T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
13. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2023/1913 Esas
KARAR NO : 2026/1001 Karar
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İstanbul Anadolu 1. Asliye Ticaret Mahkemesi
NUMARASI : 2022/76 Esas- 2023/503 Karar
TARİH: 01/06/2023
DAVA: Menfi Tespit (Ticari İlişkiden Kaynaklanan)
KARAR TARİHİ: 14/05/2026
İlk derece Mahkemesinde yapılan inceleme sonucunda verilen karara karşı istinaf kanun yoluna başvurulmuş olmakla dava dosyası incelendi:
DAVA: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle;15 Kasım 2019 tarihinde müvekkilleri aleyhine davalı tarafından İstanbul Anadolu 6. İcra Dairesinin ... E. sayılı dosyasıyla icra takibi başlatıldığını, başlatılan işbu icra takibinde asıl alacak olan 2.400 TL ve işleyecek faizlerin yanında, banka tarafından verilen 21 adet çekin garanti tutarları toplamı olan 27.490,00 TL'nin nakdi teminat olarak depo edilmek üzere avukatlık ücreti ve icra masraflarıyla birlikte fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak ve tahsilde tekerrür etmemek kaydıyla tahsilinin istendiğini, gayrinakdi alacak takip sırasında nakde dönüştüğü takdirde, nakde dönüştürme tarihinde muhatap banka tarafından ödenen tutarın, nakde dönüştüğü tarihten tahsiline kadar yıllık % 33 temerrüt faizi, faizin % 5 gider vergisi ile birlikte depo edilmesinin istendiğini, karşılıksız çıkan çeklerde yaprak başına bankaya yüklenen sorumluluğun, sözleşmesel değil yasal bir gayri nakdi kredi niteliğinde olduğunu, bankanın, çekin karşılıksız kalması halinde, kanunda öngörülen diğer şartlarında yerine getirilmesi suretiyle hamile kanunda öngörülen tutarı ödemek zorunda olduğu, (Çek K. m.3). bu haliyle karşılıksızlığın bankanın kanun gereği yüklendiği bir sorumluluk niteliğinde olduğunu ve hamile yapılan ödeme ile nakdi krediye dönüşerek istenebilir hale geldiğini, beyanla davalı banka tarafından takibe konu edilen gayri nakdi 27.490,00-TL (işletilen faiziyle birlikte) miktar yönünden müvekkillerinin borçlu olmadığının tespitine, alacağın % 20'sinden az olmamak kaydıyla kötü niyet tazminatının davalıdan alınarak müvvekillerine verilmesine, vekâlet ücreti ve yargılama giderlerinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP: Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkili ile davacı ... ... Limited Şirketi arasında imzalanan Genel Kredi ve Teminat Sözleşmelerine istinaden davacı şirket lehine krediler kullandırıldığını, ayrıca davacıya çek karneleri verildiğini, davacıya verilen çek yapraklarının, hamilleri tarafından müvekkili bankaya ibrazı esnasında çek hesabında yeterli miktarda bakiye olmaması sebebiyle 5941 sayılı Çek Yasası gereğince çek yaprak bedellerinin çek hamillerine ödendiğini, bunun üzerine Kadıköy 30. Noterliği'nin 01.03.2016 tarihli ... yevmiye numaralı ihtarnamesi davacı/borçlulara gönderilerek; davacılar nezdinde bulunan çek yapraklarının müvekkili bankaca ödenmesi garanti edilen meblağ kadar alacağın 24 saat içinde banka veznelerine depo edilmesi aksi halde yasal yollara başvurularak tahsili yoluna gideceği hususunda bilgilendirildiklerini, müvekkilinin alacağının tüm bu gelişmeler karşısında ödenmemesi üzerine davacılar hakkında İstanbul Anadolu 6. İcra Müdürlüğü'nün ... E. Sayılı dosyası üzerinden takibe geçildiğini, her ne kadar davacılar vekili dava dilekçesinde, 27.490,00 TL'ye tekabül eden gayri nakit risk tutarının, risk gerçekleşmeden ifasının talep edilemeyeceğini belirtmiş olsa da müvekkili bankanın davacı borçlular aleyhine başlatmış olduğu icra takibinde gayri nakit risk miktarının tahsilini değil, sorumluluk miktarının depo edilmesini talep ettiğini, takip talebi incelendiğinde açıkça görüleceği üzere müvekkili bankaca 21 adet çekin yasal sorumluluk tutarı olan 27.490,00 TL'nin nakdi teminat olarak depo edilmesinin talep edildiğini, gayri nakit borcun takip sırasında nakde dönüşmesi durumunda ise hamillere ödenecek olan miktarın faizi ve faizin % 5 gider vergisi ile birlikte ödenmesi gerektiği hususunun belirtildiğini, davacı borçlulara icra takibi başlatılmadan önce ihtarname keşide edilerek, çek karnelerini bankaya iade etmeleri veya bankanın sorumluluk miktarına ilişkin gayri nakit bedelin banka veznesine ödenmesi gerektiği hususlarının ihtaren bildirildiğini, davalılar tarafından çek yaprakları iade edilmediği gibi deposu talep edilen gayri nakit miktarın da müvekkili bankaya depo edilmediğini, bunun üzerine son çare olarak davalılar aleyhine takibe geçildiğini, takibin açılmasına davacı borçlular sebebiyet vermiş olduğundan müvekkili bankanın işbu icra takibini kötü niyetli olarak ikame etmediğini beyanla davanın reddine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacı borçlular üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARININ ÖZETİ: Mahkemece; davanın, davalı banka tarafından 21 adet çeke ilişkin garanti bedeli tutarlarına ilişkin davacılar aleyhine başlatılan icra takip dosyasında deposu talep edilen 27.490,00 TL nedeniyle davacıların davalıya borçlu olmadığının tespiti talebine ilişkin olduğu, davacı şirket ile davalı banka arasında 09.01.2015 tarihinde genel kredi ve teminat sözleşmesi imzalandığı, diğer davacı ...'in, sözleşmeyi müteselsil kefil sıfatıyla imzaladığı, sözleşme kapsamında davalı banka tarafından davaya konu 21 adet çekin davacı şirkete verildiği, davalı banka tarafından davacılar aleyhine İstanbul Anadolu 6. İcra Dairesinin ... E. Sayılı dosyası üzerinden davaya konu çek yapraklarına ilişkin bedellerinin depo edilmesi için icra takibi başlatıldığı, yargılama devam ederken davacı ... tarafından söz konusu çekler için 27.490,00 TL ödendiği, davanın istirdat davasına dönüştüğü, ancak taraflar arasındaki sözleşme incelendiğinde, kefilin gayri nakdi meri alacak için sorumlu olduğuna yönelik bir hükmün bulunmadığı, kefilin sorumluluğuna gidilebilmesi için sözleşmede açık hüküm olması gerektiği, dolayısıyla davacı ... bakımından sorumluluğun olmadığı, anlaşıldığından ödenen bedelin istirdadına karar verildiği, davacı şirketin çekler yönünden sorumluluğunun ise devam ettiği ancak ... ve ... seri numaralı çeklerin dava açılmadan önce bankaya iade edildiği görülmekle işbu çekler için davacı şirketin açtığı davanın kısmen kabulü ile şirketin bu çekler yönünden borçlu olmadığının tespitine, kalan çekler yönünden açılan davanın ise reddine, icra takibinin kötüniyetle yapıldığının ispatlanamadığı gerekçesi ile davacı ... tarafından açılan davanın kabulüne, davacı şirket tarafından açılan davanın ise kısmen kabulüne karar verilmiş ve karara karşı davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
DAVALI VEKİLİNCE İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ; Müvekkili banka tarafından başlatılan icra takibinde, çek yasal sorumluluk bedellerinin tahsilinin değil depo edilmesinin talep edildiği, her ne kadar Mahkemece alınan bilirkişi raporunda, taraflar arasındaki sözleşmede davacı kefilin gayri nakdi alacağın depo edilmesinden sorumlu olduğuna dair hüküm olmadığı beyan edilmiş ise de, sözleşmenin 10.9. maddesinde bu hususun açık bir şekilde düzenlendiği, dolayısıyla davacı ...'in de depo talebinden sorumlu olduğu, ayrıca davacılar tarafından icra dosyasına yatırılan gayri nakdi alacak tutarının dosyaya iade edildiği, bu husus Mahkemeye bildirilmiş ve Mahkemece yazılan yazıya icra dairesince bedelin dosyaya iade edildiğine dair cevap verilmiş olmasına rağmen bedelin istirdadına karar verildiği, bu sebeplerle kararın kaldırılması ile davanın reddine karar verilmesi gerektiğine ilişkindir.
İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
HMK'nın 355. maddesine göre istinaf incelemesi; istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırılık varsa resen gözetilmek suretiyle yapılmıştır.
Dava, taraflar arasında imzalanan genel kredi sözleşmesi uyarınca, asıl borçlu davacı şirkete verilen çek yaprakları nedeniyle davalı bankanın yasal olarak sorumlu olduğu tutarın depo edilmesi talebi ile başlatılan icra takibi nedeniyle borçlu olmadığının tespiti talebine ilişkindir. Mahkemece, yukarıda açıklanan gerekçe ile davacı ... yönünden davanın kabulüne, davacı şirket yönünden ise kısmen kabulüne karar verilmiş, karara karşı davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
Dosya kapsamından; davalı banka tarafından davacılar aleyhine başlatılan İstanbul Anadolu 6. İcra Müdürlüğü'nün ... Esas sayılı dosyası ile 21 adet çek yaprağı için davalı bankanın ödemekle yükümlü olduğu toplam 27.490 TL gayri nakdi alacağın depo edilmesinin talep edildiği, davanın, gayri nakdi alacak olarak depo edilmesi talep edilen kısım yönünden borçlu olunmadığının tespiti talebi ile açıldığı, her ne kadar davalı banka vekili tarafından, genel kredi sözleşmesinde müteselsil kefil olan davacı ...'in de sözleşmenin 10.9. maddesi kapsamında, çek garanti tutarlarından sorumlu olduğuna dair bir istinaf sebebi ileri sürülmüş ise de, sözleşmenin anılan maddesinde, müteselsil kefillerin çek yasal sorumluluk tutarından sorumlu olduklarının kabul edildiği ancak açık bir şekilde bu tutarın depo edilmesinden sorumlu olduklarının düzenlenmediği, bu itibarla davalı vekilinin aksi yöndeki istinaf sebebinin yerinde olmadığı, öte yandan yargılama sırasında davalı banka vekili tarafından sunulan 07/11/2022 tarihli dilekçede iki adet çek yaprağının takipten sonra ancak davanın açılmasından önce davacılar tarafından iade edildiği ve depo taleplerinin 23.400 TL üzerinden devam ettiğinin beyan edildiği, yine davacılar vekili tarafından bila tarihli dilekçe ile dava konusu takip dosyasına ödeme yapıldığı ve davanın istirdat davasına dönüştüğü beyan edilerek, yapılan ödemeye dair belgenin sunulduğu ancak davalı banka vekili tarafından yargılama sırasında ödenen bedelin bir kısmının davacılara iade edildiğinin beyan edildiği, Mahkemece, bu hususun icra dairesinden sorulduğu ve verilen 02/01/2023 tarihli cevapta, davalı vekili tarafından 23.066,75 TL'nin iade edildiği bildirilerek tahsilat makbuzlarının gönderildiği, buna göre Mahkemece söz konusu icra dairesi yazı cevabı ve davalı banka vekilinin iki adet çek yaprağının davadan önce davacılar tarafından iade edildiğine dair beyanı nazara alınarak, davacı ... tarafından açılan davanın kabulü ile davacının, İstanbul Anadolu 6. İcra Müdürlüğü'nün ... Esas sayılı dosyasında 21 adet çek yaprağı sorumluluk tutarı olan 27.490 TL'nin depo edilmesi talebi yönünden davalıya borçlu olmadığının tespitine ve icra dosyasına yatırılan ve iade edilmeyen 4.423,25 TL'nin davalıdan istirdadına karar verilmesi gerekirken, davalı tarafından iade edilen bedelin bir kez daha istirdadına karar verilmesinin hatalı olduğu anlaşılmış, davalı vekilinin bu yöndeki istinaf sebepleri haklı bulunmuştur.
Açıklanan nedenlerle, davalının istinaf başvurusunun kısmen kabulü ile, mahkemece deliller toplanılmış olup, yeniden yargılama yapılmasını gerektirir bir husus bulunmadığından HMK'nın 353/1-b-2 maddesi uyarınca ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, Dairemizce esas hakkında yeniden hüküm kurulması gerektiği kanaatine varılmış ve aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.
HÜKÜM : Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1-Davalının istinaf başvurusunun KISMEN KABULÜ İLE, İstanbul Anadolu 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 01/06/2023 tarihli, 2022/76 Esas ve 2023/503 Karar sayılı kararının HMK'nın 353/1-b2 maddesi uyarınca KALDIRILMASINA, Dairemizce esas hakkında yeniden hüküm kurulmak suretiyle,
2-Davacı ... tarafından açılan davanın kabulü ile davacının, İstanbul Anadolu 6. İcra Müdürlüğü'nün ... Esas sayılı dosyasında 21 adet çek yaprağı sorumluluk tutarı olan 27.490,00 TL'nin depo edilmesi talebi yönünden davalıya borçlu olmadığının tespiti ile icra dosyasına ödenen ve iade edilmeyen 4.423,25 TL'nin davalıdan istirdadı ile davacıya ödenmesine,
3-Davacı ... ... Limited Şirketi tarafından açılan davanın kısmen kabulü ile davacının, İstanbul Anadolu 6. İcra Müdürlüğü'nün ... Esas sayılı dosyasında 2 adet çek yaprağı sorumluluk tutarı olan 4.060,00 TL'nin depo edilmesi talebi yönünden davalıya borçlu olmadığının tespitine, fazlaya ilişkin istemin reddine,
İLK DERECE MAHKEMESİ YÖNÜNDEN:
4-Karar tarihinde yürürlükte bulunan Harçlar Tarifesi gereğince hesap olunan 1.877,84 TL nispi karar ve ilam harcından davacılar taraftan peşin yatırılan 469,47 TL harcın mahsubu ile bakiye 1.408,37 TL'nin davalıdan tahsili ile hazineye gelir kaydına,
5-Davacılar tarafından yatırılan 469,47 TL peşin harç ve 80,70 TL başvurma harcı olmak üzere toplam 550,17 TL harcın davalıdan alınarak davacılara verilmesine,
6-Davacı ... tarafından yapılan 69,60 TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
7-Davacı ... tarafından yapılan 1.200,00 TL yargılama giderinden davanın kabul edilen kısmı üzerinden hesaplanan 180 TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
8-Davalı tarafından yapılan yargılama gideri bulunmadığından bu hususta karar verilmesine yer olmadığına,
9-Davacılar kendisini vekille temsil ettirdiğinden karar tarihinde geçerli AAÜT uyarınca hesaplanan 27.490,00 TL vekalet ücretinin davalıdan tahsili ile davacılara verilmesine,
İSTİNAF YÖNÜNDEN:
10-Harçlar Kanunu gereğince istinaf eden davalı tarafından yatırılan istinaf kanun yoluna başvurma harcının hazineye gelir kaydına,
11-Davalı tarafından yatırılan 469,85 TL istinaf karar harcının talep halinde davalıya iadesine,
12-Davalı tarafından istinaf aşamasında sarf edilen 738,00 TL istinaf kanun yoluna başvurma harcı ile 122,50 TL dosya masrafı olmak üzere toplam 860,50 TL'nin davacılardan alınarak davalıya verilmesine,
13-Artan gider avanslarının talep halinde yatıran taraflara iadesine,
Dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda 14/05/2026 tarihinde HMK'nın 362/1-a maddesi gereğince kesin olarak oy birliği ile karar verildi.