T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
13.HUKUK DAİRESİ
DOSYA No.2023/676 Esas
KARAR NO :2025/1739 Karar
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ:İSTANBUL 18 ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO:2020/243 Esas-2023/22 Karar
TARİH:...16/01/2023
DAVA:Alacak(Ticari Satımdan Kaynaklanan)
KARAR TARİHİ:23/10/2025
İlk derece Mahkemesinde yapılan inceleme sonucunda verilen karara karşı istinaf kanun yoluna başvurulmuş olmakla dava dosyası incelendi:
TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMASININ ÖZETİ:...
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle;...Taraflar arasında 15.01.2014 tarihli..."... ... Bayi Sözleşmesi"...imzalandığını,...davalının 16.03.2014'te ... alımına başladığını,...alımları cüz'i miktarda iken rekabet nedeniyle yeterli kazanç elde edemediği gerekçesi ile Sivas 1 Noterliği'inin 07.11.2014 tarih ... yevmiyeli ihtarı ile bayilik sözleşmesini aynı yıl içerisinde feshettiğini,...davalının fesih ihtarında belirtilen hususların haklı sebebe dayanmadığını,...davalının sözleşmeyi feshederek aynı adreste başka bir ... ... dağıtım şirketinin...(...)...bayiliğini aldığını,...davalının bu davranışlarının sözleşmeye açıkça aykırılık oluşturduğunu,...Bakırköy 40.Noterliği'nin 21.11.2014 tarih ... yevmiye sayılı cevabi ihtarı ile Bayilik Sözleşmesi'nin 9 maddesi uyarınca müvekkilin kar mahrumiyetinin ve sözleşmenin erken feshi nedeniyle sözleşmenin 12.5 maddesi uyarınca 50.000.-USD cezai şartın 10 gün içinde ödenmesini,...290,57.-TL cari borcun derhal ödenmesini;...ariyetlerin de 3 gün içinde teslim edilmesini ihtar ettiğini,...davalının ariyetleri iade etmiş,...cari borcunu kapatmış ise de kar kaybı ve cezai şart alacaklarını ödemediğini,Bayilik Sözleşmesi'nin 9 Maddesi..."...Bayiinin kusurundan dolayı Bayilik Sözleşmesi'nin süresinden evvel sona ermesi halinde ... sözleşmenin sona ermesine kadar kar mahrumiyeti talep edebilir."...Hükmü gereğince hesaplanacak kar mahrumiyetinin ödenmesini,...yine sözleşmenin 12.5 hükmü gereğince teminat tutarının 5 katı tutarında ve dava tarihindeki TL karşılığı olan 124.390,00.-TL tazminatı ödemesi gerektiğini,...davalı,...aynı adreste davacının önceki bayisi olan dava dışı .. Tic Ve San Ltd Şti.nden iş bu dava konusu olan bayiliği 15.01.2014 tarihinde devir aldığını,...devir taahhütnamesine göre,...dava dışı şirketin davalı....'ya kefil olduğunu,...dava dışı şirketin davalıya kefaletine istinaden kendi bayiliği döneminde verdiği 20.000,00.TL teminat mektubunun paraya çevrilerek bunun davalının borcuna istinaden irat kaydedilerek davalının 124.390,00.-TL cezai şart borcundan mahsup edildiğini,...netice olarak davalının cezai şart borç tutarının 104.390,00.-TL olduğunu,...sonuç olarak cezai şart alacağı olan 104.390,00 TL'nin temerrüdün oluştuğu 14.12.2014 tarihinden itibaren MB kısa vadeli avanslara uyguladığı faiz oranı ile birlikte davalıdan tahsili ile belirsiz alacak olan kar mahrumiyetinin şimdilik 610,00.-TL'lik kısmının 14.12.2014 tarihinden itibaren işleyecek MB kısa vadeli avanslara uyguladığı faiz oranı ile birlikte tahsilini,...yargılama gideri ile vekalet ücretinin karşı tarafa tahmilini talep etmiştir....
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle;...Davacıya fesih nedeniyle ariyetleri teslim ederek cari borcunu da kapattığını,...cezai şartın amacının,...borçluyu borca uygun davranmaya sevk etmek olduğunu,...cezai şartın,...asıl alacağı kuvvetlendirme amacı güttüğünü,...davalının davacıya borcu bulunmadığını,...hal böyle iken davacının cezai şart talebinde bulunmasının kötü niyetli olduğunu,...akaryakıt istasyonunun mevki ve akaryakıt satış durumu göz önüne alındığında belirtilen söz konusu cezai şartın ödemesinin davalının mahvına sebep olacak derecede ağır olduğunu ileri sürerek davanın reddi ile yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARININ ÖZETİ:
İlk Derece Mahkemesi 16/01/2023 tarih ve 2020/243 Esas...-...2023/22 Karar sayılı kararında;"...Tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde,...Dava;...Taraflar arasında akdedilmiş olan 15.01.2014 tarihli..."... ... Bayi Sözleşmesi"...imzalanmasıyla davalının 16.03.2014'te ... alımına başladığı,...alımları cüz'i miktarda iken rekabet nedeniyle yeterli kazanç elde edemediği gerekçesi ile Sivas 1.Noterliği'inin 07.11.2014 tarih ... yevmiyeli ihtarı ile bayilik sözleşmesini aynı yıl içerisinde feshetmesi ile aynı adreste başka bir ... ... dağıtım şirketinin...(...)...bayiliğini alması sonucu davacının Bakırköy 40.Noterliği'nin 21.11.2014 tarih ... yevmiye sayılı cevabi ihtarı ile Bayilik Sözleşmesi'nin 9.maddesi uyarınca kar mahrumiyeti ve sözleşmenin erken feshi nedeniyle sözleşmenin 12.5 maddesi uyarınca 50.000.-USD cezai şartın 10 gün içinde,...290,57.-TL cari borcun derhal ödenmesi;...ariyetlerin de 3 gün içinde teslim edilmesini ihtar etmesi,...davalının ariyetleri iade ettiği,...cari borcunu kapattığı ancak davacının kar kaybı ve cezai şart alacaklarının ödememesinden dolayı Bayilik Sözleşmesi'nin 9 ve 12.5 hükmü gereğince teminat tutarının 5 katı tutarında ve dava tarihindeki TL karşılığı bakiye 104.390,00 TL'nin temerrüdün oluştuğu 14.12.2014 tarihinden,...belirsiz alacak olan kar mahrumiyetinin şimdilik 610,00.-TL'lik kısmını 14.12.2014 tarihinden itibaren işleyecek MB kısa vadeli avanslara uyguladığı faiz oranı ile birlikte tahsili davasıdır.Deliller;....15.01.2014 tarihli sözleşme,...ticari defterler,...bilirkişi incelemesi,...Mahkememizden verilen 14/05/2018 tarih ve 2015/155 Esas 2018/563 sayılı kararı İstanbul BAM 13 Hukuk Dairesi'nin 30/04/2020 tarih ve 2018/1768 Esas 2020/526 Karar sayılı ilamıyla bozulmakla,...dava mahkememizin 2020/243 Esasına kaydedilmiştir.Mahkememiz dosyasından 16/03/2022 tarihinde bilirkişi raporu alınmıştır.
Raporda:Davalı vekilinden davalı....’ya ait gelir durumunun tespitine yönelik yapılan talep neticesinde davalının herhangi bir gelirinin olmadığı,...herhangi bir yerde çalışmamış olduğu yönünde beyan da bulunulduğu dikkate alındığında davalı....’nın tacir olmadığı,Dava konusu bayilik sözleşmesi akdedildikten sonra davalı.......tarafından bir başka gaz şirketi ile de bayilik sözleşmesi imzalandığı,...10.03.2014 tarihinde dava dışı ... ... Dolum Şirketi ile akdedilen sözleşmeden 8 ay kadar sonra ... ile imzalanan bayilik sözleşmesinin 07.11.2014 tarihinde...“..bölgedeki fiyat rekabeti,...alınan ... ... fiyatının yüksek olduğundan satış yapılamadığı,...işletme giderlerinin karşılanamadığı,...ekonomik krize girdiğinden istasyonun kapatıldığı..”...gerekçe gösterilerek feshedildiği,Davalı....’nın mali durumuna ilişkin davalı vekili tarafından yapılan...".......'un her hangi bir geliri veya çalışmış olduğu bir yer yoktur Bu sebeple istenilen belgeler temin edilmeyecektir."...beyanları dikkate alındığında davalıdan talep edilen 50.000.-USD tutarında cezai şartın fahiş olup olmadığının takdiri mahkemeye bırakıldığı tespit edilmiştir.
Mahkememiz dosyasından 14/09/2022 tarihinde yeni bir heyetten bilirkişi raporu alınmıştır.
Raporda:...Taraflar arasına 15.01.2014 tarihinde 5 yıl süreli bayilik sözleşmesi akdedilmiş olup,...davalı 07.11.2014 tarihinde sözleşmeyi..."....bölgedeki fiyat rekabeti aLınan ... ... fiyatının yüksek olduğundan satış yapamadığını ve işletme giderlerini karşılayamadığını,...ekonomik krize girdiğinden istasyonun kapatıldığı...”...gerekçesiyle feshetmiştir.Davacı tarafın Bakırköy 40 Noterliğinin 21.11.2014 tarih ve ... sayılı cevabi ihtarnamesinde özetle”...davalıya teslim edilen ariyetlerin 3 gün icesinde iade edilmesini,...erken fesih nedeniyle sözleşmenin 9 maddesi gereğince mahrum kalınan karın 10 gün içerisinde ödenmesini,...12 maddesi gereğince 50.000.-USD tutarındaki cezai şartın 16 gün icesinde ödenmesini ve son olarak 290,57.-TL tutarındaki cari hesap bakiyesinin ödenmesini...”...talep ettiği görülmüştür.15.01.2016 tarihli bilirkişi raporunda davalının sözleşmenin feshetmesinden 8 ay önce aynı adreste bayilik lisansı aldığı,....bayinin sözleşmeyi haklı nedenle feshetmediği tespit edilmiştir.Taraflar arasındaki Bayilik Sözleşmesinin 12.5 maddesinde..."iş bu anlaşma hitam tarihinden önce Bayii tarafından mücbir sebepler dışında tek taraflı fesih edilemez Edildiği veya feshine sebebiyet verildiği takdirde Bayii,......'a verdiği/vermiş olduğu teminat tutarının 5 katı kadar tazminat ödemeyi kabul ve taahhüt eder Ancak cezai şart miktarı 50.000,00.-USD den az olamaz"...Yine sözleşmenin 9.5 maddesinde..."Bayiinin kusurundan dolayı Bayilik sözleşmesinin süresinden önce sona ermesi halinde,...... Bunun yanında,...sözleşmenin sona ermesine kadar mahrum kalınan kar mahrumiyetini talep edebilir."...hükümleri yer almaktadır.Bu hükümler incelendiğinde her ikisinin de kar mahrumiyetini elde etmek amaçlı düzenlendiği anlaşılmaktadır Zira sözleşmenin 12.5 maddesinde sözleşmenin süresinden önce bayi tarafından feshedilmesi halinde belirli bir miktarın ceza koşulu olarak ödeneceği kararlaştırılmıştır Sözleşmeye ceza koşulu konmasındaki amaç zararın hesap edilmesi yükünden kurtulmaktır Somut sözleşmede bunun yanında 9.5 maddesinde sözleşmenin sona ermesine kadar mahrum kalınan kar mahrumiyeti de talep edilmektedir.Ceza koşulunun,...borcun ihlali nedeniyle ödenmesi önceden taraflarca kararlaştırılmıştır Bu halde,...ceza koşulunun ödenmesi için alacaklının borcun ifa edilmemesi ya da kötü ifası nedeniyle bir zarara uğrayıp uğramamasının önemi yoktur Ceza koşulu,...zarardan bağımsızdır Zarar,...doğsun ya da doğmasın,...ceza koşulu ödenir Ancak alacaklının zararı varsa,...borçludan tazminat ve ceza koşulunu aynı anda talep edemeyecektir Sadece ceza koşulunun karşılamadığı oranda tazminat talep edilebilecektir...(TBK m.180/II)....Her ikisinin de birlikte talep edilebileceğine ilişkin görüşler de bulunmaktadır.Her ne kadar ceza koşulunun miktarını belirlemede taraflar özgür ise de,...güçlünün ekonomik olarak zayıfı ezerek ona ağır bir ceza koşulu kabul ettirmesi olanak içindedir Bu nedenle TBK m.182/II şu hükmü koymaktadır....“Hâkim,...aşırı gördüğü ceza koşulunu kendiliğinden indirir.”...Bu yolla yargıç sözleşmeye müdahale etmektedir Ticari işlerde ceza koşulunun indirilmesi kabul edilmemiştir Türk Ticaret Kanunu’nun 22 maddesine göre...“Tacir sıfatını haiz borçlu,...Türk Borçlar Kanununun 121 inci maddesinin ikinci fıkrasıyla 182 nci maddesinin üçüncü fıkrasında ve 525 inci maddesinde yazılı hâllerde,...aşırı ücret veya ceza kararlaştırılmış olduğu iddiasıyla ücret veya sözleşme cezasının indirilmesini mahkemeden isteyemez”.....Borçlunun ekonomik yönden yıkımına neden olacak tarzda fahiş olduğunun belirlenmesi halinde cezai şarttan indirim yapılabileceği Yargıtay uygulamasıyla kabul edilmektedir Ceza koşulunun davalının ekonomik yönden yıkımına neden olacak tarzda fahiş olup olmadığı mali bilirkişi tarafından tespit edilebilir olup,....uzmanlık alanımıza girmediğinden buna ilişkin tespit yapamamaktayız.Ancak 12.03.2022 tarihli bilirkişi raporunda SPK,...Finans uzmanı bilirkişi..."Davalı vekilinden davalı....‟ya ait gelir durumunun tespitine yönelik yapılan talep neticesinde davalının herhangi bir gelirinin olmadığı,...herhangi bir yerde çalışmamış olduğu yönünde beyan da bulunulduğu dikkate alındığında davalı....‟nın tacir olmadığı"...tespitinde bulunmuştur Bu tespite itibar edilmesi halinde ceza koşulunun ekonomik olarak davalının mahvına sebep olabileceği söylenebilecektir.Yargıtay’ın yerleşik kararlarında kar mahrumiyeti talebinin değerlendirilmesinde mahrum kalınan karın,...davacı şirketin aynı bölgede yeniden bayilik kurulabilmesi için geçecek makul,...süre için talep edilebileceği,...(Y.HGK’nun 12.06.1996 tarih ve 1996/11-372 E,...1996/485 K.S.lı kararında:...akdin feshinden sonra davacının aynı mıntıkada bayilik kurup kurmadığı akaryakıt istasyonun işletmeye açılması için işletme ruhsatının ne kadar sürede alınabileceği hususları dikkate alınarak davacının bu şartları yerine getirmesi halinde ne kadar sürede yeni bir bayilik kurabileceğinin tespit edilmesi gerekir.Davacının akdedilen sözleşme gereği hem ceza koşulu hem de kar mahrumiyeti talep ettiği,...15.01.2016 tarihli raporda,...sözleşmenin 9.5.maddesinde cezai şart tutarının 50.000.-USD den az olamayacağı kararlaştırıldığından dava tarihi olan 11.02.2015 tarihindeki MB dolar alış kuru olan 2,4841TL dikkate alınarak...(50.000 usd x 2,4841TL...=...124.205,00.-TL cezai şartın olduğu,...davacının davalı tarafından verilen 20.000,00.-TL tutarında teminat mektubunu nakde çevirdiğinden bakiye cezai şart alacağının...(124.205,00.-TL...–...20.000,00.-TL)...104.205,00.-TL olarak tespit edildiği,Ceza koşulunun davalının ekonomik yönden yıkımına neden olacak tarzda fahiş olup olmadığı mali bilirkişi tarafından tespit edilebilir olup,....uzmanlık alanımıza girmediği,...ancak 12.03.2022 tarihli bilirkişi raporunda SPK,...Finans uzmanı bilirkişi..."Davalı vekilinden davalı....‟ya ait gelir durumunun tespitine yönelik yapılan talep neticesinde davalının herhangi bir gelirinin olmadığı,...herhangi bir yerde çalışmamış olduğu yönünde beyan da bulunulduğu dikkate alındığında davalı....‟nın tacir olmadığı"...tespitinde bulunduğu,...bu tespite itibar edilmesi halinde ceza koşulunun ekonomik olarak davalının mahvına sebep olabileceği söylenebileceği,Önceki bilirkişi raporunda ve İlk Derece Mahkeme kararında..."Bu kapsamda,...dava konusu kar mahrumiyeti hesabı için aynı bölgede bayilik sözleşmesi yapabilmesi için geçecek makul sürenin ortalama 6 ay olabileceği,...5015 sayılı Petrol Piyasası ve 5307 sayılı ... Piyasası kanunu ve bağlı yönetmeliklerde belirtilmiş olan şehirler arası yollarda akaryakıt ve ... ... istasyonları arası 10 km mesafe,...şehir içi yollarda en az 1 km mesafe tahdidi ve ayrıca da istasyon ruhsatı alabilecek arsa bulma zorluğu söz konusu makul sürenin belirlenmesini,...dolayısıyla ne kadar sürede yeni bir bayilik kurulabileceğinin tespitini güçleştirebileceği,...aynı şekilde davacının,...bayilik ilişkisinin sözleşme süresi boyunca devam etmesi durumunda mal satışı yapabileceği,...mal satımına binaen bir takım faaliyet giderlerine de katlanmak mecburiyetinde kalacağı gerçeğinden hareketle mahrum kaldığı kar hesaplamasında Faaliyet kar marjı oranına göre hesaplama yapılması gerektiği,...davacının talep edebileceği kar mahrumiyetinin;...sözleşme sonuna kadar hesaplanması durumunda 2.252.34.-TL olduğu,...yeni bir bayilik için gerekli olan 6 aylık süre icin 269.15.-TL olduğu..."....tespiti yapılmış olup heyetimiz de aynı görüşte olması dolayısıyla,...kar mahrumiyeti talebi kabul edilse dahi bunun 6 ay ile sınırlı olması gerektiği tespit edildiği raporda ifade edilmiştir.BAM kaldırma karar gerekçeleri dikkate alınarak dosyanın tevdi edildiği bilirkişi heyeti tarafından düzenlenen rapor,...kar kaybı yönünden önceki raporla uyumlu şekilde 6 ayla sınırlı olmak üzere 269,15 TL kar kaybı zararı tespit edilmiş,...davalının ödemesi gereken cezai şart 124.205,00 TL olarak tespit ile davalının ekonomik durumu itibariyle bu bedelin davalının mahvına sebebiyet vereceği tespit edldiğinden,...davalının ekonomik ve sosyal durumu gözetilerek,...hesap edilen mahkememizce....%50 hakkaniyet indirimi yapılarak 62.105,50 TL cezai şart takdirine davalının davacıya verdiği 20.000,00 TL'lik teminat mektubunun düşümü ile kalan 42.105,00 TL cezai şart tutarının davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur."...gerekçesi ile,...''1-Davanın kısmen kabulüne,...42.102,00 TL cezai şart ve 269,15 TL kar kaybı bedeli toplamı olan 42.371,15 TL'nin 14/12/2012 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine,...fazlaya ilişkin talebin reddine,''...karar verilmiş ve karara karşı davalı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.....
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ:...
Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle;...yerel mahkeme kararı ve gerekçesinin kabulünün mümkün olmadığını,...davacı yanın alacak taleplerinin reddinin gerektiğini,...her ne kadar yerel mahkeme feshin haksız olduğu yönünde değerlendirmede bulunmuş ise de feshin haklı olarak sona erdirildiği noktasında şüphe bulunmadığını,...ortada mücbir sebep olduğunu,...Taraflar arasında,...15.01.2014 tarihinde..."... ... Bayii Sözleşmesi"...imzalandığını,...müvekkil....'nın,...... Petrol Ürünleri Sanayi ve Ticaret A.Ş ile yapmış olduğu 15.01.2014 tarihli ... ... Bayii Sözleşmesinde,...taraflar arasındaki anlaşmanın müvekkil bayiinin ilk ... ... alımı yaptığı fatura tarihinden itibaren başlayacağı ve bu tarihten itibaren 5 yıl süreceği konusunda mutabakata varıldığını,...müvekkil....'nın 16.03.2014 tarihinde davacı şirketten ... alımına başladığını,...Müvekkilin davacı ile karşılıklı imzalamış olduğu 15.01.2014 tarihli ... ... Bayii Sözleşmesini,...Sivas 1 Noterliği'nin 07.11.2014 tarih ... yevmiyeli ihtarı ile alımları cüz'i miktarda iken rekabet nedeniyle yeterli kazanç elde edemediği,...alınan ... ... fiyatının yüksek olduğundan satış yapamadığı ve işletme giderlerini karşılayamadığı gerekçesi ile feshettiğini,...davacının Bakırköy 40 Noterliği'nin 21.11.2014 tarih ... yevmiye sayılı cevabi ihtarı ile Bayilik Sözleşmesi'nin 9 maddesi uyarınca müvekkilin kar mahrumiyetinin ve sözleşmenin erken feshi nedeniyle sözleşmenin 12.5 maddesi uyarınca 50.000 USD cezai şartın 10 gün içinde ödenmesini,...290,57 TL cari borcun derhal ödenmesini ve ariyetlerin de 3 gün içinde teslim edilmesini ihtar ettiğini,...müvekkil....'nın ariyetleri davacıya iade ettiğini,...cari borcunu kapattığını,...ancak müvekkil tarafından yapılan feshin geçerli ve haklı bir mücbir sebebe dayalı fesih olmasından ötürü,...davacının kar mahrumiyeti ve talep etmiş olduğu cezai şartın müvekkilce ödenmediğini,...davalı müvekkilin bayilik sözleşmesini feshetmesinin tamamen mücbir sebepten kaynaklandığını,...mücbir sebebin müvekkilin cezai şarttan ve kar payından mesul olmamasını gerektirdiğini,Yerel mahkemenin dosyaya sunulan evrakları usulüne uygun olarak değerlendirmediğini,...müvekkil Ferda'nın çekmiş olduğu ihtarın haklı ve geçerli bir mücbir sebep olması halini gözetmediğini,...şahsi yorumla feshin haksız olduğuna tek cümle ile değinildiğini,...delilleri olması gerektiği gibi değerlendirmeyen ilk derece mahkemesinin eksik yargılama yürüttüğünü,...dosya kapsamına sunulan belge ve beyanların hüküm kurulurken dikkate alınması gerektiğini,14.09.2022 tarihli bilirkişi raporuna karşı itiraz dilekçelerinde dosyanın öncelikli olarak mali bilirkişiye tevdiini istediklerini,...yerel mahkemece dosyanın mali bilirkişiye gönderilmediğini,...cezai şart konusunda bir miktar indirim yoluna gidildiğini,...müvekkilin tacir olmadığını,...hiçbir gelirinin bulunmadığını,...cezai şartı ödemesi halinde buhrana sürükleneceği hali gözetilerek davanın reddinin hakkaniyete uygun düşeceğini belirterek ilk derece mahkemesi kararının kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ:...
HMK'nın 355 maddesine göre istinaf incelemesi;...istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırılık görüldüğü takdirde ise resen gözetilmek suretiyle yapılmıştır.Dairemizin 2018/1768 Esas...-...2020/526 Karar sayılı 30/04/2020 Tarihli kaldırma kararımızdan sonra mahkemece yapılan yargılama sonucunda istinafa konu karar verilmiştir....Dava,...taraflar arasında imzalanan ... ... bayilik sözleşmesini davalı tarafın haksız feshi nedeniyle oluşan cezai şart ve mahrum kalınan kâra ilişkin alacakların tazmini istemine ilişkindir.Mahkemece,...davanın kısmen kabulüne,...karar verilmiş ve verilen karara karşı davalı vekilince istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.Dairemizin kaldırma kararından sonra mahkemece bilirkişi heyetinden rapor alınmak suretiyle istinafa konu karar verilmiştir.Taraflar arasında 15.01.2014 tarihli,...5 yıl süreli...“... ... Bayilik Anlaşması”,....imzalanmıştır....Davalı bayi tarafından davacı muhataba Sivas 1 Noterliğinden gönderdiği 07.11.2014 Tarih ve ...34 Yevmiye nolu İhtarname ile;''.....bölgedeki fiyat rekabeti,...alınan ... ... fiyatının yüksek olduğundan satış yapamadığını ve işletme giderlerini karsılayamadığını,...ekonomik krize girdiğinden istasyonun kapatıldığı..,”...gerekçe göstererek tek taraflı olarak sözleşmeyi fesih ettiği görülmüştür.Taraflar arasındaki bayilik sözleşmesinin 12.5 maddesinde;''...İşbu anlaşma hitam tarihinden önce BAYİİ tarafından mücbir sebepler dışında tek taraflı fesih edilemez.''...hükmünün düzenlendiği,...bu düzenleme uyarınca davalı bayiye aynı sözleşmenin 10 maddesinde düzenlenen mücbir sebepler dışında tek taraflı olarak sözleşmeyi fesih hakkı tanınmadığı,...davalı bayinin fesih sebebi olarak ileri sürdüğü...''...bölgedeki fiyat rekabeti,...alınan ... ... fiyatının yüksek olduğundan satış yapamadığı ve işletme giderlerini karsılayamadığı,...ekonomik krize girdiğinden istasyonun kapatıldığına,''...yönelik sebeplerin 10 madde de düzenlenen mücbir sebeplerden olmadığı gibi davalı bayinin fesih gerekçesine ilişkin delil ibraz etmediği,...buna göre sözleşmeyi haklı bir nedene dayalı olarak davalının sona erdirmediği ve davalı tarafça yapılan feshin haksız olduğu anlaşılmıştır....Taraflar arasındaki Bayilik Sözleşmesinin 12.5.maddesinde;..."iş bu anlaşma hitam tarihinden önce...(01.07.2013 tarihinden önce)...Bayii tarafından mücbir sebepler dışında tek taraflı fesih edilemez Edildiği veya feshine sebebiyet verildiği takdirde Bayii,...... 'a verdiği/vermiş olduğu teminat tutarının 5 katı kadar tazminat ödemeyi kabul ve taahhüt eder Ancak cezai şart miktarı 50.000,00.-USD den az olamaz."Yine sözleşmenin 9.5 maddesinde;..."Bayiinin kusurundan dolayı Bayilik sözleşmesinin süresinden önce sona ermesi halinde,...... Bunun yanında,...sözleşmenin sona ermesine kadar mahrum kalınan kar mahrumiyetini talep edebilir."...hükümleri yer almaktadır.Bayiinin sözleşmeye aykırı davranışı nedeniyle sözleşmenin feshine sebebiyet vermesi halinde yukarıda yazılı sözleşme maddelerinde belirtildiği üzere sözleşmede yer alan yükümlülükten...(mahrum kalınan kar karşılığı tazminat)...ayrı olarak cezai şart da talep edilebileceği açıkça hükme bağlanmıştır Bu durumda davalının sözleşmeyi fesihte haksız olduğu tesbit edildiğinden haksız fesih sebebiyle davacının kar mahrumiyetinden ayrı olarak cezai şart da istenebileceği anlaşılmıştır....(...Yargıtay HGK'nın 2016/19-496 esas 2016/574 karar sayılı ilamı da benzer mahiyettedir.)Kâr mahrumiyeti süresinin hesabında,...öncelikle davacının dava konusu taşınmaz için yeni bir bayilik sözleşmesi yapıp yapmadığı ve yeni bir istasyon kurup kurmadığı tespit edilmeli,...yeni bir bayilik ilişkisi kurulmamış ise kâr mahrumiyeti süresinin,...fesihten sözleşmenin sonuna kadar olan bölüm için değil,...davacının aynı bölgede benzer bir bayilik kurabilmesi için gerekli makûl süre belirlenerek ve brüt kâr değil net kâr dikkate alınarak hesaplanması gerekir....(Yargıtay 19.Hukuk Dairesi’nin 11.04.2019 tarihli 2018/2661 E.,...2019/2508 K sayılı ve 15.12.2015 tarihli 2015/3689 E.,...2015/16904 K Sayılı kararı ile Yargıtay 11 Hukuk Dairesinin 2020/4195 Esas...-...2022/64 Karar sayılı kararı benzer mahiyettedir.)Somut olayda,...bilirkişi heyetince yapılan inceleme sonucu düzenlenen ek raporda,...mahrum kalınan kâr alacağına ilişkin olarak,...davacının aynı bölgede benzer bir bayilik kurabilmesi için gerekli makûl süre 6 ay olarak tespit edilip 6 ay için mahrum kalınan kâr hesaplanmıştır Dava konusu istasyonun bulunduğu bölge dikkate alındığında davacının objektif kriterlere göre belirlenen bu 6 aylık süre içinde yeni bir bayilik kurabileceği açık olup,...bilirkişi ek raporunda davacının 6 aylık makul süre hesabı ile kar kaybının 269.15.-TL olarak hesaplandığı,...ilk derece mahkemesince mahrum kalınan kâr kaybı alacağına yönelik hüküm ve gerekçesi usul ve yasaya uygun olup aksi yöndeki istinaf sebepleri yerinde görülmemiştir.Yargıtay 19 HD 2016/6702 Esas 2016/16086 Karar 21/12/2016 tarihli karar içeriğinde de işaret edildiği üzere;....dava tarihinde yürürlükte bulunan 6102 sayılı TTK'nın 22 maddesi uyarınca tacir sıfatını haiz borçlu,...fahiş olduğu iddiasıyla cezai şarttan indirim yapılmasını mahkemeden isteyemez ise de bir borçlunun,...iktisadî ve ticarî faaliyet ve mevcudiyetinin tehlikeye girmesini veya yıkılmasını mucip olacak bir nisbete ulaşan her...(cezaî şart),...ahlâk ve adaba aykırıdır Kararlaştırılan cezai şart miktarının ekonomik yönden borçlunun mahvına sebep olabilecek tarzda yüksek olduğunun saptanması halinde bu durum ahlâk ve adaba aykırı olduğundan mahkemece cezai şarttan uygun bir indirim yapılabileceği Yargıtay'ca kabul edilmektedir....T.B.K'nun 182/son maddesi hakime fahiş gördüğü cezai şartı indirme yükümlülüğünü vermiştir Bunun sonucu olarak aşırı görülen cezai şartın indirilmesinde tazmin ve ceza dengeli olarak korunmalıdır Ticari olmayan işlemlerde bu kuraldan dolayı borçlu ileri sürmese bile,...hakim cezai şarttan indirim yapılıp yapılmayacağını doğrudan görevinden ötürü saptamalıdır Öte yandan TTK'nun 22 maddesi gereğince tacir sıfatını haiz borçlu cezai şartın indirilmesini isteyemez ise de,...kararlaştırılan ceza tutarı borçlunun iktisaden sarsılmasını,...çöküntüye uğramasını mucip olacak ise indirim isteyebileceği uygulamada kabul edilmektedir....(aynı yönde Yargıtay 3 HD'sinin 2017/15056 E-2017/17040K sayılı kararı)Mahkemece,...bu tespitler doğrultusunda dairemizin kaldırma kararından sonra finans uzmanı bilirkişiden rapor alındığı,...bilirkişi raporunda;...Davalı.......vekilinden davalıya ait dava tarihi itibariyle resmi bilanço,...güncel tarih...(30.09.2021)...gelir tablosu yerleştirilmiş bilanço ve sözleşme tarihinden başlayarak bugüne kadar olan defter onaylarının talep edildiğini,...Ancak davalı.......'nın eşi tarafından 12.01.2021 tarihinde...“...'nın herhangi bir geliri veya çalışmış olduğu bir yer yoktur.”...Bilgisi,...17.01.2021 tarihinde de davalı vekili tarafından da...“müvekkilimin beyanı şu şekilde olup,...bilgilerinize sunuyoruz....".......'un her hangi bir geliri veya çalışmış olduğu bir yer yoktur Bu sebeple istenilen belgeler temin edilmeyecektir."...Bilgisi verildiğini,....dava konusu bayilik sözleşmesi akdedildikten sonra davalı .tarafından bir başka gaz şirketi ile de bayilik sözleşmesi imzalandığı,...10.03.2014 tarihinde dava dışı ... ... Dolum Şirketi ile akdedilen sözleşmeden 8 ay kadar sonra ... ile imzalanan bayilik sözleşmesinin 07.11.2014 tarihinde...“..bölgedeki fiyat rekabeti,...alınan ... ... yüksek olduğundan satış yapılamadığı,...işletme giderlerinin karşılanamadığı,...ekonomik krize girdiğinden istasyonun kapatıldığı.”...gerekçe gösterilerek feshedildiği dikkate alındığında borçlu konumunda bulunan davalı....'nın kusur takdirini Sayın Mahkemeye ait olduğu,...davalı....'nın mali durumuna ilişkin davalı vekili tarafından yapılan...".......'un her hangi bir geliri veya çalışmış olduğu bir yer yoktur Bu sebeple istenilen belgeler temin edilmeyecektir."...beyanları dikkate alındığında davalıdan talep edilen 50.000.-...USD tutarında cezai şartın fahiş olup olmadığının takdirinin mahkemede olduğu belirtilmiştir.Yukarıda yazılı bilirkişi raporunda belirtildiği üzere bilirkişi tarafından davalıya ait bilanço ve sözleşme tarihinden başlayarak bugüne kadar olan defter onaylarının talep edildiği halde davalı vekili tarafından...".......'un her hangi bir geliri veya çalışmış olduğu bir yer yoktur Bu sebeple istenilen belgeler temin edilmeyecektir."...Bilgisi verildiği,...buna göre davalı tarafın ticari defter ve kayıtları incelenmeden dosya kapsamına göre rapor düzenlendiği belirtildiğinden,...davalı vekilinin eksik inceleme ile karar verildiğine ilişkin istinaf sebebi yerinde görülmemiştir.Bu açıklamalar çerçevesinde somut olay incelendiğinde,...sözleşmenin 9.5.maddesinde cezai şart tutarının 50.000.-USD den az olamayacağı kararlaştırıldığı,...davacının TL Cinsinden ceza-i şart talep ettiği,...dava tarihi olan 11.02.2015 tarihindeki MB dolar alış kuru olan 2,4841TL dikkate alınarak 50.000 USD karşılığının 124.205,00.-TL cezai şart olduğu,...davacının davalı tarafından verilen 20.000,00.-TL tutarında teminat mektubunu nakde çevirdiğinden bakiye cezai şart alacağının talep edildiği,...hesap edilen 124.205,00.-TL cezai şart tutarının mahkemece gerekçesinde de belirtildiği üzere davalının ekonomik ve sosyal durumu gözetilerek,...davalı/borçlunun iktisaden sarsılmasınına neden olacağı değerlendirilerek,...mahkemece,...talep edilen cezai şarttan taktiren...%50 oranında indirim yapılarak davanın kısmen kabulüne karar verilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına göre,...ilk derece mahkemesince gerekçesi yazılmak suretiyle hüküm kurulduğu da gözetildiğinde;...mahkemenin kabul ve gerekçesine göre davalı vekilinin mahkemenin kabulüne yönelik tüm istinaf sebepleri yerinde görülmemiştir.Sonuç itibariyle,...davalı vekilinin istinaf başvurusunun HMK 353/1-b1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilmesi gerektiği kanaatine varılarak aşağıdaki hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM...:...Yukarıda açıklanan nedenlerle;...
1-Davalının istinaf başvurusunun 6100 sayılı HMK'...nın 353/1-b1 maddesi gereğince ESASTAN REDDİNE,2-Harçlar Kanunu gereğince istinaf eden davalı tarafından yatırılan istinaf kanun yoluna başvurma harcının hazineye gelir kaydına,..3-Karar tarihi itibariyle Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 2.894,37 TL istinaf karar harcından istinaf eden tarafından peşin olarak yatırılan 723,59 TL harcın mahsubu ile bakiye 2.170,78 TL'nin davalıdan tahsili ile hazineye gelir kaydına,4-İstinaf yargılama giderlerinin istinaf eden davalı üzerinde bırakılmasına,5-Artan gider avansı bulunması ve talep halinde yatıran tarafa iadesine,Dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda HMK'nın 361/1 madesi gereğince kararın taraflara tebliğ tarihinden itibaren iki haftalık yasal süre içerisinde Yargıtay temyiz yasa yolu açık olmak üzere 23/10/2025 tarihinde oy birliği ile karar verildi....