlk derece Mahkemesinde yapılan inceleme sonucunda verilen karara karşı davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuş olmakla dava dosyası incelendi:
TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMASININ ÖZETİ: Davacı dava dilekçesinde özetle; 2017 ile 25.02.2024 tarihleri arasında ... Mah. ... Cad. No: ... Fatih / İST. adresinde hediyelik eşya toptan ticaret firmasında faaliyet yürüttüğünü, ancak 25.02.2024 tarihinde yangın çıktığını, bu nedenle uzun bir süre kapalı kaldığını, yangın çıktığı için evraklarının 2017 yılından bu yana olan tüm evrakların, faturaların, belgelerinin yandığını, bir çok resmi işlemleri yapamadığını, kapanışı yapamadığını belirterek zayiilik kararı verilmesi talep ve dava etmiştir. Davacının 28/03/2024 tarihli dilekçesi ile zayilik kararı verilmesini talep ettiği belgelerin, 2017 yılı 2017 yılı işletme defteri 2017 yılı alış ve satış faturaları 2017 yılı tüm gider faturalarım ve belgeleri 2017 yılı tüm tahsilat-tediye ve ödeme makbuzları Kira sözleşmeleri 2018 yılı 2018 yılı alış ve satış faturaları 2018 yılı tüm gider faturalarım ve belgeleri 2018 yılı tüm tahsilat-tediye ve ödeme makbuzları Kira sözleşmeleri 2019 yılı -... Yevmiye Numaralı Yevmiye Defteri -... Yevmiye Numaralı Envanter Defteri -... Yevmiye Numaralı Defteri Kebir 2019 yılı alış ve satış faturaları 2019 yılı tüm gider faturalarım ve belgeleri 2019 yılı tüm tahsilat-tediye ve ödeme makbuzları Kira sözleşmeleri 2020 yılı -... Yevmiye Numaralı Yevmiye Defteri -... Yevmiye Numaralı Envanter Defteri -... Yevmiye Numaralı Defteri Kebir 2020 yılı alış ve satış faturaları 2020 yılı tüm gider faturalarım ve belgeleri 2020 yılı tüm tahsilat-tediye ve ödeme makbuzları Kira sözleşmeleri 2021 yılı 2021 yılı alış ve satış faturaları 2021 yılı tüm gider faturalarım ve belgeleri 2021 yılı tüm tahsilat-tediye ve ödeme makbuzları Kira sözleşmeleri 2022 yılı 2022 yılı alış ve satış faturaları 2022 yılı tüm gider faturalarım ve belgeleri 2022 yılı tüm tahsilat-tediye ve ödeme makbuzları Kira sözleşmeleri 2023 yılı 2023 yılı alış ve satış faturaları 2023 yılı tüm gider faturalarım ve belgeleri 2023 yılı tüm tahsilat-tediye ve ödeme makbuzları Kira sözleşmeleri 2024 yılı 25.02.2024 tarihine kadar olan yılı alış ve satış faturaları Kullanmadığım Fatura Defterleri 25.02.2024 tarihine kadar tüm gider faturaları ve belgeleri 25.02.2024 tarihine kadar tüm tahsilat-tediye ve ödeme makbuzları 2024 yılı Kira sözleşmelerine ilişkin defterlerin noter onaylı belgeleri olduğunu bildirmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARININ ÖZETİ: İlk Derece Mahkemesi kararında;"Mahkememizce yapılan yargılama sonucunda, davanın süresinde açılmış olduğu, talep konusu davacının resmi evraklarının zayi olmasında kusurunun bulunmadığı ve zayi olgusunun gerçekleştiğinin anlaşıldığı, ancak İstanbul ... Noterliğinin cevabi yazısında belirttiği yevmiye defteri, envanter defteri ve defter-i kebir yönünden davanın kabulü ile zayi nedeniyle iptaline, diğer istenilen belgeler yönünden reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur..."gerekçesi ile, '' Davacının davasının KISMEN KABULÜNE, 2017 mali dönem - yılı için ; 16.12.2016 tarih ... yevmiye numaralı 150 sayfa Yevmiye Defteri , 16.12.2016 tarih ... yevmiye numaralı 30 sayfa Envanter Defteri, 16.12.2016 tarih ... yevmiye numaralı 150 sayfa Defter -i Kebir 2018 mali dönem- yılı için 28.12.2017 tarih ... yevmiye numaralı 150 sayfa Yevmiye Defteri , 28.12.2017 tarih ... yevmiye numaralı 30 sayfa Envanter Defteri , 28.12.2017 tarih ... yevmiye numaralı 150 sayfa Defter -i Kebir, 2019 mali dönem- yılı için; 28.12.2018 tarih ... yevmiye numaralı 150 sayfa Yevmiye Defteri, 28.12.2018 tarih ... yevmiye numaralı 30 sayfa Envanter Defteri , 28.12.2018 tarih ... yevmiye numaralı 150 sayfa Defter-i Kebir 2020 mali dönem - yılı için : 27.12.2019 tarih ... yevmiye numaralı 150 sayfa Yevmiye Defteri, 27.12.2019 tarih ... yevmiye numaralı 30 sayfa Envanter Defteri, 27.12.2019 tarih ... vevmive numaralı 150 savfa Defter-i Kebir İPTALİNE, fazlaya ilişkin istemin reddine, '' karar verilmiş ve karara karşı davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ: Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle;" 1- Müvekkilin iş yerinde çıkan yangın nedeni ile müvekkil asil ticari defter ,fatura ,belge ve kira sözleşmelerinin yandığını ve bu belgeler hakkında zayi nedeni ile iptal kararı verilmesi için derdest dava dosyasını ikame etmiştir. 2- İlk derece mahkemesi davanın kısmen kabulüne kısmen reddine karar vermiştir. Ticari defterler yönünden davanın kabulüne ,diğer talepler olan faturalar , ve kira sözleşmeleri konusunda davanın reddine karar verilmiştir. İzah edeceğimiz nedenlerden dolayı ilk derece mahkemesinin davanın reddine ilişkin kısmı eksik inceleme ve eksik araştırma ile verilmiş hukuka aykırı bir karardır. Şöyle ki : 3-İlk derece mahkemesi tensip zaptı ile dava dilekçesinin talep kısmının netleştirilmesi için müvekkile mehil vermiş ve müvekkil süresinde verdiği dilekçe ile iptalini istediği tüm belgeleri tafsilatlı olarak belirterek zayi kararı verilmesini talep etmiştir. 4-Talep edilen belgeler arasında belirtilen ticari defterler noter onaylı belgeler olup ,irsaliyeli faturalar ise maliye bakanlığının anlaşmalı olduğu matbaa tarafından düzenlenmiş irsaliyeli faturalardır. Yani irsaliyeli faturalar yetkili matbaa vasıtası ile basılmış olup noter tarafından oluşturulmuş değildir. 5- İlk derece mahkemesi 28.05.2024 tarihli ilk oturumda "Davacıya iptalini istediği tüm defterlerinin noter onaylarına ilişkin bilgiyi dosyaya sunması için 2 haftalık süre verilmesine," şeklindeki sadece ticari defterleri kapsayan 3 nolu ara karar ile noter onaylarına ilişkin bilgi sunması için müvekkile mehil vermiş ve müvekkil noter onay bilgisini mahkeme ile paylaşmıştır. Ancak sayın mahkeme ticari defterler dışında iptali istenen irsaliyeli faturalar vs diğer belgeler için müvekkilden her hangi bir bilgi bilgi talep etmediği için müvekkil irsaliyeli fatura ve diğer belgeler ile ilgili bilgiyi ve irsaliyeli faturaların düzenlendiği matbaaya ilişkin bilgiyi mahkemeye sunamamıştır. Zira bu yönde bir arar karar tesis edilmemiş ve bu nedenle müvekkil faturaların düzenlendiği faturaların basıldığı ve onaylandığı Maliye Bakanlığı anlaşmalı olan matbaa bilgisini mahkemeye sunma fırsatı bulmamış ve sonuç itibari ile bu konuda yeterli inceleme ve araştırma yapılmadan dosya aydınlatılmadan karar verilmiştir. 6-Dosyaya celb edilen noter cevabi yazısında bile iptali istenen tüm belgeler yer almaması karşısında ilk derece mahkemesinin bu durumda noter cevabi yazıda yer almayan ve iptali talep edilen diğer belgelerin onaylandığı noter dışında yer olup olmadığı konusunda müvekkilden izahat ve bilgi vermesi için ara karar oluşturması gerekirken bu yapılmamış ,faturalaran matbaalar tarafından da düzenlendiği bilinen bir gerçek iken ilk derece mahkemesi tarafından sadece notere yazı yazılması ,faturaların tanzim edildiği matbaa bilgisinin müvekkilden talep edilmeden eksik inceleme ile karar verilmesi hukuka uygun düşmemiştir. Bizce yapılması gereken, karar celsesinde müvekkilin " noterden gelen cevaplar arasında tüm belgelerim yoktur "şeklindeki beyanı ve noterden gelen cevapta iptali istenen tüm belgelerin yer almaması karşısında hakimin araştırma ve dosyayı aydınlatma yükümlülüğü karşısında faturaların basıldığı yer ile ilgili olarak müvekkilden izahat istemesi ve buna göre işlem yapmasıdır. Bu konuda yeterli inceleme ve araştırma yapılamadan dosya aydınlatılmadan ve gerekli tahkikat tam olarak yapılmadan karar verilmiştir. 7-Müvekkilin irsaliyeli faturalarının tanzim edildiği matbaanın isim ve adresi şöyledir: ... MATBAACILIK / ... -... Mah. ... Ticaret Merkezi ... Blok No:... Cevizlibağ Topkapı /İstanbul .Matbaa faturaların basıldığı tarihte Maliye Bakanlığı ile anlaşmalı olup müvekkilin faturalarının basıldığı ve onaylandığı yerdir. Müvekkil adına 07.10.20215 belge teslim tarihli , 2015 yılında oluşturulan ... arası SERİ VE SIRA NOLU, 10 CİLT 500 adet İRASLİYELİ FATURA bu yetkili matbaa tarafından basılarak onaylanmış ve müvekkil bu faturaların bir kısmını (10 cildin yaklaşık 7,5 cildi kullanılmış ) kullanmış ,bir kısmını ise kullanamamıştır. İlk derece mahkemesince müvekkilden gerekli izahat bu yönü ile istenmediği için müvekkil faturaların basıldığı ve onaylandığı matbaa bilgisini mahkemeye sunma fırsatı bulmamıştır .Müvekkilin İRSALİYELİ FATURALARININ basıldığı ve onaylandığı matbaa bilgisini ve irsaliyeli faturaların bu matbaa tarafından basıldığını tevsik eden matbaadan almış olduğumuz belge ve faturayı ve aynı zaman maliye bakanlığı vergi dairesi internet sitesinden alınan "müvekkile ait olan faturaların seri ve sıra nosu ile basıldığı yılı tevsik eden bilgi mahiyetinde "yazıyı dilekçemiz ekinde sunuyoruz. Dava konusu edilen irsaliyeli faturaların basımı ve onayı ile ilgili olarak bilgi verilmesi için adı geçen matbaaya müzekkere yazılmasını talep ederiz. 8-Hakkında iptal kararı verilmesi talep edilen noterden onaylı ticari defterler ve matbaadan basılmış irsaliyeli fatura dışındaki diğer belgelerde her hangi bir makam onayı olmayan belgeler olup iş yerinde çıkan yangında yanmış ve zayi olmuştur. Bu hayatın olağan akışına uygundur ve bir makam onayı olmadan düzenlenmiş kira sözleşmesi vs belgelerin çıkan yangın sonucu yanması gayet doğal olup kira sözleşmesi ve diğer belgeler hakkında da iptal kararı verilmesi hayatın olağan akışına uygun düşecektir. Müvekkil için önem derecesi açsından ticari defterler ile irsaliyeli faturalar hakkında zayi kararı verilmesidir.Zira bu konuda müvekkilin vergi dairesine karşı sorumluluğu vardır. Dava dilekçesinde ve daha sonra müvekkil tarafından dosyaya sunulan 07.06.2024 tarihli tavzih niteliğindeki beyan dilekçesinde belirtilen 2017 yılı ile 2024 yılı arasındaki alış ve satış faturaları ile kast edilen faturalar yukarıda izah ettiğimiz İRSALİYELİ FATURALARDIR. Bu irsaliyeli faturalar yukarıda izah edildiği gibi matbaa basımlıdır. 9-İş bu istinaf dilekçemiz ilk derece mahkemesi kararının davanın kısmen reddine ilişkin kısmını istinaf ediyoruz. Ve istinaf dilekçemiz için gereğinin yapılmasını talep ederiz. " demiştir.
İlk derece mahkemesi kararının kaldırılarak tüm taleplerinin kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.
İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: HMK'nın 355. maddesine göre istinaf incelemesi; istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırılık görüldüğü takdirde ise resen gözetilmek suretiyle yapılmıştır. Dava, TTK'nın 82/7. maddesi uyarınca tacirin saklamakla yükümlü olduğu ticari defter ve belgelerin zayi olduğuna dair belge verilmesi istemine ilişkin olup, mahkemece yukarıda açıklanan gerekçelerle davanın kısmen kabulüne karar verilmiş, karara karşı davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur. TTK'nın 82/7. maddesi; "Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren otuz gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava ...açılır. Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir." şeklinde düzenlenmiştir. TTK'nın 82/1. maddesi uyarınca Tacir, ticari defterlerini, envanterleri, finansal tablo, bilanço ve faaliyet raporlarını, aldığı mektupları (bir ticari işe ait yazışmaları), gönderdiği mektup suretlerini, kayıtlara esas olan belgeleri, sınıflandırılmış şekilde saklamakla yükümlüdür. Saklama süresi on yıl olup sürenin başlangıcı da kanunda belirtilmiştir (TTK m.82/5-6). Defter ve belgelerin saklanması yükümü, gerçek kişi tacirlerde ticaretin terk edilmesinden sonra sürdüğü gibi, tacirin ölümü halinde mirasçılar bakımından da devam eder. Mirasın resmi tasfiyesi veya tüzel kişiliğin sona ermesi durumlarında, defter ve belgeler Sulh Hukuk Mahkemesince saklanır (TTK m.82/8) Yukarıda belirtilen yasal mevzuat dikkate alındığında zayi belgesi talebi çekişmesiz yargı işi olduğundan, HMK'nın 385/2.maddesi uyarınca, çekişmesiz yargı işlerinde aksine bir hüküm bulunmadıkça resen araştırma ilkesi geçerlidir. Zayi belgesi verilmesi talebi ancak tacir tarafından ileri sürülebilir. Buna göre davacı gerçek kişi olmasına rağmen Mahkemece davacının gerçek kişi tacir olup olmadığı ve zayi belgesi talep etme hakkının bulunup bulunamayacağı hususunda herhangi bir araştırma yapılmamıştır. Davacı, dava konusu zayi olduğunu iddia ettiği evrakların bulunduğu iş yerinde 25/02/2024 tarihinde yangın çıktığını ve beyan dilekçesinde belirttiği evrakların zayi olduğunu iddia ederek zayi belgesi verilmesini talep etmiştir. Mahkemece 08/03/2024 tarihinde düzenlenen tensip zaptında dava konusu ile ilgili olmayan çek iptali hükümlerine ilişkin ara kararlar kurulmuş, daha sonrasında davacıya zayi olduğu iddia edilen belgelerin ve Noter tasdik bilgilerinin bildirilmesi için süre verilmesi üzerine davacı tarafından zayi olduğunu iddia edilen belgeler ve Noter bilgileri beyan edilmiştir. Bunun üzerine Mahkemece bildirilen Noterliğe yazılan müzekkereye verilen cevapta belirtilen defterlerin iptaline karar verilmiş, talebe konu diğer belgeler yönünden ise gerekçe belirtilmeksizin reddine karar verilmiştir. Mahkemece davacının beyan dilekçesinde belirttiği defter ve belgeler içerisinde bulunmayan ve Noter tarafından tasdik edildiği bildirilen defterlerin de talep aşılmak suretiyle iptaline karar verilmiştir. Davacı tarafından yılları belirtilmek suretiyle yevmiye defteri, işletme defteri, envanter defteri, kebir defteri, faturalar ve belgeleri ile kira sözleşmelerinin zayi olduğuna dair belge verilmesi talep edilmiştir. Mahkemece davacıya sadece defterler yönünden noter tasdik bilgilerini sunması için süre verilmiş, ancak faturalar yönünden basım matbaası bilgileri talep edilmediği gibi, diğer belgelerin varlığı, niteliği, saklamakla yükümlü olduğu belgeler arasında olup olmadığı, tekrar teminin mümkün olup olmadığı, iptali gerekip gerekmediği hususlarında herhangi bir araştırma ve değerlendirme yapılmamış, eksik araştırma ve incelemeye göre talep aşılmak suretiyle karar verilmiştir. Mahkemece yapılacak iş; davacının zayi belgesi talep ettiği yıllara ilişkin tacir olup olmadığının araştırılarak zayi belgesi verilmesi talep hakkının olup olmadığının tespiti, tacir olduğunun tespit edilmesi halinde davacı vekiline süre verilerek davacının zayi olduğu iddia edilen faturalar yönünden basım matbaası bilgilerinin istenmesi, istinaf dilekçesinde belirtilen bilgilerin dikkate alınması ve diğer belgelerin iptali gerekip gerekmediğinin gerekirse konusunda uzman bir bilirkişiden alınacak raporla belirlenmesi, SGK'ya borcu olup olmadığının, hakkında vergi denetiminin olup olmadığının araştırılması, talebe konu belge ve defterlerin yanan evrak veya emtia içerisinde olup olmadığının, defter ve belgelerin söz konusu adreste saklanıp saklanmadığının araştırılması ve taleple bağlılık ilkesi gereğince davacının talebi de gözetilmek suretiyle sonucuna göre karar verilmesi gerekmektedir.Açıklanan nedenlerle, davacının istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının HMK'nın 355, 353/1-a6 maddesi uyarınca kaldırılmasına, dosyanın davanın yeniden görülmesi için mahkemesine iadesine karar verilmesi gerektiği kanaatine varılmış ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle; 1-Davacının istinaf başvurusunun KABULÜ ile; İSTANBUL 5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ'nin 15/10/2024 tarih, 2024/163esas- 2024/606karar sayılı kararının HMK'nın 353/1-a6 maddesi uyarınca KALDIRILMASINA, dosyanın mahkemesine İADESİNE, 2-Harçlar Kanunu gereğince istinaf eden tarafından yatırılan istinaf kanun yoluna başvurma harcının hazineye gelir kaydına, 3-İstinaf talep eden davacı tarafından yatırılan istinaf karar harcının talep halinde davacıya iadesine, 4-İstinaf başvurusu için yapılan yargılama giderlerinin esas hükümle birlikte ilk derece mahkemesince yargılama giderleri içinde değerlendirilmesine, 5-Artan gider avansı bulunması ve talep halinde yatıran tarafa iadesine, 6-Kararın ilk derece mahkemesince taraflara tebliğe gönderilmesine, Dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda 19/12/2024 tarihinde HMK'nın 362/1-g maddesi gereğince kesin olarak oy birliği ile karar verildi.